Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Mapa bejrucka” Ahatanhela Krymskiego: przed i po wybuchu

Слово Просвіти, №33 за 2020 рік

Maryna HRYMYCZ, pisarka, doktor nauk filologicznych, specjalnie dla „SP” Specyfiką życia dyplomatycznego jest to, że podczas swoich długotrwałych podróży przywiązujesz się do obcych miejsc, stajesz się patriotą obcych kultur. „Kraj pobytu” dla rodziny dyplomatów to oczywiście twoja praca, służba, misja; to twoje obowiązki, podróże; to twoje fizyczne i kulturowe „załamanie”, czyli adaptacja. Ale przede wszystkim – to twój dom. Przez cztery lata Bejrut jest domem dla mnie i mojego męża. Dlatego nieszczęście, które spotkało stolicę Libanu po gigantycznym wybuchu w porcie morskim, odbierane jest jako osobisty dramat. Nasze z mężem mieszkanie znajduje się w górach nad Bejrutem, tuż nad portem morskim, a dokładniej nad tą jego częścią, która zrządzeniem losu nazywa się „Kwarantanna”. Tam od dawna izolowano „podejrzane” statki, które potencjalnie mogły stać się przyczyną epidemii, a dzisiaj, praktycznie do pierwszych dni sierpnia 2020 roku, przechodziło tu kwarantannę brazylijskie i ukraińskie bydło, które podróżowało morzem do Libanu, aby stać się najbardziej apetyczną częścią libańskiej kuchni. Oprócz tego ten sektor portu w Bejrucie służył jako plac do rozładunku i załadunku statków, o czym świadczy pięć czerwono-niebieskich gigantycznych dźwigów, które estetycznie ustawiły się w szeregu, niczym portowa gwardia. Nocami były one dodatkowo podświetlane, tworząc w dalekim od bycia przemysłowym kraju bardzo stylowy industrialny krajobraz. Zdumiewające, jednak te dźwigi-„gwardziści” przetrwały wybuch i chce się wierzyć, że jest w tym pozytywny znak. W końcu zawsze szukamy wokół siebie jakichś znaków, symboli, aluzji, współbrzmiących z naszym stanem duszy. Tak na przykład w stolicy Libanu znajduje się stara dzielnica, która nazywa się Aszrafija. Jest ona jedną z tych, które najbardziej ucierpiały po wybuchu. Aszrafija była moim ulubionym miejscem spacerów. I nie tylko dlatego, że można było tam poczuć atmosferę starego Bejrutu, ale także dlatego, że jest ona związana z imieniem Ahatanhela Krymskiego. To właśnie tutaj w latach 1896-1898 ukraiński pisarz i naukowiec wynajmował mieszkanie i to właśnie tę prawosławną dzielnicę stolicy szczegółowo opisał w swoich „Opowiadaniach bejruckich” oraz w listach do ojca, brata i żony brata. Wyliczyć dokładnie, gdzie był dom, w którym mieszkał Krymski, mnie i moim libańskim przyjaciołom tak się nie udało. Ale „przeczesując dzielnicę” małymi wąskimi uliczkami, gdzie jeszcze pozostawały stare historyczne budynki, a miejscami – także stare tradycyjne rodzinne biznesy, dochodziłam do wniosku, że nie rozczarowuje mnie brak rezultatu: podobał mi się sam proces „odszyfrowywania” mapy pobytu Ahatanhela Krymskiego w Libanie i fantazje na temat możliwej historyczno-kulturowej wycieczki dla Ukraińców pod hasłem „Bejrut Ahatanhela Krymskiego”. W czasach francuskiego protektoratu tutaj, na miejscu starych posiadłości, wyrosły wyszukane wille i kilkupiętrowe domy w stylu orientalnego art nouveau. Ich „rozrywką” w ostatnich dziesięcioleciach stała się nowoczesna wykwintna architektura budynków wielorodzinnych. A wspomnianą wyżej okolicę przy „Kwarantannie”, gdzie górska rzeka Bejrut (Krymski nazywał ją Bejrutianką) wpada do Morza Śródziemnego, ukraiński pisarz upodobał sobie na spacery. Tam, według jego słów, były malownicze ogrody, sady brzoskwiniowe, gaje oliwne, luksusowe łąki, na których rosły dumne palmy, morwy, figi, migdały, drzewa pieprzowe, eukaliptusy, chinowce i oczywiście cedry oraz drzewa terebintowe. Oczywiście w XX wieku to wszystko zamieniło się w betonowy worek, pośród którego „wyskubanymi czubkami” sterczały pozostałości ogrodów i gajów. Teraz wszystko to zamieniło się w ruinę. Oczywiście za kilka miesięcy będzie tu znowu żywe miasto, ale szkoda mi, że pozostanie jeszcze mniej „aluzji” do starego Bejrutu, do Bejrutu Ahatanhela Krymskiego. Obok Aszrafiji (w pierwszej linii po porcie morskim) znajdują się jeszcze dwie znaczące historyczne uliczki – Żimajzi i Mar Michael (w tłumaczeniu na ukraiński – „Święty Michał”). To również stara chrześcijańska dzielnica z historyczną zabudową typu rodzinno-handlowego z wtrętami tego samego orientalnego art nouveau z lat 20.-30. XX wieku. Do niedawna roiło się tu od kawiarni, restauracyjek z malowniczymi dziedzińcami, pubów, galerii sztuki współczesnej, księgarni z przestrzenią do wypoczynku, sklepików vintage. Tutaj brzmiała muzyka na żywo i poezja młodych, „tuszowała” artystyczno-literacka bohema, rozchodziły się aromaty kawy, nargili (fajki wodnej), zapachy smacznego jedzenia, słynnego oliwnego mydła. Te miejsca również należą do „Mapy bejruckiej Ahatanhela Krymskiego”. I ich również już nie ma. Myślę, że sprawą honoru libańskich władz będzie odnowienie tych dzielnic. Jednak niezaprzeczalnym jest fakt, że będzie to już zupełnie inna przestrzeń, ponieważ tych budynków, którymi zachwycał się Krymski, w których pił kawę czy kupował swoją ulubioną potrawę – winogrona – odbudować, niestety, już nie sposób… Kilka lat temu, w Dzień Niepodległości Libanu, zrobiłam żartobliwy post na Facebooku, który z czasem stał się epigrafem do mojej powieści „Ażnabija na czerwonym samochodzie”: „Drogi Libanie, dziękuję, że nauczyłeś mnie kilku ważnych rzeczy: zachowywać spokój i uśmiech w każdej nieoczekiwanej sytuacji (i wtedy ona rozwiąże się sama), umiejętności życia w sytuacji in between (antropolodzy nazywają to codzienną dyplomacją), a także zrozumienia tego, że bez niektórych rzeczy, które uważamy za obowiązkowe (na przykład przepisy ruchu drogowego, ortografia), całkiem można się obejść, a oto bez innych (tabbouleh, hummus, falafel, litery „ajn” i „rain”, słowo „habibi”) – „życie po prostu nie ma sensu”. Kiedy pisałam te słowa, były one najprawdziwszymi na świecie. Bezsprzecznie, kiedyś, w przyszłości, staną się takimi znowu, w końcu optymizm i umiejętność z godnością wychodzenia z kryzysowych sytuacji – „są we krwi Libańczyków”, w ich kulturze. Ale nie teraz. Zbyt głęboka jest trauma. I zbyt wiele negatywnych czynników ją poprzedzało. Dzisiaj libańskie społeczeństwo ogarnięte jest płomieniem oburzenia, gniewu; ono wrze, ono protestuje. I, jak pokazują ostatnie wydarzenia, Libańczykom nie uda się zachować spokoju i uśmiechu w tej tragicznej sytuacji. Ale co jest niezaprzeczalne, Libańczycy odbudują swój Bejrut, jak robili to nie jeden raz. A my, poszukiwacze ukraińskich śladów na Bliskim Wschodzie, stworzymy jeszcze raz naszą historyczno-kulturową mapę „Bejrut Ahatanhela Krymskiego”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn