Strona · s. 12strona oryginału ↗
«WE MNIE WSZYSTKO ISTNIAŁO INTEGRALNIE — POETYCKI, KINEMATOGRAFICZNY I POLITYCZNY PĘD»
Слово Просвіти, №33 за 2008 рік
Serhij Paradżanow oraz Iwan Dracz
Rada, której przewodniczył Juchnowski, też była znakiem czasu. Przebywało w niej 100—120 osób, i nigdy więcej. Odsetek demokratów w parlamencie i elektorat, który głosował na Czornowiła, był w przybliżeniu jednakowy — jedna czwarta. Czyli kraj tylko w jednej czwartej był gotowy na Niepodległość. Moim zdaniem, dlatego też zdarzyły się nieszczęścia. Pisarze, którzy pracowali w parlamencie, chwytali się każdej możliwości, na ile starczało ich zrozumienia, przyzwoitości i sumienia. Wszystko przecież trzeba było wywalczyć — nawet flagę i herb. Dochodziło do absurdalnych sytuacji, kiedy Krawczuk dowodził i tłumaczył deputowanym, niczym niepojętnym dzieciakom. Mówił, że pojedziecie za granicę w poważnej delegacji, więc paszporty trzeba mieć… No nie można przecież tak, jeśli jesteśmy wolnym państwem… Wreszcie przegłosowali z przewagą jednego głosu. Teraz już zapomnieli i nikt nie proponuje zmienić flagi czy herbu. Elementarnych rzeczy domagano się nadludzkim wysiłkiem. Mój przyjaciel z Ameryki przyjeżdżał, kiedy jeszcze nie było Sekretariatu Prezydenta, a jedynie jego blada podobizna — Kancelaria. Przywoził z Ameryki pieczątki, które zamawiano dla służby prezydenckiej, — w neseserach… Zmierzam do tego, że naszą niepodległość tworzono od zera, żywymi rękami. To dzisiaj wydaje się, że tak było zawsze.
— Nie tyle zanieczyszczenie, co totalna mieszanina. Jeśli wtedy była wielka polaryzacja między demokratami i komunistami, to obecnie polaryzacja odbywa się w jakichś innych rzeczach. I wszyscy mówią jedno i to samo: wyraźne fałszywe słowa. — Kiedy pan powiedział, że dzisiaj w polityce “złoty cielec jako kryterium”, pomyślałam, można i męża stanu Iwana Mazepę oskarżyć o to samo, wszak był bardzo bogatym człowiekiem. — Jednak sytuacja doprowadziła do tego, że musiał zrezygnować ze swojego bogactwa. Bo to, co Mazepa przeprawił przez Dniepr i dowiózł do Warnicy, było drobnostką w porównaniu z jego majątkiem. To już inne pojęcie. Tutaj chodzi o państwowość i o sposób jej budowania. — Lata sześćdziesiąte — romantyczna epoka, a Dracz — poeta. Tyle wydarzeń, uczuć, emocji za plecami… Może pan powiedzieć o sobie, jako o zmęczonym romantyku? — Czy jestem zmęczonym romantykiem? Może jestem człowiekiem, który zmęczył się życiem. Niestety, rozwiało się zbyt wiele iluzji. Widziałem, jak one się burzyły. Mogę otwarcie o tym mówić. I razem z tym tyle niewiarygodnie ciekawego i pięknego istnieje w tym życiu! Słynne wystawy, które odbywały się w Narodowym Muzeum Sztuki: Picasso, Paradżanow, Pirosmani, Goya.
matograficzny pęd. Kiedy przyszedłem w ten kijowski świat, to starałem się opanować go pełnometrażowo. Dlatego dla mnie bardzo ważna była znajomość z rodziną Bileckich — Andrijem Ołeksandrowyczem i jego żoną Tetianą Czernyszową, z Witalijem Korotyczem i Jurijem Szczerbakiem. Oni uosabiali świat miasta, który ja, wieśniak, pragnąłem zrozumieć. Dla mnie było ważne, czy ten świat mnie przyjmie czy odrzuci. Potem w nim pojawili się Dziuba, Jakutowycz, Paradżanow, u którego odbywałem praktykę przy filmie “Cienie zapomnianych przodków”. Z czasem zrozumiałem: to, co robię
Mykoła Maszczenko i Iwan Dracz w sztuce, w pewnym stopniu dotyka i polityki. Tym, że przetrwałem jako osobowość, jako twórcza persona, zawdzięczam tylko temu, że nigdy nikomu nie ulegałem. Jak tylko czułem nad sobą czyjąś rękę, to buntowałem się, bo wiedziałem: to moja śmierć. Aby się utwierdzić jako twórcza osobowość, należy unikać jakichś szeregów, istnieć osobno. Paradoks, ale tak właśnie wyszło, bo moje najsilniejsze poetyckie rzeczy — to “Słonecznik”, “Protuberancje serca”, “Ballady powszedniości”. W kinematografii — “Studnia dla spragnionych”, “Kamienny krzyż”, “Idę do ciebie”, “Przepadła gramota”. Wtedy była straszna wojna o te filmy. I ja walczyłem, wydawało mi się, że to wszystko nie to, że trzeba rozdzierać wszystkie granice. A potem okazało się, że okres szestdziesiątnictwa był najlepszym w moim życiu. On stworzył we mnie zupełnie inny typ człowieka. Po czarnobylskiej tragedii i tym, kiedy zostałem kierownikiem Ludowego Ruchu, okazało się, że bytowanie w kinematografii obdarowało mnie pragmatyką. Poczułem się człowiekiem, który umie organizować, rozumieć, kto i co może, kogo i gdzie stawiać: godzić Łarysę Skoryk z
Serhijem Hołowatym, Mychajła Horynia — z Dmytrem Pawłyczkiem; kogoś ograniczać czy odpychać, kogoś wyróżniać. To właśnie jest kinematografia. Niezrealizowany we mnie reżyser dał możliwość organizowania tego, czego inni nie zdołaliby. Żeby to zrozumieć, trzeba zwrócić się do Serhija Eisensteina. Wyobraźcie sobie: ogromna statystykacja podczas zdjęć filmu “Pancernik Potiomkin”. Reżyser krzyczy: “Majtek Sawczenko, podnieś nogę, biegnij do przodu, co ty tam utknąłeś!?” On krzyczy do majtka Sawczenki, którego nie ma, ale jest Petrenko, Iwanow, Sydorow. I oni myślą: aha, jeśli widzi Sawczenkę, to i mnie też. I szybko podnoszą nogi i biegną. Czyli prawa takiej masowej sztuki odbiły się na kierowaniu Ludowym Ruchem. Wiedziałem, gdzie można obejść władzę, a gdzie warto ustąpić. Wszystko po to, żeby zdobyć Niepodległość. — A gatunek poetyckiego kina odbił się na działalności politycznej? — Poetyckie kino — to swoisty glamour tamtej epoki. Moskiewska władza razem z krytykami filmowymi Blejmanem i innymi widziała w nim zarodki narodowego protestu, wojny ukraińskiej idei przeciwko moskiewskiemu despotyzmowi. Blejmanowie to węchem wyczuli i sprzedali moskiewskiej władzy. Z czasem ono przekształciło się w wojnę ze sztuką filmową jako taką — od Paradżanowa do Denysenki. — U mnie powstała idea, że ukraińskie poetyckie kino podświadomie kształtowało naszą przestrzeń informacyjną. — W pewnym stopniu ma pani rację. Wtedy wszyscy — od aktorów (Stepankow, Brondukow, Mykołajczuk) do reżyserów warzyli się w jednym kotle. Mykołajczuk był kwintesencją sztuki. — Ukraińskie poetyckie kino ma kontynuację we współczesnej kinematografii czy pozostało w historii sztuki w postaci konserwy? — Nie, nie przepadło, ono wygrywa różnymi barwami: jakieś bledną, jakieś stają się wyraźniejsze. Niedawno przejawiło się w filmie Olesia Sanina “Mamaj”. — Ależ są plusy i minusy. Za to, że chwalą, mogą i zganić. W szczególności nadmiar “pięknostkowości”… — Niedawno obejrzałem ponownie “Aszik-Kerib” Paradżanowa. Tam czuje się nadmiar. Starałem się określić substancję reżysera, bo zacząłem o nim pisać. Dla mnie najbliższy istocie Paradżanowa jest “Kolor granatu”, a nie “Aszik-Kerib”. Oczywiście, poetyckie kino ma swoje wady. Ale w latach sześćdziesiątych wszystko istniało w kontekście: japońskie, włoskie filmy… — We włoskim kinie jednak więcej realizmu czy też neorealizmu. — Tak, u nich więcej realizmu i więcej pełni oddechu życia. Dużo cielesności u Pasoliniego. Dramaturgiczny przepych uwarunkowany jest tym, że Włosi mieli wspaniałą dramaturgię, stąd źródła Felliniego. U nas wszystko było bardzo zwężone, ograniczone, niedorozwinięte. Nic nie poradzisz — wady czasu. — Czyli nasze kompleksy niższości są umotywowane? — Bezsprzecznie, jest wiele takiego, co ma swoje prawa i prawidłowości. Potem dało to formalne rezultaty w 1991 roku i my mimo wszystko trafiliśmy w ogólnoeuropejski kontekst. Bo gdyby nie było polskiej “Solidarności”, nadbałtyckich Frontów, walki o władzę Gorbaczowa i Jelcyna, my do dziś istnielibyśmy w wariancie kolonialnym.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
