Strona · s. 11strona oryginału ↗
TARASOWEJ ŚWIETLICY — 20 LAT
Слово Просвіти, №33 за 2011 рік
Raisa TANANA, kierownik działu Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
3 sierpnia minęło 20 lat od chwili, gdy na terenie Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu w Kaniowie odtworzono pierwsze ludowe muzeum Kobzarza — Tarasową świetlicę w chacie wieloletniego strażnika mogiły Szewczenki Iwana Ołeksijowicza Jadłowskiego. Na to wydarzenie pracownicy naukowi muzeum czekali od dawna. Wreszcie, w związku z przygotowaniami do 175. rocznicy urodzin T. Szewczenki, Rada Ministrów Ukrainy w 1987 roku uchwaliła rezolucję „O dodatkowych działaniach na rzecz uporządkowania miejsc pamięci związanych z życiem i działalnością T. Szewczenki”. Jeden z jej punktów przewidywał odtworzenie na terenie Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu Tarasowej świetlicy. Nad projektem pracowała grupa architektów Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu pod kierunkiem doktora architektury Ju. F. Chochła. Środki na budowę przekazało Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii i Kultury, kierowane wówczas przez akademika P. T. Tronka. Ale odbudowanie chaty w tym miejscu, gdzie kiedyś stała, było już niemożliwe. Postanowiono odtworzyć ją za współczesnym muzeum, nieopodal mogiły I. O. Jadłowskiego. Mistrzowie postawili chatę i pokryli ją strzechą. A oblepiali ją, zgodnie z ukraińskim zwyczajem, gliną. Na „walkowanie” chaty zaproszono dobrych przyjaciół muzeum, miłośników T. Szewczenki. Uroczyste otwarcie odbyło się 3 sierpnia 1991 roku. A kilka dni później Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Filaret poświęcił chatę. Wszystko tu jest jak dawniej. Sień dzieli ją na dwie połowy. W lewej — Tarasowa świetlica. W prawej — pokój, w którym kiedyś mieszkał z rodziną Iwan Ołeksijowicz. Większość rzeczy w pokoju dozorcy ma charakter pamiątkowy. Wśród nich: samowary, z których kiedyś Iwan Ołeksijowicz częstował ludzi aromatyczną herbatą z ziół polnych; miedziany kubek, z którego podawał poecie i jego miłośnikom wodę; okrągły stołek, na którym dozorca mogiły Szewczenki lubił coś majsterkować, itd. Wszystkie te przedmioty przekazali tu jego potomkowie. Zaprezentowano szereg fotografii, na których można zobaczyć Iwana Ołeksijowicza przy pracy: plecie na ganku ятір, wycina ковганки. Autorem tych zdjęć jest znany ukraiński artysta, gorący miłośnik T. Szewczenki M. Ch. Onacki. W Tarasowej świetlicy odtworzono ekspozycję z czasów 1912 roku. Do naszych dni zachował się duży, artystycznie zaprojektowany metalowy wieniec, który na mogile T. Szewczenki złożył aktor Moskiewskiego Teatru Artystycznego Jerzy Burdżałow 27 maja 1912 roku. Pośrodku ściany — portret T. H. Szewczenki, kopia M. Rudenki z obrazu znanego malarza I. Riepina. Na lewo od portretu — ikona Zbawiciela, która kiedyś wisiała w Tarasowej świetlicy. Podarowała ją wnuczka dozorcy mogiły Szewczenki Ch. Balicka.
