Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Emalia: od scytyjskiego pektorału…

Слово Просвіти, №33 за 2013 рік

— Pański miedziany pomnik Opieki Matki Bożej w mieście Busk na Lwowszczyźnie uderza niezwykłością i oryginalnością formy. — To był pierwszy pomnik Niepodległej Ukrainy na pierwszą rocznicę ogólnonarodowego referendum w sprawie wyjścia Ukrainy z więzienia narodów — ZSRR. Tam zastosowałem lakoniczne formy i geometryzm, a także pewne cechy stylu bizantyjskiego, łącząc go z ukraińską tradycją narodową, jak robili to sławni bojczukiści. — Znaczące miejsce w Pańskiej twórczości zajmuje plastyka małych form z gliny: anioły, mamaje, kozacy, świeczniki i inne wspaniałe rzeczy, które emanują dobrą energią. Obdarowuje Pan nimi przyjaciół i znajomych, oddaje do salonów artystycznych. Są ciepłe w wyglądzie i w dotyku, nie parzą, a ogrzewają… — Pracuję, czerpiąc swoje obrazy z ludowego życia („Plotkarki”, „Kłótliwe baby”, „Gawareccy garncarze” itd.), z ludowej twórczości pieśniarskiej (mamaje, kozacy), z Pisma Świętego (Mikołaj Cudotwórca, Świąteczne anioły, Bogurodzica). Kiedy je lepię, a potem wypalam w piecu, marzę, by trafiły w dobre ręce i ozdobiły wnętrza ludzkich domostw. Kocham swoje maleństwa i nasycam je tą energią, chociaż wiem, że wkrótce będę musiał się z nimi rozstać. Czasami ludzie, nabywszy moich aniołków, opowiadają, że stają się one „amuletami” ich rodzinnego zacisza. Wtedy jestem szczęśliwy. — Pańska twórczość jest głęboko zakorzeniona w tradycji ludowej. Wiadomo o wpływie mistrzów z Gawarecczyzny na Pańską twórczość. Proszę o tym opowiedzieć. — Jeszcze na początku działalności twórczej mój przyjaciel Iwan Ostafijczuk (teraz znany artysta, grafik i malarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej) poradził mi pojechać do sławnej wsi Gawarecczyzna w rejonie złoczowskim na Lwowszczyźnie, która słynie i jest oazą czarnodymionej ceramiki, i tam spróbować stworzyć obrazy garncarzy. Co też uczyniłem, ulepiłem imienne portrety tych garncarzy, odzwierciedliłem ich w małych formach z tej samej gliny, co i oni tworzyli. Mykoła TABORYT. Otwierając konferencję prasową z okazji tego święta, dyrektor generalna NMUNDM Adriana Wialec podkreśliła, że autorką pomysłu, inspiratorką i organizatorką tego festiwalu „była czarująca, utalentowana, niezapomniana Julia Borodaj, której, niestety, dziś nie ma z nami”. — I drugi festiwal — powiedziała — dedykujemy jej jasnej pamięci. Bez niej festiwal osierociał. I kiedy muzeum przygotowywało się do jego przeprowadzenia, były momenty, kiedy wydawało się, że być może on się nie odbędzie: nie ma tego serca, tego pulsu, który dawała Julia Borodaj. Ale kochając, pamiętając o niej, wszyscy zdecydowali, że tę sprawę trzeba kontynuować. Tym bardziej, że wsparł ją także Ołeksandr Borodaj. W porównaniu z ubiegłym międzynarodowym festiwalem emalii geografia uczestników się rozszerzyła. Obecnie udział w nim bierze 53 artystów z Gruzji, Rosji, Polski i, oczywiście, Ukrainy. Zaprezentowano 150 dzieł. Zoja Czehusowa, doktor nauk o sztuce, uważa, że ten festiwal jest niezwykle ważny dla ukraińskiej kultury. Przecież Kijów jeszcze przed epoką Rusi Kijowskiej (nawet złoty scytyjski pektorał ma wtrącenia emalii) był kolebką tego starodawnego rodzaju sztuki, a obecnie staje się żyznym gruntem dla rozwoju współczesnej emalii. Pamiętamy sukces pierwszego festiwalu: zachwycone opinie zwiedzających, pochlebne recenzje w prasie, nowe pomysły u artystów. Zdobył on bezsprzeczny autorytet wśród twórców Europy, zainteresował się nim świat. Chociaż organizatorom nie było łatwo: u nas wszystko co nowe odbierane jest z trudem. Dopiero później wielu urzędników uświadomiło sobie, jak dalekowzrocznym był pomysł organizacji takiego festiwalu, którego wtedy broniła, wkładając tytaniczną pracę, Julia Borodaj. Nie zapominajmy, że pod koniec XX wieku sztuka emalierska wszędzie (nie tylko na Ukrainie) była zapomniana, a obecnie otrzymała nowy impuls do rozwoju. Znamienne, że kijowskie muzeum stało się współorganizatorem tak reprezentacyjnego wydarzenia artystycznego. W naszych czasach powtarzających się kryzysów, ciągłej nieuwagi władz wobec problemów kultury, kiedy galerie zamykają drzwi przed rzemieślnikami (uważają, że emalie to nie sztuka komercyjna), muzeum, w większości na własnym entuzjazmie i dzięki poświęceniu pracowników, taką działalnością wystawienniczo-festiwalową stymuluje artystów. Na otwarciu wystawy zaprezentowano książkę kandydatki nauk o sztuce, artystki Julii Borodaj „Ukraińska emalia”. Ta praca to pierwsza pozycja w rodzimym literaturoznawstwie, gdzie oddzielnie i systemowo rozpatrzono tę sztukę jako zjawisko artystyczne. W książce uzasadnia się proces powstawania gorącej emalii na metalu jako osobnego rodzaju sztuki, nakreśla się aktualne problemy rozwoju tej techniki na Ukrainie, publikuje się niepublikowane wcześniej materiały, dzieła z prywatnych zbiorów i reprodukcje z rzadkich wydań. Skrupulatnie odtworzono całościowy obraz genezy emalii na terytorium dzisiejszej Ukrainy w kontekście ogólnoeuropejskiej sztuki: od najdawniejszych wzorów — do dzieł współczesnych. Szczegółowo rozpatrzono twórczość ukraińskich emalierów XX—XXI w., w tym także tych, którzy włożyli niemały wysiłek w odrodzenie i popularyzację rzadkiej techniki (O. Kulczycka, M. Dolnyćka, J. Muzyka). Jeśli chodzi o O. Borodaja, to właśnie jemu przypada rozwój całego kierunku rodzimej emalii. Autorka położyła nacisk na specyfikę gorącej emalii: nierozerwalny związek z technologią rodzi niepowtarzalność dzieł emalierskich, sprzyja twórczemu eksperymentowi i szerokiemu zakresowi artystycznego wyrażenia indywidualności mistrza, utrwalonej w „wiecznej technice”. Zatem słowa J. Borodaj, że „każdy emalier, którego prace są przedstawione w tym albumie, ma swój niepowtarzalny styl, doskonale włada wiedzą z historii i technologii emalii, eksperymentuje, wynajduje własne techniczne chwyty, tym samym wspierając i popularyzując sztukę emalii na Ukrainie i w świecie, zachowując, odnawiając i rozwijając wyrafinowaną i złożoną technikę, która przeszła przez wieki, dla przyszłych pokoleń”, w pełni dotyczą każdego, czyje prace są przedstawione na II festiwalu emalii. Do końca sierpnia trwać będzie w Kijowie, w murach Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej, fantastyczna feeria emalii — jeden z najciekawszych festiwali najbardziej oryginalnego i najstarszego rodzaju sztuki. To już II międzynarodowy festiwal emalii na Ukrainie, którego organizatorami, oprócz muzeum, była pracownia twórcza Ołeksandra Borodaja. A poświęcony jest on wdzięcznej pamięci artystki, która stała u źródeł i ugruntowania współczesnej sztuki emalierskiej wraz ze swoim ojcem, Julii Borodaj (1974—2012). Uczestnicy konferencji prasowej II Międzynarodowego festiwalu emalii na Ukrainie (od lewej do prawej): T. Iljina, O. Borodaj, O. Nowodereżkina, Z. Czehusowa, A. Wialec. Gość i uczestnik festiwalu z Czeboksar (Udmurcja) profesor Praski Witti

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn