Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

«NA MNIE U BOGA NIE WYSTARCZYŁO GLINY…»

Слово Просвіти, №33 за 2011 рік

Wiktoria KRAWCZUK “JAKI NIE JESTEM, JESTEM SYNEM TWOIM…” Po raz pierwszy o Anatoliju Bortniaku dowiedziałam się od jego utalentowanej ziomkini, winnickiej poetki Niny Juchymiwny Hnatiuk. To właśnie dzięki jej opowieściom przejęłam się miłością do wierszy poety, który “od słońca palącego, i od pola pachnącego, i od łąki cierpkiej, i od Bohu stromego, od sikorek i od sokołów, od poziomek i od topoli…” Utwory Anatolija Ahafonowycza nie są po prostu wykonane mistrzowsko — wieje od nich poetycką świeżością, dojrzałością myśli, bezgraniczną miłością do swojego kraju. Jego jedenaste przykazanie jest wyrazem głębokiego patriotyzmu: “Kochaj naród swój i Ojczyznę!” — nie ma takiego przykazania? Niech pobłogosławi Pan jego świętość, nie powie: “Faryzeizm i marność”. Jego poemat “Samospalenie” o Ołeksie Hirnyku wart jest najwyższych nagród. Każde słowo, niczym cienkie dłuto, wycina przedziwne zawiłe ornamenty naszej pamięci historycznej. Anatolij Ahafonowycz boleśnie przyznaje się i kaja: “Winny, że w czadzie sławosłowia panegiryki Leninowi plotłem (i czemuś nie uschła ręka), że chodziłem w sługusach garbatych, póki Stus rozpinał się na kratach i przejmowało ogniem Hirnyka”. W wierszach poematu brzmi ból, gniew, modlitewna prośba i zwrócenie się do ukraińskiego ludu: “Strzeżmy i budujmy państwo, nam darowane przez Boga z prawa… Nie puśćmy Ukrainy z dymem, — zaklinam was nieopalonym, niezniszczalnym ogniem Hirnyka!” POEZJA — NIE FOTOGRAFIA Bortniaka można nazywać różnie: poeta od Boga, artysta przez wielkie „A”, ale żadne najbardziej oryginalne epitety i patetyczne metafory w pełni nie scharakteryzują tej twórczej postaci. Jego wiersze naprawdę czyta się sercem. Borys Chomenko, ukraiński literaturoznawca, tak wypowiada się o poetyckiej manierze Anatolija Ahafonowycza: “Wyborny ukraiński język literacki, przyzwoita technika wierszowania, a co najważniejsze — humanistyczno-obywatelskie motywy, bez zwykłej wtedy oficjalno-partyjnej retoryki i wysławiania zwycięskiej pracy szczęśliwych chłopów pańszczyźnianych-kołchoźników i swoista liryczna forma wyrazu. Tak, to była prawdziwa poezja…” Według słów Niny Hnatiuk, poeta nie po prostu pisał o dobroci, przyzwoitości, pracowitości, miłości do matki, ziemi, Ukrainy — wszystko napisane przeżywał, potwierdzał każdym swoim dniem, rokiem, czynem. Bortniakowi udawało się wykazywać talent i w liryce obywatelskiej, patriotycznej, intymnej, i w parodiach. Anatolij Ahafonowycz jest autorem niejednej dziesiątki zbiorów, wśród których: “Nemyriwske szose”, “Serce dnia”, “Bażaju usmichu”, “Poky dyhaju, poky żywu…”, “Wytwereznyk dla liryków”, “Pomyłky Kołumba”, “Synonimy do Ukrainy”, “Żuraweł u nebi”, “Koły b ja żyw todi na switi”, “Odynadciata zapowid”, “Waźke szczastia”, “De ty żywesz?”, “Anioł-stróż”, “Wdyh i wydyh”. O wierszach Bortniaka można pisać godzinami, ile wystarczy “elektronicznego papieru”, ponieważ są one naprawdę szczególne, są poetyckie (możliwe, że komuś taki epitet wyda się absurdalny, ale ukraińska literatura zamienia się w “poetyckie degeneractwo”; w naszym zepsutym świecie coraz rzadziej wspominają o prawdziwej twórczości, o przeznaczeniu poety, dlatego tak brakuje autentyczności). Anatolij Ahafonowycz twierdził tak: “Poezja — to spłacanie długów. Poeta — dłużnik… W należytym czasie on wszystko zwróci sam, jeśli on śmiertelny — przyjacielowi i sąsiadowi, nieśmiertelny — to narodom i wiekom”. RODZINA — TO ŚWIĘTOŚĆ O Anatoliju Bortniaku bardzo ciepło wypowiadają się jego bliscy — żona, córki, zięciowie. I wcale nie jest to dziwne, wszak był nie tylko genialnym poetą, ale i oddanym synem, dobrym mężem i ojcem. W swoich wierszach wspominał bliskich z szczególną, drżącą miłością. Anatolij Ahafonowycz mówił, że ma bardzo mało wierszy o matce. Ale przed Bogiem i sumieniem poeta czuje się lepiej od tych, którzy poświęcali swoim matkom całe zbiory, a odwiedzali je raz na trzy lata. A czego tylko warte są wersy jego wierszy o miłości! “Swoją żądzę, swój intymny żal nie pokażę, niby w zwierzyńcu, nie wykrzyczę wielkim nakładem, a wyszepczę z miłością na osobności”. A o swoich córeczkach, kiedy były jeszcze małe, pisał: “Dwie na sercu głębokie karby, dwie krople życia-dziwowiska”. Literatura i rodzina były dwoma biegunami jego życia. Istnieć ani bez jednego, ani bez drugiego nie mógłby. Tę historię po raz pierwszy usłyszałam od Niny Hnatiuk. W latach sześćdziesiątych w Odessie w Domu Twórczości odbywało się seminarium, na które zebrała się uzdolniona młodzież kraju. Byli tu nawet Wasyl Stus i Anatolij Bortniak, młodzi utalentowani poeci, którym wróżono wielką przyszłość. Jeden młody rzeźbiarz obiecał do końca seminarium ulepić popiersie tych uzdolnionych chłopaków. Początkowo stworzył popiersie Stusa, a kiedy rozpoczął pracę nad popiersiem Bortniaka, to przyszły silne deszcze, które zatopiły gliniarnię niedaleko Domu Twórczości. Rzeźbiarz tak i nie zdążył ulepić popiersia Bortniaka… I już po wielu latach Anatolij Ahafonowycz mówił: “Na mnie u Boga nie wystarczyło gliny…” TALENT — NIE HONOR Ukraiński tłumacz Ołeksandr Ratner napisał do książki wspomnień o ich z Bortniakiem pomyśle wydania wierszy Anatolija Ahafonowycza z równoległym tłumaczeniem ich na rosyjski. Jednak wydawnictwo “Majak”, do którego wysłali rękopis, odmówiło realizacji pomysłu — Wasyl OWSIIENKO, Charkowska Grupa Obrony Praw Człowieka Urodziła się Lidija Larioniwna 28 października 1938 roku we wsi Sencza w rejonie łochwickim obwodu połtawskiego w rodzinie chłopskiej. W 1960 roku, w płóciennych sandałach i płaszczyku za 10 rubli, wstąpiła na wydział sanitarno-higieniczny Kijowskiego Instytutu Medycznego. Mieszkała w akademiku. Żeby się wyżywić i ubrać, na równi z chłopakami rozładowywała wagony. Poznała studentów instytutu medycznego Mykołę Płachotniuka, Jarosława Hewrycza, Olesia Serhijenkę. W instytucie narodowo świadoma młodzież zorganizowała nieformalne kółko. Lidija chodziła do komitetu partyjnego, dziekanatu i rektoratu, domagając się wykonania postanowienia ministra o wykładaniu w języku ukraińskim. W 1966 r. złożyła podpis pod żądaniem otwartego procesu nad aresztowanym w sierpniu 1965 r. studentem J. Hewryczem. Co roku 22 maja brała udział w czczeniu pamięci T. Szewczenki przy jego pomniku. Na wieczorach literackich w Klubie Twórczej Młodzieży poznała Nadię Switłyczną, Ałłę Horską, Oksanę Meszko, Hałynę Sewruk, Ludmyłę Semykinę, Olesia Szewczenkę, weszła w krąg szestdesiatnyków. Czytała i rozpowszechniała wśród studentów książki, które budziły świadomość narodową, a także literaturę samizdatu: “Z prywodu procesu nad Pohrużalśkym”, “Internacjonalizm czy rusy- po przejściu na emeryturę. Do niej przyjeżdżali liczni przyjaciele, za co była wzywana do KGB: “Nie przyjmujcie wrogów, nacjonalistów!” W 1977 r. Lidija Huk ustaliła, że uprawa ryżu z zastosowaniem pestycydów na polach w pobliżu strefy uzdrowiskowej w Zatoce Dżaryłhackiej doprowadziła do zanieczyszczenia pestycydami i nawozami mineralnymi wody morskiej, jej odsolenia, zamulenia, zniknięcia babek, krewetek, flądry. Udało się opublikować niewielką notatkę w gazecie, która poruszyła opinię publiczną. W rezultacie licznych zebrań, wieców w 1988 r. wraz z osobami o podobnych poglądach zainicjowała stworzenie towarzystwa ekologicznego. jakoby takie wydawnictwo byłoby nierentowne; wydawnictwo zgadzało się tylko na wydanie w jednym języku. I w tej chwili Anatolij Agafonowycz podejmuje decyzję o wydaniu książki w języku rosyjskim. To trzeba mieć jaką siłę woli, wytrzymałość, szlachetność! „Nie znam innego takiego ukraińskiego poety, który zgodziłby się wydać swoją książkę w przekładzie przed jej wydaniem w oryginale”. W 1990 roku ujrzała światło dzienne przetłumaczona przez Ołeksandra Ratnera książka Bortniaka „Da ili niet?” w nakładzie 58 tys. egzemplarzy. …Dopiero w 2006 r. w Winnicy „skromnym nakładem (1 tys. egzemplarzy) Bortniak wydał oryginalną książkę swoich wierszy dla dzieci”… Wiele jeszcze różnorodnych historii o Bortniaku opowiadają jego koledzy po piórze. Z wdzięcznością wspominają Nina Hnatiuk i Wołodymyr Rabenczuk, jak dzięki wysiłkom Anatolija Agafonowycza otrzymali mieszkanie. Wołodymyr Jaworiwski, jeszcze jeden krajan Bortniaka, pisze o tym, jak podczas studiów na Uniwersytecie w Odessie pewien „towarzysz” w jego imieniu wysłał do redakcji wiersze Bortniaka. Po tym na poetyckiej karierze Jaworiwskiego można by postawić krzyżyk. Ale Anatolij Agafonowycz ze zrozumieniem podszedł do tego, tylko nadmienił, że jego ojciec, wiejski nauczyciel, któremu wysłał uniwersytecką gazetę ze swoimi wierszami, wyrzuca synowi, że rzekomo kradnie wiersze Jaworiwskiemu… Przykro, że talent poety nie został doceniony na najwyższym szczeblu państwowym — nigdy nie otrzymał Nagrody im. Szewczenki. Ale Bortniak tłumaczył się: „Na mnie u Boga nie wystarczyło gliny…” twa „Dżaryłgacz”. Po licznych badaniach naukowych i publikacjach w prasie, audycjach telewizyjnych uprawę ryżu w strefie Skadowska według istniejącej technologii, czyli z wykorzystaniem pestycydów i zrzutów do zatoki, pod koniec lat 80. zakazano. 16 marca 1988 r. L. Huk zwróciła się do Sądu Najwyższego USRR z wnioskiem o rehabilitację. Odmówiono jej. Wtedy zwróciła się do XIX konferencji partyjnej. W 1989 roku Sąd Obwodowy w Chersoniu uchylił swój wyrok oraz postanowienie Sądu Najwyższego i umorzył postępowanie w sprawie z braku znamion przestępstwa. Lidię Łarioniwnę Huk zrehabilitowano. Od pierwszych dni pani Lida brała aktywny udział w tworzeniu Ludowego Ruchu Ukrainy. We wrześniu 1989 r. była delegatem Zjazdu Założycielskiego LRU. Przez długi czas kierowała organizacją rejonową, na emeryturę przeszła w 2001 r. ze względu na stan zdrowia. Stworzyła i kierowała rejonowym oddziałem Służby Społecznej Ukrainy, który pomagał emerytom, przytułkowi dla dzieci osieroconych przy oddziale dziecięcym szpitala rejonowego, zrealizowała projekt „Dobry Samarytanin”, wysyłała dzieci do zachodnich obwodów na ferie świąteczne. L. Huk organizowała pomoc dla dzieci Czarnobyla, prowadziła pracę ekologiczną, zabiegała o budowę świątyni UAKP w Skadowsku. Zachowajmy jasną pamięć o opiekunce naszego duchowego i naturalnego środowiska Lidii Huk. Są artyści, o których twórczości można opowiadać godzinami. Są poeci, których wiersze nie tylko zmuszają do zadumy — oniemienia z zachwytu, bólu, żalu, obnażonej prawdy… Takim twórcom trzeba się pokłonić, samym tylko spojrzeniem podziękować, a dopiero potem mówić. W kohorcie tych artystów zaszczytne miejsce należy do Anatolija BORTNIAKA, poety, dziennikarza, aktywnego działacza Proświty, obrońcy języka.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn