Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wycisnąć z siebie niewolnika

Слово Просвіти, №33 за 2017 рік

Mykoła HRYHORCZUK, doktor nauk fizyczno-matematycznych. „Mongołowie! Mongołowie! Złotego Tamerlana wnuczęta gołe”. Taras Szewczenko. Pytanie w zadaniu brzmi, ile jeszcze można kupować kiełbasę „Moskiewską”, ser „Rosyjski”, chleb „Borodiński”, „Białoruski”, „Arnautkę”, wódkę „Moskiewską”, „Fińską”? Już i Europa uchyliła rąbka tajemnicy, a prezydent jest w siódmym niebie ze szczęścia: „I do it!”. A wokół „stepy, łany marzą”. Ile jeszcze lat Niepodległości musi minąć, aby kolej przestała być Południowo-Zachodnią — odcinkiem imperialnej kolei, a kilometraż na niej mierzono by nie od Moskwy, a od Kijowa? Zostawmy im 101. kilometr i odgrodźmy się od nich chociaż 201. Dopóki wyposażenie komputerowe będzie rosyjskie, a układ klawiatury bez ukraińskich liter „і, І”, „ї, Ї” oraz „є, Є”? Niech mniejszości narodowe szukają na klawiaturach swoich potężnych „Э”, „ы, Ы”, „ъ, Ъ”, ukrytych pod naszymi literami! Ile można robić reklamy i szyldy na sklepach po rosyjsku? Czy to my żyjemy w ich przestrzeni, czy oni — w naszej? Czy może wszyscy jesteśmy gogolętami z rozdwojoną duszą? Kto podmienił język naszym sportowcom, ich trenerom i komentatorom? Czyżby metry, sekundy i kilogramy, szybciej, wyżej i silniej nie mogły być ukraińskie? I choćby jak oryginalnie brzmiała nazwa kijowskiej ulicy „Krążownika „Aurora”, czy nie lepiej, jeśli już statkami nazywać ulice, nazwać ją „fregaty „Hetmana Sahajdacznego” lub „Mikołajowskich stoczniowców”? Dawno stolicy pora mieć „prospekt Honty i Zalizniaka” lub „Prospekt Hajdamacki” jako symbol wiecznego dążenia naszego narodu do wolności, jako przypomnienie wyzyskiwaczom, że cierpliwość wolnego narodu ma granice. Oczywiście taka nazwa u „kieszonkowców” może wywoływać niedobre skojarzenia. Ale my róbmy swoje. Na fabryce cukierniczej „Roshen”, która stoi przy Centralnym dworcu autobusowym w Kijowie, wciąż widnieje, nietknięte dekomunizacją, popiersie Karola Marksa. Ono zapewne przypomina właścicielowi, dzięki czemu i komu można było przejąć ten słodki obiekt. Do jakiego czasu będą istnieć kioski „Sojuzpieczat” i „Sojuzdruk”, w których rzadko zobaczysz ukraińskojęzyczne gazety, a jeszcze rzadziej ukraińskojęzyczne czasopisma? Czasopisma „Kijów” w naszej stolicy nie znajdziecie w żadnym takim kiosku. Natomiast spotkacie tu gazety „Siewodnia”, „Wiesti”, „Fakty”, „Komsomolskaja prawda w Ukrainie”, „Argumenty i fakty”, „2000”, „Nowoje wriemia”, które przepychają „ruski mir”, z naciskiem na „sensacje”, wypadki, morderstwa, amoralność, skandale obyczajowe, prymitywizm, głupotę. Okazuje się, że wszystko co ukraińskie jest „nieformatowe” i „nie cieszy się popytem wśród ludności”. Ukraińskich gazet w dzisiejszej Ukrainie jest mniej nawet niż było emigracyjnych ukraińskich gazet w powojennej Kanadzie. Natomiast spotkacie „format”: dziesiątki kolorowych obcojęzycznych krzyżówek i pornograficznych czasopism. Wiejskim emerytom w Zachodniej Ukrainie razem z emeryturą obowiązkowo przynoszą do domu jakąś rosyjskojęzyczną „gazetkę”, w rodzaju kirowohradzkiej: „Babcia”. Taka sobie „chytrość” — „matrioszka”: nazwa ukraińska (dla prenumeratorów), a zawartość w środku całkiem obca. I wielu emerytów zmuszonych jest kupować ją, bo dokąd się podziać, emeryturę przynieśli prosto do domu. Taką praktykę należałoby wprowadzić również dla mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego i dodawać im do emerytury, na przykład, gazetę „Słowo Proświty” czy „Swobodę”! A tych, którzy nie czytają, „obrabiać” muzyką, jak to do niedawna było na bazarach, rynkach, w autobusach komunikacji międzymiastowej, mniej lub bardziej ludnych miejscach Galicji, gdzie codziennie ryczał szanson z obowiązkowym „Władimirskim centralem”. W Kijowie, po godzinie 18, jeśli nie zdążyliście w ciągu dnia kupić czegoś z prasy — przepadło. Nawet w centrum kulturalnej niegdyś stolicy jej nie znajdziecie. Ale łatwo będziecie mogli nabyć setki gatunków piwa, różne wyroby alkoholowe i tytoniowe. Doszło do tego, że dawno znany kiosk z gazetami przy Placu Europejskim jest już wypełniony po brzegi „wyrobami tytoniowymi”, a inny — przy hotelu „Dniepr” — dawno zniknął. I jak niedawno się wyjaśniło, te „wyroby” pochodzą z kraju-agresora. Co za hańba! Kraj, który produkuje rakiety, nie może zorganizować u siebie produkcji własnych papierosów. Kiedyś na Chreszczatyku mieszkała kulturalna i naukowa elita Ukrainy: poeci, pisarze, artyści ludowi, akademicy. A dzisiaj ci, którzy archiwum Artysty Ludowego ZSRR i Ukrainy Dmytra Hnatiuka wyrzucili na śmietnik, ci, którzy wszystkimi siłami starają się wyprzeć cudem ocalałe księgarnie z centrum miasta. Ile wysiłku kosztowało obronienie, na przykład, „Siajwa”. U „sławnych pradziadów wielkich” czy to z prawnukami nie wyszło, czy elita straciła poczucie wysokości. Mamy Wikipedię. Ale tyle w niej kalk z rosyjskiego, okaleczonych i błędnych artykułów, że i tak trzeba zwracać się do obcojęzycznych -pedii, gdzie jest pełniejsza i dokładniejsza informacja. Kto produkuje tę drugorzędność? Niech artykułów będzie mniej, ale ich głębia powinna być większa, aby zwracano się do nich jak do autorytatywnego źródła. Państwo nie kontroluje również eteru radiowego. Jeśli w czasach radzieckich w Zachodniej Ukrainie na falach długich, średnich i w zakresach UKF słychać było wszystkie stacje centralne ukraińskie, to w czasach Niepodległości gdzieś one zniknęły, natomiast zamiast nich dobrze słychać języki rumuński, węgierski, polski, słowacki i inne, a ojczystego — ani śladu. „Kultura”, „Promiń”, „Pierwszy” są tutaj niedostępne. Coś tam trochę jest na stacjach FM, i to przeważnie „Era”, która umiejętnie mąci w głowach Ukraińcom i podmywa mózgi, jak kornik drzewo. Niewiele czasu potrzeba, aby Zakarpacie po raz kolejny podzieliły sąsiednie kraje. Donbas i Krym są tego jaskrawymi przykładami. Ukraińskość przebywała tam jakby w podziemiu, po prostu ją porzucono, bo wszyscy „sternicy” bawią się w „budowę państwa”, bawią się w prawa, zamiast ich przestrzegać. To oczywiście nie do zniesienia, że w państwie Ukraina nie ma ani jednego kanału telewizyjnego, który całodobowo nadawałby w języku ukraińskim. Niech cała reszta n-kanałów mówi w jakim chce języku do swojej publiczności. Ale Ukrainiec w swoim państwie powinien mieć choć jeden swój kanał. A tu wprowadzają jakieś haniebne kwoty nie na języki mniejszości narodowych, a na język ukraiński! Do niedawna 80% nazw ulic, placów, przedsiębiorstw, wszelkich zakładów wschodnio- i południowoukraińskich miast miało pochodzenie kolonizatorskie i przypominało obywatelom o ich niedawnej przeszłości oraz o tym, że nigdzie od niej nie uciekli. Aby wyobrazić sobie, jak okaleczona i splądrowana była toponimika Ukrainy, wystarczy sięgnąć do „Atlasu dróg samochodowych” wydawnictwa „Kartohrafija”, gdzie podano nazwy wszystkich miejscowości. I przypomnijmy w porządku alfabetycznym choćby niektóre nazwy miejscowości, które ponad dwadzieścia lat używano w niepodległej Ukrainie: Artemiwka (5), Artemowe, Bilszowyk (3), Watutine, Wołodymyro-Ulaniwka, Woriwśke, Woroncowe, Woroszyliwka, Hałycynowe, Holenyścewe (2), Dzerżyniwka, Dzerżynśk, Dzerżynśke, Dzerżynśkyj, Enhelsowe, Żdanowe, Żowteń (4), Żowtnewe (60!), Illicziwka (4), Illicziwśk, Illicziwśke, Kalinina, Kalinine (4), Kalininśke, Kalininśkyj, Karla Libknechta (2), Karla Marksa (3), Karlo-Marksiwśke, Karlo-Marksowe, Kirowe (21), Kiriwka (5), Kirowśk (2), Kirowśke (4), Komintern (4), Kominternowśke, Kominternowe, Komysariwka (5), Komsomoleć, Komsomolśk (2), Komsomolśke (13), Komsomolśkyj (3), Komuna (2), Komunariwka (5), Kotowśk, Kotowśke (4), Krasne Znamia, Krasnyj Łucz (3), Krasnyj Oktabr (2), Krasnyj Pachar, Krasnoarmiwśk, Krasnoarmiwśke, Krasnoznamenka, Krasnoznamianka, Krupśke (4), Kujbyszewe (6), Kujbyszewka, Kujbyszewśke, Lenina (5), Lenina Druhe, Lenine (6), Leniniwka (2), Leninka (5), Lenino-Ulaniwka, Leninśke (17), Lubianka (6), Łunaczarśke (2), Maksyma Horkoho (3), Marksowe, Menżynśke, Miczurine, Nowyj Donbas, Nowokotowśk, Nowomoskowśk, Noworosiwśke (2), Oborona Rad, Oktabrśke (8), Orżonikidze (3), Pamiat Illicza, Parchomenko, Perwomaiwka, Perwomajśk (5), Perwomajśkyj (2), Radianśke (10), Rewolucijne, Rozy Luksemburh (3), Swerdłowe (3), Swerdłowka (3), Swerdłowśk, Swerdłowśke, Siewierodonieck, Skotarśke, Sowietśke, Suworowśke, Tretij Internacionał, Ulaniwka (4), Frunze (5), Furmaniwka (2), Chruszczowa Mykytiwka, Czapajewe (4), Czapajiwka (13), Czerwoni — Zirka (5), Zoria (2), Peremoha, Znameno, także Czerwoni — Ahronom, Doneć, Żowteń (3), Oracz, Perekop, Prapor (2), Czaban, Szachtar, Szlach, Czerwoni Partyzany, a jeszcze Czerwonoarmiwśke (9), Czerwonohwardijśke, Czerwonozawodśke, Czerwonopartyzanśke, Czerwonopraporne, Czerwonoakrajinka… Czkałowa, Czkałowe (5), Czkałowka (2), Czkałowśke, Czumaliowo, Szlach Illicza, Szlach Nezamownyka, Szmidtowe, Szczors, Szczorsiwka (3), Szczorsowe (2), Szczorśk, Jużnokomunariwśk, Jużnoukrajinśk, Janwarśke, Jasna Zirka. A liczba nazw, w których zmieniono poszczególne litery („y” na „i”, czy „o”, albo „ji” na „je”) jest o wiele większa. Toponimika Krymu w połowie usiana jest podobnymi nazwami (powyżej nie uwzględnionymi). Podobna sprawa wydarzyła się z nazwiskami. Tutaj jest ogrom pracy. Ilu Ukraińców ma nazwiska z końcówką na „-ow”: Iwanow, Pietrow, Sidorow… Te nazwiska odpowiadają na pytanie: czyj syn? A zatem po ukraińsku powinny być pisane: Iwaniw, Petriw, Sydoriw… A takie, dla przykładu, nazwiska jak Bilinśkyj, Kulinycz, Sieczewaja powinny być pisane: Bilynśkyj, Kulynycz, Siczowa. Jeśli chodzi o nazwiska żeńskie, to dawna władza radziecka uczyniła je takimi samymi jak męskie. Do „złotego września”, na przykład w Zachodniej Ukrainie, nazwisko żeńskie obowiązkowo kończyło się na „-a” i odpowiadało na pytanie, czyja ona? Jeśli mąż, dla przykładu, Bojczuk, to jego żona lub córka — Bojczukowa, Bojczukiwna. Po ślubie imienia kobiety nawet używano rzadko, bo zgodnie z dawną tradycją (możliwe, że rzymską), powinno ono odpowiadać męskiemu imieniu. Tak o żonach Mykoły, Dmytra, Petra, Wasyla, Mychajła, Fedora, Iwana mówiono: Mykołycha, Dmytrycha, Petrycha, Wasyłycha, Mychajłycha, Fedorycha, Iwaniha, odpowiednio. A już mąż zwracał się do żony po jej własnym imieniu. W 1918 roku Symon Petlura w trzy dni przemianował wszystkie ulice Kijowa, które nosiły imperialne nazwy. Przez siedem i pół miesiąca rząd P. Skoropadskiego w trudnych warunkach zrobił prawie tyle, co nasi urzędnicy przez wszystkie lata niepodległości. Kogo oni,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn