Strona · s. 12strona oryginału ↗
Dom nad rzeką
Слово Просвіти, №33 за 2017 рік
Roman HORAK
Ciąg dalszy. Początek w nr 32
Kiedy w Belełui miejscowi i niemiejscowi chrunie w postaci komunistów i komsomolców przyszli niszczyć cerkiew, która była zabytkiem po Ozarkiewiczach, wtedy uderzył dzwon cerkiewny, z kołchozowych pól przybiegły kobiety z motykami i rzuciły się na tę bandę — rozpędziły ją. Niewiarygodnym wysiłkiem cerkiew, którą choć zamknięto, ci sami chrunie zrobili muzeum ateizmu. Najstarszym w rodzie księdza Iwana Ozarkiewicza był syn Wołodymyr (1853—1912), który w 1879 r. ożenił się z Ołhą Roszkewycz (1857—1935), córką proboszcza wsi Lolin, co na Dolnińszczyźnie, niedaleko miasteczka Wełdiż. Zostawszy księdzem w Belełui i posłuchawszy żony, wraz z nią postanawia znacząco pomagać Iwanowi Frankowi i jego towarzyszom, wygnanym ze społeczeństwa. Jak wszyscy w rodzie Ozarkiewiczów, ks. Wołodymyr brał aktywny udział w życiu wspólnoty. Nie siedział z boku, kiedy trwały wybory do sejmu i parlamentu. Popierał kandydaturę przedstawicieli ludu, brał udział w budowie domów „Proświty” i organizacji czytelni. Zmarł 10 marca 1912 roku i został pochowany na cmentarzu w Berezowie Niżnym. Z wielkiej rodziny pozostanie tylko wnuczka Maria (ur. 1922), której los rzuci do Toronto, gdzie też umrze 31 stycznia 2006 roku, wcześniej przekazawszy środki na wydanie książki siostry babci, Mychajłyny Roszkewycz (1859—1957) „Taką już Bóg dolę sądził”, którą tak chciał widzieć drukiem Iwan Franko. Trzej synowie Mychajłyny Roszkewycz złożyli głowy na ołtarzu niepodległości państwa ukraińskiego, a najstarszy syn Iwan Iwanec (1893—1946) był znanym ukraińskim malarzem i pierwszym przewodniczącym Lwowskiej organizacji związku artystów plastyków Ukrainy. Drugim dzieckiem w rodzinie ks. Iwana Ozarkiewicza była córka Natalia, w naszej literaturze znana jako Natalia Kobryńska. Właśnie o niej Jewhen Małaniuk mówił, że w naszej literaturze było bardzo mało mężów na kształt Iwana Franki, za to ich brak w pełni rekompensowały ukraińskie pisarki, wśród których jedno z czołowych miejsc należy do Natalii Kobryńskiej. Ona w 1871 roku wyszła za mąż za absolwenta Lwowskiego seminarium duchownego Teofiła Kobryńskiego, który pochodził ze starodawnego ukraińskiego rodu, który odegrał wielką rolę w naszej kulturze. Jego dziadek Mykoła zorganizował w Kołomyi szkołę trywialną, a następnie przeszedł pracować w góry, do wsi Jaworów koło Kosowa, ojczyzny znanych rzeźbiarzy Szkryblaków. Tam założył pierwszą szkołę trywialną, nauczył Hucułów sadownictwa, był żarliwym bojownikiem przeciwko pijaństwu, w procesach przeciwko rządowi walczył o zwrot Hucułom lasów. Mykoła Kobryński za swoją działalność zmuszony był opuścić Jaworów i przenieść się do pracy na Bukowinę, gdzie pracował w Czerniowcach. Jego syn Mykoła, ksiądz we wsi Cieniowa (teraz Ceniwa w rejonie rożniatowskim obwodu iwanofrankiwskiego), zajmował także stanowisko komisarza szkolnego okręgu peregińskiego. W czasie swojego duszpasterstwa M. Kobryński założył 27 szkół ludowych, sporządził zbiór pieśni i podań okręgu dolińskiego, a także „Słownik huculski”, z których w swojej pracy korzystali J. Żelechiwski i J. Hołowacki. Zmarł w Cieniowej w 1893 roku. Z jego córką Jewhenią był ożeniony ks. Teodor (Bohdar) Kyrcziw, wielki przyjaciel Iwana Franki i autor pieśni ludowej „Skrzydeł, skrzydeł, sokole daj!”. Najstarszy syn Mykoły Kobryńskiego Iwan Kobryński był księdzem we wsi Jaworów, gdzie pracował jako nauczyciel ludowy jego ojciec i gdzie założył szkołę ludową. Pochowano go pod ołtarzem miejscowej cerkwi. Jeszcze jeden syn Mykoły Kobryńskiego — Josafat (1818—1901) był proboszczem wsi Myszyn koło Kołomyi, gdzie żarliwie walczył przeciwko pijaństwu wśród Hucułów. Razem z Łuką Dankewyczem i Teodorem Biłousem założył w Kołomyi bursę i czytelnię dla biednych uczniów gimnazjum kołomyjskiego. Za własne środki kupował dla nich inwentarz i książki. Josafat Kobryński był inicjatorem budowy w Kołomyi Domu Ludowego, gdzie te-
Dom Longina Ozarkiewicza autor słownika łacińsko-ukraińskiego, brat Ołhy Kobylańskiej, Julian Kobylański. Bywał brat Ołeny Kysilewskiej, redaktorki czasopisma „Żinocha dola” („Los kobiecy”), które wychodziło w Kołomyi, W. Simenowycz, który został redaktorem czasopisma „Ameryka” w USA. Tutaj gościła Ołha Kobylańska. Niestety, nie zdołano w Bolechowie godnie zachować pamięć o Natalii Kobryńskiej i jej rodzie. Tutaj w 1903 roku zmarł ks. Iwan Ozarkiewicza, staraniem którego została zbudowana murowana cerkiew Myronosic w 1899 roku, w 1904 roku — matka, a w 1920 roku — i Natalia Kobryńska. Na jej nagrobku słowa: „Mnie już serce nie boli”. Cerkiew, która budowała się przy ks. Iwanie Ozarkiewiczu, stała się prawosławną patriarchatu moskiewskiego… Plebanię nowy ksiądz, gorliwy sługa patriarchatu moskiewskiego, przerobił na sklep cerkiewny i nie zapragnął mieszkać w nim, ponieważ uważał, że w takim domu mieszkać mu nieprzystojnie i nieprestiżowo. Młodszą siostrą Natalii Kobryńskiej była Jeronima, zamężna za znanym uczonym-geografem Hryhorijem Wełyczkiem, zniszczonym przez reżim radziecki w 1935 roku, kiedy przeniósł się do Radzieckiej Ukrainy. Była ona zbieraczką ludowych wyrobów artystycznych i miała niemałą kolekcję gerdanów oraz innych kobiecych ozdób z Pokucia, które wystawiała na wystawach w Wiedniu, Pradze, Krakowie, Lwowie, Kołomyi, Czerniowcach, Tarnopolu oraz innych miastach i miasteczkach. Przeniósłszy się z ojcem do Bolechowa, zbierała nowe kolekcje ozdób i haftów, część z których przekazała znanemu
Gimnazjum w Gródku i dom Ozarkiewiczów dla etnografa Franciszka Řehořa do czeskiego Muzeum Náprstka. Najmłodszym z Ozarkiewiczów, dzieci ks. Iwana Ozarkiewicza, był syn Eugeniusz (1861—1916), jeden z najwybitniejszych działaczy politycznych i społecznych Galicji. Po ukończeniu wydziału medycznego Uniwersytetu Wiedeńskiego, gdzie był członkiem towarzystwa studenckiego „Sicz”, a w 1884 roku został wybrany jego przewodniczącym, przez trzy lata odbywał praktykę w klinikach Wiednia, po czym pracował jako lekarz powiatowy w Bośni, a następnie powrócił do Galicji. W 1897 roku E. Ozarkiewicz przeprowadził się do Lwowa, otworzył prywatną praktykę lekarską i aktywnie włączył się w życie społeczno-polityczne oraz naukowe miasta. Stał się inicjatorem otwarcia we Lwowie „Lecznicy Narodowej”, która miała udzielać bezpłatnej pomocy lekarskiej ubogim chorym. Był dyrektorem tego zakładu. Był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, od 1899 roku — redaktorem „Zbioru Lekarskiego”, pierwszym przewodniczącym Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego i redaktorem jego organu „Zdrowie”, który ukazywał się od 1912 roku do początku I wojny światowej. Jako członek redakcji organu wydawniczego „Proświty” „Pismo z Proświty”, nie tylko redagował go, ale także zamieszczał tam popularne artykuły na różne tematy medyczne, w szczególności o bakteriach, higienie osobistej i społecznej. Wydał szereg książek medycznych. Walczył o wprowadzenie języka ukraińskiego w urzędach i organizacjach społecznych w czasach polonizacji Ukraińców. Od 1915 roku do marca 1916 roku pracował w znanym „Schronisku dla chorych” USS, gdzie od jesieni 1915 roku leczył się Iwan Franko. Taką była rodzina Longina Ozarkiewicza, właściciela domu nad rzeką Wereszycą w Gródku. Jaki potężny materiał do stworzenia godnego muzeum w tym mieście. Lecz niestety… 4 czerwca 1889 roku Longin Ozarkiewicz ożenił się z Olesią Bażańską (1866–1906), która zadebiutowała jako pisarka w 1887 roku w kobiecym almanachu „Pierwszy wieniec”, wydanym kosztem i staraniem Natalii Kobryńskiej. Almanach wyszedł z drukarni Towarzystwa im. T. Szewczenki we Lwowie i zawierał utwory 15 pisarek z obu części Ukrainy, rozdartej przez ówczesne dwa najpotężniejsze imperia — Rosyjskie i Austro-Węgierskie. Była ona córką znanego działacza społecznego, kompozytora, etnografa Porfirego Bażańskiego (1836—1920 r.). Był on żonaty z Aleksandrą Nestorowicz z rodu Markiana Szaszkewicza. Jednak w naszej kulturze Porfiry Bażański pozostanie jako zbieracz muzyki ludowej. Zebrał 4100 różnych melodii ludowych, które zapisał nutami i wydał w zbiorze pieśni ludowych w siedmiu tomach na początku przedostatniego stulecia. Zebrał także około 250 melodii kolęd, świątecznych oraz
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
