Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

ANATOLIJ HRYCENKO: «PAŃSTWO — DLA CZŁOWIEKA»

Слово Просвіти, №33 за 2011 рік

— Anatoliju Stepanowyczu, jak Pan ocenia działania naszej władzy w zakresie ochrony interesów narodowych państwa w tym okresie? — Ponieważ obecnie podsumowujemy 20 lat rozwoju Ukrainy, warto przypomnieć warunki, w jakich uzyskano niepodległość. Z jednej strony dobrze, że Ukraina stała się niepodległa bez rewolucji, starć zbrojnych, bez wielkoskalowych konfliktów i wstrząsów. Pamiętamy, że decyzję podjęła komunistyczna większość w Radzie Najwyższej, a ówcześni przywódcy poprzez ukraiński parlament zrealizowali tę decyzję wcześniej niż inni, zrozumiawszy, że można stworzyć swoistą enklawę, niezależną od Moskwy, gdzie kompartia będzie rządzić już samodzielnym państwem. Fakt, że zdobycie przez Ukrainę niepodległości stało się następstwem wydarzeń w Moskwie i niepodległość została uzyskana bez walki (umownie, oczywiście), stworzył również problem: to, co przychodzi łatwo, nie zawsze jest cenione. I kolejne działania, a czasem bezczynność ukraińskiej władzy w zakresie zachowania niepodległości, są następstwem owego łatwego zdobycia prawa do samodzielnego rozwoju państwa. Jestem zmuszony podkreślić, że w Pana pytaniu zawarta jest pewna sprzeczność. Musimy mówić o interesach narodowych Ukrainy, a nie o interesach narodowych państwa, ponieważ interesy państwa i interesy narodu często nie są zbieżne. Ten fakt został odzwierciedlony w Ustawie Ukrainy „O podstawach bezpieczeństwa narodowego”, która została uchwalona przez parlament w 2003 roku. Tam wyraźnie zaznaczono, czyje interesy państwo ma chronić. I na pierwszym miejscu — człowiek-obywatel. Czyli każdy z nas. Niestety, jest nas już mniej niż 46 milionów (przypomnę — w momencie uzyskania niepodległości było 52 miliony). Na drugim miejscu w ustawie jest społeczeństwo, a dopiero na trzecim — państwo. Czyli działalność całego kraju i machiny państwowej powinna być skierowana przede wszystkim na ochronę interesów ludzi. Przez 20 lat na Ukrainie utworzono niezależne od Moskwy organy państwowe, gałęzie władzy. Ale wkrótce zobaczyliśmy, że państwo zaczęło się „rozmnażać” i odtwarzać samo siebie. Jeśli porównać liczbę urzędników na szczeblu obwodu, to jest ich pięć do dziesięciu razy więcej niż za czasów kompartyjnego systemu radzieckiego. I to przy tym, że do tej pory Ukraina nie odzyskała poziomu rozwoju przemysłowego i gospodarczego, jaki miała na przełomie lat 1990—1991. Co to oznacza? Że machina państwowa jest zbyt duża. A jeśli uwzględnić, że każdy urzędnik wprowadza nowe funkcje kontrolne i zezwolenia, to państwo zaczyna pracować na własne odtwarzanie i wzbogacanie się, zamiast tworzyć godne warunki dla ludzi. Ukraińska elita, zwłaszcza państwowa, nie stała się odpowiedzialną i moralną siłą, zdolną prowadzić za sobą społeczeństwo. Ten proces komplikował się przez wielkoskalowe zmiany składu aparatu państwowego także po kolejnych wyborach prezydenckich. Tak było w 2005 roku, to samo powtórzyło się w 2010 roku, kiedy w ciągu kilku miesięcy zwalniano ze stanowisk 15—20 tysięcy urzędników państwowych. Niepokojąca sytuacja jest także teraz, kiedy w cenie nie jest profesjonalizm, patriotyzm, odpowiedzialność wysokich urzędników, a posłuszeństwo, osobista lojalność i gotowość wykonania każdego rozkazu z góry. W takich warunkach, kiedy oprócz pierwszego gabinetu kraju na Bankowej, dla reszty wysokich urzędników państwowych nie pozostaje przestrzeni na przemyślenia, wątpliwości, na wyrażenie własnego stanowiska, w tym także tego, które różni się od stanowiska „pierwszego” szefa, — bardzo trudno jest chronić interesy narodowe. W rezultacie w ciągu roku Ukraina nie chroniła swoich interesów narodowych i kontynuuje to robić zarówno w relacjach z Rosją, jak i w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi, oraz w kwestii linii Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Musi przyjść uświadomienie, że Ukraina to nie terytorium, które będzie podporządkowane Kremlowi czy Brukseli. A my, 46 milionów Ukraińców, nie jesteśmy populacją, która mieszka na tym terytorium. My jesteśmy narodem zdolnym formułować swoje interesy narodowe i bronić ich. Ale dla tej wysokiej misji każdy musi poczuć się obywatelem, być odpowiedzialnym za wszystko, co dzieje się w kraju. — Wygląda na to, że nam, obywatelom, brakuje odpowiedzialności za to, jaką władzę wybieramy? — Władzę wybierają ludzie. Od dawna wiadomo: naród jest godny takiej władzy, jaką wybiera. Jeśli obywatel-wyborca może sprzedać swój głos za 100—150 hrywien, jeśli przymyka oczy na oczywistą fałszerstwo wyników wyborów, to mamy władzę, która dba o siebie, a nie o ludzi. Wszystko jest proste i jednocześnie skomplikowane. Ludziom jest ciężko, gdyż zmuszeni są nie żyć, a przeżywać, kiedy nie ma pracy, środków na leczenie, na edukację dla dzieci, tym bardziej kiedy władza codziennie demonstruje siłę organów represyjnych, zastraszając i skłaniając do milczenia. Ale właśnie w takim momencie człowiek, naród muszą wykazać siłę charakteru. Ten, kto dzisiaj ma władzę, demonstruje tylko siłę bata. Niech rządzący przeanalizują wydarzenia, które w ostatnim czasie mają miejsce w krajach Afryki i Bliskiego Wschodu. Tamtejsi prezydenci, premierzy, ministrowie, szefowie służb specjalnych również myśleli, że przyszli panować i wzbogacać się wiecznie, ale obecnie trafiają do więzień i zmuszeni są oddawać zrabowane dobra, bo narody powiedziały swoje „Nie!” takiej polityce. To samo będzie na Ukrainie, jeśli władza się nie zatrzyma. — Czy zaszły przez te lata realne zmiany w gospodarce kraju, sferze humanitarnej, społecznej? — Przez 20 lat Ukraina nie dokonała przełomu w kierunku oszczędzania energii, a to podważa konkurencyjność rodzimej produkcji. Gdyby to się udało, dzisiaj już zapomnielibyśmy o rosyjskim gazie i Rosja nie mogłaby wywierać nacisku na politykę wewnętrzną i zagraniczną Ukrainy. Druga rzecz, której nie udało się zrobić, to zmienić strukturę gospodarki. Tak jak wcześniej, ponad 60 procent naszej produkcji kierowane jest na eksport. Przy czym jest ona przeważnie bez wartości dodanej, surowiec lub pierwszy etap przetwórstwa. Czyli pod względem struktury eksportu można nas raczej nazwać kolonią niż metropolią gospodarczą. Wydobywamy z naszych złóż to, co Ukrainie dał Bóg, co, jak zapisano w Konstytucji, jest bogactwem całego narodu ukraińskiego. A na tym zarabiają miliardy tylko kilku oligarchów. Zamiast tego musimy rozwijać rynek wewnętrzny, a do tego — podnosić standardy socjalne, aby ludzie mogli kupować ukraińską produkcję. Standardy socjalne ludzie oceniają po tym, co mają w portfelu. I ta ocena całkowicie pokrywa się z tymi smutnymi rankingami, które przyznają Ukrainie ostatnie miejsca w Europie pod względem poziomu standardów socjalnych. To przy- Kontynuujemy analizowanie 20-letniej drogi niepodległego państwa ukraińskiego. Co wydarzyło się przez te dwie dekady kształtowania się państwa, przejścia od ustroju totalitarnego do demokratycznego, budowy zamożnego społeczeństwa? Jak scharakteryzować działania władzy, opozycji? Naszym rozmówcą jest deputowany ludowy Ukrainy Anatolij HRYCENKO, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. bezpieczeństwa narodowego i obrony, lider partii „Obywatelska Pozycja”. poniżająco, ponieważ w porównaniu z wieloma krajami Europy Ukraina posiada ogromne zasoby, pracowitą i wykształconą ludność. Jeśli chodzi o politykę humanitarną. Ostatni rok to bardzo silny cios dla Ukrainy, dla wszystkiego, co wiąże się z językiem ukraińskim, historią i kulturą. Nie można zaganiać wszystkiego, co ma związek z pojęciami „Ukraina” i „ukraińskie”, do rezerwatu, który chcą ograniczyć do granic kilku zachodnich obwodów Ukrainy. Trzeba to zatrzymać. — Jak Pan scharakteryzuje sytuację w siłach narodowo-demokratycznych, w opozycji? Dlaczego tak ciężko przebiegają procesy jednoczenia sił państwowotwórczych? — Opozycji w obecnych okolicznościach działać nie jest łatwo. Opozycja to zawsze mniejszość (w parlamencie, społeczeństwie). Ale władza ma unikalną właściwość — kończyć się. I to zakończenie następuje szybko, czasem bardzo gwałtownie, kiedy władza zapomina o swojej podstawowej funkcji — dbać o ludzi, którzy ją wybrali. Proszę spojrzeć, Kuczma pod względem poziomu poparcia obywateli „zszedł” do 6 procent w ciągu 10 lat, Juszczenko — znacznie szybciej, otrzymał 5 procent w wyborach już po 5 latach. Ranking Janukowycza spada jeszcze gwałtowniej: w ciągu roku — trzykrotnie. Co to oznacza? Z jednej strony to, że Janukowyczowi nie uda się uzyskać poparcia ludzi w realizacji skrajnie potrzebnych dla kraju reform, nawet gdyby szczerze tego chciał. A z drugiej strony — gwałtowny spadek rankingu urzędującego prezydenta jest odzwierciedleniem stosunku ludzi do niego i jego polityki. Coraz więcej ludzi zaczyna rozumieć, że przyjście Janukowycza do władzy i te hasła, dzięki którym wybrano go na prezydenta, były oszustwem. Wszyscy pamiętają dziesiątki tysięcy plakatów i billboardów, które były rozwieszone w całym kraju podczas kampanii prezydenckiej: „Usłyszę każdego!”, „Gwarantuję 5 lat wakacji podatkowych dla małego biznesu!”, „Gwarantuję lekarzom i nauczycielom status urzędnika państwowego!” Nic z tego nie zostało wykonane i, najwyraźniej, nie zostanie wykonane nigdy. Zamiast tego ludzie otrzymali podniesienie wieku emerytalnego, konieczność pracy o 10 lat dłużej, aby otrzymać tę samą skrajnie niską emeryturę, przedsiębiorcy — jeszcze większą presję podatkową i bezkarność organów kontrolnych, budżetówka — zwolnienia i nie otrzymali obiecanej podwyżki płac, wojskowi nie otrzymali armii kontraktowej i tę listę można kontynuować. Dla Janukowycza poważnym faktem jest to, że najbardziej zmieniają się nastroje na Południu i Wschodzie Ukrainy. Czyli w regionach, gdzie jego poparcie w wyborach było najwyższe. Tak, już w wyborach lokalnych jesienią ubiegłego roku Janukowycz w porównaniu z drugą turą kampanii prezydenckiej stracił ponad 3,2 miliona głosów. Rozmawiając z ludźmi w Doniecku, Ługańsku, na Krymie, mogę zaświadczyć, że już otwarcie wyrażają swój negatywny stosunek do polityki lidera Partii Regionów i deklarują, że nie będą popierać jego partii w następnych wyborach. I to daje szansę opozycji, która jest prawdziwa i stanowi alternatywę. Daje szansę tym przedstawicielom opozycji, którzy u władzy nie skompromitowali swoim zachowaniem lub nieskutecznymi działaniami wysokiego statusu członka rządu, urzędnika państwowego. Jeśli mówić o zjednoczeniu, myślę, że do września to nie nastąpi, ale jesienią, kiedy Janukowycz planuje wnieść do parlamentu nowy projekt ustawy o wyborach deputowanych ludowych Ukrainy, który ma ustalić próg wyborczy na poziomie 5 procent, procesy zjednoczeniowe przyspieszą. Taki próg przekona wielu partyjnych wodzów opozycji o bezperspektywiczności samodzielnego marszu do Rady Najwyższej i zmusi do jednoczenia się nawet tych, którzy nie byli do tego nastawieni. — Ukraina i świat. Jaka była polityka międzynarodowa naszego państwa? — Ukrainę uznano za suwerenne państwo europejskie od pierwszych dni po ogłoszeniu niepodległości. Tym samym dano szansę stać się pełnoprawnym członkiem społeczności międzynarodowej, biorąc pod uwagę to, że Ukraina wchodzi w skład Organizacji Narodów Zjednoczonych. Oczywiście, Ukrainie było ciężko od razu stać się wpływowym podmiotem polityki międzynarodowej, ponieważ nie było doświadczenia w zarządzaniu państwem w oparciu o własne wysiłki i kadry. Trzeba było tworzyć praktycznie od zera własną służbę dyplomatyczną, rozwijać ambasady i przedstawicielstwa w państwach zagranicznych. Ten proces został dość szybko zakończony, a w dalszej kolejności sukcesy i wpływy Ukrainy na świecie determinowały już realne sukcesy lub porażki w polityce wewnętrznej. Ponieważ skutecznej polityki wewnętrznej nie było, to bardzo często narzucano nam cudze decyzje i nie zawsze udawało się obronić własny ukraiński interes. Tak było z podziałem majątku byłego Związku Radzieckiego, z podziałem Floty Czarnomorskiej. Tak samo nieadekwatnie partnerzy międzynarodowi ocenili rezygnację Ukrainy z trzeciego pod względem skali strategicznego potencjału jądrowego. Ukraina niemało straciła, rezygnując z projektu w Buszerze. Jeśli mówić o ostatnim roku, to najbardziej rezonansową stała się kwestia zdrady interesów narodowych Ukrainy, kiedy w kwietniu 2010 roku podpisano i w przyspieszonym trybie ratyfikowano osławiony pakt charkowski — „flota w zamian za suwerenność”. Ale myślę, że przez ostatni rok nawet Janukowycz już zrozumiał, że oddawać ukraińskie interesy Kremlowi „po kawałku” się nie uda. Rosji potrzebna jest cała Ukraina, aby odtworzyć siebie w statusie supermocarstwa. I w tych warunkach najważniejszą rzeczą w sferze polityki zagranicznej dla całego ukraińskiego społeczeństwa jest zakończenie negocjacji i zawarcie umowy o stowarzyszeniu w strefę wolnego handlu z Unią Europejską. Wtedy postawiono by kropkę nad planami wciągnięcia Ukrainy do Unii Celnej Rosji, Białorusi i Kazachstanu, a Ukraina ostatecznie określiłaby się w strategicznym kierunku polityki zagranicznej: kurs — na Unię Europejską, wartości europejskie. To nie jest kwestia dostępu do europejskich rynków, to przede wszystkim kwestia wyboru systemu wartości życiowych i standardów. I to jest ten strategiczny kierunek rozwoju, który popiera ponad 60 procent obywateli Ukrainy. To daje nadzieję na lepszą przyszłość. Rozmawiał Petro ANTONENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn