Strona · s. 6strona oryginału ↗
Przekazać całą prawdę…
Слово Просвіти, №33 за 2017 рік
Walentyn JABŁOŃSKI, profesor
Urodziwszy się 86 lat temu w Werbnie, dwa kilometry od słynnych Kozackich Mogił, rozpocząłem tutaj swoją skomplikowaną drogę życiową i przeszedłem ją w czasie zmian pięciu systemów politycznych — Polski wersalskiej, pierwszych sowietów, okupacji niemieckiej, czasów ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych, powojennej władzy radzieckiej, po to, aby podczas dalszego kształtowania się nie stracić tego, co zdobyte, zachować to i w końcu oddać w pełni swoją wiedzę, doświadczenie i energię utwierdzeniu ukraińskiej państwowości. Swoje wrażenia z tego, co zobaczyliśmy, przeżyliśmy i czego nie zapomnieliśmy, my (W. Jabłoński i O. Jabłońska) wyłożyliśmy w monografii „Niespokorna Wołyń”, którą przygotowujemy do wydania. Skłoniła nas do wzięcia do ręki pióra złożoność problemu, zbyt wielkie jego upolitycznienie w Polsce i niedostateczna znajomość go przez naszych czytelników (według danych Centrum Razumkowa, tylko 8% Ukraińców jest dobrze poinformowanych o tamtych wydarzeniach, około 28% — „coś o nich słyszało”, prawie połowa respondentów szczerze przyznawała, że nie słyszała o tej tragedii w ogóle nic). Dlatego postanowiliśmy opowiedzieć rodakom nieco z ich historii. Nie możemy spokojnie reagować (czy w ogóle nie reagować) na bezpodstawne oskarżanie nas o ludobójstwo wobec Polaków. Jednakże sprostować je można jedynie na podstawie faktów, konkretnych przykładów, dostępnej informacji i zainteresowania nią. Skupiając się na tym, co powiedziano wyżej, chciałbym przede wszystkim podkreślić, że Wołyń, jako ważny forpoczt Ukrainy, od najdawniejszych czasów brał na siebie cały ciężar pierwszego uderzenia wojennych i międzywojennych konfrontacji w obronie wolności, honoru i godności swojego narodu, niepodległości Ojczyzny. Mężnie przeżywszy tyle wojen, najazdów, okupacji i zakusów na swoją ziemię, wiarę i język, nasz naród nie ustąpił z żadnej z tych swoich cnót i mamy pełne prawo powiedzieć za T. Szewczenką: „u nas nie ma ziarna nieprawdy za sobą”, my nigdy nie wykazywaliśmy zakusów na cudzą ziemię, a walczyliśmy o swoją — ze wszystkimi tymi, którzy chcieli ją nam zabrać. Pozwolę sobie przypomnieć, że w rezultacie pierwszej wojny światowej na zgliszczach czterech imperiów niepodległość zdobyło siedem krajów europejskich, a Ukrainie się nie poszczęściło, nas nie poparto na Olimpie. Trzeba było kontynuować walkę. Analiza przyczyn klęski rewolucji pokazała, że do zwycięstwa wroga nie wystarczy potęga militarna, potrzebna jest jeszcze ideologia, zdolna podnieść ludzi do walki. I w rezultacie takich rozmyślań rozrzuceni po świecie uczestnicy zmagań narodowowyzwoleńczych, zebrawszy się w 1929 r. w Wiedniu na Wielki Zjazd, stworzyli Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), której celem określono odnowienie Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa (USSP) na wszystkich ukraińskich ziemiach etnicznych. Na przewodniczącego OUN wybrano J. Konowalca. Widząc w ukraińskim ruchu narodowowyzwoleńczym konkurenta dla swojej polityki, bolszewicy podstępnie zabijali jednego po drugim liderów tego ruchu. Tak, w 1926 r. podstępnie zabili w Paryżu S. Petlurę, w 1938 r. — J. Konowalca, w 1950 r. — Szuchewycza, w 1959 r. — S. Banderę, co wyrządzało znaczną szkodę ukraińskiej sprawie. O śmierci S. Petlury: o tym, że zniszczenie Petlury było operacją radzieckich służb specjalnych, świadczył pracownik KGB Piotr Deriabin, który w 1954 roku przeszedł na stronę Amerykanów i opowiedział o tym podczas wystąpienia w Kongresie USA. Pochowany Petlura jest na cmentarzu Montparnasse w Paryżu. 40 polskich generałów w dniu pogrzebu Symona Petlury uklękło w kościele w Warszawie. Oto prawdziwy honor oficera, generała. A świat coraz bardziej otwarcie przygotowywał się do wojny Niemiec z ZSRR. OUN nie miała swoich formacji zbrojnych do udziału w wojnie. Mogła jedynie poprzeć tę lub inną siłę zbrojną. Możliwy konflikt między Niemcami a Rosją Radziecką wydawał się OUN doskonałą okazją do stworzenia własnych sił zbrojnych. Początkowo OUN miała pewne nadzieje na Niemcy. I nieprzypadkowo. Pod koniec lat trzydziestych w wielu europejskich gazetach pojawiła się wiadomość, że Niemcy dążą do stworzenia niepodległego państwa ukraińskiego, które połączyłoby w ramach narodowych Ukrainę Radziecką oraz Ukraińców żyjących pod jurysdykcją Polski i Czechosłowacji. W Berlinie utworzono przedstawicielstwo ukraińskie na czele z aktywistą OUN Suszką. 8 maja 1940 roku kancelaria Hitlera wydała instrukcję dla komisarzy wschodnich rejonów, w której zaznaczano, że Ukraina ma być samodzielnym państwem w sojuszu z Niemcami. Przygotowując wojnę przeciwko ZSRR, Hitler deklarował zamiar wystąpienia w roli wyzwoliciela zniewolonych narodów ZSRR spod panowania bolszewickiego. Kiedy u Hitlera dojrzała decyzja o pójściu na wojnę przeciwko ZSRR, zakładał on możliwość odrodzenia samodzielnego państwa ukraińskiego. Z takimi zamiarami OUN weszła w drugą wojnę światową. I przeniknąwszy śladem wojsk niemieckich do Lwowa, OUN, nie tracąc czasu i nie konsultując się z Niemcami, od razu ogłosiła 30 czerwca odnowienie Państwa Ukraińskiego. Jednak cele OUN i hitlerowców były różne: ukraińscy nacjonaliści rozpatrywali atak Niemiec na ZSRR jako możliwość ustanowienia niepodległego państwa ukraińskiego, a Niemcy widzieli w OUN siłę dywersyjną do stworzenia chaosu na radzieckim zapleczu. Takie zachowanie OUN nie spodobało się Niemcom i kiedy Bandera odmówił odwołania Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego, najpierw aresztowano jego i członków ukraińskiego rządu, a 25 listopada 1941 r. gestapo wydało tajny rozkaz o aresztowaniu wszystkich aktywistów ruchu Bandery. Miesiąc po ogłoszeniu we Lwowie Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego — 30 lipca 1941 r., Polski rząd emigracyjny w Londynie wznowił przerwaną 17 września 1939 roku (w związku z wojną) współpracę z ZSRR, podpisując układ Sikorski-Majski, zgodnie z którym w przesłanej z Moskwy depeszy (cytujemy) „ZSRR opowiada się za stworzeniem niepodległego państwa polskiego w granicach narodowej Polski, włączając niektóre miasta i obwody, które niedawno przeszły do ZSRR”. Ludność Zachodniej Ukrainy okazała się teraz podwójnej przynależności (jak w tej piosence: „czyś ty Jaś, czyś ty nie, spodobałeś się mnie”). Wywołało to oburzenie u wołyniaków, a kierownictwo Związku Walki Zbrojnej w Warszawie, jako gospodarze, zaczęło wysyłać na Wołyń swoich emisariuszy w celu organizacji formacji zbrojnych i grup podziemnych. W ciągu 1942—1943 r. na terytorium Wołynia powstało kilkadziesiąt takich baz. Front niemiecko-radziecki szybko opuścił tereny Wołynia, a na okupowanym terytorium pojawili się dezerterzy z Armii Czerwonej, uciekinierzy z niemieckiej niewoli, bezrobotni, którzy początkowo po prostu szukali schronienia w wołyńskich lasach, tym bardziej że było lato, a z czasem powstała idea połączenia się w jakieś grupy. Pod koniec 1941 i w ciągu 1942 r. Niemcy postanowili przeprowadzić oczyszczenie terytorium Rzeszy, stosując masowe aresztowania i niszczenie członków ukraińskich organizacji nacjonalistycznych. W lutym-marcu 1942 r. w Babim Jarze rozstrzelano 621 członków OUN(m), w lipcu 1942 r. rozbito kijowską referenturę OUN(b), w październiku-listopadzie 1942 r. stracono 210 członków OUN(b). Jednocześnie Niemcy zaczęli coraz częściej przeprowadzać akcje pacyfikacyjne wśród ludności ukraińskiej za nieposłuszeństwo. Nie można było godzić się z tym dalej, trzeba było rozpoczynać opór. Pierwsze oddziały pod nazwą UPA — „Poleska Sicz” stworzył na początku wojny niemiecko-radzieckiej ataman Taras Bulba-Boroweć w rejonie olewskim na Polesiu. Kierownictwo nurtu banderowskiego do połowy 1942 r. negatywnie odnosiło się do partyzanckich metod walki, jednak sytuacja wymagała działania i OUN(b) postanowiła połączyć wszystkie formacje partyzanckie orientacji niepodległościowej w jedną potężną armię powstańczą. Tak, część oddziałów Bulby-Borowcia zgodziła się na połączenie w ramach OUN(b), niezgadzający się stworzyli oddzielną formację pod nazwą Armia UNR. Pierwszym dowódcą UPA został referent wojskowy krajowego prowodu OUNSD Północno-Zachodnich Ziem Ukraińskich (PZUZ) Wasyl Iwachiw, jednak 13 maja 1943 r. zginął on w walce z niemieckim oddziałem wojskowym koło wsi Czernysz w rejonie kołkowskim (obwód wołyński). Po tym obowiązki dowódcy UPA przejął prowidnyk OUNSD na PZUZ Dmytro Klaczkiwski („Kłym Sawur”, „Ochrim”). A na Chełmszczyźnie, która weszła w 1939 r. w skład Generalnego Gubernatorstwa, Niemcy, flirtując z polską częścią ludności kraju, która stanowiła tu ponad 65%, zaczęli mianować starostów, wójtów, nauczycieli itp. wyłącznie z Polaków, prowokując tym polsko-ukraińską konfrontację, która stopniowo przerodziła się z pojedynczych w masowe wystąpienia. Na dopełnienie tej prowokacji Niemcy postanowili stworzyć na Chełmszczyźnie wzorcową niemiecką kolonię „Himmlerstadt”, zasiedloną przez reichsdeutschów, volksdeutschów i Holendrów, wysiedlając w tym celu 200 tys. Polaków z czterech powiatów dystryktu lubelskiego. Operacja przeprowadzana była zimą. Do jej przeprowadzenia zaangażowano pomocniczą policję ukraińską. Tysiące Polaków, wysiedlonych zimą ze swoich domów, przeszło do AK, wszystkie swoje krzywdy i niezadowolenie przenieśli na policję ukraińską i rozpoczęli akcje odwetowe przeciwko Ukraińcom. Polskie podziemie na Hrubieszowszczyźnie zniszczyło pięć ukraińskich wsi i spowodowało liczne ofiary w ludziach — 2 tys. Ukraińców, kolejne tysiące stały się uchodźcami. Masy Ukraińców ciągnęły przez rzekę Zachodni Bug na Wołyń, przenosząc ze sobą iskrę oporu, która zapaliła ognisko tragedii wołyńskiej. Konfrontacje nie ustawały, lata 1943–1944 stały się najstraszniejszym etapem niszczenia przez Polaków całych wsi Chełmszczyzny i Podlasia – płonęły w ogniu wsie,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