Na pokucie — obraz nieznanego malarza „Święty Tarasiusz”. Przedstawia on Tarasa Szewczenkę w postaci świętego z „Kobzarem” w rękach. Obraz zdobi ukraiński ręcznik. Taki ręcznik dla pierwszego ludowego muzeum Kobzarza haftowały Lesia Ukrainka wraz z Małgorzatą Komarową. Oryginał ręcznika znajduje się w Państwowym Muzeum T. H. Szewczenki, a kopię dla Szewczenkowskiej izby wykonała kaniowska mistrzyni H. Bondarenko. Po odnowieniu Szewczenkowskiej izby powrócił do niej unikatowy eksponat — ikona Zbawiciela Nerukotwornego, którą w 1888 roku podarowała rodzina kaniowskiego notariusza Zachарiusza Krakowieckiego. Podobnie jak dawniej, podłoga w izbie jest posypana macierzanką, miętą, a pod belką stropową — bukiety polnych kwiatów i kalina. O tym, jak ludzie odbierają to muzeum, można się dowiedzieć z zapisów w księdze wrażeń. Księgę zapoczątkował w dniu otwarcia Szewczenkowskiej izby sekretarz naukowy i zastępca dyrektora Centrum Innowacyjnego Akademii Nauk USRR, kandydat nauk biologicznych W. N. Synycki: „Drodzy przyjaciele! Wielką, świętą sprawę wykonaliście swoją ciężką pracą, odnawiając dla narodu ukraińskiego izbę naszego Ojca duchowego, niezapomnianego T. H. Szewczenki. Ziemski pokłon dla was wszystkich: zarówno dla etatowych pracowników muzeum, jak i dla ochotniczych pomocników oraz postronnych ludzi, którzy nosili do Szewczenkowskiej izby dary, kto co miał. Jestem przekonany, że waszą sprawę kontynuować będą…” (wpis z 3.08.1991 r.). Odnowiona chata wstrząsnęła także członkami Żytomierskiej Miejskiej Proświty oraz zrzeszenia weteranów, którzy odwiedzili ją 20.05.2007 roku: „Zachwyceni tym, co zobaczyliśmy. Tutaj skupiona jest duchowość całej Ukrainy. Szczere podziękowania dla ludzi, którzy troszczą się o ten skarb…” Pobyt w Szewczenkowskiej izbie porusza ludzi do głębi duszy. Tutaj mimowolnie przypominają sobie swoje dzieciństwo, rodzinną chatę. „To — chata mojego dzieciństwa… Dokładnie taka sama była u mojej babci. W takich chatach wyrastała, walczyła, cierpiała i odradzała się Ukraina. Chwała naszemu narodowi, który wytrzymał, który przetrwał i który zawsze będzie!” — zapisał 22.05.1993 roku nasz rodak Wiaczesław Czornowił. Siostry Doroszenko z Kijowa pozostawiły taki wpis: „Szewczenkowska
Wnętrze odnowionej izby I. O. Jadłowskiego, świetlica, to przytulny, pełen ducha ukraińskiego kącik, który przenosi nas do pierwotnych źródeł – ukraińskiej zagrody i rushnyków. Niski ukłon Iwanowi Jadłowskiemu, który zachował ten „Tarasowy kącik”.
Dobrym słowem wspominają opiekuna mogiły Szewczenki wielu ludzi. Rok odnowienia Tarasowej świetlicy to rok początku nowej karty w historii naszego państwa – uzyskania przez nie niepodległości. Ludzie dziękują Tarasowi jako „ojcu narodu”.
„Pamiętajmy, że bez Szewczenki nie byłoby ukraińskiego narodu jako takiego. Dziękuję Ci, Ojcze, za wolną, niepodległą Ukrainę – Państwo!” – zapisał 26 sierpnia 1996 roku znany ukraiński artysta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Mykoła Bidniak.
Iwan Jadłowski miał liczną, zgodną rodzinę: sześciu synów i trzy córki. Dziś także wnuki nie tylko przychodzą, aby popatrzeć, ale i przynoszą swoje skromne upominki. A w 1993 roku rozpoczęto odnawianie sadu przy dziadkowej chacie. Obecnie w tym sadzie owocują jabłonie, morele, wiśnie, brzoskwinia, orzech i winorośl.
Do odnowionej dziadkowej chaty przychodzą jego potomkowie nie tylko z Ukrainy, lecz także z bliskiej zagranicy: „Dziś razem z rodziną przyjechałam na rodzinną ziemię mojego dziadka Filipa Danyłowicza Jadłowskiego. Bardzo pragnął odwiedzić to miasto, tę Tarasową Górę, ale nie udało mu się. Spełniłam jego życzenie i zawiozę mu na grób garść ziemi, którą wzięłam z miejsca, gdzie stała chata jego rodziców” – zapisała w księdze wrażeń 14.06.2010 Halina Ołeksijiwna Waliulina z Permu.
Chata Iwana Ołeksijowicza Jadłowskiego przyciągała i przyciąga uwagę pisarzy, artystów, poetów, fotografów. Malarze O. Żałantaj, A. Burtowy, I. Własow, W. Niesterenko, W. Harbuz, N. Łoza, W. Makowej, Z. Keciało, W. Radecki, O. Sokurenko, H. Morozowa stworzyli piękne obrazy przedstawiające odnowioną Tarasową świetlicę.
A poetka Nina Kostiuk z Kijowa napisała:
Świetlico, świetlico, jak źrenica oka,
Oknami jasnymi na świat.
Stoisz na górze, gdzie duchowa skarbnica,
Jak Boży niewiędnący kwiat.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
