Strona · s. 10strona oryginału ↗
Jarosław MOTYKA — glina i kamień
Слово Просвіти, №33 за 2013 рік
Niedawno we wsi Czyszki w rejonie pustomytowskim na Lwowszczyźnie postawiono pomnik Tarasa Szewczenki. Autorem pomnika jest Jarosław Motyka, znany ukraiński rzeźbiarz, laureat Nagrody im. Szewczenki oraz Nagrody im. Wasyla Stusa, organizator i uczestnik wystawy 10 ukraińskich artystów w Rzymie. W tym roku obchodzi on dwa jubileusze — 70 lat życia i 50 lat działalności twórczej. Temat Tarasa Szewczenki zajmuje w jego twórczości szczególne miejsce. W pracowni rzeźbiarza we Lwowie można zobaczyć kilka wizerunków wielkiego Poety. Oto „Szewczenko młody” — Taras w energicznym porywie podczas marszu. Jest też Szewczenko nietradycyjny — ubiór stylizowano na chiton, w którym można dostrzec skrzydła. „Szewczenko na zesłaniu” — leżąca postać zamyślonego artysty, którą mistrz podarował muzeum Tarasa Szewczenki przy Pałacu Sztuki we Lwowie. Czyszkowska postać Tarasa Szewczenki, wysoka na ponad 2 metry, przedstawia Kobzarza wyrzeźbionego w kamieniu, z książką w dłoni.
— Jak pracowało się nad nowym wizerunkiem Pańskiej Szewczenkiany? — Kamień piaskowiec przywiozłem z kamieniołomu w Terebowli na Tarnopolszczyźnie — to głaz o wadze ponad dwóch ton, wysokości ponad 2 metrów, szerokości 1 m 10 cm – 1 m 20 cm. Kamień jest dość twardy, ale dałem sobie z nim radę i oto teraz stoi pomnik Tarasa Szewczenki we wsi Czyszki na Lwowszczyźnie.
— Panie Jarosławie, co dla Pana znaczy Taras Szewczenko?
— Poezja Kobzarza to niewyczerpane źródło inspiracji dla każdego ukraińskiego artysty. Niedawno przeczytałem książkę Iwana Dziuby „Taras Szewczenko”, która wywarła na mnie silne wrażenie. Nowa wiedza inspirowała mnie, gdy tworzyłem ten pomnik. Wydaje mi się, że Ukraińcy za mało czytają „Kobzarza” — ukraińską Biblię na wszystkie czasy. Tym pomnikiem daję do zrozumienia: weźcie do rąk Kobzarza, tam są odpowiedzi na wszystkie pytania! Cieszę się, że po raz kolejny dotknąłem wielkiego tematu „Taras Szewczenko”, gdy cała myśląca artystyczna Ukraina żyje przeczuciem obchodów jego 200-lecia.
— Pańska syrena już od kilkudziesięciu lat zdobi Park Stryjski we Lwowie, urzekając swą kobiecością i demonstrując mistrzostwo autora. Jak pracowało się Panu nad nią?
— Ta syrena nazywa się „Lilея”. Piękna naga dziewczyna, która zapatrzyła się w swoje odbicie na tafli jeziora — to była moja pierwsza praca twórcza, dyplomowa praca z 1966 roku, którą rada miejska postanowiła ustawić w parku. Pragnąłem w „Lilei” wyśpiewać zewnętrzne i wewnętrzne piękno kobiety.
— Nie wiadomo, czego więcej jest w Pańskich pracach tego kierunku, zmysłowości czy duchowości: „Pocałunek centaura i Scytyjki”, „Zakochane przebiśniegi”, „Pocałunek stepowej Muzy”, „Pomnik zakochanym”, „Połączenie”, „Zakochani”, „Wenus z dnieprowej piany”, „Ujarzmienie Lwa”, które wielokrotnie wystawia Pan na wystawach we Lwowie, Tarnopolu, Łucku, a także na Triennale w Kijowie.
— Powiedziałbym, że w tych parach panuje harmonijne połączenie emocjonalnego pociągu i zarazem najwyższego duchowego wzlotu, właściwego zakochanym.
— Z tematu miłości logicznie wynika temat macierzyństwa, który obserwujemy w szeregu Pańskich Madonn...
— A matka i dziecko to rzecz święta. I tu idę za Szewczenką: „Nie ma nic lepszego niż ta matka młoda ze swoim maleńkim dzieciątkiem…” — Pańskie prace poświęcone Hołodomorowi robią wielkie wrażenie. — To obraz Ukrainy, cierpiącej z powodu hołodomoru. — Zachodnia Ukraina nie doświadczyła tej klęski, znajdując się w latach 1920–1930 pod Polską i Austrią. — Tak, ale moja babcia Stefania opowiadała, że czasami ze Wschodu przychodzili do nas uciekinierzy w poszukiwaniu pracy, kawałka chleba. Tym projektem pomnika oddaję hołd i wyrażam współczucie Wielkiej Ukrainie, jej pszenicznym obwodom-skarbcom i „rozkurkulonym” rolnikom-chlebodawcom, biedakom, którzy umierali z głodu na swoich bogatych czarnoziemach. — Rozmawiamy przy kawie w Pańskiej pracowni, gdzie bywało wielu wybitnych działaczy sztuki i literatury, niektórzy z nich pozowali Panu. W 1991 roku odwiedził nas znany artysta, poeta i krytyk sztuki Swiatosław Hordynski, Amerykanin ukraińskiego pochodzenia, który zostawił pozytywną opinię o Pańskiej twórczości w czasopiśmie „Образотворче мистецтво”. Bywał tu rzeźbiarz z Kanady Leo Mol (Leonid Mołodożanin), który później z aprobatą pisał o wykonanych przez Pana portretach. Bywali tu bohater Ukrainy Stepan Chmara i laureat Nagrody im. Szewczenki Walerij Szewczuk, pisarze Petro Szkrabiuk, Pawło Fedjuk, Serhij Tkaczenko. Oto przed nami rzeźby Liny Kostenko. Proszę opowiedzieć, w jakich okolicznościach lepił Pan wizerunek wielkiej poetki? — Na początku lat 90. Lina Wasyliwna przyjechała do Lwowa, by wziąć udział w wieczorze w Teatrze im. Marii Zankowieckiej. Do mojej pracowni przyprowadzili ją dyrektor Lwowskiej Galerii Obrazów Borys Woznycki i zasłużony (obecnie narodowy) artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk. Zaproponowałem, że wykonam jej portret. Oświadczyła: „W Kijowie nie pozuję żadnemu rzeźbiarzowi, a Panu pozuję”. Trwało to zaledwie godzinę, zdążyłem uchwycić tylko główne rysy jej twarzy i postaci. Spojrzawszy na moją pracę, powiedziała: „Ten mistrz ma oryginalne spojrzenie” i podpisała mi książkę „Wybrane”. A w ogóle gatunek pracy nad portretem jest bardzo interesujący. Najważniejsze — modelowanie objętości w przestrzeni. Jak wiadomo, objętość ma trzy wymiary, a w sztuce jest czwarty, najtrudniejszy — musisz wniknąć w głąb wizerunku, portretując, musisz wyczuć oprócz charakterystycznych cech portretowanego także jego stan wewnętrzny. — W Pańskim dorobku twórczym galeria ukraińskich dostojników: popiersie Iwana Franki, postać w fotelu pierwszego prezydenta Ukrainy Mychajła Hruszewskiego, oryginał którego podarował Pan Lwowskiemu Muzeum im. M. Hruszewskiego, postać Hryhorija Skoworody, których lepi Pan z wyobraźni, a także wiele twarzy naszych współczesnych. Obecnie rozpoznaję portret wybitnego artysty, laureata Nagrody im. Szewczenki Iwana Marczuka, wykonany prawdopodobnie w stylu ekspresjonizmu. — Przyjaźnimy się z Iwanem od dawna, kilka razy bywał w mojej pracowni. Na początku lat 90. Marczuk urządzał wystawę swoich prac w Muzeum Architektury Ludowej we Lwowie i lepiłem go z natury. Ta praca wystaw-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
