Strona · s. 8strona oryginału ↗
Saga o Bukowińcach. Prawda o tych, którzy zmienili bieg historii, w „Bukowej ziemi” Marii Matios
Слово Просвіти, №33 за 2020 рік
Cztery performanse związane z nową powieścią historyczną „Bukowa ziemia” znanej ukraińskiej pisarki Marii Matios odbyły się w Bukowińskim Centrum Kultury i Sztuki dzięki wsparciu przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhija Osaczuka. Podczas ostatniego z nich do Czerniowiec przyjechała autorka tego monumentalnego dzieła liczącego 928 stron, na których przed czytelnikiem stają liczne tragiczne wydarzenia i trudne losy ludzi. Wydarzenia odbyły się 7 sierpnia, ponieważ właśnie tego dnia w 1940 roku sowiecka okupacyjna władza utworzyła obwód czerniowiecki. O tym odległym wydarzeniu wspomniano podczas spotkania z Marią Matios, która w swojej powieści-panoramie „napisała prawdę o tych, którzy zmienili bieg historii…”. Rodaczkę przywitano prawdziwą owacją, z zachwytem słuchano jej szczerej i otwartej rozmowy o przeszłości i współczesnym życiu Ukraińców, a także obdarowano ją medalem obwodowej administracji państwowej „Wdzięczna Bukowina” oraz tkaną guculską narzutą na łóżko z różami. Następnego ranka wręczono jej dyplom laureatki obwodowej nagrody literacko-artystycznej im. Jurija Fedkowycza, właśnie w dniu urodzin największego poety Bukowiny. Dzień przed performansami zapytałam autorkę, jak pracowało jej się nad powieścią-kroniką, kto pomógł jej opracować wielki zbiór dokumentów archiwalnych i co było najtrudniejsze podczas pisania tej niezwykłej sagi o Bukowinie i Bukowińcach.
Ludmiła CZERNIAK, m. Czerniowce.
– Pani Mario, praca nad „Bukową ziemią” trwała dziewięć lat. Jak Pani odważyła się podjąć tak tytaniczne zadanie, jakim było odtworzenie życia Bukowiny i Bukowińczyków z ostatnich 225 lat? — To niezwykle proste i zarazem jedno z najtrudniejszych pytań. Zawsze określałam siebie jako „kronikarkę Bukowiny”. Spośród prawie trzydziestu moich książek nie ma ani jednej, w której Bukowina nie występowałaby jako najważniejszy bohater obok żywych postaci. Przeczytawszy w ciągu swojego świadomego życia tony książek beletrystycznych i dokumentalnych na temat Bukowiny, brakowało mi pełnego, monumentalnego, jeśli Pani woli, płótna z życia tego przedziwnego kraju. Wzorem był dla mnie przede wszystkim twórca mojej drogi literackiej i wykładowca uniwersytecki Michał Hryhorowycz Iwasiuk. Czytając jego powieści historyczne i opowiadania, zawsze miałam wrażenie jego bolesnej niedomówienia, jakby przed pisarzem wznosiła się zakazana zapora, która tamuje oddech twórczy i nie pozwala wypowiedzieć pełnym głosem tego, co w nim ukryte, o czym wie dobrze, lecz nie ma sił opowiedzieć. Naiwna… Dopiero teraz wiem, że oprócz cenzorów, którzy w czasach sowieckich siedzieli w gabinetach obwodowych komitetów wykonawczych, w drukarniach i wydawnictwach, śledząc każde (!) słowo, które mogło zostać uznane za nacjonalistyczne lub szkodliwe, nad Iwasiukiem ciążyła historia jego przedwojennego i wojennego uwięzienia w Pieczorze oraz nieustępliwy — aż do śmierci — szlak funkcjonariuszy w mundurach, którzy później śmiertelnie odegrali się na jego synu, czego nie mam co do tego żadnej wątpliwości. Gdyby kilkadziesiąt lat wcześniej Michał Hryhorowycz mógł opublikować nowele ze swojego obozowego życia, wydane przez córkę Oksanę już „za Ukrainy”, proszę mi wierzyć, proza „obozowa” Szałamowa wyglądałaby blado. Ale to, co można było robić w Moskwie, na Ukrainie jeszcze długo było „niepozwolone”. Zatem przez dziesięciolecia czułam swój dług wobec historii Bukowiny i tych wydarzeń oraz ludzi, którzy nie weszli do dyskursu naukowego albo weszli w nim jedynie fragmentarycznie — krótkimi wzmiankami. W naszej literaturze nie znalazłam artystycznego ujęcia pojawienia się niemieckich kolonii na Bukowinie, wszystkich tych Katharinendorfów, Eichenau i innych, ani ich wkładu w rozwój tego kraju. A przecież od moich Rostoków to rzut kamieniem. Bardzo chciałam drobiazgowo zbadać historię I wojny światowej i udziału w niej Bukowińczyków, zwłaszcza historię ochotniczego Legionu Huculskiego. W literaturze brakowało mi odzwierciedlenia lipcowej masakry Żydów w Czerniowcach w 1941 roku oraz historii ocalenia dwudziestu tysięcy więźniów czerniowieckiego getta, czego głównym sprawcą był nie tylko, jak dotąd uważano, zjawowy Trajan Popowicz. Brakowało mi pełnokrwistej historii powojennego ruchu oporu na Bukowinie, bo był on nieco inny niż ruch wyzwoleńczy w Galicji. Chciałam napisać o szlachetnych bukowińskich rodach, które kształtowały politykę kraju, wpływały na jego gospodarkę, a przemilczane były albo ze względu na czynnik ideologiczny, albo (po co kryć) z powodu pewnego lenistwa uniwersyteckich historyków, którzy „prześlizgiwali się” jedynie po powierzchni tych postaci, mam na myśli ród Wasylków. Przy okazji, wszyscy Wasylkowie zasługują na osobną powieść. I to wszystko chciałam pokazać przez pryzmat historii europejskiej, pewnych spraw geopolitycznych. Bo nic nie dzieje się z ziemiami i państwami w izolacji. Dlatego w mojej książce czytelnik znajdzie wydarzenia w Wiedniu, w Berlinie, Jassach, Bukareszcie, Moskwie. Tak więc, błądząc przez dżungle historii przez 225 lat, dotarłam do Stanicy Ługańskiej w 2014 roku. — W „Bukowej ziemi” znajduje się biografia znanych bukowińskich dynastii, opisano rzeczywiste wydarzenia historyczne, przytoczono oryginalne listy do wieloletniego posła parlamentu austriackiego Mykoły Wasylka, fragmenty dziennika przywódcy OUN na Bukowinie w latach 1945–1950
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
