Strona · s. 11strona oryginału ↗
Z cyklu «Obserwacje»
Слово Просвіти, №33 за 2017 рік
Andrij KONDRATIUK
Słoneczko na kratach Na Włodzimierskiej Górce. Przy kolejce linowej. Po lewej stronie. Na zboczu. Tam taka drzewna gęstwina zarosła, ukorzeniła się, umocniła. Że rzadkie promienie słoneczne tylko czasami cieniutko przez nią się przebijają. W najgorętsze dni ze zbocza chłodem wieje, uspokaja. Jeszcze tej wiosny zbocze było całkowicie zaśmiecone. Nasi ludzie tam wszelaki niepotrzebny szmelc zrzucali. I oto się stało. Nad zboczem nieoczekiwanie wyrosły dość wysokie kraty z grubszego drutu. Zamiast śmieci na dole równy dywanik się rozpostarł. Kiedy spaceruję, to za każdym razem na wezwanie powabu skręcam i w ten ciemny zakątek. Dzisiaj na świat zeszła idealna słoneczna jasność. A przy wyznaczonym miejscu ciemno i wilgotno. Kwadracikami krat powoli przesuwa się czerwony z czarnymi kropkami żuczek. Przyjrzałem się. Słoneczko. Biedronka. Od razu i przypomniało się. Jak w swoim wczesnym dzieciństwie ciężko zachorowałem. Dzień po dniu leżałem na ławie koło okna. I męczyłem się. A dni stały wciąż ponure. I przez nie nie przebijała się nadzieja na moje wyzdrowienie. I trwoga schodziła na naszą Matkę. Aż tu pewnego dnia przez małe okienko srebrnymi zajączkami do chaty weszło Słońce. Na oknie wzrok mój zauważył małego czerwonego żuczka z czarnymi kropkami. Nagle żuczek rozprostował skrzydełka, zleciał i przysiadł na mojej dłoni. — O, żuczek! — wymówiłem słabo. Podeszła Matka. Uśmiechnęła się: — Nie dotykaj go. To słoneczko. Biedronka. Ona przynosi światło i dobro. Ty wyzdrowiejesz… Od tego dnia zacząłem zdrowieć.
Środek lata Według kalendarza — środek lata. I wokoło cicho, jakby potajemnie ruch się wydarzył. Jeszcze kilka dni temu rozhulały się niepowstrzymane wiatry. I nagle — cisza. Z Włodzimierskiej Górki obserwuję, zauważam. Wszystkie drzewa wokoło w spokój się obróciły, zanurzyły. Nasłuchują. Z podniebnej przestrzeni przypomnienie. Że lato piękne mija. Gdzieś za górami, gdzieś za dolinami już jesień snuje się i swoje pozdrowienia w naszą duszę wkłada. Wzrok mój ku górze, ku niebiosom się skierował. Chmurki jakby obniżyły się w swoim uspokojeniu. I idea wzrastania już niepowstrzymanie nie płynie z podniebnej przestrzeni. Jedna rozkosz dojrzałości tylko sączy się. W zadnieprzańską dolinę przerzucił się wzrok mój. Na sinym nieboskłonie oznaki jesieni siwą chustą się rozpostarły. Tak wcześnie. A nie chce się.
I my biali W ogrodzie. Pomiędzy dorosłymi drzewami o grubych pniach i małe drzewka zasiadły, przycupnęły. Wiosną te drzewa jasno wybielili aż do gałęzi. I małe drzewka w jasnym słońcu łagodnie uśmiechają się, przemawiają do swoich pniastych pobratymców i całego świata: „My chociaż i małe, ale także białe…”
Słońce przy drodze Jakoś na zboczu jasnego letniego dnia my z siostry wnukiem jechaliśmy, wracaliśmy autem ze stolicy w swój zachodni kraj. I oto przed nami na jednym wzgórzu za horyzont zachodziło, chowało się wielkie czerwone Słońce, położywszy się aż na pół trasy. I powiedział, wymówił wtedy kierowca: — A jakoś na Warszawskiej trasie za Kowlem takie oto Słońce położyło się na całą drogę… I siostry wnuk także przypomniał sobie. Jak pewnego razu przed nim prosto na drodze położył się wielki czerwony Księżyc, który wyłonił się zza horyzontu.
Koty na płotach Ja dawno zauważyłem, dostrzegłem. I to jest taka wyróżniająco świetlista scena. Koty na płotach. Jeszcze nasza chutorowa czarno-biała łaciata kotka na zboczu letniego dnia lubiła siadać na podwórkowym płotku i w cichym, utajonym zauroczeniu nasłuchiwać elegii chutorowego wieczoru. Już we wsi mojego podwórza obchodzi aż pięcioro różnej maści sąsiedzkich kotów. Czasami któryś i wartuje na progu, kiedy mnie w domu nie ma. Do rąk one, oczywiście, nie idą. Ale złota nitka przyjaźni, jednoczenia w przestrzeni, brzmi. Czasami ze swojego skromnego pożywienia coś i dla nich na podwórze wynoszę. Rybie głowy, wnętrzności i kości. O nie one pomiędzy sobą i do walki stają. Wygrywa, oczywiście, silniejszy. A jeszcze lubią te koty przechadzać się po wierzchołkach sztachet-okrąglaków. Z jednej na drugą gracyjnie przestępując, ciesząc się swoim doskonałym żonglowaniem. A potem i siadają na ogrodzeniu w odpoczynku. A kiedy pewnego letniego ranka jechałem w marszrutce do miasta, to w jakiejś wsi zobaczyłem dziwną scenę. Na płotku równym rzędem, jeden obok drugiego, siedziało aż siedem kotów. Wzeszło i zajmowało się wielkie czerwone Słońce. Koty witały niebieskie światło. I w ukośnych życiodajnych promieniach mrużyły się w rozkoszowaniu.
Wiewiórka smakuje ziarenkami Koło dzikiej gruszy na Dziesięcinnym wzgórzu pełno zielonych jeszcze poobijanych gruszek. — To wiatr pozrywał gruszki? — pytam przechodzącego mężczyznę. — A nie, — wyjaśnia on. — To wiewiórka. Ona smakuje tylko ziarenkami. Przegryza gruszkę i dostaje ziarenka. Tutaj ich rozwinęło się dużo. Cała wielka rodzina.
Mały uchodźca Prawdopodobnie na Tarnopolszczyźnie, według opowieści, stało się, działo się. Do jednej wsi ze Wschodu Ukrainy przybiła się kobieta z chłopczykiem małoletnim. Ich tam gościnnie przyjęli. Na miejscu nowym oswajają się. Chłopczyk wiejską ulicą przechadza się, spaceruje. A ktoś i pyta go: — Z kim ty, chłopczyku, przyjechałeś? A mały odpowiada: — Z mamą. — A gdzież twój tata? — znowu pytają. — Unicztóżajet benderowcew… — odpowiada mały uchodźca.
Nie tam przycupnął Przy dróżce do Dziesięcinnego wzgórza stary pniasty, rozłożysty jesion rozrósł się. A koło niego i wiąz przycupnął. Pieniek już także grubawy, a gałęzie pokrzywiły się niezdarnie. Przez gęsty jesionowy baldachim na przestrzeń, na wolność, ku słońcu przebić się nie może. Nie tam przycupnął. Przez myślenie moje przeszło.
Czarny kotek Letni poranek. Na Podolskim zjeździe. Z okna trolejbusu. Równym zielonym dywanem zbocze się rozpostarło. Wysoko na wzgórzu jakiś młodzieniec swoje plecy ku Słońcu wystawił. I całkowicie czarny kotek od niego powolutku w dół dywanikiem zielonym naprzeciw Słońca kroczy.
Zew ojczystej ziemi Cmentarza na naszym chutorze nie było. I kiedy któryś chutorzanin odchodził w inne światy, to jego kierowano na cmentarz w tę wieś, gdzie spoczywały kości jego przodków. Jak umarł woźnica Kyryło, syn Denysa Dowhoho, i wieźli go podwodą na Chotyń, to konie same, bez kierowania lejcami skręcały w tym kierunku — drogę znały. Ród tam cały Dowhych zakorzeniony. Jak zwyczajnie, męża i jego wierną żonę chowano na jednym cmentarzu. A czasami i obok mogiły ich wyrastały. Ale bywały, zdarzały się i wyjątki. Było.
Dawno temu zeszli się młodzi z różnych odległych wsi, a rodzinę swoją umocnili na Chutorze. A jak zestarzeli się oni, to i o wiecznym spoczynku rzecz powiedli. Mąż mówi: „Chcę pochowanym być tylko w swojej wsi”. A żona prosto mu: „Moje kości tylko w swojej wsi powinny spoczywać”. Synowa ich mowę tę słuchała. I mówi: „Dobrze. A jeśli w tym samym czasie pomrzecie, to trzeba będzie dwie maszyny wynajmować, żeby po różnych wsiach was rozwozić”. Oj, oj. Nic dziwnego. Zew ojczystej ziemi potężny.
Ta rozłożysta, udręczona, lecz stoicka lipa przy fundamencie Cerkwi Dziesięcinnej pewnie kroczy, zbliżając się do swojego czterechsetlecia. Lecz ktoś powiedział, że wiek jej jest jeszcze dłuższy. I jakoby jeszcze przed Piotrem Mohyłą już się zieleniła. Zakwita to drzewo później, kiedy inne lipy już przekwitły, a ich kwiaty jak motyle osypują się na ziemię. Ale jakże niezwykle łagodny zapach roztacza w kwitnieniu stara lipa. Przyszło na myśl. Przez myślenie przeszło. To zapach z minionych czasów, których już nie zna odmieniony świat.
Nie dobrana para Dawno temu utalentowany w słowie chutorzanin Semen Łapka taką prawdziwą historię mi opowiadał. Jak zwykle, dawni ludzie prawie się nie rozstawali. Jak się zejdą, sparują, to tak i wieku dożywają. Chociaż los bywał różny, wypadał. Jak komu. Najczęściej cierpiały z powodu nieudanego małżeństwa kobiety. Chociaż zdarzały się i przypadki. Jak oto ożenił się Kuźma Pełechatyj, wziął za żonę Priskę Koszudłatą, to i świat mu pociemniał. Kuźma biedaczysko był pracusiem nad pracusiami. A Priska — wiercipięta. Mało że całą pracę domową na Kuźmę zrzuciła, to jeszcze i do zabaw namiętność w niej wybuchła. Ledwo usłyszała, gdzie jaka zabawa czy hulanki, zaraz się wystroi — i pobiegła. Jakby dziewica, a nie młódka już. Jeszcze i zrzędzeniem Kuźmę wykańczała. Cierpiał, cierpiał biedak Kuźma, aż cierpliwość mu się skończyła. Wymyślił wziąć rozwód. Do sądu podał. Ale sąd wtedy nie zawsze i list rozwodowy wypisywał. Trzeba mieć przekonujący dowód. Kilka miesięcy oczekiwał nieborak na sądny dzień. Przez ten czas całkowicie zarósł gęstym zarostem. Taki oto na sąd stawił się w starych roboczych płóciennych łachmanach. A Priska, jak pawica, wystroiła się odświętnie. Cierniowa chusta na niej barwami gra. Sąd i pyta Kuźmę o przyczynę, która do rozwodu go skłoniła. Wstał Kuźma i mówi: — Widzi wysoki sąd: jaki ja, a jaka ona. Co mogę jeszcze powiedzieć… Sąd popatrzył i wypisał Kuźmie list rozwodowy. Po jakimś czasie przystał Kuźma do cichej, łagodnej, podstarzałej dziewczyny Katri z rodu Kyryła Kożumiaki, którą z jakiegoś powodu zalotnicy omijali. W pokoju i zgodzie, przy dzieciach przeżyli oni swój długi wiek. A Priska Koszudłata tak w samotności i została.
Wszystko — od człowieka! Rano. Przy wejściu do przejścia podziemnego do metra. Hasło wyczytuję: “Od człowieka zależy wiele”. Młodzieniec z jednorazowego kubeczka kawę dopija. A jakby do siebie, a jakby i do niego mówię, wypowiadam: “Od człowieka zależy wszystko”. — O! Wszystko — od człowieka! — wykrzyknął młodzieniec. Wytyka mnie palcem. I demonstracyjnie rzuca pod nogi zużyty kubeczek. Chociaż obok i koszyczek na śmieci stoi.
Poranni pasażerowie Bardzo wcześnie rano na Rynek Lisowy się zebrałem, przygotowałem. Tam wszystko tańsze. I oto już w drodze. W wagonie metra. Ludzi jeszcze nie gęsto. Ale miejsca, żeby usiąść, wolnego nie ma. Wszyscy ludzie młodzi. Mężczyźni i kobiety, chłopcy i dziewczęta. Wszyscy siedzą. Tylko ja jeden na czarną laskę swoją się oparłem. I nikt miejsca mi siedzącego nie zaproponował. Przez dwudziestominutową podróż na rynek. Ktoś czyta, inny komórką się bawi, któryś jakby oczy zamknął, w zadumę się zanurzył. Jak zwykle, co prawda, nie zawsze, ale w transporcie publicznym mi już proponują usiąść, zważając na moją widoczną niemoc. A tego ranka stał się wyjątek. Poranni pasażerowie — oni są inni, wyróżniający się. Wnioskowanie popłynęło.
Dręczyciele Do jakiej tylko nieprzewidywalnej dziwności trzeba się przyzwyczajać przez ostatnie dziesięciolecia naszemu bratu rolnikowi, nieborakowi. Od cierpienia głodem do medycyny rodzinnej. Coś z głową nagle się stało, to do neurologa tylko przez lekarza rodzinnego teraz trafić można. A lekarza rodzinnego na miejscu nie ma. Mówią, on po rodzinach chodzi. Wędruje. A jeden taki rodzinny wprost się przyznał: “Ja was o zdrowie wasze nie pytam. Czasu nie ma. U mnie teraz czas tylko na pisanie. Pisania tyle dodali”. O cenach nie ma co mówić. Kiedyś, chyba, czy nie gazeta “Prawda” rysuneczek była zamieściła. Jak jeden Francuz wczoraj był kupił taką wielką rybę, a dzisiaj za ten sam grosz tylko kiełbika małego. Tak u nas według wczorajszego, bywa, że i na ogonek od kiełbika nie starczy. Nie ma co o taryfach wspominać. Jak ni z tego, ni z owego je kilkakrotnie mnożą. Nie dopytujcie się obliczeń, ale przyzwyczajajcie się do nowych wpisów. Nie utrudniajcie sobie główkowania, co to jest suszarka do ręczników i czy suszy ona wasze ręczniki. Wpisali wam, to i płaćcie. Mnie jeden handlarz na Rynku Łukianowskim jakby nie zmyśloną historię opowiadał. Jak któremuś nieborakowi wpisali aż sto metrów sześciennych wody za miesiąc. On dochodzić sprawiedliwości zaczął. A jemu mówią: “Wy licznik macie?” “Nie”, — odpowiedział nieborak. “To wtedy wy tyle i zużyliście wody”, — zakończyli sprawę. Co prawda, nie sto, ale sześć metrów sześciennych ciepłej wody na osobę i mnie zaczęli wpisywać każdego miesiąca. Do dochodzenia się nie posunąłem. Ale zebrałem się i zainstalowałem liczniki. Zalegalizować je — to wędrówki nie na jeden dzień. Ale i ten rubikon pokonano. Ale — o, naiwny człowieku! — nie ciesz się ulgowym westchnieniem. Okazuje się, że każdego miesiąca trzeba do dwóch instancji telefonicznie raportować o wskazaniach liczników. Inaczej będą wpisywać do zapłaty po dawnemu. To znaczy nie według wskazań licznika. Rozkaz jest rozkaz. I ja posłusznie go wykonuję. Trzymam słuchawkę przy uchu 45 minut, póki mnie usłyszeli. Moje kopiejki Telekomowi sekunda w sekundę kapie. “Dobrze, — mówię. — A jeśli ja w szpitalu będę przebywał i zadzwonić nie będę mógł?” “Będziemy wpisywać po dawnemu”, — padła twarda odpowiedź. Jeszcze i zapłacić wszystko — nie prosta sztuka. Za każdy z pięciu rachunków prowizje wzrosły do 4 hrywien. Nie dziwcie się, jeśli jutro zejdą pobory za wasze uszy, za nos, za duszę, która jeszcze tli się w waszym jestestwie. A co mówić. Jedno słowo, zdziercy. Ale i inne słowo się prosi — dręczyciele.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
