Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jedna komórka z plastra naszej sztuki

Слово Просвіти, №33 за 2013 рік

Jubileuszowa, dziesiąta wystawa „Potasznia — komórka Podola” w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, prezentująca prace pięciu artystów, po raz kolejny potwierdziła blask i bogactwo ukraińskiego pleneryzmu. Nawet pomimo tego, że państwo niemal od Dnia Niepodległości stosuje politykę obstrukcji wobec kultury narodowej. Jednak mimo wszystko inicjatywa i entuzjazm twórców nie pozwalają naszej sztuce zejść na margines i od czasu do czasu demonstrują nowe podejścia do procesu kulturowego oraz imponujące rezultaty pracy artystów. Mykoła CYMBALIUK Autor i kurator projektu „Potasznia…”, inicjator i współzałożyciel pierwszej placówki (muzeum+galeria) kultury plastycznej w podolskiej wsi (wieś Potasznia w rejonie berszadzkim obwodu winnickiego), znany artysta Prokip Kolisnyk zauważył, że ich wystawa nie jest wcale wielka pod względem liczby prac. Ale przecież sedno nie tkwi w liczbie. Bo każdy z pięciu artystów, którzy wystawili swoje płótna w muzeum Szewczenki, to niepowtarzalne, indywidualne zjawisko artystyczne. A ich twórczość jest jak mała komórka pachnącego złotego pszczelego plastra — kultury ukraińskiej, a nawet więcej — światowej. Bo rzeczywiście, bez komórki nie ma plastra. Każdy z potaszniańskich plenerzystów (a są to, oprócz Kolisnyka, Wołodymyr Harbuz, Ołeś Sołowiej, Wasyl Korczynski i, ku wielkiemu żalowi, już nieżyjący Łewko Wojedyło) ma inny styl, manierę pisania, ale wszystkich ich łączy wielkie uczucie, bez którego nie ma prawdziwej twórczości — miłość do ojczystego progu. Oprócz Podolan, Kolisnyka i Korczynskiego, reszta urodziła się: Sołowiej — w Kijowie, Harbuz — na Kijowszczyźnie, Łewko — na Czernihowszczyźnie. Do tego warto dodać innych twórców — poetów (jak na przykład Wasyl Herasymjuk, obecnie w innych światach Ihor Rymaruk i inni), muzyków, artystów, którzy również stali się organiczną częścią tego kulturalno-artystycznego wydarzenia. Więc, mimo że pochodzą z różnych miejsc, każdy z nich ma w duszy swoją Potasznię. Gdyby jej nie było w duszy, nie byłoby tych uduchowionych potaszniańskich pejzaży. I tutaj zgadzam się z opinią twórcy malarstwa kosmogonicznego Wołodymyra Harbuza, że ich wystawa nie jest mniej potężna pod względem siły duchowości niż najlepsze wystawy w prestiżowym Arsenale. Skromność artysty nie pozwoliła powiedzieć, że w rzeczywistości w wielu przypadkach grupa artystyczna „Komórka” stoi wyżej dzięki narodowemu zakorzenieniu swojej sztuki. I o tym, nawiasem mówiąc, mówili sami zwiedzający. W pełnej poświęcenia pracy plenerzystów są też inne, nie mniej ważne składowe. Gorzko uświadamiać sobie, ale otaczające krajobrazy (spójrzmy, co zrobili z pięknym Kijowem przez ostatnie 20 lat!) znikają tak samo, jak nasza duchowość. Mykoła Storożenko przytaczał przykład, kiedy niedawno otwierali wystawę artystyczną kaniowskich pejzaży, namalowanych w latach 50. XX wieku, to mieszkańcy Kaniowa nie mogli już rozpoznać na nich swojego obecnego rodzinnego miasta na naddnieprzańskich wzgórzach — tak bardzo je „ulepszyli”, oszpecili. Więc utrwalić, przekazać piękno i światło rodzinnej ziemi, rozbudzić szczere uczucia miłości i pobożności — to jedno z najważniejszych zadań w ich twórczości. Jeszcze jedna składowa — misja kulturalno-oświatowa. Czy warto wspominać o tym, w co zamieniły nasz naród, kraj, ukraińską wieś lata bezpaństwowości? Ale wieś, doświadczywszy bezprzykładnych strat materialnych i duchowych, żyje, czasem — wegetuje, i mimo wszystko rodzi, wychowuje i kształci młode pokolenie. Zazwyczaj nie ma ono takich możliwości, jak dzieci miasta, dla rozwoju swoich intelektualno-duchowych predyspozycji. I takie coroczne wyjazdy do Potaszni znanych działaczy sztuki, literatury niosą życiodajny nektar spragnionym dziecięcym duszom. Sądzę, że takie spotkania muszą wydać swoje błogosławione owoce. W końcu prawie wszyscy oni — artyści, pisarze — pochodzą ze wsi. Jak cały naród ukraiński. Kiedy Ołeś Sołowiej powiedział, że „naszym przeznaczeniem jest odrodzić wieś, bo tracimy ukraińską Atlantydę”, to wszyscy zrozumieli to nie dosłownie. Przecież pierwotny jest duch, duch narodowy, który okrutnie niszczy obecny układ życia. I to dotyczy nie tylko Ukraińców. W tym odwiecznym zmaganiu zwycięża ten, kto zdoła zachować swoją i swojego narodu tożsamość narodową. Dlatego tak ważne jest kultywowanie, wychowywanie wśród Ukraińców nie tylko szacunku do sztuki narodowej, swojego „ja”, ale także miłości i wzajemnej pomocy. Członkowie „Komórki” nie spostrzegli, jak minęło 10 lat od pierwszego pleneru w 2004 roku. Niby to niewiele, ale jednocześnie to — wieczność. Przez ten niewielki odcinek czasu odeszło od nich dwoje wspaniałych ludzi — Ihor i Łewko. To właśnie Łewko zaprosił wtedy jeszcze młodego Ołesia Sołowieja do ich grupy, zapoznał z Prokopem, który zabrał się za organizację potaszniańskiego pleneru. — Dla mnie był to wielki zaszczyt — wyznaje Ołeś, najmłodszy z uczestników. — Spotkania z Kolisnykiem wzbogaciły mnie jako artystę, jako człowieka. Wcześniej widziałem jego prace w Muzeum Sztuki, na innych wystawach. I co roku, odkrywając dla siebie piękną wieś Potasznię, bardziej rozumiem jego samego, jego twórczość. Tak samo jest z Łewkiem Wojedyłą, z którym poznał się w 1992 roku w Narodowym Muzeum Sztuki, gdzie prace jego pędzla przemówiły potężnie i pewnie. Równo dwa tygodnie przed otwarciem jubileuszowej wystawy pożegnali się z nim. W ostatnim czasie Łewko mieszkał na wsi, na granicy Ukrainy z Białorusią. Ołeś dopiero wtedy poczuł i zrozumiał jego paletę, ową srebrzysto-szarą powłokę jego płócien, ową głębię postrzegania świata, kiedy odwiedził jego obejście, jego dom. Podświadomie rodziło się w nim panteistyczne postrzeganie płotów, budynków, wymytych deszczami i wysuszonych słońcem, oraz ta studnia z pochyloną czerwoną kaliną, która obrodziła wtedy jak nigdy, co przenosił na swoje płótna Łewko. Wszystkie te obrazy zostały wyśpiewane przez Wojedyłę w jego pracach. A melodia serca brzmiała tęsknie z jego płócien. A on sam, na obrazie O. Sołowja, w ukośnych promieniach porannego słońca, pogrążony w pracy, malował na ostatnim plenerze pejzaż potaszniański, odwrócony do wszystkich plecami. Duchowo, swoimi obrazami wciąż tworzy dla nas, dla Ukrainy… Żywy klasyk ukraińskiego malarstwa, akademik Mykoła Storożenko, również bardzo kochał Łewka Wojedyłę i jako człowieka, i jako oryginalnego artystę. — Uważałem i uważam — powiedział — że istotą malarstwa jest poezja, a poezja była charakterystyczną cechą, duszą jego płócien. A ponadto, aby tworzyć sztukę, prawdziwą, a nie koniunkturalną, potrzebna jest absolutnie oczyszczona dusza. Oprócz tego trzeba mieć jeszcze jakąś świętość. To daje siłę talentowi, a dopiero potem — znajomość techniki malarskiej, sprawne ruchy ręki. Według słów Mykoły Andrijowycza „bez ojczystego słowa, poezji, jak i muzyki naród nie może żyć”. Twórczość uczestników pleneru w Potaszni, tej oddanej grupy, niesie nam i słowo, i poezję, i muzykę rodzinnego kraju. To ten impuls, który jest generowany i odbierany na poziomie genetycznym. A my wszyscy (i twórcy, i widzowie) musimy dbać, chronić go przed zaśmieceniem. Bo prawdziwa sztuka jest tam, gdzie nie ma zaśmiecenia, nie ma kultu zysku, innych niskich uczuć. A na zakończenie Mykoła Storożenko wyraził myśl, która na pierwszy rzut oka wydaje się paradoksalna: — W tych płótnach, które są prezentowane przez uczestników jubileuszowego pleneru z Potaszni, jest rzeczywistość. Ta rzeczywistość, której miliony nie widzą, a oni, artyści, zobaczyli i przenieśli na swoje obrazy. Rzeczywistość dotyka niewidzialności. Oto jest prawdziwa sztuka. Potasznia. Uczestnicy pleneru z rodakami P. Kolisnyka przed uroczystym otwarciem wydarzenia kulturalno-artystycznego. Grupa artystyczna „Czarunka”: czworo bez jednego. (Od lewej do prawej) W. Korczynski, O. Sołowiej, P. Kolisnyk, W. Harbuz. Ołeś Sołowiej. Łewko na studiach. 2013 r. Wołodymyr Harbuz. Lato miodonośne. 2010 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn