Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wojna bez pokoju Anatolija Paszynina. Wywiad ze znanym aktorem i wojownikiem

Слово Просвіти, №33 за 2020 рік

W ciągu minionych lat zdążył stać się symbolem oporu rosyjskojęzycznych Ukraińców wobec reżimu Rosji i jednym z liderów przestrzeni online pod względem ilości wylanej na niego negatywności. Zarówno w Rosji, jak i na Ukrainie, także od tych, którzy jeszcze wczoraj nazywali siebie wielbicielami, a nawet przyjaciółmi. Powiedzieć, że to „odwrotna strona sławy”, byłoby nie na miejscu. Choćby dlatego, że tą sławą już dawno się nie przejmuje, a za swoje przekonania zapłacił wysoką cenę. Stawki nadal pozostają wysokie – chodzi nie tylko o spokój bliskich Anatolijowi ludzi, ale i o zamachy na jego życie. Wreszcie po drugiej stronie ekranu (rozmawialiśmy przez Skype’a) rozmawiał ze mną raczej nie aktor (choć byłych, rzecz jasna, nie ma), lecz nieco ironiczny filozof. Co prawda, równie kategoryczny i skłonny do maksym – takim znają Paszynina, odkąd spalił mosty z Moskwą i poszedł na front. Nie raz podczas tego wywiadu zawisała pauza. Nie miała nic wspólnego z podręcznikową aktorską grą: po prostu trzeba było poczekać, aż nieco opadnie temperatura emocji. Rozmawialiśmy bowiem przeważnie na bolesne tematy – o wojnie, o stosunku Ojczyzny do jej obrońców, o kulturze, która – wcale nie jest „terytorium pokoju”. „Do przekleństw przywykł, do dobrych słów – jeszcze nie” – Sześć lat temu ogłosił Pan niechęć do powrotu do ukraińskiego kina. Czy od tamtej pory zrewidował Pan tę decyzję? – Nie. Zwłaszcza gdy sytuacja w Ukrainie przypomina festiwal rozpasanych transwestytów. U nas ludzie przywłaszczają sobie jakieś specjalności lub zasługi, które zupełnie do nich nie pasują, i nie ma kto obronić zawodu. W związku z tym zastanawiam się, czy to odpowiada cywilizacyjnym cechom – mam na myśli cywilizację zachodnią, bo to ona w końcu jest jedyną, która została stworzona, i to zaledwie kilkaset kilometrów od nas. Widzę, że nie, zamiast kultury i sztuki mamy u siebie jakiś balagan. Dlatego nie mogę zajmować się kinem w towarzystwie ludzi, którzy nie mają zawodowego, a choćby estetycznego stosunku do niego. W naszej kulturze panują ludzie-koczownicy. Kiedy Włosi chcieli kiedyś otrzymać plac targowy, wezwali architekta ze swojej cywilizacji, i zbudował on Piazza degli Uffizi (gdzie obecnie znajduje się światowej sławy muzeum sztuki – red.). A u nas zamiast placu targowego zawsze wychodzi bazar, bo zajmuje się tym człowiek, który nie ma żadnego pojęcia o Piazza degli Uffizi. Nie chcę brać udziału w paradzie patologii. – Ten „parad” dotyczy nie tylko kultury. Klasyczne „co robić?” – Jest czas rozrzucać kamienie, jest czas je zbierać. Podczas wojny trzeba zajmować się wojną. Logika wojny nawet w sztuce podpowiada właściwe posunięcia i jasne warianty. – Brał Pan udział w tej wojnie. Chciałby Pan ponownie wrócić na front? – Wie Pan, gdyby nas nie wyprowadzono z „zera”… Służyłem ponad pół roku i dalej bym tam pozostał, w ukraińskiej armii ochotniczej. Ale stosunek do ochotników teraz jest całkowicie zrozumiały – jak do bandytów... Obecnie z konieczności opuściłem linię frontu, ale uważam, że dopóki trwa wojna, trzeba się nią zajmować. Siedzenie na tyłach i wyjadanie wolontariuszom było mi nieciekawe, a walczyć – owszem. – Pytano Pana już o to, ale wtedy nie usłyszałem odpowiedzi. Dlatego proszę wybaczyć cynizm – dlaczego wciąż Pan żyje? Biorąc pod uwagę długie ręce rosyjskich służb specjalnych. – Po pierwsze, muszę tu podziękować mojej żonie Lesi, ona jest u mnie mądralą. Było kilka zamachów na mnie, skąd się nie spodziewałem, i wiele rzeczy otworzyła mi oczy właśnie Lesia. Zwłaszcza po tym, jak do nas strzelano. – ?! – Wielu ludzi wraca z wojny. Ochotnicy, na przykład, też powinni dostawać jakąś pensję… A wracają tam, skąd odeszli, i zazwyczaj zastają pustkę. I wtedy pojawiają się ludzie, którzy za pieniądze proponują kogoś usunąć. A ty – walczyłeś, potrafisz to robić łatwo, i masz 33 warianty „wykonania zamówienia”. Niektórzy się na to łapią, i musiałem się z nimi zmierzyć. – Czy dobrze rozumiem, że do organów ścigania się nie zwracali? – Nie. Nie wiążę się z tym państwem. Całkiem normalnie podchodzę do życia – jeśli ci było pisane umrzeć, to umrzesz, i „hura”. A biegać po policjach… Życie jest krótkie, i trwonić je jeszcze na stosunki z państwem, które cię nie potrzebuje?... Pewien ukraiński dziennikarz „znakomicie” się o mnie wyraził: że jestem „obiektem biologicznym” i trzeba mnie postawić na kolana, a dalej jeszcze więcej bzdur. Ale za tę definicję jestem nawet wdzięczny: tak, „obiekt biologiczny”, nie mam dokumentów, pieniędzy i żadnych stosunków z państwem. Walczyłem wyłącznie z wezwania serca i nie pobierałem za to żadnej zapłaty. – Czy nadal ma Pan rosyjski paszport? – Żyję jak w bajce (śmieje się – red.). Nie wierzę w starość, więc nie martwię się żadną emeryturą ani podobnymi głupstwami. Moja żona zawsze daje mi mądre rady i ani razu nie żałowałem, że ich posłuchałem. Lesia jest prawnikiem. Rozważaliśmy różne sposoby, by jakoś uzyskać ukraiński paszport albo przedłużyć rosyjski – choćby po to, by uzakonić nasze stosunki. Ale nie jestem jedyny – wielu ludzi zderza się z nieprzebytym murem biurokracji i otwarcie wrogim podejściem. Ja z tym zetknąłem się niezliczoną ilość razy, dość. Dlatego odpowiada mi obecny stan rzeczy – niczego nie chcę od państwa, ale proszę je, by do mnie nie zaglądało. – Z czego zatem Pan żyje? – Moje potrzeby są dość skromne i kosztują mało nawet przy dzisiejszej sytuacji gospodarczej. Lubię siedzieć w domu. Żona prowadzi własny biznes, ponieważ jedno z moich wykształceń jest ekonomiczne, czasem coś jej podpowiadam. I razem nam się udaje. Do tego koronawirus – ciekawa sprawa. Moja 16-letnia córka Sasza przez miesiące kwarantanny nauczyła się dwóch języków, a ja teraz staram się opanować angielski. Przez rok uczyłem ją chemii, i ona już przyswoiła kurs uniwersytecki. To są rzeczy, które przynoszą szczęście: wiedza, a do tego – wolność i honor. Po prostu dowiadywanie się czegoś nowego to radość, dlatego zajmuję się samokształceniem, dużo czytam. Do tego bodźcem jest to, że dzieci uczą się tak szybko, iż trzeba odpowiadać ich rozwojowi, jeśli chcesz, by cię szanowano. Teraz tyle wykładów online – Harvardu, Oksfordu, Yale’a, Massachusetts! Jeśli nagle któryś z nich jest bez tłumaczenia, pomaga córka. – Pański zerwanie z Rosją w 2014 roku, a potem – gdy poszedł Pan walczyć za Ukrainę, wywołało ogromny efekt medialny. Co w tym było najtrudniejsze? – Do przekleństw przywykłem, do dobrych słów nijak nie mogę przywyknąć (uśmiecha się – red.). Najtrudniejsze, gdy byłem „na zerze”, a tam zagłuszają telefony i nie mogłem skontaktować się z rodzicami. Wtedy dwukrotnie podawano, że zostałem zabity. Rodzice przez to „nabawili się” cukrzycy. Tego sobie nie mogę wybaczyć, nie przewidziałem, że może być aż taka podłość. – Czy w Rosji zostali ludzie, którzy są z Panem na tej samej fali? – Zostali tam na zawsze. Zostali zabici. „Z Donbasem – tylko wojna, bez wariantów” – Decyzja o wyjeździe na wojnę: jak do niej doszedłem? – Kiedy w latach 2010–2011 zająłem mniej więcej aktywną obywatelską postawę… Widzi pan, kiedy zna się historię… (Wzdycha – red.). 1 marca 2014 roku pozwoliłem sobie na apel do narodu rosyjskiego, bo rozumiałem: będzie to samo, co wielokrotnie powtarzało się w przeszłości. Będzie własny obwód sudecki i początek nowej wojny. Ale gdyby uniknąć nowej monachijskiej zmowy i twardo zmiażdżyć agresora, wybić mu zęby, nie zatrzymując się, to można byłoby nie ponosić ogromnych ofiar. Wtedy, nota bene, Krym był jeszcze przez dwa tygodnie ukraiński. Potem go zajęto i stało się jasne: wojna. Znałem też wspaniałe strony mojego narodu, ukraińskiego. Przecież urodziłem się tutaj, wychowałem, a jedno z nazwisk moich przodków to Lutenko. Więc cechy narodowego charakteru są mi właściwe. Szukałem powodu… Najpierw wolontariuszyłem. Potem, gdy skończyły się pieniądze przywiezione z Moskwy, próbowałem tu grać w filmach. Ale napotkałem oszustwo. Zgłaszają cię do prawyborów, na twoje nazwisko otrzymują pieniądze z budżetu… – A potem? – A potem na pytanie „dlaczego u was nie gra Paszynin, przecież pod niego zakładaliście honorarium?” mówiono: „odmówił”, „zapił”, „zwariował”, „wygląda kiepsko”. Jednym słowem, zaczęły się zmyślenia bezwstydnych ludzi. Mimo to i tak miałem szczęście. Jestem chyba jedynym aktorem w Ukrainie, który otrzymał honorarium minometem – za film „Post-traumatyczna rapsodia”. A potem walczyliśmy nim na froncie. – Nie chce pan wymienić tych filmów, których autorzy postąpili wobec pana nieuczciwie? – Było ich kilka. Wystarczy poszukać w Internecie „nieudane ukraińskie filmy”, a na pewno będą na liście! (Śmieje się –

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn