Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dopóki nadzieja, dopóki cel…

Слово Просвіти, №33 за 2017 рік

Ciekawy i ostatecznie nieodgadnięty jest jeszcze jeden fakt walki o Wołyń, o Ukrainę. Wydaje się, że wiemy z literatury o nim wszystko, ale zastanówmy się, czy na pewno wszystko. W czerwcu 1942 roku w poleskie lasy do oddziału czerwonych partyzantów „Pobieditieli” zrzucono desantem zwiadowcę-dywersanta Kuzniecowa, który, jak wiemy z książki Miedwiediewa „To było pod Równem”, dokonywał zamachów na wysokich rangą niemieckich dowódców wojskowych. Jednakże, dlaczego w miejscu każdego zabójstwa „przypadkowo gubił” listę działaczy ukraińskiego podziemia, pewne dokumenty dotyczące UPA, skąd wziął te dokumenty i dlaczego współpracował z polskimi zwiadowcami, a nie czerwonymi — nigdzie nie ma ani słowa. Jest nad czym się zastanowić. Wstępna, nawet powierzchowna analiza pokazuje, że głównym zadaniem Kuzniecowa była działalność wywrotowa przeciwko UPA, a zabójstwa niemieckich dygnitarzy służyły jedynie jako narzędzie realizacji tych zadań. Programem kierował P. Sudopłatow, ten sam Sudopłatow, który zniszczył J. Konowalca i kierował likwidacją innych „wrogów” systemu radzieckiego. Trudno dokopać się prawdy. Nikt nie podejrzewał, że zabójstwa niemieckich wojskowych przez Kuzniecowa w Równem i Lwowie faktycznie były zamaskowanym narzędziem walki z ukraińskim ruchem narodowowyzwoleńczym. Szkoda poniesionych ofiar. Wśród ludzi rozstrzelanych w odpowiedzi na te zamachy było wielu godnych nacjonalistów, w szczególności pułkownik armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Kowalenko, sotnik URL Rużycki, redaktor drukarni OUN w Równem Rybak, tutaj męczeńską śmierć przyjęli duchowni Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła ks. W. Myseczko oraz ks. S. Kłubok. Wszystkich nie sposób wymienić. Zatem rewolucja ukraińska objawiła się u nas w różnych przejawach i wymiarach. U wielu ludzi mimowolnie pojawia się pytanie: kim byli uczestnicy rewolucji ukraińskiej (a kim byli uczestnicy Majdanu?) — ukraińskimi patriotami, chociaż na okupowanym przez Niemców terytorium, w związku z administracyjnym nieładem, tak jak u nas na Majdanie, obok gorących patriotów kręciło się wiele rozmaitych osób i czym zajmował się każdy z nich, trudno powiedzieć. A kiedy opór przybierał formę typowej żakerii, chłopskiego żywiołu, to tutaj w ogóle trudno o jednoznaczną ocenę. I nie dziwcie się takiemu zróżnicowaniu powstania ludowego, bo to nie były operacje wojskowe z opracowaną wcześniej przez sztab taktyką walki. Czy zapomnieliście, ilu patriotów zostało wyniszczonych w polskich, bolszewickich, niemieckich więzieniach i obozach koncentracyjnych, rozstrzelanych przez ekspedycje karne? Pozostali ci, których Oles Djak Od redaktora Tego, czego się nie spodziewałem, to tak burzliwej reakcji na „moją” antologię, którą spokojnie i cicho przygotowywałem do druku, ani przez chwilę nie zastanawiając się, że pod względem finansowym kosztów związanych z wydaniem zostanę sam na sam z tym problemem. Choć nie do końca tak — wydawnictwo „Koło”, podpisując się jako partner, odroczyło wszystkie rozliczenia na nie mniej niż pół roku. I laureatka pierwszej Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej poezji patriotycznej imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy za 2016 rok, pisarka Lubow Proc, okazała się nieobojętna — na to, jak reprezentacyjna (pod względem poligrafii) powinna być nasza antologia. Poczawszy smak sukcesu, także Lwowska Rada Obwodowa obiecała wsparcie w programie corocznych zakupów dla bibliotek obwodu. Ale nie to cieszy mnie najbardziej, lecz to, że społeczeństwo rzeczywiście uwierzyło w nasze dobre intencje zapoczątkowania ruchu literacko-patriotycznego, przede wszystkim wśród czytającej młodzieży, i to nie tylko w słowach. Potwierdzeniem tego są liczne prezentacje w krainie galicyjskiej. A niektórzy deputowani Lwowskiej Rady Obwodowej z ramienia edukacji, a przede wszystkim pedagog Wołodymyr Wantuch, podjęli się realizacji planu wprowadzenia nauki antologii „Dopóki nadzieja, dopóki cel…” w szkołach ogólnokształcących obwodu. I to dopiero początek. Czyż więc nie miała racji poetka Switłana Antonyszyn, pisząc swoją recenzję antologii, przewidując, że „…ciąg dalszy nastąpi. Nie może być inaczej!”? Mykoła PETRENKO Równoważenie Kiedy przypada ci w udziale brać udział we wspólnym zbiorze — to mimochodem w duszy zaczyna drapać jakaś przestroga: czy trafię w ogólną tonację zbioru, czy moje utwory nie będą wypadać blado przy innych, lepszych, albo wręcz przeciwnie — czy moim sąsiadem nie będzie ktoś zupełnie daleki od twoich zasad twórczych? Mogę szczerze wyznać: tym razem nie ma żadnych podstaw do wątpliwości. A mogły być — zbyt niejednoznacznie interpretujemy wymiary patriotyzmu, zwłaszcza w utworach poetyckich. I chociaż bliskie jest mi Mysykowe: nie pytaj, gdzie ta nowoczesność — ona jest w tobie, tak, w każdym z nas — ale przecież przejawia się różnie. A do tego: nad wymiarami czasowymi wydania naszego wspólnego zbioru — antologii poezji patriotycznej pod redakcją Olesia Djaka — ciążyło gęsto-czarne widmo wojny… Cieszę się, że mogę zaświadczyć: moje zastrzeżenia zniknęły. Zadziwiająco zrównoważony poziom utworów wszystkich przedstawionych w zbiorze autorów, i to przy szerokim zróżnicowaniu tematycznym. Coś wyróżnia się jako lepsze, coś nie jest w moim guście — ale jedność równorzędnych wielkości dla bezstronnego czytelnika jest oczywista. Ale zastrzeżenia jednak mam — dotyczą one oprawy graficznej, tego aż przygnębiająco dominującego czarno-czerwonego koloru okładki. Powinniśmy jednak jaśniej patrzeć w przyszłość, nawet z okopowych strzelnic. Zresztą tytuł zbioru kryje w sobie coś niemal fatalnego… Już w samej nazwie — Kozakiwka — zawarta jest historia wsi i charakter jej mieszkańców. Wspaniała jest tu także przyroda: góry, świerki, rzeka… Niedaleko znajduje się Bolechów, gdzie pochowana jest pionierka ruchu kobiecego Natalia Kobryńska. Nieprzypadkowo w pobliżu Kozakiwki działała szkoła starszyzny UPA. Nieprzypadkowo osiedliły się tu (i dożyły swoich dni) dwie siostry Stepana Bandery — Wołodymyra i Oksana. Nieprzypadkowo urodziła się tu jedna z bohaterek narodowowyzwoleńczego ruchu, rzeczniczka patriotycznego czynu i słowa Kateryna Mandryk-Kujbida. Znowuż: etymologicznie w nazwisku wyraźnie prześwituje Sicz, na której nadawano tak niezwykłe przydomki, jak Kujbida czy Mandryk. Tak, Kateryna Mandryk-Kujbida należy do tych twórców, którzy nie tylko manifestowali swoją miłość do Ukrainy, ale i poświęcili jej swoje życie. Wartość takiej poezji jest szczególna. Podwójna. Bo nie jest ona po prostu deklaratywna, lecz obmyta krwią jej twórców; jest wzorcem jedności słowa i czynu. Oto dlaczego z takim wzruszeniem prezentowaliśmy w Kozakiwce naszą antologię poezji patriotycznej pod tytułem „Dopóki nadzieja, dopóki cel…” — już współczesnej, która również jest wypełniona niepokojami i współodczuwaniem losu Ukrainy — a jednocześnie wiarą w jej niezniszczalność, w jej zwycięstwo. My również wzorujemy się na jedności słowa i realnego działania. Mnie, w szczególności, przyszło dwukrotnie przebywać w Bachmucie w obwodzie donieckim, w sąsiedniej Kostiantyniwce, a także w Dnieprze, występować przed żołnierzami i tutejszymi mieszkańcami, i była to niezwykła radość: po raz kolejny przekonałem się, że poezja patriotyczna (gdy jest szczera, wycierpiana, wysokiej próby artystycznej) zawsze jest aktualna, zawsze porusza serca. Tym bardziej, gdy nie tylko wprost wzywa „Kochajcie Ukrainę” (W. Sosiura), ale i mówi o tym pośrednio — poprzez miłość do kwiatka, rosy czy bliskiej osoby… Bo wszystko to, co w różnych formach i gatunkach, w szczególności w liryce, broni wartości narodowych i chrześcijańskich, cnót moralno-etycznych, jest wyrazem patriotyzmu. I, oczywiście, inspiruje do czynu… Svitlana ANTONYSZYN Kontynuacja z pewnością będzie! Szczerze mówiąc, zawsze z pewną ostrożnością odnosiłam się do różnorodnych antologii literackich, podobnie jak do zwyczajowego podziału liryki według gatunków i stylów. Uważam, że tutaj wszystko jest o wiele bardziej skomplikowane i prostsze jednocześnie: jest poezja i jest niepoezja. Wymownym potwierdzeniem tego jest antologia poezji patriotycznej: „Dopóki nadzieja, dopóki cel”… Ten elegancki tomik jakoś od razu, lekko i swobodnie rozwiał moje uprzedzenia. …Ośmiu autorów: pięciu członków jury i trzech laureatów pierwszego konkursu poezji patriotycznej imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy. Wszystkie nazwiska są dobrze znane — i to nie tylko w kręgach literackich. Każdy wybór przedstawiony w antologii (przedstawiony, nawiasem mówiąc, dość szeroko) zasługuje na osobną, gruntowną rozmowę. I wierzcie mi, kiedy czytałam książkę, z jakiegoś powodu nie interesowało mnie: kto jest członkiem jury, kto laureatem pierwszej, a kto trzeciej nagrody. Po prostu delektowałam się poezją, tym nieprzemijającym Słowem, kiedy, za Bohdanem Smolakiem (jednym z członków jury), „przez każdy szew w formie liter boli rozdarty papier”. „Rozdarty papier”, zranione serce, obnażony nerw teraźniejszości i „krzycząca prawda” historii… Tak, w tej książce jest niemało dokumentalnego („poezji faktu” żadne epoki i żadne powiewy literackiej mody nie odwołają): jest tu i Majdan, i wojna na Wschodzie, i głód 33-go… Ale, na szczęście, nie ma tu koniunkturalnej retoryki, pustego optymizmu i bębniącego patosu. To bardzo różne — i pod względem treści, i formy, i nastroju — teksty, które bezlitośnie przenikają duszę do szpiku, do krzyku, jednak — nie do rozpaczy! Są tu przykłady i przykłady — wyrazistych metafor, wyostrzonych aforyzmów, wyszukanego brzmienia i pomysłowej wersyfikacji. A co najważniejsze, w tej poezji jest taka graniczna szczerość emocji i nieprzemyślane losy ludzkie, że czasami po prostu trudno złapać oddech. Jest w książce miejsce i na żart, na cichy uśmiech przez łzy. A tam, gdzie mieszka Najwyższy, Powiedzieli mi Jego bliscy, Że anioły coraz częściej Słyszą w raju ukraiński. (Anatolij Maruszczak). A w innym wierszu tego samego autora — już całkiem „na rozerwanie aorty”. Mam na myśli wzruszająco-realistyczną balladę-monolog „DNA”. Monolog wychowanka internatu, który zginął na wojnie i wraz z dziesiątkami innych poległych bojowników pochowany jest w zbiorowej mogile jako bezimienny żołnierz. Jednego po drugim przyjaciół-towarzyszy broni znajdują bliscy — dzięki testom DNA — i ci… wracają do domu. A chłopca-sierotę nie ma komu szukać. On nawet za życia nie miał Domu, więc wracać nie ma dokąd. Jednak: Ja od losu nigdy w światy nie uciekałem, My zawsze byliśmy z nim na ty. Ukrainę — mój kod, a dokładniej, DNA W karcie pamięci łatwo znaleźć… Anatolij Maruszczak — laureat trzeciej nagrody. Jeśli to „trzecia”, to co mówić o utworach wyróżnionych „pierwszą” i „drugą” nagrodą. A zresztą, czy warto coś mówić. „Wartościowiej”, być może, po prostu otworzyć książkę i przeczytać. Tym bardziej, że organizatorzy konkursu poezji patriotycznej im. Kateryny Mandryk-Kujbidy obiecują po podsumowaniu już tegorocznych zmagań twórczych nową antologię. Zatem, kontynuacja będzie. Nie może nie być! Antologia poezji patriotycznej. Opracowanie Olesia Diaka. — Lwów, Drohobycz: Koło, 2017. — 232 s.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn