Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

ALFABET ZNANYCH NAZWISK

Слово Просвіти, №33 за 2008 рік

Ulana HLIBCZUK O Iwanie Draczu jakoś nie wypada pisać oficjalnie czy patetycznie, w stylu „wybitny przedstawiciel epoki szestdziesiątników, potężny poeta i scenarzysta filmowy, zjawisko”. Nieodpowiednio wyglądałby też sentyment. Postać Dracza jest zbyt masywna, zbyt graniczne są jego wiersze: łza zapłynie, a wyrafinowane napięcie przeważy publicystyka codzienności. Rozważając jedno z pytań, Iwan Fedorowycz posłużył się frazą Picassa: „Przyszedłem na ten świat znaleźć, a nie szukać”. Dobra fraza, ale daleka od rzeczywistości. Każdy artysta zawsze samotnie szuka czegoś utraconego lub jeszcze niezdobytego. Dla mnie w buntowniczości Dracza, jego wyważonej szczerości, zamaskowanym, zmęczonym idealizmie jest coś podstępnie sentymentalnego i pociągającego. A rozmowę zaczęliśmy od istoty i natury sztuki lat sześćdziesiątych, jej globalnego światowego rozmachu. — Za planetarność nie mogę ręczyć… Powiem tylko o tym, co było w naszym najbliższym otoczeniu: nazwiska kultury rosyjskiej (Jewtuszenko, Wozniesienski, Rożdiestwienski, Achmadulina), cała kohorta Łotyszy i Litwinów. Szestdziesiątnictwo było charakterystyczne dla całego środowiska społeczno-politycznego, którym był Związek Radziecki i kraje tak zwanej demokracji ludowej. I to zjawisko, bez wątpienia, wiąże się z XX zjazdem i z odwilżą, która nastąpiła w życiu politycznym i z czasem wylała się w różnych formach artystycznych. Swoją drogą, nie tylko literackich. Oto niedawno omawialiśmy książkę o szestdziesiątnikach, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Smołoskyp”. Nalegałem, że wydanie będzie niepełne, jeśli nie wspomnieć o filmowcach (Paradżanowie, Illience, Osyce), artystach (Jakutowiczu, Danczence, Hawryłence). Wspominając szestdziesiątnictwo, nie możemy obejść się też bez nazwisk znanych kompozytorów. Czyli był to cały kompleks. W 1962 roku pojechałem do Moskwy się uczyć. Można powiedzieć, siłą, bo tutaj, w Kijowie, droga była zamknięta. Za sprawy polityczne wyrzucono mnie z uniwersytetu. Inicjatorami wyjazdu do Moskwy byli Serhij Paradżanow i Mykoła Winhranowski. Przekonywali, że literatura — to bardzo ograniczony areał ludzkiego wysiłku. Natomiast wszystko co najlepsze w sztuce skoncentrowane jest w kinematografii. Literatura, muzyka, teatr, sztuki plastyczne — wszystko sublimowane w jednej hipostazie. Więc, mówili, zajmuj się tym, póki jesteś młody… — W pewnej mierze mieli rację, bo wtedy był prawdziwy boom w kinematografii. — Tak, światowe kino przeżywało swój gwiezdny czas. Antonioni, Fellini, Bergman, Kurosawa. To było to, czym żyło społeczeństwo. I ja również nie wyobrażałem sobie inaczej swojego życia. Kiedy przyjechałem do stolicy „naszej Rodiny”, nękali mnie esbecy. Jakoś poszedłem na wystawę amerykańskiej grafiki, poznałem różnych ludzi. Ciekawie. Ale mnie tam od razu nakryli „szperacze”. Dyrektorem kursów scenariuszowych był Michaił Maklarski, znany jako scenarzysta filmowy i radziecki kontrwywiadowca. Z czasem okazało się, że był zamieszany w zabójstwo Jewhena Konowalca. Właśnie Maklarski pomagał w Rotterdamie Sudopłatowowi. I oto z czasem on już kieruje kursami scenariuszowymi. Przyszli do niego z KGB i mówią, że jest tu taki a taki z Kijowa. A on w odpowiedzi: „A, eto — moj. Wy, riebiata, brostie, ja s nim sam zajmus”. Potem mnie pytał, co było na wystawie. A ja odpowiadam, że nic szczególnego: ciekawe dziewczyny przychodzą, ciekawa grafika… Tak on odprawił esbeków w Moskwie i dał mi możliwość się uczyć. — Niejednoznaczny czas mierzony był czynnikiem ludzkim, który nie mieścił się w prokrustowym łożu. — Nic nigdy się nie mieści. — Nie chcę budować naszej rozmowy w surowej chronologicznej kolejności. Od Moskwy powędrujmy do Kijowa w 1991 roku. Wtedy do parlamentu weszło wielu pisarzy i na nich spadła pewna odpowiedzialność za język i kulturę. Czy wykorzystali wszystko, co od nich zależało? Czy może stracili złotą szansę? Rozumiem, że to dla Pana już dość męczące pytanie. — Kiedy odbyło się pierwsze głosowanie na Prezydenta i wygrał Krawczuk, to stało się charakterystyką czasu i społeczeństwa. I Ruch — A teraz? Myśli Pan, że ta ćwiartka się zwiększyła? — Myślę, że bardzo się zwiększyła. Ale nasza bieda w tym, że dla głównych przywódców i pretendentów do władzy najważniejszy złoty cielec — dolar, czyli wszystko to, co wchodzi w pojęcie i wymiar pieniędzy. Nawet na początku chaotycznych lat dziewięćdziesiątych było więcej moralności, czystości i przyzwoitości niż teraz, kiedy wszystko jest przemieszane z krwią, potem i pieniędzmi. Niedawno byłem w Wilnie na uroczystych obchodach 20-lecia Ruchu Narodowego na Litwie. Tam jeszcze choć coś zostało, bo ludzie mówili o zasadach moralności i przyzwoitości. U nas już zapomnieli, że takie zasady kiedyś istniały na świecie. — Myśli Pan, że w ostatnich latach nastąpiło zanieczyszczenie w społeczeństwie? Wszystko to odbieram na „pełnej petardzie” i cieszę się. Niepokoi, że bardzo powoli formuje się system polityczny: on jest na jakimś pierwotnym etapie opanowywania i połykania władzy oraz kapitału. Porównuję nasz system z bułgarskim, polskim czy litewskim. U mnie zostały kontakty w linii politycznej, literackiej i kinematograficznej. U nas, niestety, najpierwotniejsza substancja — protodemokracja. Dlatego tak ciężko wszystko przychodzi. — Na początku naszej rozmowy opowiedział Pan romantyczną historię swojej fascynacji kinematografią. Marzył Pan o tym, by zostać reżyserem, jednak sprawdził się Pan jako poważny scenarzysta filmowy. Kto wie, może bez Pana udziału znane filmy tamtej epoki nie stałyby się kultowe… — Dziękuję. We mnie wszystko istnieje całościowo — polityczny, poetycki i filmowy

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn