Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №33 за 2025 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 33 (1314), 21–27 sierpnia 2025 Z Dniem Państwowej Flagi! Z Dniem Niepodległości, Ukraino!

kształcili specjalistów z całej Ukrainy. Był uznanym twórcą już za życia – wszechstronnym mistrzem w różnych dziedzinach sztuki: malarstwie, grafice, kaligrafii, typografii, skórzanej inkrustacji książkowej, projektowaniu inżynierskim. Jednym z najbardziej znanych dzieł artysty stała się autorska abecadło „Rutenia”, które w 2019 roku zostało nagrodzone Narodową Nagrodą Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Ten projekt jest rezultatem wieloletniej pracy i refleksji nad autentyczną cyrylicą w kontekście współczesnego języka ukraińskiego. Twórca dążył do oddania graficznego odzwierciedlenia melodyki ukraińskiej mowy, wcielając synestetyczne podejście do typografii. Wśród najbardziej znanych prac tego kierunku jest unikatowy egzemplarz Konstytucji Ukrainy, wykonany jego rękami w 2001 roku, na którym prezydenci składają przysięgę w Radzie Najwyższej Ukrainy. Oprócz wykwintnej skórzanej oprawy egzemplarz jest zdobiony czcionką „Rutenia” na okładce. Zwiedzających naprawdę zachwyca to, co widzą. To niezwykłe emocje! Przegląd prawdziwych wartości inspiruje i motywuje. Szczególne podziękowania za organizację wystawy dla zespołu biblioteki, jej dyrektorce Ilonie Mitinie oraz działaczce społecznej Anżelice Korniijenko. Wystawa trwa. Żanna Sawrylowa Zdjęcia: Heorhij Łukjanczuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kod narodu

W stołecznej bibliotece „Świtohlad” otwarto wystawę „Rutenia. Powrót kodu narodu”, poświęconą pamięci wybitnego artysty Wasyla Jakowycza Czebanyka. Mimo podeszłego wieku Wasyl Czebanyk do końca szedł z duchem czasu. Do ostatniego roku życia wykładał i był profesorem katedry projektowania graficznego Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuk Dekoracyjno-Stosowanych i Wzornictwa imienia Mychajła Bojczuka, żywo interesował się projektami swoich uczniów, a nawet patronował festiwalom krojów pisma i kaligrafii, które jednoczyły

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kwestia językowa na Ukrainie wymaga zmian. Apel Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z 11 sierpnia br. do wszystkich gałęzi władzy państwowej na Ukrainie

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 11 sierpnia 2025 roku przeprowadziło rozszerzone posiedzenie Rady Głównej. Pierwszym i najważniejszym punktem posiedzenia była „Kwestia językowa na Ukrainie”. Po raz kolejny omawiano problemy niedoskonałości ustawodawstwa w sferach zapewnienia należytego funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, regulowania relacji międzyjęzykowych w komunikacji publicznej, oficjalnej i prywatnej, derusyfikacji przestrzeni językowej i kulturowej na Ukrainie itp. Prelegenci odnotowali istotny postęp w tym kierunku. Aktywnie wdrażane są w życie postanowienia Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Wysoki zryw narodowo-patriotyczny w wyniku wydarzeń Rewolucji Godności oraz pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na Ukrainę w lutym 2022 roku doprowadził do ugruntowania języka ukraińskiego nie tylko w oficjalnej, ale także w prywatnej, domowo-rodzinnej komunikacji. Przykro to stwierdzić, ale obecnie obserwujemy wyhamowanie odpowiednich procesów, powrót języka rosyjskiego do tych sfer, z których wydawało się, że został już wyparty. Jeśli normy ustawodawstwa językowego są dobrze opracowane, to niewłaściwa jest kontrola nad przestrzeganiem tych norm, odpowiednie karanie osób naruszających prawo, urzędników odpowiedzialnych za przestrzeganie reżimu językowego itp. Często padają opinie, że w warunkach wojny z zewnętrznym agresorem „nie jest czas” na surowe przestrzeganie ustawowych norm językowych. Wśród nich – także „jaka różnica, w jakim języku się komunikować”, bo przecież, jakoby, wśród obrońców Ojczyzny jest wielu (a niektórzy wymyślają, że rzekomo przeważająca większość) rosyjskojęzycznych żołnierzy. Rzeczywistość wszystko ustawia na swoich miejscach, o czym przekonują ostatnie wydarzenia i oświadczenia agresora. Już po przeprowadzeniu posiedzenia Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, 15 sierpnia odbyło się spotkanie prezydenta USA D. Trumpa z rosyjskim przywódcą W. Putinem, gdzie ten ostatni po raz kolejny wysunął żądania, które są ukrytym ultimatum kapitulacji Ukrainy. Chodziło nie tylko o ustępstwa terytorialne. A ponownie, wśród innych żądań, pojawiło się pragnienie nadania szczególnego, oficjalnego statusu językowi rosyjskiemu na Ukrainie. Zatem język jednak ma znaczenie. Dla Rosjan – jako środek denacjonalizacji Ukraińców, ich stopniowej rusyfikacji, ponownego wprowadzenia w koordynaty „ruskiego miru”, a poprzez te procesy – niszczenia fundamentów ukraińskiej państwowości. Dlatego problemy językowe, ich należyte państwowotwórcze rozwiązanie zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy, innych aktów ustawodawczych i podustawowych są obecnie niezwykle ostre i aktualne. W związku z tym Rada Główna Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przyjęła apel do wszystkich gałęzi władzy państwowej Ukrainy, w którym zaznaczono: Język ukraiński to nie tylko środek komunikacji, ale kod naszego narodu, DNA naszej pamięci historycznej. Tam, gdzie znika język, znika też naród, państwo. Widzieliśmy to w historii, kiedy imperia zaczynały od podmiany języka – a kończyły na podmianie tożsamości. Obecnie obserwujemy, że wróg aktywnie kontynuuje pracę wewnątrz naszego państwa, rozmywając naszą kulturową i duchową istotę. Dla wszystkich świadomych i nieobojętnych obywateli Ukrainy jest oczywiste, że język stanowi podstawę duchowości, kultury, państwowości i mentalności każdego narodu. W tym kontekście zachowanie statusu języka ukraińskiego jako państwowego nabiera szczególnego znaczenia w warunkach moskiewsko-rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, której towarzyszy masowe fizyczne niszczenie ludności, niszczenie instytucji kulturalnych, medycznych, edukacyjnych i naukowych, a także celowe niszczenie języka i literatury. Język ukraiński jest jednym z kluczowych czynników konsolidacji społeczeństwa w walce o wolność i zwycięstwo, ugruntowania tożsamości narodowej, rozwoju wysokiej kultury cywilizacyjnej i pełni rolę kodu narodu ukraińskiego. Dlatego uchwalamy: 1. W celu nauki, wdrażania i rozwoju języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach życia społecznego, w szczególności w sferach państwowej i politycznej, zachodzi potrzeba ustawodawczego wzmocnienia ochrony tego prawa. Proponuje się wprowadzenie zmian do artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, a mianowicie: - część „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy” sformułować w następującym brzmieniu: „Na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, w szczególności naukę języków wspólnot narodowych / mniejszości Ukrainy”; - część „Stosowanie języków na Ukrainie gwarantuje Konstytucja Ukrainy” sformułować w następującym brzmieniu: „Nauka i stosowanie języka państwowego we wszystkich dziedzinach gwarantuje Konstytucja Ukrainy”. 2. W wielu instytucjach państwowych (organach władzy, strukturach ochrony porządku prawnego itp.) w oficjalnej komunikacji nadal często posługują się językiem rosyjskim, przeprowadzają w języku agresora różnorodne posiedzenia, kolegia itp., a dopiero potem sporządzają (lub nie sporządzają) odpowiednie protokoły w języku państwowym. Niewykonywanie prawa przez urzędników państwowych to sygnał, że wymogi prawne można ignorować, tym samym bezkarnie naruszając normy Konstytucji Ukrainy, Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” oraz innych aktów prawnych, co jest niedopuszczalne. 3. Konstatując znaczny wzrost komunikacji w języku rosyjskim w placówkach średniego i wyższego szkolnictwa między uczniami, studentami, w komunikacji z nauczycielami i wykładowcami, uważamy za konieczne: a) wyraźne zatwierdzenie w wymogach ustawodawczych komunikacji wszystkich uczestników procesu edukacyjnego w czasie pozalekcyjnym i pozaszkolnym w języku ukraińskim, włącznie z pracą kółek, sekcji sportowych, towarzystw itp.; b) doprowadzenie do stuprocentowej derusyfikacji ukraińskiej edukacji, w celu czego należy przyspieszyć proces przekształcania szkół rosyjskojęzycznych w ukraińskojęzyczne, przede wszystkim miejskich, z dużą liczbą uczniów; c) uniemożliwienie nauczania w języku rosyjskim jakiejkolwiek dyscypliny akademickiej w placówkach szkolnictwa wyższego. 4. Doprowadzenie do pełnego wykonania wymogów Ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” podczas przeprowadzania oficjalnych, publicznych, kulturalno-artystycznych wydarzeń (koncertów, festiwali), wieców, posiedzeń itp. W przypadku ich naruszenia – systemowe reagowanie: od publicznego potępienia po kary finansowe, pozbawienie licencji placówek i organizacji, ukaranie i zwolnienie urzędników, z których winy stały się możliwe takie naruszenia. 5. Doprowadzenie do pełnego wykonania kwot dla ukraińskiego nadawania w kanałach telewizyjnych i stacjach radiowych w ukraińskiej przestrzeni medialnej. Ustawodawczo opracować i zatwierdzić odpowiednie normy kwotowo-językowe dla sieci społecznościowych, rozpoczynając ten proces od państwowych nadawców, sieciowych „klonów” telewizyjnych, radiowych i prasowych organów masowego przekazu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wolność, państwowość, Zwycięstwo Jak marzenie o niepodległości przetrwało wieki zniewolenia

Jewhen BUKET 24 sierpnia 1991 roku o godzinie 17:55 uchwalono dokument historyczny o wyjątkowym znaczeniu dla losów narodu ukraińskiego – Akt proklamacji niepodległości Ukrainy. Stał się on punktem wyjścia dla współczesnej ukraińskiej państwowości i podsumował kilkusetletnią walkę o przywrócenie praw i wolności naszego narodu. Zatem własne niepodległe państwo to świadomy wybór i najcenniejszy dorobek Ukraińców. Od Chmielnickiego do Michnowskiego: dziedziczność woli wolności Po podboju Galicji przez polskiego króla Kazimierza III wszystkie ziemie ukraińskie znajdowały się w zależności od cudzoziemskich władców. Ale już w XVI wieku, zwłaszcza po podpisaniu unii lubelskiej, w środowisku kozactwa i duchowieństwa prawosławnego zaczęła formować się idea odrodzenia ukraińskiej państwowości i świadomość „ciągłości ukraińskości” od Rusi Kijowskiej. Podsumowaniem walki o realizację tych zamiarów stała się koronacja kozackiego hetmana Bohdana Chmielnickiego w grudniu 1648 roku u szczytu powstania wyzwoleńczego. Jerozolimski patriarcha Paisjusz tytułował hetmana „księciem Rusi” i w tym statusie został on uznany przez europejskich i azjatyckich monarchów jako spadkobierca „starożytnego” państwa z centrum w Kijowie. Szukając ochrony dla ukraińskiego państwa kozackiego, Bohdan Chmielnicki zawarł w 1654 roku traktat sojuszniczy z Moskowią, który przewidywał przysięgę ludności ukraińskiej wobec moskiewskiego cara Aleksego Michajłowicza. I choć przysięga na wierność carowi składana była daleko nie przez wszystkich mieszkańców Ukrainy i daleko nie na całym jej terytorium – stało się to fatalnym błędem Chmielnickiego z konsekwencjami, które miejscami nie zostały przezwyciężone do dziś. Uważając Ukraińców za swoich poddanych, Moskwa zaczęła ingerować w sprawy wewnętrzne Ukrainy. Porozumienie z 1654 roku Moskale złamali jeszcze za życia Bohdana Chmielnickiego, podpisując rozejm wileński z Rzecząpospolitą 24 października 1656 roku. Z tego powodu hetman zbierał wojsko, aby spalić Moskwę. Niestety nie zdążył… Jednakże wcale to nie przeszkodziło moskiewskim urzędnikom niemal od razu przekształcić porozumienia z 1654 roku w propagandowy mit. Każdy kolejny hetman, który zgadzał się na protektorat cara, podpisywał kolejną umowę, która coraz bardziej ograniczała prawa i wolności państwa ukraińskiego oraz jego narodu. Ostatecznie Hetmanat został zlikwidowany, a terytorium Ukrainy ostatecznie zintegrowane ze składem Imperium Rosyjskiego. Szansa na realne wyzwolenie z moskiewskiego jarzma pojawiła się podczas I wojny światowej. Właśnie wtedy, w lutym 1917 roku, dzięki abdykacji ostatniego rosyjskiego imperatora Mikołaja II, wszystkie umowy i przysięgi ukraińskich hetmanów wobec przedstawicieli dynastii Romanowów straciły ważność. Fakt ten został potwierdzony przez społeczność światową i nadawał Ukrainie prawo do samostanowienia, dzięki czemu doszło do międzynarodowego uznania Ukraińskiej Republiki Ludowej i podpisania traktatu pokojowego w Brześciu 9 lutego 1918 roku. Stało się to podsumowaniem kilkuset lat walki. Miłość do wolności to jedna z kluczowych cech mentalnych Ukraińców, która szczególnie zaostrzyła się w XX wieku. Symboliczne jest to, że właśnie na początku tego wieku ukraiński działacz polityczny i społeczny Mykoła Michnowski uzasadnił konieczność osiągnięcia ukraińskiej niepodległości narodowej i pełnej samodzielności państwowej w pracy „Samostijna Ukraina”. Zamiast Kijowa Charków: jak Moskwa wymyśliła własną Ukrainę Ale rosyjscy bolszewicy, którzy przejęli władzę w stolicach byłego imperium, mieli wobec Ukrainy inne plany. Jako alternatywę dla URL z siedzibą w Kijowie, która nie uznawała władzy bolszewickiej, tworzą w Charkowie tak zwaną „URL rad” – podmiot federacji radzieckiej republiki rosyjskiej. 17 (30) grudnia 1917 roku „Wszechukraiński Centralny Komitet Wykonawczy” „URL rad” ogłosił manifest o obaleniu władzy Ukraińskiej Centralnej Rady i Sekretariatu Generalnego. 25 grudnia 1917 (7 stycznia 1918) roku rosyjskie formacje zbrojne pod pretekstem wykonania postanowień tego manifestu rozpoczęły natarcie na Kijów. W ten sposób istnienie na Ukrainie dwóch ośrodków władzy – kijowskiego i charkowskiego – dawało możliwość rządowi radzieckiej Rosji formalnie pozostawać z boku wojny, przedstawiając ją jako konflikt wewnętrzny. Ale na konferencji pokojowej w Kijowie w sierpniu 1918 roku, gdzie omawiano warunki zakończenia pierwszej wojny radziecko-ukraińskiej, którą bolszewicy przegrali, delegacja RFSRR musiała uznać podmiotowość Ukrainy. Dopiero pod naciskiem obiektywnej rzeczywistości bolszewicy musieli uruchomić projekt radzieckiego „związku” – federacji de iure niepodległych republik. Tak jak dzisiaj, na początku XX wieku Rosjanie próbowali po swojemu interpretować historię. Bolszewicy na wszelkie sposoby przeciwdziałali tworzeniu ukraińskiej państwowości i chcieli zachować imperium rosyjskie z ustrojem komunistycznym. Tak więc delegacja RFSRR nie zgadzała się na zaproponowaną przez Kijów datę odłączenia Ukrainy od Rosji 7 listopada 1917 roku (III Uniwersał UCR), deklarując, że takim momentem nie może uznać nawet 9 stycznia 1918 roku (proklamacja niepodległej republiki ukraińskiej IV Uniwersałem) i proponowała uważać za taki dzień 3 (podpisanie) lub 15 marca 1918 roku (ratyfikacja traktatu brzeskiego między państwami centralnymi a RFSRR). Ciekawe, że właśnie po ratyfikacji przez bolszewików porozumienia brzeskiego 17–19 marca 1918 roku tak zwana „URL rad” została ogłoszona samodzielną republiką. Czyli jeszcze podczas walk wyzwoleńczych na początku XX wieku Rosjanie nalegali na własną interpretację historii, w której nie było miejsca ani na III i IV Uniwersał, ani na wcześniejsze okresy naszego narodowego budowania państwa – była tylko ukraińska radziecka, utworzona przez Lenina, quasi-republika. Po utracie mocy prawnej „artykułów hetmańskich” 15 lipca 1919 roku ataman trypolski Danyło Terpyło (Zełenyj) przeprowadził symboliczną akcję – odczytał manifest o anulowaniu ugody perejasławskiej z Moskwą. Odbyło się to w centrum Perejasławia przed kozakami, mieszczanami i duchowieństwem. Podobną akcję w Perejasławiu Chmielnickim w obwodzie kijowskim przeprowadził już w niepodległej Ukrainie 21 czerwca 1992 roku lider Ludowego Ruchu Ukrainy Wiaczesław Czornowił. Na wiecu odczytał „oświadczenie o wyrzeczeniu się” dawnej przysięgi, złożonej przez kozaków. W miejscu zgromadzenia później ustawiono znak pamięci. W rzeczywistości przysięgę na wierność carowi, którą w XVII wieku składała ludność Ukrainy, ostatecznie anulowały nie akty symboliczne, a referendum w sprawie Niepodległości 1 grudnia 1991 roku. Właśnie to ogólnonarodowe głosowanie, w którym wzięło udział 31 891 742 osoby (84,18% ludności Ukrainy), z których 28 804 071 osób (90,32%) zagłosowało „Za”, zmieniło formułę istnienia Ukrainy z „poddania Moskwie” na państwową niepodległość. Absolutna większość stałej ludności niepodległego Państwa Ukraińskiego uznała jego istnienie na określonym przez ustawodawstwo terytorium; władzę, która nie podlega żadnej innej i nadała pełnomocnictwa ukraińskiej władzy do współdziałania z innymi suwerennymi państwami. Radziecka Ukraina zdobyła niepodległość drogą prawną, po przyjęciu szeregu dokumentów, które proklamowały jej suwerenność państwową. Głównym wśród nich była Deklaracja o suwerenności państwowej Ukrainy z 16 lipca 1990 roku. Pod względem treści i znaczenia była ona znacznie silniejsza niż III Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady. Ta Deklaracja faktycznie stała się programem budowy niepodległego państwa i nadała impuls przyszłemu proklamowaniu niepodległości Ukrainy. Od Czarnobyla do Niepodległości: droga, która zakończyła się odrodzeniem państwowym Po tym, jak w wyniku podpisania traktatu ryskiego 18 marca 1921 roku Ukraińska Republika Ludowa (URL) utraciła międzynarodowe uznanie, naród ukraiński jeszcze kilka razy próbował zdobyć niepodległość, proklamując Ukrainę Karpacką (14.03.1939) oraz odnowienie Państwa Ukraińskiego (30.06.1941). Również nieprzerwanie działał Rząd URL na uchodźstwie, nieustannie przypominając o tym, że niepodległe państwo ukraińskie na terytorium Ukrainy to tylko kwestia czasu. Kluczowym czynnikiem, dzięki któremu nastąpił rozpad Związku Radzieckiego i zdobyto niepodległość Ukrainy, stała się katastrofa czarnobylska 26 kwietnia 1986 roku. Właśnie przez to straszne wydarzenie na Ukrainie rozpoczął się ruch przeciwko rządzącej partii komunistycznej i rozkwit ruchu ekologicznego, który przerodził się w ruch na rzecz niepodległości. Pierwszą krajową pozarządową organizacją ekologiczną stał się „Zielony Świat”, zarejestrowany w 1987 roku (m.in. pod wpływem akcji „Zielonego Świata” wstrzymano budowę elektrowni jądrowych w Czehryniu i na Krymie). Od 1988 roku tworzone są różnorodne organizacje masowe, w przeważającej większości pozarządowe (stowarzyszenia, kluby, spółdzielnie, towarzystwa, fundacje i in.), przeprowadzane są wiece i demonstracje, na których hasła ekologiczne uzupełniane są politycznymi, rozpowszechnia się praktyka blokowania prac w obiektach szkodliwych dla środowiska. Tak, od 28 października do 3 listopada 1989 roku odbył się Ogólnoukraiński marsz ekologiczny, który objął obwody chmielnicki, żytomierski i kijowski. Ogólnoukraiński rezonans informacyjny akcji doprowadził do powstania komórek Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy, stowarzyszenia „Zielony Świat”, Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Pod koniec listopada przedstawiciele ruchów Białorusi, Estonii, Litwy, Mołdawii i Ukrainy podpisali Protokół o wspólnych działaniach, w którym zalecono frontom ludowym i ruchom tych republik niezwłoczne skierowanie wszystkich wysiłków na osiągnięcie niepodległości państwowej. 1 lipca 1990 roku w Kijowie odbyła się pierwsza sesja Ukraińskiego Zgromadzenia Międzypartyjnego, które przyjęło oświadczenie polityczne o walce o państwo ukraińskie. Rozpoczęto opracowywanie projektu Konstytucji oraz rejestrację obywateli Ukraińskiej Republiki Ludowej na podstawie Ustawy o obywatelstwie URL z 2 marca 1918 roku. Do 22 grudnia 1990 roku zarejestrowano ponad 2,5 mln osób. Wielką rolę w tych procesach odegrały: powtórny pochówek na Ukrainie Wasyla Stusa, Jurija Łytwyna i Ołeksy Tychego (19 listopada 1989 r.), „Żywy Łańcuch Jedności” w 71. rocznicę Zjednoczenia URL i ZURL (21 stycznia 1990 r.), ruch górniczy w Donbasie, obchody 500-lecia Kozaczyzny Zaporoskiej (1–5 sierpnia 1990 r.), Rewolucja na Granicie (październik 1990 r.) i in. Warto rozumieć, że niepodległość to nie prezent od losu i nie przypadek. To rezultat walki tysięcy orędowników o tożsamość narodową. To nasze Zwycięstwo w kilkusetletniej walce o prawo do bycia gospodarzami na swojej ziemi, o prawo do mówienia w swoim języku, o prawo do korzystania ze swojej kultury, sztuki i religii, o prawo do rozwijania i dumy, szanowania oraz wysławiania swoich korzeni i historii. Niepodległość to wolność zdobyta krwią żołnierzy i opłakana łzami matek. To odpowiedzialność przed potomkami, tak samo jak przed przodkami za zachowanie i wzmocnienie Ukrainy. Po tym, jak 24 sierpnia 1991 roku proklamowano niepodległość Ukrainy, miały miejsce wydarzenia, które ją wzmacniały i wypełniały realną treścią. 22 sierpnia 1992 roku, w przeddzień pierwszej rocznicy niepodległości Ukrainy, Prezydent Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie Mykoła Pławjuk w obecności Prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka, Przewodniczącego Rady Najwyższej Iwana Pluszcza oraz Premiera Witolda Fokina uroczyście złożył pełnomocnictwa przewodniczącego Państwowego Centrum URL i ogłosił młode Państwo Ukraińskie następcą prawnym URL. I choć był to akt raczej symboliczny (prawnie do dziś Ukraina jest następcą prawnym USRR), z każdym rokiem w niepodległym państwie urzeczywistniało się coraz więcej odwiecznych marzeń i dążeń naszego narodu: zatwierdzono symbole państwowe, stworzono Siły Zbrojne Ukrainy, uchwalono Konstytucję, wprowadzono walutę narodową – hrywnę, stworzono autokefaliczny kościół prawosławny… Niestety, obecnie Ukraina musi krwią najlepszych synów i córek hartować swoją niepodległość, odpierając szeroko zakrojoną agresję Rosji. Ale wojna prędzej czy później się zakończy. I nasze Zwycięstwo w niej na wieki utwierdzi cywilizacyjny wybór narodu ukraińskiego, u którego podstaw leżą suwerenność, niepodległość, jedność, a także demokratyczne wartości europejskie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W uroczysku Byczowa odbyła się „Watra Zwycięstwa” w ramach XXIV Międzynarodowego Festiwalu Kultury Łemkowskiej „Dzwony Łemkowszczyzny”. Wydawnictwo „Hałyćkyj korespondent” donosi, że na wydarzenie przyjechali Łemkowie z obwodu tarnopolskiego, iwanofrankiwskiego, lwowskiego, z Kijowa, z Ługańska (deportowana wieś Peremożne), wielu dzieci i młodzieży, aby zapalić watrę. Jest to Watra pamięci o poległych bohaterach-Łemkach, którzy oddali swoje życie za wolność Ukrainy, oraz godnego uczczenia 80. rocznicy deportacji Ukraińców z ziem etnicznych w latach 1944–1951. Dzięki starszyźnie łemkowskiej, honorowemu przewodniczącemu Iwanofrankiwskiej Obwodowej Organizacji WUTL Stepanowi Krynyckiemu oraz wojownikowi-Łemkowi Miszce Adamczakowi, poprzez pieśń, słowo i tradycje obecni wspominali historię narodu, uczcili siłę przodków i przekazali kolejnym pokoleniom ducha swojej tożsamości. Wydawnictwo przypomina: w latach 1944–1946 władza radziecka wraz z Polakami przeprowadziła końcową akcję wysiedlenia Łemków z zachodnioukraińskich ziem etnicznych – Łemkowszczyzny, Nadsania, Podlasia i Chełmszczyzny. Ludzie stracili wszystko, co mieli. Absolutna większość Ukraińców – 95% – poparłaby ogłoszenie niepodległości Ukrainy, gdyby dzisiaj stanęli przed takim wyborem. Świadczą o tym wyniki sondażu przeprowadzonego przez grupę Rating Group, przekazuje Ukrinform. „95% Ukraińców zagłosowałoby „za” niepodległością, gdyby dzisiaj istniał taki wybór. W 2012 roku takich osób było tylko 62%” – czytamy w komunikacie. Zwycięstwo w wojnie pozostaje kluczowym warunkiem zachowania niepodległości – tak uważa 57% Ukraińców. Dalej plasują się walka z korupcją (35%) i jedność społeczeństwa (30%). Jednocześnie socjologowie podkreślili, że wzmacnia się sceptycyzm wobec przywrócenia przyjaznych relacji z Rosjanami: 61% uważa to za niemożliwe (wobec 42% na początku pełnoskalowej inwazji). Sondaż wykazał również, że absolutna większość Ukraińców (94%) czuje się obywatelami Ukrainy. Z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy w Centralnym Domu Artysty zaprezentowano wielkoskalowy projekt „Sztuka z tysiącletnią historią. Ukraina w poszukiwaniu źródeł”. Wystawa składa się z 200 dzieł malarstwa, grafiki, rzeźby, sztuki dekoracyjno-użytkowej z historyczną koncepcją i egzystencjalnym sensem. Przedstawiono tu najlepsze dzieła artystyczne ukraińskich twórców różnych stylów i gatunków, takich jak Wasyl Korczynski, Ołeksandr Melnyk, Kostiantyn Czerniawski, Wira Barynowa-Kułeba, Mykoła Kutniachow, Tetiana Kutniachowa-Semeniuk, Mykoła Juchta, Anatolij Kuszcz, Hanna Łukjanenko, Ołeś Sołowiej, Wiktor Kowtun. Na szczególną uwagę zasługuje tryptyk Ołesia Sołowija „Soborność ducha”. Według artysty praca początkowo była w całości poświęcona postaci Tarasa Szewczenki, ale później koncepcja się rozszerzyła. Dzieło składa się z 3 części i odtwarza kluczowe dla Ukraińców postacie historyczne: Hryhorija Skoworodę, Tarasa Szewczenkę i właściwie matkę – Ukrainę, która jest centralnym obrazem. Ekspozycję można zwiedzać do 31 sierpnia. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Podczas spotkania w Waszyngtonie prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski i jego sojusznicy odzyskali pozycję w relacjach z amerykańskim prezydentem Donaldem Trumpem. W rezultacie rosyjski dyktator Putin nieoczekiwanie znalazł się w trudnej sytuacji. Pisze o tym The Telegraph. Wydawnictwo podkreśla, że choć ogólny obraz nie jest idealny dla Ukrainy, to w porównaniu ze szczytem na Alasce europejski sojusz osiągnął ważne sukcesy strategiczne. Prezydent Finlandii Alexander Stubb na zamkniętym spotkaniu prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, szefów państw europejskich oraz prezydenta USA Donalda Trumpa nazwał miasta Słowiańsk i Kramatorsk „bastionem przeciwko Hunom”. Wywarło to wrażenie na Trumpie. Informuje o tym gazeta The Wall Street Journal. Rosyjscy urzędnicy w przeważającej mierze odrzucili zaproponowane przez Europę gwarancje bezpieczeństwa dla Ukrainy w potencjalnym porozumieniu pokojowym. 18 sierpnia podczas spotkania z Wołodymyrem Zełenskim i europejskimi liderami Donald Trump oświadczył, że prezydent Rosji Putin kilka dni wcześniej na szczycie na Alasce wyraził gotowość przyjęcia pewnych gwarancji, jednak Kreml faktycznie odrzucił większość z nich. Informuje o tym TSN, powołując się na ISW. Rosyjskie wojska nie będą w stanie szybko okupować reszty obwodu donieckiego, pomimo zapewnień Kremla. Mowa o tym w najnowszym raporcie Instytutu Badań nad Wojną (ISW). Analitycy podkreślają: zajęcie Doniecczyzny dla Rosji stanie się wieloletnim i wyczerpującym procesem. Przyczyną jest to, że rosyjskie wojska nie są zdolne do przeprowadzania znaczących manewrów zmechanizowanych na polu walki i zmuszone są polegać na powolnych atakach piechoty. Jednocześnie ukraińskie drony poważnie utrudniają wykorzystanie broni pancernej i czołgów, gdyż rosyjska armia do tej pory nie znalazła sposobu na ich skuteczną ochronę. Zamiast szybkich przełamań rosyjskie dowództwo stosuje taktykę powolnego częściowego okrążania miast i miejscowości, a następnie – frontalne szturmy „ulica po ulicy”. Jednak ten schemat nie przynosi znaczącego rezultatu, a próby okrążenia ukraińskich pozycji również okazały się mało efektywne. ISW uważa, że takie operacje będą kosztować Rosję ogromne straty w sile żywej i sprzęcie. Pomimo deklaracji o gotowości do negocjacji, Kreml nie rezygnuje z działań ofensywnych. Rosyjskie wojska prowadzą ataki w obwodach sumskim i charkowskim, co świadczy o tym, że Putin chce kontynuować wojnę równolegle z procesami dyplomatycznymi. Jego stanowisko poparł Miedwiediew, który oświadczył, że negocjacje są możliwe nawet bez warunków zawieszenia broni. W lipcu liczba ofiar wśród osób cywilnych na Ukrainie osiągnęła nowe trzyletnie maksimum pod względem liczby na miesiąc. Poinformowała o tym 13 sierpnia misja monitorująca ONZ ds. praw człowieka na Ukrainie. W lipcu 2025 roku misja zdołała odnotować co najmniej 1674 ofiary wśród osób cywilnych (286 zabitych i 1388 rannych) w ciągu miesiąca, ustanawiając nowy miesięczny rekord od maja 2022 roku (wtedy odnotowano 1741 ofiar wśród osób cywilnych: 589 zabitych i 1152 rannych). W porównaniu z lipcem 2024 roku, w lipcu tego roku liczba zabitych i rannych cywilów wzrosła o 22,5%. „Zbieranina łotrów i zgraja nędzarzy” – pod takim nagłówkiem Wołodymyr Cybułko w gazecie „Ukraina Mołoda” (nr 28, 16.07.) podsumowuje działalność Rady Najwyższej przez sześć lat od czasu jej wyboru. Według autora, Rada Najwyższa IX kadencji okazała się tą pryzmatem, przez który poświęcenie i heroizm tych, którzy poszli walczyć – Łozynski, Kostenko („Głos”), Rudyk, Jurasz („Sługa Narodu”) – wolontariat Poroszenki, prześladowania jego współpracowników, stały się jeszcze bardziej cenne dla społeczeństwa na tle kłamstwa i podłości, która podczas wojny w pełnej okazałości wyciekła z politycznej „tuszowoczki” (towarzystwa), wprowadzonej do Rady przez Zełenskiego. Po ponad 11 latach wojny państwo nadal nie zbudowało mechanizmu ewakuacji, który zachęcałby ludzi do wyjazdu z niebezpiecznych stref, a większość pracy spada na wolontariuszy. Jednak wraz z nasileniem rosyjskiej ofensywy ich możliwości się kończą, a przesiedleńców nie ma gdzie umieścić, pisze dziennikarka Diana Bucko na stronie medium ZN.UA. Dziennikarka przytoczyła również słowa szefa organizacji społecznej „Prolisky” Jewhena Kaplina. Twierdzi on, że punkt tranzytowy dla przesiedleńców w Pawłohradzie „pęka w szwach”. Według niego, w miejscowym domu kultury łóżka początkowo stały na sali, ale później dodano je na scenę, salę balową, pomieszczenia techniczne, korytarze. Obecnie materacami wyłożono nawet dawną salę dziecięcą. „W noc z 14 na 15 sierpnia na parkingu ewakuacyjnym zostawało 60+ osób. Rozdawaliśmy śpiwory w nocy, stawialiśmy namiot i kładliśmy ludzi na ziemi... Dzisiaj zrobiliśmy podłogę w namiocie i przywieźliśmy tam 20 łóżek. Ale zwolniło się w ciągu dnia tylko 6, które momentalnie wypełniły się nowymi ewakuowanymi” – wskazuje Kaplin. Dodał, że w ostatnich 4-5 dniach potok ewakuowanych wynosi ponad 400 osób na dobę, a jasno określonego obwodu przyjmującego nie ma. Wolontariusz podkreślił, że logistyki normalnej nie ma i wielu nie ma gdzie mieszkać. Niektóre z miejsc tymczasowego pobytu w obwodzie dniepropetrowskim są wypełnione w 117%. „Czy mamy plan? Co będziemy robić, jeśli Rosjanie podejdą blisko do Kramatorska czy Sum? Gdzie zakwaterujemy pół miliona ludzi?” – pyta z kolei Bucko. Dziennikarka dodała, że rozwiązania mogłyby istnieć. Jako przykład podała możliwość współpracy z szefami gmin, gdzie są opuszczone domy, a także zachęcanie deweloperów do budowy wariantów ekonomicznych i rozdzielania ich między przesiedleńców. Podkreśliła, że poszczególne rozwiązania mimo wszystko są, ale „nie ma systemu, w którym nie zgubiłaby się samotna babcia z Pokrowska”. „Nie będzie mieszkań – nie będzie przyszłości”. Ukraina stoi przed bezprecedensowym wyzwaniem: zapewnić dach nad głową milionom ludzi, którzy stracili mieszkania. Większość z nich to przesiedleńcy. Ale czy państwo ma plan, poza forami i retoryką? – pyta wydawnictwo. Ludowa deputowana z frakcji „Europejska Solidarność” Nina Jużanina obliczyła, że nowe pensje kierownictwa Izby Obrachunkowej sięgną pół miliona hrywien miesięcznie. Ta decyzja, przegłosowana przez deputowanych większości parlamentarnej i ich politycznych partnerów, na tle katastrofalnego niedofinansowania potrzeb frontu jest oburzająca – zaznacza deputowana w mediach społecznościowych. W samym sercu stolicy – na Placu Michajłowskim – otwarto uliczną wystawę fotograficzną, poświęconą tragedii pod Iłowajskiem w 2014 roku. Nie tylko dokumentuje ona wydarzenia – przywraca głos tym, którzy zginęli, i tym, którzy przeżyli, przechodząc przez piekło „zielonego korytarza”, który stał się pułapką, informuje strona „Pierwszy biznesowy”. Ekspozycja obejmuje ponad 50 zdjęć wykonanych przez ukraińskich fotografów wojennych, którzy byli na pierwszej linii frontu: Maksa Lewina, Maksyma Dondjuka, Ołeksandra Hladiełowa oraz Markijana Łysejkę. Każdy kadr to historia, za którą stoi ból, odwaga i prawda, której nie da się zatrzeć. Organizatorzy wystawy podkreślają: celem jest nie tylko uczczenie pamięci, ale także przypomnienie społeczeństwu o cenie wolności. „Te zdjęcia są jak blizny na ciele kraju. Bolą, ale są częścią naszej tożsamości” – zaznaczył jeden z kuratorów projektu. Według danych Ukraińskiego Instytutu Książki ukraiński rynek wydawniczy wykazał znaczący wzrost w podsumowaniu pierwszego półrocza 2025 roku w porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego, informuje media ZN.UA. W szczególności łączna produkcja książek i wydawnictw ilustrowanych wzrosła o 25% pod względem liczby tytułów oraz o 37% pod względem nakładów. Ważnym trendem stał się wzrost udziału publikacji w języku ukraińskim: zarówno pod względem tytułów (z 87,54% do 89,75%), jak i nakładów (z 93,14% do 95,40%). Sektor wydawnictw ilustrowanych, przede wszystkim książek obrazkowych dla dzieci, rósł wolniej, co odpowiada opiniom branżowych wydawców. Portal medialny „Nowyny weteraniw” opowiada, że Mychajło Cymbaluk o pseudonimie „Chorej” – wcześniej dziennikarz i pisarz z ponad trzydziestoletnim doświadczeniem, starszy instruktor sanitarny punktu medycznego dywizjonu artylerii 3. Oddzielnej Ciężkiej Brygady Zmechanizowanej, uczestnik wyzwolenia obwodu charkowskiego, zaprezentował swoją nową książkę – „Syndrom odłożonego życia”. Zrodziła się ona pod ostrzałem i na frontowych kwaterach. Ten zbiór szkiców i notatek pokazuje wojnę taką, jaką widzi ją i przeżywa autor każdego dnia. Każdy tekst w tym zbiorze to utrwalenie wojennej codzienności, dialogów, nastrojów, drobiazgów, które szybko zacierają się w pamięci, niczym puzzle układające się w całościowy obraz wojny, którą przeżywa człowiek z bronią i słowem jednocześnie. I dlatego takie teksty stają się żywymi świadectwami dla przyszłych pokoleń. Książka zawiera zaledwie 56 stron, jednak mała objętość tworzy efekt krótkiej, ale szczerej rozmowy z wojskowym. W Ministerstwie ds. Weteranów podkreślają, że dla tych, których bliscy służą jako medycy wojskowi, ta książka nieco przybliży codzienność ludzi, którzy każdego dnia ratują innych pod ostrzałem. We wsi Szupyky (rejon obuchowski, obwód kijowski) odbyła się tołoka (czyn społeczny) w celu odnowienia przystanku autobusowego, ozdobionego mozaikowym panelem z czasów radzieckich. Organizatorką została artystka i aktywistka Kateryna Wynnyćka. Wydawnictwo „Twoje misto” opowiada, że mozaika zachowała się w dość dobrym stanie, jednak była prawie całkowicie ukryta pod warstwami kleju, licznych ogłoszeń i warstwami farby. Uczestnicy tołoki starannie oczyścili powierzchnię, odsłaniając wizerunek Ukrainki w tradycyjnym stroju oraz wielkich czerwonych kwiatów. Po raz pierwszy jako osobne wydanie ukazała się powieść „Krzyż na Saturnie” Olesia Uljanenki, najmłodszego laureata małej Nagrody Szewczenki. O tym poinformowało wydawnictwo „Czytomo” w wydawniczej pracowni YAR, która opublikowała książkę. Tekst odnaleziono w archiwach dzięki reżyserowi filmowemu i scenarzyście Myrosławowi Słaboszpyckiemu, po raz pierwszy opublikowano go w „Kurierze Krywbasu” w 2004 roku. Pierwotnie był pomyślany jako scenariusz do filmu i był dedykowany reżyserowi Andrijowi Donczykowi, z którym pisarz współpracował za życia. 16 sierpnia w mieście Monasty-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ności i niezłomności świętej czary, z której na świat wyszedł geniusz ziemi ukraińskiej. Nawet ani ciągniki, ani materiały wybuchowe nie wzięły jej w czasach ateistycznej zniewagi i najazdu. Mierzymy krokami od drzwi wejściowych umowną linię, która prowadzi do ołtarza. Kiedyś modlili się tu wierni! Pomóż, Wszechwładco, za dwa miesiące znów pobyć tutaj, gdzie parafianie świętowali Boże Narodzenie, Wielkanoc, Zielone Świątki oraz inne wielkie święta dwunaste. On wierzył. My – jego naśladowcy! Jego wyznanie – jak znak: “Do rewolucji wierzyłem i nie wierzyłem, często wydawało mi się, że pracujemy z obowiązku i że z tej pracy nic nie wyjdzie, a teraz mogę umrzeć z czystym sumieniem. Widzę, że od młodości obrałem właściwy kurs i szedłem nim jak mogłem i jak umiałem”. …Uświęcamy się świątynią i historią. Czas Czykałenki przynagla do Mardariwki, gdzie za liczone minuty zaraz rozpocznie się koncert charytatywny “Z pieśnią do Zwycięstwa” – zespołów twórczych domów kultury w Mardariwce i Perechrestiwce. Każdy datek – to cegła w fundament naszego Zwycięstwa! Z pieśniami, o których kiedyś Ołeś Honczar powiedział, że Ukraina ma nie 300 tysięcy najlepszych światowych wzorów – ponad 700 tysięcy! Duch religii jest zakodowany w pieśni. Właśnie dwie sentencje – duch i dusza, a także żołnierze ZSU uchronią Ukrainę i Europę przed obecną inwazją wroga na nasze domostwa. Bóg kocha Ukrainę i dlatego uratuje ją przed kolejną okupacją z północy. *** Właśnie na małej ojczyźnie Jewhena Czykałenki zaplanowano przeprowadzenie końcowego etapu Ogólnonarodowego konkursu “Język ukraiński – język jednoczenia”, – poinformowali redakcję fundator konkursu Jurij Rabotin i Wasyl Dżuran, pisarz i jeden z najaktywniejszych organizatorów tych twórczych zmagań. Zdjęcie przekazane przez Jurija Rabotina

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Gdzie szanują Czykałenkę

Wasyl DŻURAN, członek NSPU, Jurij RABOTIN, członek NSPU, przewodniczący zarządu Odeskiej Organizacji Regionalnej NSŻU. W jeden ze słonecznych czerwcowych dni wyruszamy pociągiem podmiejskim z Odessy do Mardariwki i Pereszor. Płyniemy-przemierzamy Odesszczyznę, opętani wielkim narodowym imieniem Jewhena Czykałenki. Uniwersum Ukrainy w być może najtrudniejszych chwilach-dniach-latach. Myślimy: a jak by on? Nie, nie to, że nie było mu dane, bo słusznie dawał pierwszeństwo dwóm innym osobistościom – Mychajłowi Hruszewskiemu i Pawłowi Skoropadzkiemu. Zapalony i zawzięty poeta „czarnej pary”, jak pisze autorka szkicu „Jewhen Czykałenko. Człowiek-magnes” Ludmyła Wowk, najbardziej upodobał sobie pereszorską ciszę z niezapomnianymi dniami dzieciństwa i tę, kiedy prawie 10 lat – od 1890 do 1900 roku – całkowicie i w pełni poświęcił się rolnictwu. Był zakorzeniony w jego nurcie. Na wysokiej górze był majątek. Rzut beretem – jak na dłoni – cerkiew św. Mikołaja. Właściwie rozpoczynamy ten niezwykle-niezwyczajny reportaż historyczny z Pereszor, gdzie tylko chatka z gruszą przed progiem, w której i obok której panuje swoisty ul trosk, aby w przededniu 34. rocznicy Niepodległości Ukrainy otworzyć i poświęcić muzeum. Boże, czy to nie ta grusza, pod którą syn Jewhena Czykałenki – Łewko prosił rozsypać prochy?! Jeden mistrz czaruje przed wejściem do chaty, inny – wokół niej. Panie Jewhenie, na poziomie genetycznym szczerze dziękujemy Panu za Historię Ukrainy, którą jako jeden z pierwszych przybliżył Pan do naszych dni. Gdyby nie Pan?! Na Boga, trzeba drugi raz tu przybyć, ponieważ nie sposób sobie wyobrazić, że jesteśmy dziś u Pana. Do starościny wsi Mardariwka Wiktorii Suchyny: – Jak u was dzisiaj wielu gości? – Cieszymy się z takiego spotkania! I już zapraszamy na otwarcie muzeum imienia Jewhena Czykałenki. Bóg pomoże uporać się ze wszystkimi pracami, kiedy są tacy pracowici ludzie. …Chata przypomina ul. Cóż to za ukraińscy mistrzowie i strażnicy! Czyż nie jest to jedyna szansa, by ocalić niezapomniane Pereszory, jeśli podarowały one Ukrainie i Europie tak nieprzeciętną postać! Cmentarz, mogiłami spowity. Podchodzimy do małego nagrobka, gdzie zamknięto część prochów syna Łewka. Swoista kardiogram zapisanych cyfr: 3.03.1888 – 7.03.1965. Okazuje się, że urodził się w Dniu Ukraińskiego Pisarza. Modlimy się i nisko chylimy głowy przed tym, kto swego czasu wchodził w skład Małej Rady Centralnej, z czasem – profesor archeologii. Najpierw – w Polsce, Czechach, potem – we Francji i USA. Do studni i jej źródła. Stąd – do studni, w której woda iskrzy. Pewnie wokół niej były sady, stawy, pasieki i domostwa, w których żyli sławni rolnicy. Można sobie wyobrazić, ile tu dzwoniło wiader i płynęło pod niebiosa pieśni ukraińskich! Do majątku. Najodważniejsi – starościna Mardariwki Wiktoria Suchyna, jeszcze jedna pani z lokalnej kultury i dwoje autorów reportażu – obieramy kurs na wysokie wzgórze, gdzie kiedyś był majątek Jewhena Czykałenki. Trawy wysokie-wysokie. Lecz pragnienie zaczerpnięcia historii wyprowadza na szczyt stromizny, skąd zaiste otwiera się malownicza panorama czaszy tego świętego zakątka, jego pozaczasowości. Trudne podejście i nadmiernie urodzajne trawy. Jednak „czwórka” osiąga wierzchołek. Od niej wytyczamy, kto pierwszy, ścieżkę w dolinę. W świętej świątyni. Gospodarze bywali tu nie raz. Dziennikarze i pisarze – po raz pierwszy! Przed naszymi oczami półtorametrowa ściana szerokości, jeśli nie więcej. Cerkiew budowano dzięki staraniom Jewhena Czykałenki. Stąd na widoku – święte okolice. Na pamiątkę wersy patrona świątyni z książki Ludmyły Wowk „Jewhen Czykałenko. Człowiek-magnes”. Słowa, które należą do pióra tej magnetycznej osobistości: „Nie porównać ani europejskich krajów, ani moskala z krajobrazami Pereszor wiosną, kiedy zazielenieje step i zaśpiewają skowronki, które, zdaje się, wiszą w niebie na niewidzialnych nitkach! Słyszałem w swoim życiu wiele wszelkiej muzyki, ale lepszej nie słyszałem”. Przewidział nie tylko to, że przybliżał do nas Ukrainę, znaczny postęp w rolnictwie, kiedy wszędzie susza, a u niego wysokie plony – ale i moc duchowego dzieła, które stało się twierdzą (mamy nadzieję na jesień 2025 roku przygotować już 6. odsłonę historycznej serii pocztówek wierszy-dedykacji i opinii po Chocimskiej, Kamieniecko-Podolskiej, Zbaraskiej, Białogrodzko-Dniestrowskiej i Czortkowskiej – Pereszorską). Jakże terminowo i zrymowanie brzmi: szósta – Pereszorska! Ta cytadela rzeczywiście pozostaje niezawodnym bastionem niezdobytym. Alona RADECKA, kierowniczka sektora informacji regionalnej i prawnej Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej. We wsi Małe Macewicze w rejonie starokonstantynowskim odbyło się wręczenie II Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Mykoły Kleca, poety, prozaika, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, w przededniu jego dnia urodzin, które mógłby obchodzić 9 sierpnia. W uroczystościach, które odbywały się w obejściu Mykoły Zacharowycza, wzięli udział przedstawiciele władz, bibliotek, koledzy po piórze, młodzież. W tym roku, według wyników głosowania jury, laureatkami Nagrody zostały: Hałyna Pustowhar (m. Konotop, obwód sumski) w nominacji „Proza” za bajkę „Zdumiewające Zero” oraz Inna Teplowa (m. Dniepr) w nominacji „Poezja” za wiersz „Maniunia-ślicznotka i jej sprawy”. O utworach zwycięzców opowiedział przewodniczący jury, przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Obwodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Święto miłości i jedności

Galina DACIUK, dziennikarka, m. Kijów „Nie tylko w głębokim średniowieczu, ale też, najprawdopodobniej, w przyszłości ukraiński Kijów będzie odgrywał dla całej Europy Zachodniej wielką rolę, być może decydującą rolę” – uważał metropolita Andrzej Szeptycki. 17 sierpnia te słowa powtórzył podczas Archierejskiej Boskiej Liturgii Blażenniejszy Swiatosław. I nie ma wątpliwości, że są one prorocze. Nie wątpiły w to setki ludzi, którzy z wszystkich zakątków Ukrainy przybyli na pielgrzymkę do Patriarszej Soboru Zmartwychwstania Chrystusowego w Kijowie – młodzież, dzieci, przełożeni i wierni wspólnot kościelnych. Pielgrzymkę zorganizowano z okazji 30-lecia odnowienia Kijowskiej Metropolii UGKC, 20-lecia powrotu siedziby Zwierzchnika UGKC do Kijowa oraz 12-lecia poświęcenia Patriarszej Soboru. Po uroczystym Nabożeństwie zaproszono obecnych do zrobienia zdjęć na pamiątkę tego wspaniałego Wydarzenia. „Odessa, stańcie do zdjęcia”, – dźwięcznie zapraszał młody kapłan. „Użhorod tutaj!” – ustawiała się wspólnota zakarpacka. „Kto z SUM – wychodźcie na schody!” „My z Sum!” – odpowiedziała pielgrzymka. „Pani, to różne grupy!” – uśmiechnęła się jak słoneczko dziewczynka ze Związku Młodzieży Ukraińskiej. Na przód wychodziły małe pластuny. Zdjęcie w niebiesko-żółtych sztandarach upamiętniło ten dzień. W przedsionku Patriarszej Soboru poświęcono tablicę pamiątkową ku czci jubileuszy. A na Podwórzu odbyło się położenie kamienia węgielnego pod przyszły Plac Soborowy. Na Dnieprowym brzegu hierarchowie zasadzili kilka pięknych platanów. I jak radośnie przytuliły się młode drzewa do kijowskiej ziemi! Z jaką же ogólnoświatową nadzieją na życie! Nie starczyło mi odwagi, by kogoś poprosić o łopatę, żeby na chwilę stać się ogrodniczką. Ale „stanąć do zdjęcia” odważyłam się. Takie wzniosłe, pełne życiodajnej mocy wydarzenia świadczą o wieczności narodu ukraińskiego. Bo tylko nieśmiertelni hodują platany pośród wojny. Mówię jako świadek i uczestniczka niezwykłego wydarzenia jedności, poświęconej przez Ducha Świętego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Uczczono pamięć poety

Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Witalij Michałewski. Kateryna Czaban, dyrektorka Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki, zaznaczyła znaczący wkład Mykoły Kleca w rozwój procesu literackiego na Chmielnickczyźnie, jego oryginalność i niepowtarzalność, i podziękowała organizatorom za uczczenie pamięci Mykoły Zachariowicza, a partnerom (spółka TOW „Nju Agro Podillia” w osobie Walentyny Semeniuk) za wsparcie materialne, a także przekazała nowe książki dla Starokostiantynowskiego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego. Wspomnieniami o Mykole Klecu podzielili się Wasyl Horbatiuk, dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego, oraz Olha Kuidan, dyrektorka Wielkomaciewickiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego. O twórczej współpracy z poetą opowiedziała Tetiana Jakuba, nauczycielka muzyki Wielkomaciewickiego ZEW, która wykonała jedną z piosenek na słowa literata. Walentyna Czernous, dyrektorka Chmielnickiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci im. T. H. Szewczenki, opowiedziała o swojej znajomości z Mykołą Zachariowiczem i zaprezentowała wydanie o jego życiu i twórczości, które ukazało się w ubiegłym roku z okazji 95. rocznicy urodzin autora. W ramach wydarzenia odbył się plener wychowanków i nauczycieli Starokostiantynowskiej Szkoły Sztuk Plastycznych, poświęcony twórczości Mykoły Kleca. Artyści malowali chatę, w której mieszkał poeta, ścieżkę, którą chodził, drzewa, którymi się zachwycał i które dawały mu siłę i natchnienie do twórczości; wybrzmiewały utwory pisarza; rozbrzmiewały kompozycje muzyczne wychowanków szkoły artystycznej „Szkoła Muzyczna im. Mykoły Kondratiuka”. Uczestnicy wydarzenia złożyli kwiaty na grobie pisarza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nigdy nie mija Nitka złota nitka pszenicy złota chmurka jesieni oto gdzie naprawdę ukryte jest serce września tam gdzie koło życia zmniejsza się i zmniejsza jak i rozkosz kontemplacji jak i widziadło za oknem przeczuć kropka i przecinek myślnik i wykrzyknik (!!!) *** wzrokiem odprowadzam buduję swój Babilon na kościach przodków płonę ogniem dzisiejszym i przemijającym buduję świątynię na piasku muruję ściany wyglądając z okienka czasu buduję swój Babilon na cudzych zgliszczach odprowadzam wzrokiem sylwetki bliskich i krewnych otoż oni za tamtym drzewem otoż oni za drogą oto gdzie oni za ścianą moich kontemplacji Cisza ślimaka najstraszniejsza na wojnie cisza samopogrążająca się krucha ukryta w swój smutek jak wdowa cisza z muszli ślimaka cisza za drzewem cisza w korze drzewa cisza w martwych łzach w martwych źrenicach cisza – kronika wyroku cisza jako sprawdzian twojej obecności na tej ziemi *** nie szukaj prawdy gorycz wieku nie jest zmierzona nie jest całkiem jednakowa nie szukaj prawdy-bo nasze drogi są spóźnione nasze głosy i echa w prawdzie której nikt nie powie *** nam nie boli nie nie pomyślcie tak musi się dziać w stepach gdzie scytyjskie kurhany-to żywe pomniki nie nie pomyślcie niczego zbędnego ja rozmawiam ze Scytami mówię z przodkami i oni mnie słyszą *** poznaję lecz nie poznaje się puste mieszkanie moich nadziei spóźniony kaprys miłości czarna ale i biała jak lusterko przy drzwiach poznaję lecz nie poznaje się twoja pamiątkowa fotografia twój zielony album z naszą pamięcią ukochana ja nie rozumiem pamięci która tak szybko znika i nie odradza się z kory mózgowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Cykl kupiański. Poezje z przyszłego tomu „Labirynty światła”, 2024–2025

Stanisław NOWICKI Etiuda kupiańska ona zaplata kolory tęczy wykręca z chmur przejrzyste krople deszczu dba o kwiaty w ogrodzie jak o chorego męża czemuś przypomniałem sobie różne były twarze moich kobiet farby do włosów perfumy i sukienki ale jednakowe były ich upodobania nie wiem czy kochały naprawdę czy zdołałyby zostawić mnie nie wiem pamięci nie doczekać się nie wiem chmury deszczu stają się przejrzyste stają się nie chmurami a ziemią przekształcają się w kolory w parasole w arbuzy w chleb i wodę chmury deszczu stają się przejrzyste w dłoniach kobiety całkiem pewien że zawsze tu było światło niż długotrwała ciemność nie zatrzymując się kobieta zaplata kolory tęczy Wydarzenie poranne widzieliście? – co dokładnie? widzieliście poetę na polu minowym pośród dogasających trupów w zielonej-zielonej trawie – my widzieliśmy poetę na polu minowym Moje pokolenie moje pokolenie ulepione z tej gliny tak z tej którą obecnie kopię twarda jak metalowa ściana bezlika i beztroska jak ludzki socjum moje pokolenie umiera na tej wojnie co sekundę żyje w tej wojnie kopiąc glinę i ziemię czarną i nieskończoną ziemię moje martwe pokolenie z otwartymi oczami i młodymi źrenicami moje nieśmiertelne pokolenie z gliny i ziemi Lot ptaka na wojnie jam wolny ptak bez skrzydeł nawet strach przed śmiercią nie jest w stanie zatrzymać lotu samotnego ptaka w bezmiarze własnej przestrzeni Etiuda nocna nowy tekst jest w stanie uspokoić mnie bo tylko w ciele tego tekstu czuć ciepłą krew poszukiwania naiwna moja głowo ona jeszcze nie wie prawdy która ukrywa się w głębi własnego kaprysu Zegar największe zło powstaje z zuchwałości wierzymy że czas jest podległy człowiekowi a w rzeczywistości człowiek jest podległy czasowi Etiuda wieczorna możecie mówić o nas tylko milczeniem nie warto opowiadać o naszych uczuciach przechodniom nie warto mówić do nieznajomych naszym językiem po prostu chodźmy drogą która kiedyś się skończy Etiuda z pamięci wcześniej nawet nie mogłem pomyśleć że ludzki strach jest w stanie rodzić wiersze niedopuszczalnie śmiałe jak świece w cerkwi z modlitwą w wieczornej porze List do Marii najbardziej na wojnie wspomina się o kobietach swojego życia jakbyś nawet nie wiedział na pewno czy wspomną one o tobie jedynie głównym pozostaje miłość miłości modlitwa Modlitwa nad wieczorem Boże podaruj mi jeszcze nie jedną wiosnę zatrzymaj i zatrzymuj moją gadaninę samotność daruj godziny dni wiosny i lata modlitwy i pokutę Utracone zapisy ty karzesz mój wiek przeklęty ciałami zabitych i zamęczonych nieskończonymi kroplami krwi karzesz zarazą karzesz wojną karzesz żyć karzesz umierać Wszechświat milczenia milczenie – wszechświat oni zawsze milczą oni wznoszą mosty z milczenia i gliny budują podziemne miasta czarne jak ręce atlantów oni to samo milczenie wielkie i niepowstrzymane ponure i wieczne milczenie które nie rozkłada się na atomy dźwięków Etiuda kalinowa Pamięci Ihora Kałyncia czym jest bycie poetą być poetą to walczyć i umierać zmartwychwstawać z własnego ognia czekać na zmartwychwstanie które nie jest przemijające pośród istniejącego *** jeszcze oddycham więc nie pozostawiony na los śmierci oddycham jak ryba na dnie oceanu milczę jak ryba na dnie oceanu modlę się jak ryba na dnie własnej wiary w Boga niemy ale oddycham i żyję jak rybina na samym dnie oceanu *** spójrz lato to zraniony ptak spójrz lato toczy się z twoich białych dłoni uwierz lato

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kto przewidział pojawienie się „kanapowych ekspertów” i uchylających się od służby jeszcze w XIX wieku

W Bojarce w obwodzie kijowskim odbyły się uroczystości z okazji 100. rocznicy śmierci Wołodymyra Iwanowicza Samijłenki – wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza, działacza społecznego, który pozostawił po sobie głęboki ślad w kulturze narodowej. Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wołodymyr Samijłenko, według słów Iwana Franki, był „świadomym Ukraińcem, całą duszą oddanym swojemu krajowi i swojemu narodowi”. Za to w Imperium Rosyjskim był prześladowany, zakazywano druku jego utworów. Był aktywistą Bractwa Tarasowców, które wysunęło postulaty polityczne wyzwolenia narodu ukraińskiego spod moskiewskiego jarzma. W swoich utworach poeta marzył o wolnej Ukrainie, jednak był nie tylko lirykem, ale i mistrzem satyry, nierzadko krytykował kolegów-pisarzy i hurrapatriotów. Tak, w jednym ze swoich wierszy, napisanym 28 października 1898 roku, przewidział pojawienie się uchylających się od służby i „kanapowych ekspertów”. Pisał: Nasi przodkowie kiedyś dla kraju swego Trud ciężki brali na barki; Ja zaś umiem teraz bronić go I służyć, nie schodząc z pieca … Jeszcze stoi Ukraina! Nie umarła ona I umierać nie ma ochoty. W wieku 90 lat odeszła do wieczności wybitna ukraińska pianistka, artystka ludowa Ukrainy, profesorka i była rektor Konserwatorium Lwowskiego Maria Tarasiwna Kruszelnyćka. Czerniowieckie obwodowe zjednoczenie organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki” z głębokim smutkiem i szczerym sercem wyraża Natalii Ołeksandriwnie i Heorhijowi Heorhijowyczowi Filipczukom kondolencje w związku z niepowetowaną stratą – odejściem do wieczności Waszego bratanka Serhija Mykyttszuka. Smucimy się razem z Wami. W żałobie – cała rodzina proświtańska, która dzieli ból straty i modli się o spokój duszy zmarłego. Niech Pan przyjmie duszę Serhija w swoje objęcia, a pamięć o nim – jasna, dobra, szczera – pozostanie w sercach tych, którzy go znali i kochali. Centralny zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” szczerze współczuje Natalii Ołeksandriwnie i Heorhijowi Heorhijowyczowi Filipczukom w związku ze śmiercią bratanka – Serhija Mykyttszuka. Pisarze Wasyl Trubaj, Mykoła Hrycenko, Mykoła Martyniuk, Ihor Kociubynśkyj, Jewhen Buket. Każdy piec ukraiński – twierdza mocna, Tam na straży leżą patrioci. Większość utworów Samijłenki początkowo ukazywała się drukiem w Galicji, w bardziej lojalnych wobec wszystkiego, co ukraińskie, Austro-Węgrzech. A najpełniejszy zbiór za życia, według słów Mychajła Bykowcia, został wydany w 1918 roku w Smole staraniem towarzystwa „Promiń” z przedmową Iwana Franki. Weszły do niego wszystkie poezje od 1884 do 1917 roku włącznie (obecnie jej cyfrowa kopia znajduje się na stronie Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego). W czasach ukraińskiej państwowości Samijłenko służył w ministerstwach edukacji i finansów, w 1920 roku wyemigrował z rządem Ukraińskiej Republiki Ludowej do Galicji, ale długo żyć tam nie mógł i powrócił do Kijowa, okupowanego przez bolszewików. Ostatnie miesiące swojego życia ciężko chory Wołodymyr Samijłenko spędził w Budajiwce pod Kijowem (obecnie – Bojarka), gdzie zmarł 12 i został pochowany 15 sierpnia 1925 roku. Miejscowa wspólnota Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz przyjaciele pisarza zamienili jego pogrzeb w uroczystość, w której brali udział chłopi, delegacje organizacji ukraińskich, Ukraińskiej Akademii Nauk oraz księża. Razem z hierarchą UAKP Hryhorijem Storożenkiem na pogrzeb przybył pierwszy premier URL i główny ideolog UAKP Wołodymyr Czechiwśkyj, księża Jurij Krasyćkyj, Wołodymyr Semkiw, Jakiw Łewandowśkyj, Sylwestr Perepelycia, diakon Ołeksandr Maksymiuk oraz chór Soboru Katedralnego Świętej Zofii w Kijowie. Był tam i proboszcz parafii św. Michała w Budajiwce protojerej Jurij Strawyćkyj. Na pogrzebie było obecnych około 70 osób, wśród których pisarka Ludmyła Staryćka-Czerniachiwśka, lekarze Wira Matuszewśka i Maksym Mereżynśkyj, kobziarze Mychajło i Jakiw Kłymenkowie. Badacz historii Bojarki Andrij Kowalow, laureat nagrody im. Wołodymyra Samijłenki, w broszurze „Wołodymyr Samijłenko i Bojarka” wymienił jeszcze około 30 aktywnych uczestników pogrzebu – mieszkańców wsi Budajiwka. Jego trumna była obita żółtą tkaniną, a na wierzchu ułożono krzyż z błękitnych chabrów. Symbolicznie chowano nie tylko Wołodymyra Samijłenkę, ale i wolną Ukrainę, o której marzył… Ale dla Bojarki grób Samijłenki stał się swoistym symbolem tożsamości, przypomnieniem o związku miasta z ukraińskim odrodzeniem narodowym. Właśnie tutaj, przy cerkwi św. Michała, wolna Ukraina kilka razy się odradzała. W sierpniu 1941 roku odbyło się zebranie wsi, na którym utworzono ukraiński samorząd i ukraińską samoobronę, które przetrwały ponad miesiąc, do przyjścia Niemców. 3 lutego 1991 roku, w dniu urodzin Wołodymyra Samijłenki, przy jego grobie mieszkaniec Bojarki Anatolij Charczuk po raz pierwszy publicznie podniósł narodową niebiesko-żółtą flagę. Wtedy na grodzisku w Budajiwce odbywał się liczny wiec, w którym brali udział dziennikarka Nina Charczuk, pisarze Petro Osadczuk, Wiktor Baraniw, Iwan Kałynyczenko oraz Ołeś Owczarenko, przewodniczący Rady Miejskiej Bojarki Łeonid Oreł i aktywiści miejscowej „Proświty”. I oto 100. rocznica śmierci Samijłenki. Na historycznym grodzisku, obok zabytkowej cerkwi św. Michała i grobu Wołodymyra Samijłenki, zebrali się przedstawiciele społeczeństwa, artyści, naukowcy, działacze kultury, edukatorzy oraz duchowieństwo Prawosławnego Kościoła Ukrainy – łącznie ponad 70 osób. Uroczyste wydarzenie zorganizowały Wydział Kultury, Młodzieży i Sportu Rady Miejskiej Bojarki oraz Muzeum Krajoznawcze w Bojarce. Prowadzącą była naczelnik wydziału kultury, sztuki, religii i ochrony dziedzictwa kulturowego Marjana Hał. Wiele dla organizacji wydarzenia zrobił także historyk, krajoznawca, honorowy obywatel miasta Bojarka Serhij Łysenko. Metropolita perejasławski i wiszniewski Ołeksandr odprawił panichidę. Władyce Ołeksandrowi współsłużyli protojerej Dmytro Prysiażnyj, kapelan Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy, księża Serhij Pedko, Iwan Uhryn, Nazarij Bihun, Dionisij Łachtadyr, Ołeksandr Dombrowśkyj, diakon Andrij Kowalow. Kontynuacją dnia pamięci była uroczysta akademia w Domu Kultury. Wydarzenie przebiegło w podniosłej atmosferze duchowej jedności, gdzie brzmiała poezja Samijłenki, muzyka, słowa o znaczeniu jego twórczości dla literatury ukraińskiej i społecznej. Andrij Kowalow i Ołeksandr Drabynko ruchu. Wśród innych ze sceny przemawiali kapelan wojskowy Dymytrij Prysiażnyj oraz Andrij Kowalow, który zaprezentował właśnie wydaną broszurę „Wołodymyr Samijłenko i Bojarka”. Warto podkreślić, że znany historyk, krajoznawca, rzecznik Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy, major Andrij Kowalow występował podczas uroczystości w kilku rolach: jako diakon, jako autor wydanej z okazji pamiętnej daty broszury „Wołodymyr Samijłenko i Bojarka” oraz jako jeden z laureatów Literacko-Artystycznej Nagrody imienia Wołodymyra Samijłenki, przyznawanej przez Radę Miejską Bojarki od 2008 roku. W uroczystości wzięli udział pracownicy Muzeum Krajoznawczego w Bojarce, jego była i obecna kierowniczka: Lubow Krawczenko oraz Janina Czuriłowa. Pisarze Mykoła Hrycenko, Mykoła Martynjuk, Wołodymyr Bubyr, Wasyl Trubaj, Tetiana Zubkowa, Witalij Pryjmaczenko, artysta Ołeksandr Malinczenko. Wśród honorowych gości, którzy przybyli z daleka, byli: Ihor Kociubynski, prawnuk Mychajła Kociubynskiego, oraz Natalija Kociubynska, zastępczyni dyrektora Czernihowskiego Literacko-Memoriałowego Muzeum-Rezerwatu M. Kociubynskiego; Oksana Ruczka – przedstawicielka hromady Wielkie Soroczyńce, Ałła Pustowit – dyrektorka Wielkosoroczyńskiego Literacko-Memoriałowego Muzeum Mykoły Hohola oraz Olesia Zahorska – dyrektorka Wielkosoroczyńskiego Muzeum Krajoznawczego. Nawiasem mówiąc, przedstawiciele hromady Wielkie Soroczyńce przywieźli na grób ziemię z posiadłości, w której dzieciństwo spędził przyszły poeta. Szkołę Ogólnokształcącą nr 1 w Bojarce reprezentowała dyrektorka Kristina Jurczenko wraz z gronem pedagogicznym, a działaczy „Proświty” z obwodu kijowskiego – autor niniejszego artykułu. Kulminacją wydarzenia było wręczenie Literacko-Artystycznej Nagrody imienia Wołodymyra Samijłenki za 2025 rok. Wyróżnienie wręczyła pierwsza zastępczyni mera Bojarki Tetiana Koczkowa. Laureatem został Ihor Borysowycz Hyrycz — znany ukraiński historyk, doktor nauk historycznych, który swoją pracą badawczą przyczynia się do zachowania pamięci narodowej. Uroczystości zakończyły się koncertem legendarnego zespołu „Choreja Kozacka” pod kierownictwem artysty ludowego Ukrainy Tarasa Kompaniczenki. Dzień pamięci w Bojarce po raz kolejny udowodnił, że spuścizna Wołodymyra Samijłenki stała się nieodłączną częścią ukraińskiej kultury i pozostaje źródłem inspiracji dla współczesnych intelektualistów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Duchowa siła ukraińskiej tożsamości narodowej

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki. Obecna 28. wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie to wojna cywilizacji, światopoglądów, tożsamości, egzystencji. Przez całą historię Ukrainy moskiewscy najeźdźcy dążą za wszelką cenę do przerwania żywotności narodowych korzeni między pokoleniami Ukraińców, do zmiany, zatrucia ich dusz, narzucenia rosyjskiej imperialnej świadomości, czyli psychologicznego i duchowego podporządkowania. Moskiewska ideologia i polityka skierowana jest przeciwko pięciu wymiarom ukraińskiej tożsamości narodowej, które scharakteryzowała Montserrat Guibernau. Są to następujące wymiary-składowe: psychologiczny, językowo-kulturowy, terytorialny, historyczny i polityczny. Na tych fundamentalnych wymiarach-zasadach kształtuje się tożsamość każdej osoby. Połączenie indywidualnych tożsamości na zasadach jednego języka, kultury, historii, zwyczajów, tradycji, cech psychologicznych, dążeń polityczno-ideologicznych tworzy zbiorową tożsamość narodową, opartą na wierze w przynależność do jednego narodu i we wspólnotę większości atrybutów, które czynią go odmiennym od innych narodów. Decydującymi kryteriami tożsamości narodowej są ciągłość w czasie i dyferencjacja od innych tożsamości. To dwie fundamentalne zasady tożsamości narodowej. Kanadyjski historyk z Uniwersytetu Wiktorii Serhij Jekelczyk podkreślił, że indywidualna praktyka pamięci i współczesna pamięć zbiorowa obejmuje zarówno pamięć historyczną – naszą prawdziwą wiedzę o przeszłości, jak i pamięć społeczną przeżytego przez nas doświadczenia, co jest przesłanką historycznej świadomości narodowej, życiodajnej ukraińskiej tożsamości. Celem potężnej manipulacyjnej agresji informacyjno-psychologicznej „ruskiego miru”, która przerodziła się w pełnoskalową wojnę przeciwko Ukrainie, jest właśnie zniszczenie wszystkich pięciu wymiarów ukraińskiej tożsamości narodowej: psychologicznego, językowo-kulturowego, terytorialnego, historycznego i politycznego. Obecnie moskiewscy uzurpatorzy polityczno-ideologiczni bezceremonialnie wypełniają rosyjską, ukraińską, europejską i światową przestrzeń informacyjno-humanitarną kłamliwymi narracjami, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród: a jeden naród ma jeden język, kulturę, wiarę, historię, jedno terytorium. Ale w Kijowie, rzekomo, władzę przejęli wrogowie Rosjan, przeszkadzają im rządzić, szczęśliwie żyć. Dlatego Moskale, zdaniem kremlowskich ordyńców, udzielają swoim braciom pomocy i wyzwalają ich od nazistów, faszystów, mazepińców, petlurowców, banderowców. Nawiasem mówiąc, psycholog Carl Jung jeszcze w 1945 r. powiedział, że Rosjanie wszystko to, co im się nie podoba, będą nazywać nazizmem. Przewidywał, że Rosjanie zajmą miejsce niemieckich nazistów. Neonazista Putin, opierając się na tak zwanej „teorii pogodińskiej”, opublikował nawet artykuł „O historycznej jedności Rosjan i Ukraińców”. Ten opus, podobnie jak teoria akademika Pogodina, jest na wskroś manipulacyjny, imperialnie złowieszczy. Narracyjnie jest podobny do „Mein Kampf” Hitlera. W połowie XIX w. Pogodin twierdził, że Kijów i przyległe do niego ziemie Środkowego Naddnieprza przed najazdem tatarsko-mongolskim zamieszkiwali „Wielkorusi”, którzy zostali częściowo wytępieni, a częściowo przesiedlili się na północne Zalesie, czyli na tereny współczesnej Rosji. „Próżnię etniczną”, która powstała w ten sposób na Środkowym Naddnieprzu, z czasem wypełnili przybysze z dorzecza Karpat – Małorusi. Tę fałszywą „teorię” Pogodina wspierał w artykułach szowinista Katkow i akademik Sobolewski, który twierdził, że język ukraiński na Naddnieprzu okazał się „napływowym”, dlatego, rzekomo, nie ma prawa do istnienia. Czujecie polityczno-ideologiczny oddźwięk tej moskiewskiej hybrydowej, imperialnej manipulacji? Przecież dzisiaj, jakkolwiek przykro, na Ukrainie żyje dość wielu zwolenników „kakaja raznica na kakom jazykie goworit”. Jest im obojętne, do jakiej tożsamości należeć. Tym ludziom, podobnie jak uczniom, licealistom, studentom, kadetom trzeba cierpliwie wyjaśniać, że staroukraińskie państwo „Ruś” istniało już w 838 roku jako pełnowartościowe, wysokorozwinięte jak na tamte czasy państwo europejskie. Moskwa, jako Ułus Złotej Ordy, znana jest dopiero od 1277 r., czyli 439 lat później niż staroukraińskie państwo „Ruś”. Założycielem Moskwy i Moskiewskiego Ułusu był chan Złotej Ordy Mengu Timur. Dlatego zapamiętajmy, że książę Dołgoruki nie miał żadnego związku z założeniem Moskwy. A księstwem Moskwa stała się dopiero w 1328 r. za Iwana Kality i do XVI w. była w składzie Ordy Czyngisydów na prawach zwykłego Ułusu. Mokselcy=Moskale=Rosjanie uformowali się na bazie plemion ugrofińskich i tatarsko-mongolskich, które, oczywiście, nie są Słowianami. Słowianie to Rosowie=Rusini=Ukraińcy – historyczny etnonim jednego narodu, którego przodkami są plemiona słowiańskie – Polanie, Drewlanie, Siewierzanie, Dulębowie i inni. Język ukraiński znany jest już od VI wieku. W obecnym języku ukraińskim jest ponad 13 tysięcy słów, które zachowały się jeszcze od VI wieku. Język moskiewski=rosyjski zaczął formować się znacznie później niż ukraiński – dopiero w XII–XIII wieku – na bazie dialektu macedońskiego języka starobułgarskiego (cerkiewnosłowiańskiego) podczas chrystianizacji plemion ugrofińskich i tatarsko-mongolskich. Bez wątpienia obecny dramatyczny stan funkcjonowania języka i kultury ukraińskiej – podstawy tożsamości narodowej – jest skutkiem wielowiekowego prześladowania, szykanowania, niszczenia. Znanych jest już 480 różnych postanowień, uchwał, okólników, dekretów, rozporządzeń o zakazie języka i kultury ukraińskiej, prześladowaniu i niszczeniu nosicieli ukraińskości. Profesor naszego wydziału dziennikarstwa Ołeksandra Serbenśka w monografii „Głos i dźwięki ojczystego języka” z bólem prawdziwie napisała, że prawie wszystkie ważne sfery życia państwowo-politycznego na Ukrainie wiekami były w pełnej dyspozycji obcych. Dawały o sobie znać także takie subiektywne czynniki jak uśpiona u części Ukraińców pamięć rodowa, zniewolony umysł, uszczerbiona i przez stulecia zagłuszana godność językowa i narodowa, co i dziś jest psychologiczną przeszkodą w powrocie wielu Ukraińców, w tym także niektórych odesytów, do ukraińskiej tożsamości narodowej. Utalentowana językoznawczyni, działaczka społeczna, wielka Ukrainka Iryna Farion, gruntownie władając prawdziwymi faktami historycznymi i współczesnymi, przekonywała, prosiła, skłaniała i często zmuszała Ukraińców, by w żadnych okolicznościach nie zapominali o tej gorzkiej prawdzie, zakodowanej przez Moskali w ustach kata narodu ukraińskiego Piotra I, o czym pisał Iwan Ohijenko w „Ukraińskiej kulturze” (1918): „Małorosję do rąk przybrać”. Iryna Dmytriwna była bezkompromisowa w ocenach i stosunku do ukrainofobicznych kijowskich „profesorek” w rodzaju zajcewych, kondratiewych, bilczenkowych czy szubinych z Odeskiej Akademii Prawnej (filii w Mikołajowie), które publicznie ogłaszały moskiewskie kłamstwo prawdą. Nazywały Ukrainę „onkologiczną amerykańską kolonią”, a ukraiński język państwowy „wymiocinami”. Sprawiedliwą myśl wyraził akademik Heorhij Filipczuk, jednak z jakiegoś powodu to nie w tych ukrainożerczych postaciach przywódcy i wszelkiej maści zwierzchnicy dostrzegali niebezpieczeństwo, nie przeciwko nim skierowana jest zasłużona kara za antykonstytucyjność i nieprawdziwość, a z jakiegoś powodu urządzali Irynie Farion moralne i sądowe egzekucje i zabili za prawdę... Czy nie dlatego, że znajdowała się w tym „pierwszym” rzędzie, gdzie rozbrzmiewało wezwanie nie tylko „precz od Moskwy”, ale „Precz z Moskwą!” ze świadomości ukraińskiej, tożsamości narodowej. 15 grudnia 2023 r. Gabinet Ministrów Ukrainy swoim rozporządzeniem zatwierdził „Strategię umacniania ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej na okres do 2030 roku”. Niezwykle ważny dokument. Ale w nim, niestety, nie nakreślono takich pojęć jak ukrainocentryzm, nacjocentryzm, tworzenie narodu, bez których niemożliwe jest kształtowanie i umacnianie ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej. Napisano wiele, ale nie wyjaśniono, nie określono, jak przywrócić Ukraińców do naturalnego stanu moralno-psychologicznego własnego nacjonalizmu politycznego, gospodarczego, kulturowego i duchowego (W. Monastyrski). Mam nadzieję, że zostaną wypracowane sposoby i metody potężnej propagandy oświatowej, aby każdy człowiek nie tylko na Ukrainie, ale i w państwach planety ziemskiej uświadomił sobie: ukraiński nacjonalizm nie ma nic wspólnego z moskiewskim szowinizmem, nazizmem, faszyzmem, rasizmem. Ukraiński nacjonalizm opiera się na przekonaniu, że człowiek jest cząstką swojej Ojczyzny i od moralno-duchowej istoty tego człowieka zależy honor, godność, wolność Ojczyzny, jej wartości moralno-duchowe. Wymieniam dwa znane nazwiska: Portnikow i Tabacznik. Witalij Portnikow, nie wypierając się żydowskich korzeni, sumiennie kieruje swój intelekt na służbę Ukrainie. Jest on w ten sposób twórcą i nosicielem ukraińskiej narodowej tożsamości humanistycznej. Cała działalność Dmytra Tabacznika była skierowana na kształtowanie u ukraińskich uczniów, licealistów, studentów rosyjskiej tożsamości imperialnej. Przykro, ale różni tabaczniki, medwedczuki, bojki, bużańskie, szufrycze i inni ukrainonienawistnicy są jeszcze dzisiaj we władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej Ukrainy. Przełamując ich ukrytą i otwartą wrogość, musimy pomóc każdemu zrusyfikowanemu Ukraińcowi powrócić z wrogiego „ruskiego miru” na łono swojego narodowego rodu, do ukrainocentryzmu, duchowego nacjonalizmu, być twórcą ukraińskiej Ukrainy. W każdej komórce organizmu społecznego i państwowego, zaczynając od żłobków, a kończąc na biurze Prezydenta, musi panować język ukraiński, kultura narodowa, ukraiński wolny duch. W takich warunkach zostaną ostatecznie zerwane moskiewskie kajdany duchowo-psychologiczne, stworzony zostanie taki intelektualno-obywatelski, życiodajnie sprawiedliwy klimat, że każdy obywatel jakiejkolwiek narodowości z godnością powie tak, jak w szczególności podkreśla Dżamala: „Jestem Ukrainką krymskotatarskiego pochodzenia”. Dla niej Ukraina jest świętością, Ojczyzną, a nie miejscem nieuczciwego wzbogacenia, jak dla szeregu oligarchów i tak zwanych menedżerów z Biura Prezydenta. Przykład zachwytu językiem ukraińskim pokazują obcokrajowcy. Ponad 1 milion 500 tysięcy ludzi na świecie już uczy się języka ukraińskiego. Ich liczba rośnie. Obywatel Finlandii Henry, który ma 66 lat, powiedział: „Nauka języka ukraińskiego to moja osobista kontrofensywa przeciwko moskiewskim najeźdźcom”. Myślę, że nie jest grzechem uczyć się ludzkiej godności od Fina Henry'ego. Wyrzucajmy z głowy cały moskiewsko-rosyjski trujący chłam, a wtedy wyleczymy zranione przez moskiewskich Herodów dusze, w sercu każdego Ukraińca zakwitnie promienista, narodowa tożsamość ukraińskiej Ukrainy. Zatem misją każdego cnotliwego człowieka na Ukrainie i w krajach planety ziemskiej jest uświadomienie sobie, że współczesny moskiewski raszyzm, który wchłonął w siebie szowinizm, nazizm, faszyzm, bolszewizm i rasizm – to filozofia zagarnięcia, zniewolenia, zniszczenia innych etnosów, narodów, nacji. Celem ukraińskiego nacjonalizmu jest wolność i rozkwit swojego narodu, szacunek i cześć dla innych narodów, ich tożsamości. Moskiewski raszyzm wytwarza najeźdźców, morderców, maruderów, grabieżców, gwałcicieli, pachołków, niewolników – wszelką podłość, świństwo, niegodziwość. Ukraiński nacjonalizm rodzi patriotów, bohaterów, działaczy, ofiarodawców – wielkość ludzkiej godności, tożsamości narodowej. Kończąc swój artykuł, podkreślam, że każdy obrońca i obrończyni Ukrainy przed moskiewskimi dzikimi barbarzyńcami całym swoim jestestwem uświadamia sobie Tarasa Szewczenkę, że „w swojej chacie swoja i prawda, // I siła, i wola...”, „Nie ma na świecie Ukrainy, // Nie ma drugiego Dniepru...”. W imię duchowo-narodowej wolności matki – naszej Ukrainy ukraińscy patrioci moskiewską wrogą złą krwią rwą psychologiczne i fizyczne kajdany. Przecież w słowach Szewczenki zawarte są genetyczne fundamenty umacniania ukraińskiej tożsamości narodowej i obywatelskiej, która w odróżnieniu od rosyjskiej szowinistycznej tożsamości zniewolenia, zniszczenia wolnych etnosów, skierowana jest na realizację humanistycznego celu – napełnienia Ukrainy ukraińską historyczną prawdziwą treścią, ukraińskim słowem, ukraińskim światopoglądem, narodowo-patriotycznym duchem, które są siłą napędową moralną na drodze do rozwiązania problemów społeczno-ekonomicznych, a w obecnych warunkach – uduchowioną gwarancją Zwycięstwa nad odwiecznymi moskiewskimi wrogami-niszczycielami. częścią projektu „Kijowszczyzna. Miejsca pamięci”. Pomnik efektownie podświetlono z kilku stron, a na płytkach obok niego można zobaczyć wersy jednego z wierszy Kobziarza. Obok pomnika ustawiono pawilon z pracami światowej sławy artystów na odłamkach zniszczonych budynków. Wśród nich także graffiti „Gimnastyczka” brytyjskiego artysty-anonima Banksy'ego. Projekt opracowała i oświetlenie instalacji zrealizowała ukraińska firma Expolight, wykorzystując różne typy oświetlenia, twórcy skupili uwagę na pomniku, odsłaniając jego relief. Podświetlono także drzewa na placu i podkreślono miękkim światłem prace artystów na placu. Heorhij ŁUKJANCZUK Zdjęcie Expolight

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Świat oczami Szewczenki

W stołecznym parku Szewczenki otwarto instalację nowego formatu „Świat oczami Szewczenki”. Z zewnątrz – znane każdemu popiersie Tarasa Szewczenki o wysokości pięciu metrów. Wewnątrz – projekt „Świat oczami Szewczenki” – wizualna opowieść o 1167 pomnikach w 37 krajach, które można zobaczyć przez specjalne „wizjery”. Taras Szewczenko pobił wszelkie rekordy wśród postaci kultury pod względem liczby postawionych mu pomników na całym świecie: w większości ukraińskich miast oraz stolicach różnych krajów – Waszyngtonie, Buenos Aires, Paryżu, Rzymie, Warszawie, Pradze, Atenach, Ottawie, Pekinie, Canberze. Można również posłuchać jego wierszy w wykonaniu niezapomnianego Bohdana Stupki lub przejść interaktywny test. Interaktywna instalacja „Świat oczami Szewczenki” – to opowieść o Tarasie, który patrzy prosto w oczy światu z czterech kontynentów. Nad stworzeniem tej instalacji pracowało ponad 100 uczestników – podróżowali, aby zebrać archiwum zdjęć i filmów przedstawiających pomniki oraz zachować spojrzenia, którymi Szewczenko jest obecny na świecie. Teraz te spojrzenia powróciły – do serca naszej stolicy. Autorem zamysłu artystycznego został ukraiński artysta Serhij Zapadnia, a forma instalacji powtarza rzeczywiste popiersie Szewczenki, stworzone w XIX wieku przez rzeźbiarza Wołodymyra Beklemiszewa. A w wielokrotnie cierpiącym, zniszczonym podczas tej wojny miasteczku Borodzianka w obwodzie kijowskim, rozstrzelany przez rosyjskich okupantów pomnik Szewczenki oraz plac wokół niego przekształcono w obiekt artystyczny. Pamiątkowa instalacja stała się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Papierowy Anioł Lubow Hołoty

Iryna HOŁOWAJ Trzymam w rękach niewielki amulet – tomik poezji Lubow Hołoty „Papierowy Anioł”. Papierowego Anioła trzyma się w dni strasznej terrorystycznej wojny Poetka. A my, czytając poezje, również odczuwamy łagodne pióro Anioła-stróża... W zdeptanych sandałach, w lichym chitonie Mój papierowy aniele, zapomniany na balkonie! Twój znoszony wieniec już nie wieniec, a pakuły, A jednak betonową klatkę za nitkę ciągniesz... Lekka moja dusza – krąży, jak papierowa kartka . . . Jeszcze na nowo słowa bełkocze, jak dziecko! A anielska trąba śpiewa Pańskie słowo – Aż wznoszą się skrzydełka, trzepoczą papierowo! („Papierowy Anioł”) Lubow Wasyliwna Hołota – laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Poetka oryginalna, wolna i dumna, jak Stepowa Ukraina, która posiada niemały dorobek poetycki. W przedmowie do nowego tomiku poezji autorka zauważa: „Od pierwszej książki wierszy „Urodzona w stepach” („Promiń”, 1976 r.) do tej, którą, mam nadzieję, przeczytają moi czytelnicy, przydarzyło mi się wiele pięknego i różnego, ale zawsze ze mną był i jest mój Papierowy Anioł, który stał się tytułem tego zbioru poezji, elegancko przybierając cudzysłów i, bez przesady, uważnie śledząc moje wersy za każdym razem, gdy kładłam przed sobą białą kartkę papieru czy po prostu naciskałam klawiaturę, od razu pisząc wiersze w okienku na Facebooku. Największą moją nagrodą są czytelnicy, którzy mnie czytali, czekali na moje książki, reagowali na moje publikacje i sprawy. Najważniejsze moje książki poetyckie to „Kobiety i ptaki”, „Napromieniowana czasem”, „Kobiecy apokryf”, książka prozy „Tam, gdzie nigdy”. O czymże jest nowy tomik poezji Lubow Hołoty? Jaką jawi się w nim liryczna bohaterka? Co porusza i uderza w poezji? Te poezje to „łzy duszy”, „rozmowy z Bogiem” na granicy wiecznego i przemijającego, dojrzałego i kwitnącego, wieszczego i błędnego... To reminiscencje Losu samej autorki... Co czułam ja, czytając poezje z tomiku? Spowiedź i modlitwy mądrej Kobiety, która widziała różne rzeczy, skosztowała słodkiego i gorzkiego... a jeszcze poczuła tak głęboki związek między wiecznym i przemijającym, między rodem, ziemią i potomkami, koroną i korzeniem... Żyjemy na granicy, w czasach, kiedy codziennie balansujemy między bytem a niebytem... i poezja Lubow Hołoty zapewnia o tym, że jest Jewhenija JURCZENKO Moje zapoznanie się z twórczością Julii Talko miało miejsce jeszcze w 2019 roku, od czasu pojawienia się jej pierwszego tomiku wierszy „Słowo sercem”. Jak i wtedy, obecnie autorka pisze sercem, wykuwa słowa, trafnie dobierając i rym, i treść, szlifuje każdy utwór, niczym drogocenny kamień i zwraca się do starodawnych źródeł naszego języka. Wiersze Julii Talko nasycone są rzadko używanymi i miejscami nawet zapomnianymi słowami. „Adamantowa harfa” – właśnie taki tytuł nosi niewielki objętościowo, ale treściwy zbiór poezji Julii Talko, który niedawno ujrzał światło dzienne w wydawnictwie Ołeha Fedorowa. Na tę książkę natrafiłam na Książkowym Arsenale. Uwagę przyciągnął niebanalny tytuł i ładna oprawa wydania. Zbiór składa się z trzech rozdziałów, poezja w których połączona jest tematycznie, w szczególności wspomnienia, które poetka, niczym malarz, wieczne i nieśmiertelne, że między bytem a wiecznością jest granica, która ściera zapomnienie i buduje most między pokoleniami od rodu do rodu, od rodziny do narodu... I tego nie można zniszczyć szahidami i bombami, rakietami i strachem... Szkoda, że wróg tego nie zrozumie... I im bliżej do Wiecznego, tym bardziej słyszysz głos Przodków, Rodu i Boga, Anioła Papierowego... Tomik poezji L. Hołoty skrywa wiele sensów, jest filozoficzny, głęboki, jest wyraźnie przemyślany przez autorkę, posiada swoje treściowe rozdziały: „Winko czerwone”, „Ten świat nie wymawia „palanycia””, „Ludzie kochają ludzi”, „Osonnia”. Motywy cyklu „Winko czerwone” – to rozważania doświadczonej Kobiety o przemijającym i wiecznym, to cicha modlitwa i szczera spowiednicza rozmowa z samą sobą „Kobiety, która siedzi przy stole i przy tronie, przy modlitwie i życiu”: We dwoje ze świecą wspomnimy, co kochaliśmy od czego gasliśmy i komu świeciliśmy ja – serce, a ona – chwiejny ogień różowy kwiat w łódeczkach dłoni We dwoje ze świecą zajrzymy w lustra – podświetli oczy płomyk zuchwale I cienie rozłoży, i czernie. Siebie poznam, lecz już nie tę: Ja nie o młodości – ona zawsze banalna I nie o urodzie – uroda przemijalna Szemrząca ciemność jedwabiami rozpuściła wszystkie kolory – zostało czarne i białe We dwoje ze świecą. I knot cichnie-tchnie, I woskiem noc smutna mi pachnie I na ścianie wysmukla się cień I zapada w graniczną jasność. („We dwoje ze świecą wspomnimy, co kochaliśmy”) Poezje Lubow Hołoty – to oczyszczenie łzą, to dążenie do zwycięstwa i pragnienie życia, to wiara i nadzieja, to pociecha i komunia z tym, co skryte: Zapomnieć wieść złą i słabości zapomnieć, Jeszcze – wylać łzę, jak z kryształów truciznę, Jeszcze – zetrzeć śmierci znak z ręki, z oczu, z liter – Życie, płyń wspak, lotne, niczym wiatr! („Zapomnieć wieść złą i słabości zapomnieć”) Życie – to stan i praca Duszy, to dążenie, to marzenia, wolność Ducha, Hymn Miłości, Słowu. I w każdym wersie pulsuje pragnienie życia, choć kipi „czarna suka starej żałoby”: Jeszcze żywi I policzone dni I policzone siły, które nam – od rodu. Godność – w Słowie I Wolność – w Tobie... ... O, życie! Ja swoje policzone dni szeroki świat darami pościelę. („Jeszcze żywi. I policzone dni”) – Nie smuć się, kozaczko, Będziemy wierzyć i żyć! („Spasiwśke”) W rozdziale „Ten świat nie wymawia słowa „palanycia”” wiodącym motywem brzmi Modlitwa do Wojowników, błaganie Kobiety-Matki do Boga za synów, ojczystą ziemię, Ukrainę. To krzyk Duszy... Panie! Za te młodzieńcze łzy za twarz, która płynie w krwi w raju Twoim niech jęczą burze maluje na akwamarynowy kolor i marzenia, które kończą książkę i jednocześnie pozostawiają tajemnicze nuty niedopowiedzenia. Poezja Julii Talko napełniona jest melodią żywych uczuć, jest w niej wielkość ojczystej ziemi i głos ludzkiej duszy. Dominują motywy wiary, niezłomności, miłości do Ukrainy i świata, człowieka i przyrody. Rozpoczyna się książka akrostychem o języku ukraińskim, który jest swoistą wizytówką poetki. Wśród wierszowanych wersów, niech błyskawice dojrzewają w głowie! A kiedy ogień oczu Twoich najwyższych spali nawet cienie wrogów uklęknę i będę modlić się bezgłośnie: Ty zdołałeś, mój Boże, Ty ośmieliłeś się – wziąłeś w garść tę łzę i krew, matkę podniosłeś z kolan spod krzyża... Czy zwróciłeś modlitwę Ukrainie? Czy z mogił kozacki miecz wydobyłeś?.. Jestem gotowa stanąć do pokuty, Choć nie ma pokory na niedolę: – Niech Twoja pomsta będzie sroższa Wroga na śmiertelnym powrozie zaprowadź za horyzont dnia i nocy I na wieki wzrok odwróć; niech tą krwią obmyje oczy. Niech napije się z tej łzy! (“Panie! Za te młodzieńcze łzy”) W tym cyklu wyłaniają się odwieczne ukraińskie symbole – chleb na ręczniku (“Dziewczęta w wiankach i chleb na ręczniku”), duchowe biblijne amulety (“Matko Boska, czy leży dziecię zaporoskie u Ciebie na kolanach?”). W wersach poezji bólem wyrastają rozmyślania o walkach na Wschodzie, szczypie cena Wolności: Z Ukrainy i na Ukrainie Po stepach nasiano ziarnA – Złotego nasienia rodowego, Białym ciałem wyścielili drogę… O piekielne męki matczyne, O wolności i mowo ukraińska, – Sól i popiół na moich wargach… (“Myślę o tym, jak tam, na wschodzie…”) I wraz z bólem, grozą i nieakceptacją wojny brzmi cicha matczyna modlitwa, zaklęcie pokoju i Zwycięstwa: Zbiorę w ogrodzie świąteczny poczęstunek I miód, i sól postawię na stole O Panie, nie pomnażaj rachunku Bohaterów, co przypadli do ziemi. U nich nie twarze, Panie, a oblicza. Ich duch wysoki i prawdziwy głos. Ukraińscy chłopcy – BogoczłowiekI A Zwycięstwo – ukraiński Zbawiciel. (“Zbiorę w ogrodzie świąteczny poczęstunek”) I przed nami stają oblicza naszych Aniołów, Bogoczłowieków, wiernych synów Ukrainy, którzy i z niebios wypraszają upragnione Zwycięstwo… Rozdział “Ludzie kochają ludzi” – to reminiscencje o źródłach i naszych korzeniach. To wspomnienia o najdroższych ludziach. To wiara w przodków i ich siłę ducha, to pamięć Serca. Pobędę na stypie i ja I do domu pójdę ogrodem – Ścieżką, co sieje Świeżym rzędem i pieśnią, Wyższą od idei: Ludzie sadzą ogrody, Ludzie kochają Ludzi. (“Pradziadek miał grodzisko”) Czujemy głęboką więź Poetki z rodem, jest tu i spowiedź, i skrucha, i wspomnienia o najbliższych, którzy już w wieczności, – o ojcu (“Ojciec odszedł i zabrał ze sobą oziminę…”), o rodzeństwie (“Trzymałam niemowlę-brata”)… A obok tego Poetka buduje most między pokoleniami swojego rodu, zwracając się do potomnych i dedykując wiersz wnukowi Adamowi (“Kiedy byłam stara”). Ale najważniejsze – lejtmotywem brzmi wiara w to, że ludzka miłość nie mija: Niech od pragnienia nie ustaną, niech sił wystarczy w pełni – Na światło, które nie ustanie, Melodia żywych uczuć Adamantowa harfa / J. Talko. – Kijów: Drukarski dwór Olega Fiedorowa, 2025. – 80 s. stworzonych przez Julię Talko, dusza znajduje cichą przystań: I marzysz, i płyniesz, zmierzasz przez dal. Uwagę przyciągają toponimy związane z miastem Żytomierzem: A czy słuchaliście adamantowych szelestów żyta, Co na Zamkową górę donoszą ramiona rzeki? Niby jaskółki mostią kołyskę, promieniami rozlaną, Żeby kołysał Teterew słońce, jak córkę rodzice. Znajdujemy w książce wiele słów i wyrażeń, które wymagają wnikliwego, uważnego czytelnika, wszak adamant, dzban, archa, wirydarz i inne słowa dawno są rzadko używane. I na miłość, która nie mija! (“I żalu, i skruchy nie podaruje nam życie…”) Rozdział “Osonnia”. To hymn życiu i wiara w nieśmiertelne, to jesienna szczodra pieśń miłości i wdzięczności, która brzmi “pajęczynką nad wodą Lete…”, to zaklęcie Kobiety, to uświadomienie więzi pokoleń, to wiara w wieczność Słowa (“Słowem cię zaklinam. Słowem jesteś przepasany. Słowo do ciebie mówi, abyś z niemocy zmartwychwstał!”), to hymn Wiecznemu i Wszechobecnemu… – Kocham cię, Życie moje jesienne! Kwitniesz dla mnie, Jak spóźniony słonecznik Na zżętym łanie, W losie na nasłonecznieniu… (“Wchodzi jesień w kostki i w szuły”) Czytam poezje Lubow Hołoty i czerpię siłę ducha, siłę wiary, pewność w wieczność tej ziemi, przodków, stepów, Słowa, Pieśni i Rodu, nieśmiertelności Ludzi Ukrainy… Uświadamiam sobie, że współcześni Bohaterowie, którzy giną za Ukrainę, – to synowie i wychowankowie pokolenia, które chroniło wszystko, co swoje, marzyło o niepodległości i zmagało się, jak mogło, o ukraińską Ukrainę, prawdziwą, Wolną, Europejską, Godną, Nieśmiertelną… Szczególnie porusza finałowy obraz mocnej Kamiennej Baby w ukraińskich odwiecznych stepach. To jest kwintesencja naszej Nieśmiertelności, to jest zagadka Ducha. Właśnie ten wiersz wolny jest finałowym akordem zbioru, zbioru Poetki, zakorzenionej w narodowym nieśmiertelnym kodzie narodu, Poetki o pseudonimie “Lubow”: U takich, jak tysiące takich, jak ja, Jest wielkie doświadczenie historyczne: Pewnego ranka obudzić się kamienną babą. Gdzieś na Krzyworoszczyźnie. Czy – Zaporoszczyźnie. Czy w Wielkim Ługu… Główna rzecz, żeby moje kamienne piersi Przykryły czyjeś śmiałe i pełne werwy serce. Żeby to serce Uśmiechnęło się do moich kamiennych oczu i, uśmiechając się, wyrzekło: – Zuch, stara! Jesteś prawdziwą kamienną babą! Twój pseudonim – Lubow! (“Facebook pyta: “Lubow, potwierdźcie, że nie jesteście robotem...””) Smakuję wyborną leksyką i czytam powoli, poczytajcie i wy: Zarzucił czuprynę Dniepr i spogląda w górę. Poetka wprawnie wykorzystuje personifikację, jej pisarstwo jest rytmiczne i nasycone metaforami. Styl Julii Talko staje się rozpoznawalny, chociaż często utwory są napięte, metafory i porównania zupełnie nieoczekiwane, czytelnik dziwi się w dobrym tego słowa znaczeniu. Książka kończy się muzyką szczęścia i harmonii, z humorem i miłością pisze poetka do ukochanego: Zawinę się w objęcia, co w laury… Mandat opłacę w milionie pocałunków! Intymna liryka Julii Talko jest tym samym adamantem, który obok rzadko używanych słów języka ukraińskiego błyszczy w książce koloru słońca, wiersze w której są melodyjne i ciepłe, darują wiarę i nadzieję oraz wlewają oczekiwanie na szczęśliwą literacką drogę poetki i jej utworów do czytelników.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Bouquet Kyiv Stage” – festiwal w „Sofii Kijowskiej”

W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” zakończył się ósmy coroczny festiwal „Bouquet Kyiv Stage”, który trwał cztery dni. Goście tego magicznego wydarzenia, które odbywało się na różnych scenach rezerwatu, stali się świadkami i uczestnikami ponad 40 wydarzeń artystycznych. Założycielem festiwalu jest centrum kultury „DOM Majster Klas”, współorganizatorem – Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”. Główną ideą jest wspieranie i popularyzowanie kultury ukraińskiej na poziomie światowym. Alla KOBYNIEC Ukazując jego wyjątkowość i autentyczność, organizatorzy szczególny nacisk położyli na pogłębianie roli dyplomacji kulturalnej jako instrumentu, który sprzyja nie tylko rozwojowi składnika kulturalnego, ale także utwierdzeniu jego znaczenia dla naszego kraju, który stał się przedmurzem walki o wolność i demokrację na kontynencie europejskim – Światło przeciw ciemności. Dlatego nie przypadkiem tematem tegorocznego festiwalu stało się hasło: „Serce Europy bije na Ukrainie”. Jego głębokie znaczenie raz jeszcze podkreśla, że Ukraina jest kolebką Europy, a jej kultura stanowi cenną część dziedzictwa kultury europejskiej. Ukraina wyznaje wielkie wartości humanistyczne – wolność i godność. W trakcie święta sztuki wydarzenia rozwijały się w kilku kierunkach. Teatr, kino, muzyka, wystawy, rozmowy, specjalne wydarzenia dla dzieci. Po konferencji prasowej, której poprzedziło uczczenie pamięci artystów, którzy oddali życie za Ukrainę, zaczęły działać różne lokalizacje: pokazały nam na nowo oblicza kultury ukraińskiej. Otwarcie festiwalu rozpoczęło się od prapremiery utworu „Manifest” kompozytora Romana Hryhoriwa w wykonaniu kameralnego chóru „Kijów” pod kierownictwem Mykoły Hobdycza oraz zespołu solistów „Kijowska Kamerata”. Szczególnie chcemy wyróżnić koncerty z projektu „Uwolniona muzyka” (Redemptio, Powrót z zapomnienia). Łączył on w sobie pracę badawczo-analityczną, interpretację artystyczną i publiczną prezentację, mając na celu przywrócenie do ukraińskiej przestrzeni muzycznej kompozytorów represjonowanych przez sowiecki reżim totalitarny. Przed publicznością ukazali się niezwykli kompozytorzy, artyści, których dzieła warte są wejścia do „złotego funduszu” nawet światowej kultury muzycznej. Pierwszego dnia festiwalu, w ciepły wieczór, na scenie głównej odbył się niezwykły koncert, podczas którego w wykonaniu Latoshynskyi Capella Orchestra, młodej pianistki Anny Chmary oraz pod batutą dyrygentki operowo-symfonicznej, studentki Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy Kateryny Nikolenko, zabrzmiały utwory Wasyla Barwinskiego (odtworzony koncert fortepianowy), Pawła Senicy (Pierwsza symfonia – wykonana po raz pierwszy od 100 lat!) oraz Kostiantyna Szypowycza, zuchwałego awangardysty. Były to porywające chwile niezwykle pięknej muzyki. Następnego dnia niepowtarzalne utwory muzyczne z lat dwudziestych ubiegłego wieku Kostiantyna Szypowycza zaprezentował młody pianista Tymisz Melnyk w koncercie „Szalone lata 1920.”. To właśnie jemu, Tymiszowi, utalentowanemu uczniowi profesora muzyki Ołeha Bezborodka i profesor Switłany Szabatiny, zawdzięczamy dziś powrót z niebytu ukraińskich kompozytorów: Kostiantyna Szypowycza, Pawła Senicy i Borysa Janowskiego. Te odkrycia weszły również do projektu „Uwolniona muzyka”. Nawiasem mówiąc, to właśnie modernista Kostiantyn Szypowycz, pracujący w Kijowskiej Fabryce Filmowej, napisał muzykę do kreskówki „Żuk w zoo”, jednym z pierwszych filmów animowanych, zrealizowanych na Ukrainie. Krytykowano go bezlitośnie, dlatego materiał filmowy, jak mówią, nie zachował się. Jednak muzyka okazała się „żywa”. Oprócz tego Tymisz Melnyk na koncercie solowym, który odbywał się w „Chliebni”, głębiej zapoznał słuchaczy z twórczością Szypowycza, a także zaprezentował publiczności utwory muzyczne jednego z modernistów, Borysa Janowskiego, którego zakres twórczy rozciąga się od sztuk-ćwiczeń po operę i balet. Zwieńczeniem cyklu „Uwolniona muzyka” stał się koncert pianisty Romana Riepki, który wykonał utwory Leo Orsztejna (Ornsteina), urodzonego na Ukrainie, którego większość utworów z twórczego dziedzictwa jest do dziś nieznana. Namiętność, zmysłowość, gra dźwięków – ось główne cechy jego muzyki. Na szczęście kompozytor (a wcześniej wykonawca, nauczyciel) dożył niemal stu lat, nie został represjonowany, ponieważ wyjechał z rodziną na „r e w o l u c y j n e burze”. Przez długi czas jego utwory nie były wykonywane i dopiero w latach 70. wróciły do słuchaczy. Dlatego ciekawie było posłuchać muzyki rodaka z Ukrainy, którego los ułożył się mniej więcej pomyślnie. Co można dodać do muzycznego kierunku festiwalu? Jego kuratorka Ljubow Morozowa scharakteryzowała go jako swoiste „archiwum pamięci”, wielowarstwowe, wielogłosowe i dlatego tak nieoczekiwane, niezwykłe. Bo tu jest i ciągłość kulturowa, i drugie tchnienie, i siła słowa muzycznego. W szczególności temat „Aeternitas – Wieczność”. Tutaj połączyły się klasyka i tradycje. Prawdziwym wybuchem stała się „Rozmowa ptaków” Teatralnego Centrum „Słowo i Głos” (Natalia Połowynka), zespołu „Chorea Kozacka” (Taras Kompanichenko), laboratorium śpiewu stepowego „Jewszan-Zillia”. Tu nastąpiło połączenie muzyki duchowej i barokowej, a także – wiersze Hryhorija Skoworody. Chciałoby się szczególnie wyróżnić solowy koncert polskiego pianisty-wirtuoza Mateusza Krzyżowskiego „Czułość i szał Chopina”. A program „Na zakrętach czasu: Beethoven i Łatoszynski” przedstawił pierwsze symfonie tych kompozytorów. Szczere zachwyt wzbudził również autorski jubileuszowy program pianisty Jewhena Gromowa, poświęcony 100. rocznicy urodzin kompozytora Pierre’a Bouleza, którego wpływ z Francji odbił się na twórczości wielu ukraińskich artystów muzycznych. Ostatni dzień festiwalu upłynął pod znakiem niezwykłego koncertu znanego zespołu „Jazz in Kyiv band та друзі”, który zachwycił słuchaczy znakomitymi kompozycjami jazzowymi. Prawdziwą „wisienką na torcie” stał się znany przebój „Summertime”, który w towarzystwie muzyków wykonała niezrównana Nazguł Szukajewa. Warto podkreślić, że w festiwalu wzięli udział także zagraniczni uczestnicy: norweski duet pianisty Ejsteina Sewoga i gitarzysty Lakkiego Pateja, polski pianista-wirtuoz Mateusz Krzyżowski, gruziński dyrygent i kompozytor Nikoloz Rachweli, polski dyrygent Wincent Kozłowski, izraelski zespół jazzowy Amit Friedman Quartet. I oczywiście koncert na zakończenie: „Białe bukiety”. Przy scenie nie było gdzie się przecisnąć, bo słuchacze przybywali i przybywali. Zespół „Kijowskiej Cameraty” pod batutą Nikolozа Rachwelego (Gruzja) zachwycał, poruszał, inspirował. Finałowe minuty stały się muzycznym szczytem festiwalu. Szczególnie miło odnotować, że podczas tego festiwalu po raz pierwszy otworzyła się przestrzeń kobzarska, która uwidoczniła tradycyjną ukraińską tradycję kobzarsko-lirnicką (UNESCO uznało ją za część niematerialnego dziedzictwa ludzkości). Zatem przez weekend wszyscy chętni, wstrzymując oddech, słuchali kobzy, bandury, liry w wykonaniu współczesnych kobzarzy. Część wystawiennicza festiwalu była również bogata. W szczególności uwagę publiczności przyciągnęła wystawa plenerowa – projekt fotograficzny „Zdolni” Stowarzyszenia „Patrz na ukraińskie!” (fotograf Serhij Michalczuk). Zrealizowano go w ramach „KinoBuketu”. Wystawa opowiadała o momentach z życia ukraińskich artystów, którzy obecnie pełnią misję kulturalnych ambasadorów ukraińskiej kultury narodowej w świecie. Rozpoznawalni byli uczestnicy zespołu „DakhaBrakha”, skrzypaczka Bohdana Piwnenko, wokalistka Dżamala, lider zespołu „Choreja Kozacka” Taras Kompaniczenko, artysta Anatolij Kryvolap, obrończyni praw człowieka Ołeksandra Matwijczuk. A w „Chlibni” otwarto dwie ekspozycje. Pierwsza – 94-letniego artysty i filozofa Ołeksandra Dubowyka. To właśnie on osiem lat temu podarował festiwalowi jego symbol – bukiet. Na ekspozycji autor zaprezentował szereg prac na ten temat. Zatem cykle „Bukiet”, „Fantomy” oraz zupełnie nowe prace artysty stały się swoistymi odblaskami, odbiciami naszych nadziei i oczekiwań. Druga wystawa – to prace 28 artystów. Jej tytuł brzmi „Ukraina – ostatni przyczółek Światła”. Uczestnikami byli Petro Bewza, Max Witik, Jurij Denysenkow, Hanna Kryvolap, Anastasija Podervianska, Oleh Tistol, Tyberiusz Silwaszi i inni. Nieoczekiwanie interesujący okazał się również ukraińsko-brytyjski projekt „Flowers from the frontline” („Kwiaty z frontu”), który rozwinął się w Domu Metropolity Sofijskiego Zapowiednika. Jego ekspozycję tworzą zarówno prace artystyczne, jak i ciekawe artefakty. W szczególności płótna Olhy Morozowej, a także jej instalacja „Tkanina czasu”, rozciągająca się z pierwszego na trzecie piętro, budzą duże zainteresowanie. Warto też wspomnieć o miniaturowych wyrobach jubilerskich, kolekcji „Love Letter to Kyiv” Phoebe Walsh, trzech herbariach z trzech wojen, kompozycji „Bukiet z »Zera«” autorstwa żołnierza Olega Petraszeka, kwiatowej instalacji naukowca z londyńskiego Garden Museum Philipa Normana. Wszystko to budzi szczery zachwyt. Pomysł, realizacja, mistrzowskie wykonanie – oto trzy składniki, które wyróżniają tę wystawę oryginalnością i aktualnością. Program filmowy festiwalu był również bardzo bogaty: „KinoBuket” zaprezentował 34 filmy. Odbyły się trzy zestawy krótkometrażówek, prezentacja czasopisma „KinoKoło”, a także szereg pokazów dokumentalnych i przedpremierowych. Parę słów o teatrze. Goście festiwalu chętnie obejrzeli spektakl poetycko-plastyczny „Leniwi i czuli” (liryczny performans do wierszy poety Jurija Izdryka) w znakomitym wykonaniu aktorów Kijowskiego Akademickiego Teatru na Peczerśku, a także spektakl muzyczno-plastyczny „Eneida” w wykonaniu aktorów Teatru Weteranów, którym kieruje zasłużony działacz sztuki Ukrainy, zasłużony artysta Autonomicznej Republiki Krymu Achtem Seitabłajew. Przez cztery dni festiwalu odbywały się ciekawe warsztaty mistrzowskie zarówno dla dzieci, jak i dla ich rodziców. Ogólnie rzecz biorąc, święto wysokiej sztuki, można powiedzieć, się odbyło. Sukces wielu jego projektów jest oczywisty. Niezwykła atmosfera twórczości, życzliwości, dobra i serdeczności stała się kolejnym potwierdzeniem tego, że kultura w czasie wojny jednoczy, dodaje sił i inspiruje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Największa tajemnica księżnej Olgi – drugie pogańskie zamążpójście?

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuk Ukrainy, doktor nauk filologicznych Kronika wspomina, że matkę Włodzimierza Wielkiego, Małuszę, nazywa się ключnicą Olgi, co należy rozumieć nie jako służącą, lecz jako zarządczynię gospodarstwa. (Podobnie w średniowiecznej Europie Zachodniej nazwy najwyższych dworskich urzędów wywodziły się od nazw osobistych sług królewskich). Brat Małuszy, Dobrynia, jest wojewodą, drugą po księciu osobą Rusi, który niemal wydaje rozkazy swojemu podopiecznemu, młodemu Włodzimierzowi. (Jedna z bylin opisuje dworską karierę Dobrynii). Co więcej, potomkowie Dobrynii (do których zalicza się także Jania Wyszatycza, kojarzonego z postacią legendarnego Bojana) przez długi czas byli rządcami (posadnikami) Nowogrodu. Ale z jakich przyczyn ten ród zajął tak wysoką pozycję w czasach od Olgi do Włodzimierza Wielkiego i Jarosława Mądrego? Malusza (bez zdrobniającego sufiksu Mała), która dała nazwę miastu Malin na Żytomierszczyźnie, była córką Malka (bez zdrobniającego sufiksu Mał!). Innym synonimicznym imieniem Mała było Niskinia (porównajmy polskie niski, serbskie ниски „niski”), na wzór którego utworzono imię jego syna Dobrynia (ojciec „mały” = „niski” – syn „dobry”). Przypuszcza się, że bylinowy Dobrynia Nikitycz – pierwotnie Niskinicz, a Nikita Zaleszanin – to sam Mał. Kronika Hipacjusza nazywa Mała synem Niskini. Polski historyk Jan Długosz, korzystający z niezachowanych dziś ruskich źródeł, nazywa księcia drewlańskiego, który starał się o rękę Olgi, „Niszkiną z ruskiego rodu”. Formuła dobr dubm „dobry dąb” łączy Dobrynię z baśniowymi personifikacjami trzech poziomów budowy świata: Wiernogorą-Gorynią, Wiernodubem-Dubinią i Krutiwusem-Usinią (porównajmy też nowogrodzkie sanktuarium Perynia od Peruna). Kronikarska historia Olgi, podobnie jak późniejsza historia Włodzimierza, łączy pogańską poezję epicką z chrześcijańską prozą. Trzy zemsty Olgi na Drewlanach przypominają tryznę („trzy znaki”), z jednej strony, oraz (według przypuszczenia Olgi Kazakiewicz) potrójne rytualne zabójstwo celtyckiego króla (Kronika Nowogrodzka, odzwierciedlając dawniejszą tradycję kijowską, nie zna czwartej zemsty Olgi – spalenia Korostenia), z drugiej strony (a imię Mał w językach celtyckich oznacza „książę”!). Oblegając Korosteń, Olga raz i potem jeszcze trzykrotnie daje Drewlanom do zrozumienia, że chce tylko Mała (choszczu dań imati po mału… no mała u was prosznu… u was prosznu mała… da wdaite mi se małoje – Ipat. pod 946 r.) – który znika z kroniki i o jego śmierci nie ma mowy. Najwyraźniej chrzest Askolda i Olega (o czym świadczą kijowskie cerkwie świętych Mikołaja i Ilii) oraz małżeństwo Olgi z Małem należą do ważnych, lecz wykreślonych z kroniki faktów. Wyprawa Olgi na Korosteń po Mała – ukryty przez chrześcijańskich redaktorów obrzęd heroicznych zalotów, w którym inicjatywę przejęto (u drewlańskich posłów). Dlatego nieprzypadkowe jest podobieństwo snu Mała i snu Światosława z „Słowa” o heroicznych zalotach i weselu Włodzimierza z 1185 roku za pomocą jego ojca-swata Igora. (Innym przykładem zbrojnego małżeństwa jest połączenie z Rogniedą w wyniku wyprawy Dobrynii i młodego Włodzimierza Wielkiego na Połock). Zarówno drewlańskim posłom na początku, jak i potem Olga zadaje zagadki – najwyraźniej weselne (w bajce „Mądra dziewczyna” bohaterka przeciwnie, rozwiązuje je). Wygląda to na pojedynek dwóch czarowników – Mała (z nieudolnymi pomocnikami-posłami) i Olgi (która przechytrzyła nie tylko cesarza bizantyjskiego), uważanej przez Skandynawów za wieszczkę. Pogańska postać Olgi przypominała zapewne postać jej starszego krewnego, Wieszczego Olega (od którego imienia ją nazwano) – w tym właśnie tkwiła szczególna wartość jej (i zapewne jego) chrztu. Kronika nie zna innych książąt o magicznych zdolnościach – z wyjątkiem Wsiesława Połockiego, który także posłużył się czarami i został księciem kijowskim. Zatem można przypuszczać, że książę drewlański Mał wszedł do kijowskiej elity jako wojewoda, a może nawet mąż (niepełnoprawny – „konsort”?) Olgi. Najpewniej Mał stał się po Igorze Starym drugim pogańskim mężem Olgi. I miało to być dyplomatyczne małżeństwo przywódców dwóch plemion lub związków plemiennych (Polan i Drewlan), na wzór późniejszego małżeństwa Włodzimierza z bizantyjską księżniczką Anną oraz powinowactwa Jarosława Mądrego z wieloma dynastiami Europy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Legendarne i historyczne narodziny Kijowa w bezpieczeństwie informacyjnym współczesnej Ukrainy

Taras HOŁOTA, doktorant KNU im. T. Szewczenki, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara W kontekście współczesnych agresywno-imperialnych moskiewskich narracji problem naukowy założenia Kijowa (stolicy i centrum kulturalnego Rusi Kijowskiej – największego państwa ówczesnej Europy) nabiera wyraźnego kontekstu politycznego. Przez długi czas wzmianka kronikarska pod rokiem 882 o przybyciu z Nowogrodu książąt Ołega i Ihora oraz o przejęciu przez nich władzy w Kijowie w wyniku zabójstwa kijowskich książąt Askolda i Dira była przez niektórych tendencyjnych historyków interpretowana jako rzekomy priorytet Nowogrodu nad Kijowem w tworzeniu państwowości Rusi Kijowskiej. Jednak archeologia wyraźnie wykazała, że w czasach Ołega Nowogród jeszcze nie istniał. W tym czasie można mówić jedynie o tzw. Gródysku Ruryka w pobliżu przyszłego Nowogrodu, ale nie miało ono takiej skali, jaką przypisują mu fałszerze historii. Zamiast tego istniała Stara Ładoga, którą obecnie moskiewscy propagandyści ogłaszają pierwotnym jądrem Rusi Kijowskiej. Lecz ta osada (o skandynawskiej lub fińskiej nazwie) – nie mówiąc już o Nowogrodzie, a co najważniejsze – Kijów istniał co najmniej pół tysiąclecia przed północno-peryferyjnymi osadami Ruś Kijowska Rusi (Nowogrodu, Ruryka grodziska i Starej Ładogi). Kiedy na późnym etapie istnienia przedmongolskiej Rusi Republika Nowogrodzka niemal całkowicie uniezależniła się od Kijowa, w środowisku nowogrodzkiej elity powstał mit o nowogrodzkim pochodzeniu pierwszych kijowskich władców. Paradoksalnie, Moskwa, zniszczywszy wolnościowy Nowogród, przywłaszczyła sobie nowogrodzkie spojrzenie na wczesny Kijów i do dziś rozwija zmyślenia o takiej „ścieżce ewolucji” państwowości Rusi Kijowskiej, która obejmuje Starą Ładogę, Nowogród i dopiero potem Kijów. Tak dawne nowogrodzkie zmyślenia, skierowane na republikańską demokrację, przekształciły się we współczesne moskiewskie kłamstwa, zorientowane na ideologiczne przygotowanie i uzasadnienie polityki zaborczej. Jak pokazują współczesne badania, legenda o narodzinach Kijowa ukształtowała się jeszcze przed V wiekiem n.e., w późnym okresie praslawiańskim, w środowisku nosicieli wieloetnicznej kultury czerniachowskiej. Natomiast osady na terenie Kijowa (które później połączyły się zasadą, którą dawni Grecy nazywali synojkizmem – „wspólnym domem”) istniały już na przełomie er, w granicach praslawiańskiej kultury zarubienieckiej. Według modelu Jurija Mosienkisa powstanie legendy o braciach-założycielach Kijowa (znanej w wersjach staroukraińskiej, staroniemieckiej i staroormiańskiej) datuje się obecnie na III–IV wiek n.e., kiedy na Kijowszczyźnie ściśle stykali się nosiciele języka praslawiańskiego (kijowska kultura archeologiczna), gockiego (kultura czerniachowska) i sarmackiego. Kijów był wówczas jeszcze miastem praslawiańskim, a terytorium rozprzestrzenienia języka praslawiańskiego stanowiła Ukraina (kijowska kultura archeologiczna). Ze względu na dominację otwartych sylab w języku praslawiańskim najbliższy jest ukraiński – właśnie dlatego, że nawyki wymowy zachowały się na tym samym terytorium ukraińskim. Tym bardziej powyższe odnosi się do kronik. Te z nich, które były spisane i przepisane na dawnych północnych i wschodnich peryferiach dawnej książęcej Rusi-Ukrainy, miały u podstaw ukraińskie (przede wszystkim kijowskie, ale także czernihowskie, perejasławskie, wołyńskie, halickie) letopisarstwo. Nawet dawny nowogrodzki letopis jest kopią wczesnego kijowskiego (miejscami zredagowaną i sfałszowaną). Kijowocentryzm dawnej kultury ukraińskiej, zwłaszcza literatury i jej szczytowego osiągnięcia – „Słowa o wyprawie Igora” – to fakt, którego moskiewskim fałszerzom wszystkich przejawów kultury ukraińskiej nie uda się zaprzeczyć. Szczegółowo o tych i pokrewnych kwestiach mówi książka „Legendarne narodzenie Kijowa”, która niebawem ma ujrzeć światło dzienne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ukraińska przeszłość w dzisiejszym bezpieczeństwie informacyjnym

Ihor KOPOTUN, doktor nauk prawnych, profesor, zasłużony prawnik Ukrainy Bezpieczeństwo państwa, społeczeństwa, wspólnot i każdego indywidualnego człowieka to zadanie złożone, wymagające systematycznej, wytrwałej, codziennej pracy. Obok komponentów siłowych istnieje również wiele innych – w sferze mentalnej, informacyjnej, naukowej, oświatowej, kulturalno-artystycznej. Agresja północno-wschodniego sąsiada przebiegała i przebiega bowiem we wszystkich wymienionych oraz wielu innych dziedzinach. Ukraińscy uczeni i artyści, pisarze i nauczyciele są na arenie międzynarodowej propagowani jako rosyjscy. Ani jednej ukraińskiej szkoły w Rosji – a w Ukrainie promowanie idei rosyjskojęzycznej i zorientowanej na Rosję edukacji. Zakaz ukraińskiego Kościoła w Rosji – a wszelkie wsparcie dla moskiewskiego Kościoła w Ukrainie. Nie wolno zapominać, że cała historia moskiewskiej okupacji Ukrainy od połowy XVII do końca XX wieku to krwawy łańcuch zakazów dotyczących języka ukraińskiego, literatury, sztuki, historii, Kościoła… Jako pierwsze przyszła kolej na księgi cerkiewne, które zaczęto „unifikować”, czyli moskwizować, praktycznie zaraz po 1654 roku – i to mimo że przez cały XVII–XVIII wiek kultura ukraińska znacznie wyprzedzała moskiewską i istotnie na nią wpływała. Obecnie, w warunkach nie tylko zbrojnej, lecz także potężnej wojny informacyjnej, bezpieczeństwo Ukrainy to naukowo obiektywna historia Ukrainy oraz jej języka, literatury, sztuki i innych dziedzin kultury. To obrona prawdy o prastarych początkach cywilizacji ukraińskiej – o Trypolu i Scytach, Rusi Kijowskiej, Kozaczyźnie i Hetmanacie, o walkach o wyzwolenie na początku XX wieku. Bez zniekształceń, fałszerstw i rusyfikacji. Jaskrawym przykładem jest Ruś Kijowska, gdzie na długo przed pojawieniem się Moskwy istniały potężne ośrodki życia literackiego, artystycznego i kościelnego. Albo taki fenomen kultury o zasięgu światowym, jak Trypolle, prawie całkowicie przemilczany w czasach ZSRR. Tymczasem miasta trypolskie liczące 10–20 tysięcy mieszkańców sześć tysiącleci temu to zjawisko, któremu nie miał równego nigdzie w ówczesnym świecie. Współczesna walka o Ukrainę to także walka o źródła jej kultury, nieskażone brudem okupacji i fałszerstw. Oprócz otwartych zakazów i represji, przez stulecia działały także ukryte mechanizmy wypierania ukraińskiej tożsamości. Podmiana terminów i nazw, wypaczanie toponimów, narzucanie obcych norm językowych w nauce i edukacji – wszystko to stawało się częścią ukierunkowanej strategii ekspansji kulturowej. Ukraińscy działacze nauki i sztuki byli zmuszeni pracować pod presją cenzury, często pod cudzymi nazwiskami lub w ramach tzw. „ogólnorosyjskiej” kultury, co w praktyce oznaczało deprecjonowanie ukraińskiego wkładu. Wojna informacyjna, którą obecnie aktywnie prowadzi państwo-agresor, jedynie kontynuuje dawną kolonialną politykę. Poprzez podręczniki, filmy, treści telewizyjne, publikacje naukowe, a nawet ekspozycje muzealne, trwa próba moskali przypisania sobie osiągnięć ukraińskiej cywilizacji i narzucenia korzystnej dla okupanta narracji historycznej. Wróg systematycznie ignoruje lub pomniejsza osiągnięcia Rusi Kijowskiej jako dziedzictwa właśnie ukraińskiego narodu, zamiast tego buduje mit o „wspólnej historii”, który nigdy nie miał podstaw naukowych. Warto wspomnieć także o dziedzictwie kulturowym, które przetrwało mimo wszelkich prób jego zniszczenia – o ludowej pieśni, bylinach, wyszywance, architekturze, tradycyjnym kalendarzu obrzędowym. To wszystko – nie tylko estetyczne dobra, ale też potężny kod tożsamości narodowej, który pomagał Ukraińcom przetrwać w czasach najsurowszych zakazów. Dziś, gdy wróg próbuje wymazać pamięć o naszych korzeniach, odbudowa i popularyzacja tych elementów kultury są równie ważne jak ochrona języka państwowego. Nowoczesne technologie informacyjne dają możliwość nie tylko dokumentowania prawdy, ale także przekazywania jej milionom ludzi na całym świecie. Badania naukowe, znaleziska archiwalne, cyfrowe rekonstrukcje zabytków historycznych, digitalizacja starodruków i rękopisów – wszystko to powinno stać się częścią państwowej strategii bezpieczeństwa kulturowego. Historia Ukrainy powinna być prezentowana na świecie w autentycznej postaci, bez cenzuralnych nawarstwień i ideologicznych wypaczeń, którymi tak obfitują minione stulecia kolonialnego podporządkowania. Bo walka o Ukrainę to nie tylko walka fizyczna. To codzienny opór w instytucjach naukowych i szkołach, w teatrach i muzeach, w księgarniach i w telewizji. To utwierdzanie prawdy w podręcznikach, dziełach literackich, wystąpieniach publicznych, a nawet w codziennej komunikacji. Tylko odbudowując i wzmacniając własne podstawy kulturowe, społeczeństwo ukraińskie będzie mogło pewnie przeciwstawić się wszelkim próbom ponownego zamienienia nas w „część cudzej historii”. O wszystkich tych i innych pokrewnych kwestiach szerzej mówi świeżo wydana książka „Pochodzenie języka ukraińskiego w bezpieczeństwie informacyjnym współczesnej Ukrainy” (autorzy Taras Hołota i Jurij Mosienkis, przedmowa Dmytra Koladenki).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie próbowano nam tego narzucić swoim cierpieniem. Wszystko zniesiemy, wytrzymamy i jednoznacznie zwyciężymy” – podkreślił mer Konotopu Artem Semenichin podczas nagradzania najbardziej aktywnych mieszkańców Konotopu, którzy głęboko przejmują się interesami wspólnoty. Dwaj z nich – pracownik naukowy Konotopskiego Miejskiego Muzeum Krajoznawczego im. O. M. Łazarewskiego Szamil Akiczew oraz kierownik ludowego amatorskiego zespołu chóralnego „Ridna pisnia” Ołeksandr Szerudyło – otrzymali najwyższe odznaczenie miasta – tytuł „Honorowy Obywatel Konotopu”. Jeszcze czterdziestu obywateli, którzy oddali swoje życie, broniąc Ukrainy w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, zostało uhonorowanych tym tytułem pośmiertnie. „Historia naszego państwa została napisana nie atramentem, a krwią odważnych ukraińskich żołnierzy, którzy stali się dla nas symbolem męstwa i niezłomności” – zaznaczył prowadzący poruszającą ceremonię Serhij Zawalij. Taką cenę płacą Ukraińcy za prawo do życia na ziemi swoich przodków w wolnym, niepodległym kraju. Pamięć o nich będzie żyła w sercach wdzięcznych mieszkańców Konotopu. Na terenie muzeum im. Łazarewskiego odbyła się wystawa prac plastycznych lokalnych artystów z kolekcji muzealnej. Ciekawy okazał się fotokolaż na Dzień Miasta, który emanuje jednością i nadzieją na lepszą przyszłość. Eksperymentalne studio „Dity Melpomeny” Miejskiego Domu Kultury „Zorianyj” zaprezentowało miniprzedstawienie „Na pamiątkę bitwy pod Konotopem” z serii „Konotopskie historie”. Rolę hetmana Iwana Wyhowskiego wcielił Serhij Zawalij, a kozaka – Ołeksij Riabow. Poruszający projekt „Kapsuła czasu” został zrealizowany przez Konotopski Miejski Dom Kultury „Suczasnyk”. Zebrane listy z naszych czasów zostaną otwarte za dziesięć lat. A w Konotopskiej Dziecięcej Szkole Muzycznej nr 2 odbył się dzień otwarty (online).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Konotop – niezapomniane spotkanie

Ołeksandr WAKULENKO Zdjęcia autora moskowii. Historyczne znaczenie, ponieważ Ukraińcy i Tatarzy krymscy udowodnili, że moskale nie są niezwyciężeni i można ich pokonać, jeśli narody się zjednoczą. Wtedy pokazali to Ukraińcy i Tatarzy krymscy, co współbrzmi z obecną sytuacją. Zawsze trzeba mieć sojuszników. Co więcej, Krym jest sercem walki w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. I lekcje bitwy pod Konotopem powinny zostać uwzględnione w kontekście tego, że Krym jak był, tak pozostaje ważnym czynnikiem. A historyczne sprzeczności można przezwyciężyć, jeśli istnieje wola narodu do ich rozwiązania. Dzisiejsza wojna potwierdza, że jesteśmy zdolni znajdować i jednoczyć sojuszników. Miasto Konotop jest bogate w wydarzenia historyczne. Właśnie jednemu z nich – zwycięstwu wojsk kozackich pod wodzą hetmana Ukrainy Iwana Wyhowskiego wraz z sojusznikami nad wojskami moskiewskimi w bitwie pod Konotopem w 1659 roku – poświęcone są obchody Dnia Miasta. Ale nie do szczególnych świętowań jest teraz mieszkańcom Konotopu. Przecież, tak jak w XVII wieku, trwa wojna moskiewsko-ukraińska. Przypominają o niej Panteon Pamięci Narodowej Konotopu, Krzyż wojowników, którzy oddali swoje życie za Ukrainę, kwiaty dla dzielnych obrońców twierdzy konotopskiej na placu Zwycięstwa, fotoportrety poległych mieszkańców Konotopu, umieszczone w centralnej części miasta. Uwiecznione zostało także miejsce na ulicy Uspensko-Trojickiej, gdzie 24 lutego 2022 roku żołnierze 58. Samodzielnej Brygady Zmotoryzowanej imienia hetmana Iwana Wyhowskiego podjęli walkę z rosyjskimi okupantami, w której zginęli główny sierżant Serhij Szołkun i starszy żołnierz Serhij Baszow. Mieszkańcy Konotopu oddali hołd rodzinnemu miastu w te letnie dni, poświęcając szereg różnorodnych wydarzeń Dniu Miasta i 366. rocznicy bitwy pod Konotopem. W Konotopskim Miejskim Muzeum Krajoznawczym imienia O. M. Łazarewskiego odbyła się konferencja naukowa – okrągły stół „Bitwa pod Konotopem 1659 roku. Spojrzenie przez wieki” w formacie online. Dyrektor muzeum Iwan Murzin zaznaczył, że to wydarzenie daje możliwość naukowcom podzielić się swoimi przemyśleniami dotyczącymi rozwoju nauki i kultury. Jest to również kolejna próba pokazania, że żyjemy, pracujemy i nie zamierzamy się zatrzymywać. Naczelniczka wydziału kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego Rady Miejskiej Konotopu Ołena Szynkarenko powitała uczestników konferencji i podziękowała im za to, że pielęgnują naszą historię i kulturę. Przewodniczący Medżlisu Tatarów krymskich, prezydent Światowego Kongresu Tatarów Krymskich Refat Czubarow w swoim wystąpieniu zaznaczył, że w poprzednich latach również wymienialiśmy się naszymi odczuciami i ocenami bitwy pod Konotopem. Ale życie jest dynamiczne, dlatego warto zaznaczyć kilka momentów, które współbrzmią z teraźniejszością. Zatem bitwa pod Konotopem to jedna z najsławniejszych bitew, ale nie w pełni doceniona. Choć ma znaczenie polityczne. Przecież wtedy, wieki temu, Ukraina udowodniła, że jest zdolna obronić swoją państwowość. A także znaczenie wojskowe, bo była to jedna z największych porażek moskowii. Historyczne znaczenie, gdyż Ukraińcy i Tatarzy krymscy udowodnili, że moskale nie są niezwyciężeni i można ich pokonać, jeśli narody się zjednoczą. Wtedy pokazali to Ukraińcy i Tatarzy krymscy, co współbrzmi z obecną sytuacją. Zawsze trzeba mieć sojuszników. Co więcej, Krym jest sercem walki w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. I lekcje bitwy pod Konotopem powinny zostać uwzględnione w kontekście tego, że Krym jak był, tak pozostaje ważnym czynnikiem. A historyczne sprzeczności można przezwyciężyć, jeśli istnieje wola narodu do ich rozwiązania. Dzisiejsza wojna potwierdza, że jesteśmy zdolni znajdować i jednoczyć sojuszników. Zastępca mera Konotopu Jurij Pawłow podkreślił, że nasze sławne zwycięstwo demonstruje naszą zdolność do pokonania najsilniejszej armii. A teraz armia rosyjska nie jest najsilniejsza. Jest przekonany, że osiągniemy zwycięstwo. Dzięki Siłom Zbrojnym Ukrainy, które nas bronią, mamy możliwość prowadzenia konferencji w Konotopie. Ukraiński prozaik, poeta, dramaturg, scenarzysta filmowy, rodowity mieszkaniec Konotopu Anatolij Pokryszień, który w 1966 roku ukończył tutaj szkołę nr 2, zaznaczył, że po raz pierwszy usłyszał o bitwie pod Konotopem jeszcze jako mały chłopiec. Przecież na jego ulicy mieszkał znany krajoznawca Iwan Łysyj, który badał to wydarzenie historyczne. Po raz drugi usłyszał o niej podczas nauki w szkole wojskowej. W 1659 roku Moskwa, tak jak teraz, skoncentrowała wokół Ukrainy wielkie wojsko. Ale w Konotopie była twierdza, która schroniła 5-tysięczną załogę pułkownika Hryhorija Hulanyckiego. Moskiewski książę Trubecki wystosował do Kozaków ultimatum o kapitulacji, które obrońcy twierdzy od razu odrzucili i odparli wszystkie ich ataki. I chciałbym, abyśmy wiedzieli także o Tatarach krymskich, którzy przyszli nam z pomocą, przecież są oni naszymi najbliższymi przyjaciółmi i pobratymcami. Jurij Pawłow dodał, że o bitwie pod Konotopem powinniśmy wspominać codziennie. Przekazywać o niej maksimum informacji, w tym o wkładzie Tatarów krymskich. Pracownik naukowy muzeum imienia O. M. Łazarewskiego Szamil Akiczew przypomniał, że bitwę pod Konotopem poprzedzała ugoda hadziacka. A wyrzuty wobec hetmana Iwana Wyhowskiego za to, że nie zaczął ścigać wojsk moskiewskich, są bezpodstawne, gdyż miały one możliwość schronienia się w twierdzy putywelskiej. Obecnie istnieją książki o bitwie pod Konotopem. Podczas obchodów jej 350-lecia, za prezydenta Wiktora Juszczenki, z tej okazji wydano monety i koperty. Wzniesiono Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. Ta bitwa zaświadczyła o przyjaźni narodów. Przecież po stronie Ukraińców wystąpili także Polacy, choć w niewielkiej liczbie. Wtedy w Polsce oczekiwano wystąpień promoskiewskich i główna część wojsk polskich zmuszona była pozostać w domu. Jeśli chodzi o samą bitwę, pewne kwestie pozostają niewyjaśnione. Do dziś nie wiadomo, gdzie zostali pochowani polegli Tatarzy krymscy. Dyrektor Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Putywl” Serhij Tupyka zaznaczył, że tematyka konferencji jest niezwykle ważna. Trzeba podziękować Konotopowi za uwagę poświęconą bitwie pod Konotopem. Ale warto pomyśleć nad tym, aby działał kompleks memorialny bitwy pod Konotopem. Istnieje przecież pomnik Bitwy Narodów z muzeum w Lipsku. I u nas byłoby uwiecznione miejsce legendarnej bitwy, gdzie mogłyby odbywać się wycieczki, wydarzenia tematyczne, byłaby to przystań nie tylko dla miłośników historii, ale i dla szerokich mas. Swoją drogą, nie ma też w Putywlu muzeum „Słowa o wyprawie Igora”, w którym byłaby możliwość dowiedzenia się więcej o epoce książęcej. Jurij Pawłow poparł tę propozycję, zaznaczając, że muzeum lepiej jednak tworzyć bezpośrednio w Konotopie. Następnego dnia podczas uroczystości z okazji Dnia Miasta pod znakiem pamięci (kamieniem) ku czci heroicznej obrony Konotopu oraz pomnikiem nieżyńskiego pułkownika Hryhorija Hulanyckiego złożono kwiaty od wdzięcznych mieszkańców Konotopu. „Nie jesteśmy narodem cierpiętników, jesteśmy narodem zwycięzców. Jak by Szamil Akiczew i Iwan Murzin podczas konferencji online Radosne spotkanie z Ołeksandrem Didenkiem Niezwykle interesująca i pouczająca była wystawa książek poświęcona tematowi „Moje rodzinne miasto – perła mojego życia” w bibliotece miejskiej Rady Miejskiej w Konotopie. Z kolei w bibliotece miejskiej im. S. I. Ponomariowa uwagę przyciągnęła wystawa-panorama „Konotop: unikalny i niezłomny!”, a także wieczór literacko-muzyczny „Od bitwy pod Konotopem do dnia dzisiejszego” z udziałem lokalnych poetów oraz miłośników poetyckiego słowa i muzyki. Kolejne wydarzenie poetyckie „Sławimy miasto, w którym żyjemy”, na które przybyli uczestnicy studia literackiego „Dżereła”, odbyło się w poetyckiej altanie w skwerze przy Miejskim Domu Kultury „Zorianyj”. Jasnymi barwami lśniły prace lokalnych artystek-amatorek, uczestniczek projektu wsparcia duchowo-psychologicznego „Radość w twórczości” (kierowniczka Kateryna Smyrnowa), które zaprezentowały wystawę „Kolorowe historie konotopianek” w Miejskim Centrum Kultury i Wypoczynku „Kino „Mir””. Mistrzowsko stworzone obrazy emanowały ciepłem duszy miłośniczek sztuk plastycznych. Niedługo po obchodach Dnia Miasta odbyło się spotkanie z Ołeksandrem Didenką, który od zeszłego roku przebywał w rosyjskiej niewoli. Gdy tylko nasz wyzwolony rodak wraz z deputowanym ludowym Ukrainy Ołeksandrem Kaczurą pojawił się przy pomniku Tarasa Szewczenki, powitano go szczerymi okrzykami: „Witaj!”, „Ukraina ponad wszystko!”, „Dziękujemy!”. „Dziękować nie trzeba mnie. Dziękuję wam, że wierzycie w nas. A wiara to bardzo wielka sprawa. Wy wierzycie w nas, a my po prostu wykonujemy swoją pracę, którą musimy wykonywać. Innego wyjścia po prostu nie ma” – z wdzięcznością powiedział żołnierz Sił Obrony Terytorialnej Ołeksandr Didenko ze wsi Zemlianka w radzie osiedlowej Dubowjaziwka w rejonie konotopskim. W Konotopie trwa zwyczajne życie. Pracują przedsiębiorstwa. Po mieście kursują tramwaje. Na Dzień Konotopa swój pierwszy kurs po mieście odbył czeski tramwaj Tatra T6A5, podarowany przez czeskich przyjaciół z miasta Ostrawa. W pozaszkolnych placówkach edukacyjnych działają kółka, do których uczęszczają nastolatki – przyszłość naszego kraju. Mnóstwo nagród zdobyli na zawodach wychowankowie kółka modelarstwa lotniczego Centrum Dziecięcej i Młodzieżowej Twórczości pod kierownictwem Ołeksandra Sołowija i Mykoły Kołomijcia. Ale najcenniejszy wśród nich jest zapewne przechodni „Puchar Azowa” w modelarstwie lotniczym, zdobyty w 2021 roku. Przecież jednostka bojowa „Azow”, podobnie jak większość mieszkańców Konotopu, demonstruje przykład oddania Ukrainie, który jest potrzebny nam wszystkim do ostatecznego zwycięstwa ukraińskiego światła nad siłami ciemności i zła. „Puchar Azowa” – najcenniejsza nagroda konotopskich modelarzy lotniczych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Kilka tygodni wcześniej zmarł ulubieniec Uskowych, trzyletni Dmytro, do którego, według słów matki, Szewczenko „przylgnął jak listek”. Według świadectwa Uskowej Taras Hryhorowycz zaprojektował dla chłopca nagrobek z białego wapienia i „sam nadzorował jego wykonanie”. Zachował się rysunek Szewczenki „Nagrobek na grobie Dmytra Uskowa”. W liście do Andrija Kozaczkowskiego z 30 czerwca 1853 roku Taras Hryhorowycz pisał: „Pokochałem to cudowne dziecko, a ono, biedne, tak się do mnie przywiązało, że często nawet we śnie wołało mnie do siebie… I cóż? Ono, biedne, zachorowało, długo cierpiało i umarło, żal mi mojego małego przyjaciela, tęsknię, czasem przynoszę kwiaty na jego bardzo wczesny grób i płaczę. Jestem mu obcy, a co robi jego ojciec, a zwłaszcza matka? Biedna! Nieszczęsna matka…”. Jakże niewypowiedzianie czułym i zadziwiająco wrażliwym jawi się Taras Hryhorowycz w swoim stosunku do dziecka i w pamięci o nim! W czerwcu 1857 roku Szewczenko odnotował w Dzienniku, że cały wolny czas spędza w rodzinie Uskowych, w której „są dwie kochane dziewczynki, Natasza i Nadijka, i to jest mój jedyny odpoczynek i rozrywka w tej obrzydliwej głuszy”. Nadija Iraklijiwna (po mężu – Smoliak) urodziła się w Nowopetrowskim umocnieniu w listopadzie 1856 roku i nie mogła pamiętać Tarasa Szewczenki, jednak to właśnie ona zachowała cenną rodzinną spuściznę i przekazała na Ukrainę jego rysunki z Bugurusłana, gdzie mieszkała i zmarła w 1935 roku. Zatem Taras Hryhorowycz częściej kontaktował się ze starszą córką Uskowych, urodzoną w 1853 roku. Dwukrotnie wspominał ją w Dzienniku – 16 czerwca i 11 lipca – nazywając Natašenką. Agata Uskowa zeznawała: „Szewczenko bardzo kochał dzieci. Moją starszą córkę Natalię bardzo rozpieszczał i zawsze szukał okazji, by się z nią pobawić”. Natalia Iraklijiwna pozostawiła wspomnienia o Szewczence, zapisane i opublikowane przez jej męża M. Zarianki, w których znajdują się wzruszające szczegóły dotyczące jego szczerej i ciepłej znajomości z nią. Na przykład: „Szewczenko bardzo kochał dzieci. W Nowopetrowskim umocnieniu jego ulubienicą była właśnie Natalia Iraklijiwna, starsza córka Uskowych, urodzona kilka miesięcy po tym, jak jej rodzice przybyli do fortu. Z nią Taras zawsze spędzał wolny czas, opowiadał o swoim ukochanym rodzinnym kraju dziecięcym językiem zrozumiałym dla niej, robił dla niej wędki, plótł koszyki i śpiewał pieśni, to smutne, które sprawiały, że jej dziecięce serduszko się ściskało i łzy płynęły, to wesołe. A Natałoczka kochała ze wszystkich najbardziej swojego »wujka Horycza«, jak go nazywała. »Prawdziwy Taras Horycz, moje serduszko, moja jasna gwiazdko« – często mówił Szewczenko, całując ją. Dla swojej ukochanej Natałoczki (czy Natoczki – tak też na nią mówił) Taras zostawiał grudki cukru z porannej herbaty, które czasem, zasiedziane przez muchy, były dla niej najlepszymi smakołykami… Niedługo przed swoim wyjazdem, a mianowicie 4 czerwca 1857 roku, w dniu urodzin Natałoczki, Szewczenko zrobił transparent z jej monogramem, ustawił go na końcu ogrodu i wieczorem oświetlił. Kiedy Taras Hryhorowycz, opuszczając Nowopetrowskie umocnienie, wybierał się w daleką drogę, podarował swojej ulubienicy jej portret, namalowany sepią, oraz książkę „O naśladowaniu Chrystusa” (autor F. Kempijski. – W. M.) w przekładzie Speranskiego. Na tych podarunkach są jego własnoręczne dedykacje: „Milej mądrulce Natasze od wujka Tarasa Szewczenki””. W drodze z zesłania pisał do Uskowej 17 lutego 1858 roku z Niżnego Nowogrodu: „Serdecznie cieszę się… zdrowiem moich miłych i małych przyjaciółek Natoszenki i Nadijki. Nadijka, sądzę, już biega? Jakże bym chciał ją potulić! A moja mądrulka, piękność Natasza, czy pamięta swojego przyjaciela wujka Tarasa Horycza…” W 1928 roku w marcowym numerze czasopi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wzruszające ciekawostki z Dziennika Szewczenki (Cztery miniatury historyczne)

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Zacząłem rysować portret p. Bażanowa w kirgiskiej kibitce w ogrodzie”. Czwartego dnia prowadzenia Dziennika – 15 czerwca 1857 roku – Taras Szewczenko zapisał: „Dziś rano zacząłem rysować portret p. Bażanowa czarnym i białym ołówkiem w kirgiskiej kibitce w ogrodzie”. Była to pierwsza wzmianka Szewczenki o znamiennym ogrodzie, którego fenomen ma istotne znaczenie nie tylko dla zrozumienia ostatnich miesięcy zesłania Szewczenki, ale także dla przemyślenia jego biografii. W Twierdzy Nowopietrowskiej jest to zielone miejsce z altaną, kibitką i ziemianką, uporządkowane przez komendanta twierdzy Iraklija Uskowa, który założył również piękny sad. Uskow pozwolił Szewczence odpoczywać tutaj, a co najważniejsze – pisać i rysować, chować swoje papiery. W komendanckim ogrodzie gospodarowała żona komendanta Agata Uskowa. Posłuchajmy jej: „Każda kompania miała swoje ogrody, gdzie siano ogórki, rzodkiew, buraki i t.d. Z czasem te ogrody niemal zamieniły się w sad, przynajmniej ich komendancka część. Jesienią 1853 r. sprowadzono wiele drzew z Astrachania, z Gurjewa-gorodka. Z Chancza-Baby przywieziono duże drzewa morwy; w sadzeniu ich Szewczenko brał czynny udział”. Ciekawe, że Taras Hryhorowycz nie wspominał o tym, a w „Słowniku języka Szewczenki” w ogóle brakuje słowa morwa. Za to w jego twórczości poetyckiej dwadzieścia razy spotyka się wierzbę i pochodne od niej słowa. W ogrodzie to właśnie wierzba była, można by rzec, świętym drzewem. I oto dlaczego. W październiku 1850 roku, kiedy Szewczenkę przewożono z Twierdzy Orskiej do Twierdzy Nowopietrowskiej, podniósł on w Gurjewie-gorodku „świeżą wierzbową gałąź” i zasadził w nowym miejscu zesłania. Dzięki ciepłu i dobru poety „ona rzeczywiście puściła pędy, ja zacząłem ją podlewać, a ona rosnąć…”. W czasie zakładania sadu wierzba miała, według słów Szewczenki, „sześć wierszków grubości w średnicy i przynajmniej trzy sążnie wysokości, młoda i bujna…”. Wierzba stała się prawdziwie nieodłączną żywą częścią tego „raju”, za który Szewczenko uważał ogród, i, jeśli chcecie, uosobieniem Ukrainy na zesłaniu. Pamiętacie, jak w poezji „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”? „I słońce spojrzy – raj i tyle! / Wierzba śmieje się, święto wszędzie!”. Krótko przekażę zapisy: „Siedzę albo leżę w milczeniu całymi godzinami pod moją ulubioną wierzbą” (17 czerwca); „Zasnąłem pod swoją faworytą wierzbą” (11 lipca); „Przyległem zmęczony pod swoją zapowietną wierzbą” (15 lipca); „Do samego obiadu leżałem pod wierzbą i czytałem…” (18 lipca); „Po obiedzie zwyczajem moim zdrzemnąłem się trochę pod wierzbą”… Kiedy 21 lipca Szewczenko dowiedział się o zwolnieniu z zesłania, odnotował, że ze swoim znajomym Feliksem Fiałkowskim „od trzeciej godziny po południu do trzeciej godziny po północy pod wierzbą… pili herbatę i cytrynówkę…”. Swego czasu Andrij Małyszko pisał w wierszu „Tarasowa gałąź” o tym, jak w 1963 roku „gałąź wierzby od Tarasa z niewoli wieźli na Ukrainę…”. Dmytro Pawłyczko w poezji „Wierzba Szewczenki” (1978) na wieki uwiecznił: „…nie”. Według świadectwa dziennikowego Szewczenki to właśnie Bażanow „pierwszy powitał mnie ze Wolnością. 21 lipca 1857 roku o godzinie 11 rano”. Chodziło o to, że łódź pocztowa dostarczyła oficjalny dokument o zwolnieniu Tarasa Szewczenki z zesłania w Twierdzy Nowopietrowskiej. To ta chwila, kiedy Szewczenko stał się wolny! Nawiasem mówiąc, tylko literaturoznawca, tłumacz Dziennika Szewczenki Leonid Biłecki zauważył i odnotował, że słowo Wolność u poety napisane jest wielką literą. Przypomnę, że dziewiętnaście lat wcześniej, 28 kwietnia 1838 roku, Szewczence wręczono list wolny – zwolnienie z poddaństwa. O burzliwej reakcji wczorajszego poddanego Tarasa pozostawił wspomnienia jego przyjaciel Iwan Soszenko (w zapisie Mychajła Czałego): „Otworzyłem okno, które było na równi z chodnikiem. Nagle do mojego pokoju przez okno wskakuje Taras… niemal zbijając mnie z nóg, rzuca mi się na szyję i krzyczy: „Wola! Wola!” – „Czyś ty nie zwariował, Tarasie?” A on wciąż skacze i krzyczy: „Wola! Wola!””. W poezji Szewczenki słowo wola i pochodne od niego spotykają się ponad sto razy. Przypomnijmy najważniejsze: Walczcie – zwyciężajcie, Wam Bóg pomaga! Za was prawda, za was sława I wola święta! Jeszcze w 1854 roku Szewczenko wykonał ołówkiem portret Kateryny Ahatanheliwny, a później – podwójny portret Bażanowów (sepia). Lecz tego dnia wyraźnie nie szło, i oto dlaczego: „…Ja z ochotą wziąłem się do pracy. Diabeł przyniósł przyjaciółkę – przeszkodziła. Zamknąłem teczkę i wyszedłem z kibitki. Skromna przyjaciółka nie wytrzymała, spojrzała jednym okiem na moją pracę i znalazła pełne podobieństwo, gdyby usta i nos były mniejsze. I, nie zadowoliwszy się własną uwagą, zapytała o zdanie pokojówkę… To mnie zdecydowanie rozwścieczyło i ja, nie pożegnawszy się, poszedłem do twierdzy”. Nie wiadomo, czy Szewczenko dokończył portret Bażanowa, bo początkowo tylko wyszedł z kibitki, ale w dalszej kolejności bezceremonialna i ignorantka ingerencja „przyjaciółki”, która, mówiąc słowami Tarasa Hryhorowycza, „pleciła diabli wiedzą co”, całkowicie odepchnęła go od pracy twórczej. Najwyraźniej, umotywowana reakcja artysty i poety! …To tęskne drzewo przypominało mu rodzinny kraj na zesłaniu. Ono łzami pustynię zamieniło w żyzną glebę! Ale Borys Olijnyk wzniósł je do, zdawałoby się, niepojętej poetyckiej wysokości w dedykacji „Tarasowi Szewczence”: Wierzba, wyhodowana w dobie głuchej, Wrosła w zenit, niczym zielony drogowskaz, Na naszym trzykroć sprawiedliwym szlaku. W każdym razie kontynuujmy niezwykle ciekawą opowieść Agaty Uskowej: „W tym nowo założonym ogrodzie postawiono dla mnie letni domek mieszkalny, niedaleko zbudowano altanę, gdzie jadaliśmy obiady, a w pobliżu ustawiono kirgiską kibitkę (właśnie o niej wspominał Szewczenko. – W. M.), w której Szewczenko mógł pracować. Mąż zrobił dla siebie jeszcze ziemiankę, gdzie odpoczywał po obiedzie, właśnie w niej Szewczenko chował swoje rysunki. Jak widzicie, w ogrodzie było wystarczająco dużo pomieszczeń i Szewczenko zawsze znajdował tam sobie wolny kącik, gdzie nikt mu nie przeszkadzał; a że kochał przyrodę – niebo, gwiazdy – to mógł chodzić, marzyć ile tylko chciał”4. Szewczenko odnotował w Dzienniku 16 czerwca: „Teraz, kiedy już dowiedziano się o moim zwolnieniu, to moi najbliżsi przełożeni – feldfebel i dowódca kompanii, nie zwalniając mnie z ćwiczeń i warty w armii, pozwolili mi wolne godziny od służby spędzać w ogrodzie, za co jestem im serdecznie wdzięczny”. Pierwszego lipca czytamy o nowym złagodzeniu dla zesłańca: „…Pozwolono mi najmować kogoś za siebie do warty i nocować w ogrodzie, z czego korzystam z wdzięcznością”. Trzy dni później zanotował: „Nocowałem w ogrodzie w komendanckiej altanie. To moja obecna rezydencja”. Ogród u Szewczenki kojarzył się z Ukrainą. Przypomnijmy, że ciężkie nieszczęścia „niedomęczonego wariata” zaczęły się, gdy musiał opuścić to, co najdroższe – „chatę i ogród”. A w balladzie „Utopiona”, podkreślając, że dziewczyna wyrastała na piękną wbrew „złej” matce, poeta napisał: „Jak makówka w ogrodzie, / Hanna rozkwitała…”. Dla szeregowego Szewczenki, który spędził w koszarach prawie dziesięć lat, ogród stał się wytchnieniem dla znużonej duszy, gdzie starał się być jak najczęściej… Teraz – o portrecie, który Taras Hryhorowycz rozpoczął rankiem 15 czerwca. Mykoła Bażanow – podporucznik, od 1855 roku nadzorca półszpitala w Twierdzy Nowopietrowskiej. Poeta poznał go i jego żonę Katerynę Agatangełiwnę, bywał u nich w domu, spotykał się także w rodzinie komendanta Iraklija Uskowa. Przez Bażanowa do Szewczenki docierały pojedyncze listy. Powiedzmy, zesłaniec radził Jakiwowi Kucharence: „A żeby szybciej twój list trafił w moje ręce, to pisz tak na kopercie: … Z przekazaniem Nikołajowi Jefremowiczowi Bażanowowi. W Nowopietrowskoje ukrieplie- „To jedyny mój odpoczynek i rozrywka w tym wstrętnym odludziu” Wraz z przybyciem do Twierdzy Nowopietrowskiej wiosną 1853 roku nowego komendanta Iraklija Uskowa, nawiasem mówiąc, potomka zaporoskich kozaków, Taras Szewczenko szybko zbliżył się do jego rodziny. W znacznej mierze było to uwarunkowane również tym, że zesłaniec był z nimi zarówno w ich radości, jak i w wielkim smutku. Dwudziestopięcioletnia Agata Omelianiwna przyjechała do twierdzy w ciąży i już 4 czerwca 1853 roku urodziła córkę Natalię, a po dwóch T. Szewczenko. Twierdza Nowopietrowska. Bateria nr 2. 1852–1857 r.”}```

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W „Życiu i rewolucji” opublikowano opowieść córki Natalii Iraklijiwny, J. Łytwynowej, o przyjaźni jej matki z Szewczenką w dzieciństwie, mało dziś znaną, zapisaną ze słów Ahaty Uskowej. „A Natalka, twoja matka, całą duszą przylgnęła do niego. Gdy tylko zobaczyła go z daleka, biegła do niego, ile sił w nogach, obejmowała go rękami; ciągnęła, szarpała, wisiała mu na szyi, a on, wesoło się uśmiechając, sadzał ją sobie na ramionach albo gonił ją po ogrodzie, wydając jakieś niezwykłe dźwięki i udając, że chce ją ugryźć. Przyjdziesz, bywało, do ogrodu zobaczyć, gdzie Natalka, usłyszysz śmiech, pisk, a więc gdzieś tu, z Tarasem Hryhorowyczem. W cieniu pod drzewem leży on, twarzą w trawie, a Natalka, machając gałązką, siedzi mu na plecach, czochra mu włosy i dźwięcznie się śmieje. Machniesz ręką i odchodzisz. Ich kompania była nierozłączna i nie było serca, by gonić Natalkę do niani. Często, nabiegawszy się i zmęczywszy, zasypiali pod drzewem spokojnym snem”. Wyjątkowe, poruszające, niezrównane słowa o miłości Szewczenki do dziecka! „Włożywszy do kieszeni ogórek i rzodkiewkę, poszedł do Telemona i Bawkidy” Czy spotkaliście w twórczości Szewczenki te słowa – koperek, pietruszka, rzodkiewka, szparag, czosnek, cytryna? Zapewne przypomnicie sobie wiersze z poematu „Hajdamacy”: „Ej, posiekaj szczypior / I pokrusz pietruszkę…”. Albo z poematu „Niewolnik”: „A pietruszkę / Pokrusz do zupy, / Będzie smak, będzie smak!”. Wszystkich pozostałych wymienionych leksemów nie ma nawet w „Słowniku języka Szewczenki”. Za to znajdujemy je w zapiskach dziennikowych poety z latem 1857 roku, poczynionych w komendanckim ogrodzie. Wybierając się stąd z wizytą do swoich przyjaciół – małżeństwa Zygmuntowskich, których serdecznie nazywał Telemonem i Bawkidą⁶, Taras Hryhorowycz zabierał ze sobą drobną ogrodową zieleninę z dobroci serca. Pierwszego lipca zesłaniec nawet zanotował w Dzienniku swoje życzenie, aby rzodkiewka szybciej rosła, bo zaczynało mu być niezręcznie, gdy częstował starszych jedynie pietruszką i koperkiem. A po dwóch tygodniach warzywa na ogrodzie dojrzały i 14 lipca Szewczenko, „włożywszy do kieszeni ogórek i rzodkiewkę, poszedł do Telemona i Bawkidy”. Nawiasem mówiąc, rzodkiewka smakowała poecie, o czym świadczy na przykład unikalny epizod, który zdarzył się latem 1859 roku w Kijowie (opowiedział Mykoła Biłozerski): „Przychodzi student i zastaje Szewczenkę, który pochłania rzodkiewkę; student próbuje pocałować Tarasa; Szewczenko, uśmiechając się, uchyla się: „Widzicie, jestem zajęty robotą””. Ogórki w „Słowniku języka Szewczenki” wspominane są tylko raz, i to w jego liście do Hryhorija Tarnowskiego z 25 stycznia 1843 roku: „Oglądałem wczoraj rysunki waszego chłopca, dobre, bardzo dobre, tylko trzeba mu innego mistrza, bo on maluje tylko jabłka i ogórki, a to taka rzecz, że serca nimi nie nakarmisz. A z niego byłby dobry malarz, bo chłopak chwyta wszystko”. Nie ustalono, o kogo chodzi, ale jaką mądrą radę wyraził dwudziestodziewięcioletni artysta! Przypomniały mi się wiersze poety z utworu „Perebendia”, napisanego jeszcze w 1839 roku, o tym, czym – by tak rzec – można naprawdę „nakarmić” serce: „…To słowo Boże, / To serce po woli z Bogiem rozmawia, / To serce szczebiocze Pańską chwałę, / A myśl nad światem na obłoku hula”. Nawiasem mówiąc, jabłko i jabłoń (jabłuszko i jabłonkę) Szewczenko wspominał zwykle w kontekście metaforycznym. Na przykład w noweli „Przechadzka z zadowoleniem i nie bez morału”: „Jak dojrzałe jabłko, zarumieniła się białolica Hebe”; albo w poemacie „Księżniczka”: „Jak jabłuszko w ogródku, / Pieściło się dziecko”. W Dzienniku są też ciekawe szczegóły dotyczące czosnku. Gdy tylko Szewczenko przybył w drodze z zesłania do Astrachania, 9 sierpnia odwiedził miejscowy bazar: owoce i ogrodowa zieleń go nie zainteresowały, a mięso nie było na sprzedaż, bo trwał post, ale za to „kupiłem za 5 kopiejek srebra 5 główek czosnku (ten towar przywożą tu z Persji)…”. Zakup dał o sobie znać na poważnie dopiero po pewnym czasie, gdy poeta w Kazaniu 14 września kupił „od ładnej przekupki solonego gotowanego sandacza”: „I, przyszedłszy na parowiec, urządziłem sobie prawdziwą plebejską ucztę. Oprócz sandacza i nowopietrowskiej szynki, zakończyłem swoją ucztę główką czosnku z czarnym chlebem i przesmrodziłem nie tylko kapitańską salonkę, ale i cały „Książę Pożarski”. Moi towarzysze uciekali ode mnie, jak diabeł przed kadzidłem”. Taras Hryhorowycz, który lubił herbatę z cytryną, szczególnie docenił jej zbawienne działanie na piaszczystej pustyni Kara-kum na Przyaralu, z jej „ohydną wodą”, o czym dowiadujemy się z noweli „Bliźnięta”: „Z pomocą cytryny wypiłem szklankę herbaty. Niczym tak szybko nie ugasisz pragnienia, jak gorącą herbatą na cukier”. W umocnieniu nowopietrowskim cytryna do herbaty była szczególnym przysmakiem. Na przykład 11 lipca 1857 roku Szewczenko zanotował, że po wypiciu herbaty na komendanckim ogrodzie wstąpił w gości, gdzie zaproponowano mu „szklankę herbaty, której nie miałem siły odmówić, bo herbata była z cytryną – niesłychany przepych na tej pustyni”. Cytryny dostarczano do umocnienia nowopietrowskiego na zamówienie drogą morską z Astrachania. Na przykład 14 lipca Szewczenko zapisał, że jego już wspomnianym przyjaciołom Zygmuntowskim przywieziono „konfitury, cytryny, solone ogórki…”, a Zofia Zygmuntowska „podarowała mi cytrynę, z którą mam radość… pić herbatę…”. Po zesłaniu Taras Hryhorowycz wielokrotnie doznawał takiej radości, ale częściej wspominał już herbatę z rumem; jednak to już zupełnie inna historia… W twórczości poetyckiej Szewczenki spotykamy też ogrodową roślinę zielną pasternak, podobną do pietruszki, znaną jednak z korzenia o delikatnym aromacie, który wykorzystuje się w kuchni. Zatem u poety: „Czy tak, czy nie tak, / Urodził się pasternak, / A pietruszkę / Pokrusz do zupy…”. Albo jeszcze tak: „Na ogrodzie pasternak, pasternak; / Czyż ja tobie nie kozak, nie kozak?”. A o… szparagu przeczytamy tylko we wpisie dziennikowym Szewczenki z 4 lipca 1857 roku, z opisem snu, w którym spotkał Pantelejmona Kulisza, który „zbierał jakieś chorowite rośliny”: „Jak gospodarz, zatroszczyłem się o obiad i poszedłem szukać polnego szparaga, którego tu nawet w pamięci nie ma”. To nieoczekiwane wspomnienie zielnej rośliny o cienkich liściach, której młode podziemne pędy idą do jedzenia, jest interesujące już tym, że u Szewczenki się więcej nie powtórzyło. Chociaż Taras Hryhorowycz czasami interesował się niemal egzotycznymi roślinami. Na przykład w liście do Bronisława Zaleskiego w lutym 1857 roku obiecywał: „Nasiona dżugary… wyślę ci w drugiej połowie marca”. Dobrze, że sam Zaleski we wspomnieniach o Szewczence wyjaśnił: „Dżugara albo dżigura, tak tubylcy na Mangyszłaku nazywają roślinę podobną do kukurydzy lub prosa, z której mają kasze i mąkę, a także paszę dla bydła. Sprowadzona na Litwę, nie dała się rozmnożyć – nie dojrzewała w naszym klimacie”. W naszym kontekście najważniejsze w przywołanym liście Szewczenki są następujące słowa: „Bez … zrozumienia piękna człowiek nie zobaczy wszechmocnego Boga w drobnym listku najmniejszej rośliny. Botanika i zoologia potrzebują zachwytu… A ten zachwyt osiąga się tylko przez głębokie zrozumienie piękna, nieskończoności, symetrii i harmonii w przyrodzie”. Jak pięknie, trafnie i mądrze, po szewczenkowsku, to powiedziano! Ale znowu w „Słowniku języka Szewczenki” brak haseł „botanika” i „zoologia”, tym bardziej „dżugara (dżygura)”. To dziwne i niezrozumiałe, bo mowa już nie o rosyjskojęzycznym Dzienniku, lecz o korespondencji Szewczenki. Najpierw jednak zwrócę uwagę na to, że Taras Hryhorowycz mimochodem nazwał nauki o roślinach i zwierzętach, a w Dzienniku swobodnie wykazał się znajomością mitologii greckiej i rzymskiej. Wszystko to są drobne akcenty na tle wyników poważnej, stałej samodzielnej edukacji Szewczenki. „Podziwiałem swoje siedmioletnie więzienie” Znajdźcie czas, by naprawdę wczytać się w Dziennik Szewczenki, a w zapisach dramatycznych na pewno spotkacie wzruszające liryczne wtrącenia, szczere zachwyty chwilami życia przyrody i człowieka. Sięgnijmy na przykład do notatek z 11 lipca 1857 roku, pamiętając, że zesła- T. Szewczenko. Portret Agaty Uskowej z córką Natalią. 1854 r. nec przebywał nie w żołnierskich koszarach, lecz w zadbanym komendanckim ogrodzie: „Podziwiałem przezroczyste, znikające chmury i poszedłem spać. Obudziłem się przed wschodem słońca. Niebo było czyste. Tylko jedna jedyna gwiazdka, jak diament, jarzyła się wysoko na wschodzie. To musi być Aurora. Słońce nie zdążyło wyjrzeć zza horyzontu, a ona zniknęła”. W twórczości Szewczenki gwiazdy pojawiają się w poemacie „Noc Tarasowa” w takim kontekście: „Słońce położyło się za górą, / Gwiazdy zasiały, / A kozacy, jak ta chmura, / Lachów otaczali”. A w „Hajdamakach” czytamy: „Księżyc wysoko, / Gwiazdeczki świecą”. W zapisie dziennikowym z 10 lipca 1857 roku Szewczenko, przebywając w „złym nastroju smutnej duszy”, bo wiatr przeszkadzał przybyciu łodzi z wieścią o wolności i budził tęsknotę, mimochodem i niezwykle pięknie zauważył: „Deszcz nadal omywa nowy księżyc”. Poeta pozostawał poetą… Ale był także absolutnie precyzyjnym obserwatorem, bo rzeczywiście tego dnia monotonny deszczyk padał przez cały dzień aż do chwili, gdy na ciemnym niebie pojawił się wąski sierp młodego księżyca, który w lipcu 1857 roku rzeczywiście narodził się dosłownie w przeddzień; mimo to także nocą deszczyk nie ustał. Przeciwnie, zdawało się, że z nocnym światłem zrobiło mu się jeszcze weselej: „Takie długie uprzejmości tutaj z nim rzadko się zdarzają”. Nawiasem mówiąc, według Szewczenki można by układać kalendarz księżycowy. Powiedzmy, 28 lipca zapisał, jak był w gościach u znajomego „do wschodu ledwie nadszczerbionego księżyca”. Rzeczywiście, tamtej nocy był praktycznie pełnia księżyca – taki „ledwie nadszczerbiony”… W poezjach Szewczenki spotykamy: „szczerbaty księżyc”; „księżyc okrągłolicy”; „okrągły księżyc”… Albo tak: „Księżycu! / Nasz gołąbku!”. Autor Dziennika i utworów poetyckich jest jasno utalentowany i niezapomniany… Wróćmy do bardzo interesujących zapisów, datowanych na 11 lipca. Pod koniec tego dnia Taras Hryhorowycz zanotował: „Wieczór był cichy, jasny. Na horyzoncie czerniał długi pas morza, a na jego brzegu płonęły w czerwonawym świetle skały, i na jednej ze skał lśniły białe ściany drugiej baterii i całego umocnienia. Podziwiałem swoje siedmioletnie więzienie”. Wydaje się to nieprawdopodobne, bo Szewczenko, który przybył do Nowopietrowskiego umocnienia 17 października 1850 roku i przez lata nazywał je, oprócz wspomnianej nazwy, „bezmiernym więzieniem” na „bezkresnej bezludnej pustyni”, „ciemnym zakątkiem imperium”, „bezwyjściowym uwięzieniem”, „jaskinią obrzydliwości”, szczerze przyznawał przed samym sobą, że zachwycił się wieczornym krajobrazem z białymi ścianami znienawidzonej baterii. Jako artysta i niewolnik spragniony wolności! Jeden z przejmujących zapisów, który odsłania żywą, szczerą, samotną duszę poety… Nawiasem mówiąc, Szewczenko pozostawił rysunek baterii nr 2 w Nowopietrowskim umocnieniu; datuje się go na okres od 1852 roku do lipca 1857-go, więc mógł powstać także niedługo przed notatką w Dzienniku. Bardzo wyrazisty i piękny rysunek, którym z pewnością można się zachwycać… Znajomy Szewczenki, Mykyta Sawyczew, który bywał w Nowopietrowskim umocnieniu w maju 1852 roku, nawet odnotował we wspomnieniach, że na tej baterii zesłaniec przechowywał „swoje zapasy do malowania”. Sawyczew opisywał: „Niedaleko od … umocnienia, jakby w jednym z wierzchołków równoramiennego trójkąta, stoi bardzo wysoka, stroma i niemal stożkowata skała. W niej zygzakiem wykuto schody, by wygodnie było chodzić”. Wszystko to pięknie przedstawił artysta… Zatem żywa spontaniczność, szczerze utrwalona przez Szewczenkę w Dzienniku. O głębokim wzruszeniu duszy Tarasa Hryhorowycza świadczy też bezpośrednio następna notatka o tym, że natrafił na mokrą ścieżkę z odciskami maleńkich dziecięcych stópek: „Podziwiałem i śledziłem ten drobny dziecięcy ślad, dopóki nie zniknął w stepowym piołunie razem ze ścieżynką”. Wspaniały scenariusz do filmu czy jakiegokolwiek dzieła artystycznego o Szewczence… 1 W odróżnieniu od ogórków i rzodkiewki, o czym opowiem dalej, buraki nie zainteresowały Szewczenki w żaden sposób. Pojawiają się one tylko raz, w liście do cukrownika Platona Symirenki z 3 stycznia 1860 roku, w którym poeta prosił za Warfołomieja Szewczenkę, szukającego pracy: „Przyjmijcie w imię Boże mojego brata przy swojej fabryce, choćby przy burakach; a on to rzecz bardzo dobrze rozumie”. Jednak do tego nie doszło. 2 W tym artykule chciałbym zwrócić uwagę na te słowa poety, które, niestety, nie trafiły do dwutomowego „Słownika języka Szewczenki”, wydanego w 1964 roku, w tym do jego Dodatku, gdzie podano ukraińskie słowa i wyrażenia spotykane w rosyjskojęzycznych utworach i listach Kobzarza. 3 Czyli ponad sześć metrów wysokości i ćwierć metra w obwodzie. 4 Wspomnienia o Taraso Szewczence. K., 1982. S. 238–239. 5 Przypuszczenie Serhija Jefremowa, że mogła to być Agata Uskowa, moim zdaniem jest nieuzasadnione. Dlatego przyłączam się do wniosku doświadczonego Serhija Hałczenki, że „osoby nie ustalono”. 6 Filemon i Baucis – wielowiekowe symbole szczęśliwego długowiecznego małżeństwa. Według mitologii greckiej gościnnie przyjęli bogów Zeusa i Hermesa, przebranych za zwykłych wędrowców, za co ci nagrodzili ich długim, spokojnym życiem i śmiercią tego samego dnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w teatrze „Berehynia” – opowiedziała Natalia Łynnyk, reżyserka-wystawczyni. – Oczywiście specyfika się różni. Treść, muzyka, piosenki muszą być zrozumiałe dla dzieci. Ponieważ równolegle z nimi pracuję, nie miałam trudności podczas pracy nad inscenizacją. Wiem, czym interesują się dzieci i jak powinni zachowywać się na scenie wokaliści w spektaklu dla dzieci. Inscenizacja była pisana dla teatru lalek. A my musieliśmy wymyślić, jakimi mają być trzygłowy smok, żagle. Wszystko to nie było proste, ale bardzo interesujące. Pomógł nam kierownik części inscenizacyjnej Ihor Szczerbak. Razem z montażystami wymyśliliśmy, jakimi będą łódź, żagle. Zamiast żagli mamy koszule-wyszywanki. Kiedy jesteśmy razem, zjednoczeni, wspieramy się nawzajem, tylko wtedy możemy zwyciężyć zło. Taką główną myśl staraliśmy się przeprowadzić przez cały spektakl. Lecz myślę, że każdy mały i dorosły widz odkryje w niej coś swojego. Podczas doboru aktorów, jak zawsze, radziłam się Iljiny Hensickiej. Uważam, że dobór jest dość trafny. Wszyscy pracowali z wielką przyjemnością. Nie ma tu jakichś skomplikowanych ról, postaci. Główny bohater, kozak Seweryn, zostaje żywy jako jedyny po bitwie. Próbuje pokonać smoka, ale samemu trudno to zrobić. Z kozakiem zostaje jego wierna przyjaciółka Szabla, która ożywa i pomaga mu. Bardzo dobrze wcielił się w postać Seweryna Wołodymyr Sinelnykow. Jestem zadowolona z jego pracy. Byłam pod wrażeniem Daryny Borodij, która gra Szablę. To drugi spektakl, nad którym razem pracujemy, i znowu odkrycie. Ona od razu się przeistacza. Dawała wiele propozycji odnośnie swojej postaci. Kozak Maksym – zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Pachomow. To bardzo charyzmatyczny aktor. Pracowałam z nim po raz pierwszy, byłam zachwycona. Kozak Nazar – Ołeksandr Bryhineć. To nieco nietypowa dla niego rola, Ołeksandr jest bardziej aktorem komediowym. Ta postać też wyszła odrobinę z humorem. Jest dobry, szczery, nawet oddaje głównemu bohaterowi na żagle swoją koszulę, którą podarowała mu ukochana.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Co nowego w „Berehyni”

Lato 2025 roku stało się dla Kijowskiego Akademickiego Teatru Folkloru Ukraińskiego „Berehynia” czasem bogatym w wydarzenia. Odbyły się premiery bajki „Kozackie żagle” oraz programu koncertowego „Gdzie się pije, tam się leje”, a także wieczór pamięci poświęcony 85. rocznicy urodzin założyciela teatru, artysty ludowego Ukrainy Mykoły Burawskiego. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Wadyma HNIDASZA Na młodych widzów spektaklu „Kozackie żagle” czekały przygody kozaka Seweryna i jego wiernej przyjaciółki Szabli. Wraz z przyjaciółmi pokonali trzygłowego smoka, stworzyli magiczny statek z cudownymi żaglami, przezwyciężyli wszystkie przeszkody, aby nastał pokój i zgoda. – Nasz główny repertuar jest dla dorosłych, także wielkie znaczenie dla rozwoju teatru mają spektakle dla dzieci – zaznaczyła dyrektorka – kierowniczka artystyczna Teatru „Berehynia” Iljina Hensićka. – Rozszerzając w ten sposób repertuar, dajemy możliwość aktorom popracować w różnorodnych gatunkach, zwiększamy swoją publiczność. Ponieważ przychodzą do nas nie tylko dorośli, ale przyprowadzają też swoje dzieci. To już nie pierwszy spektakl dla dzieci w naszym repertuarze. Wcześniej była bajka „Zielona góra”, noworoczne inscenizacje „Kotygroszko”, „Kolęda. Tajemnica Nowego Roku”, „Przygody fantastyczne w święta noworoczne”. Znajdujemy się w dzielnicy oddalonej od centrum stolicy, od teatrów dziecięcych. Jest zapotrzebowanie ze strony szkół, rodziców na obejrzenie właśnie takiego repertuaru. I biorąc pod uwagę kierunek folklorystyczny, staramy się, aby nasze bajki zawsze były ukierunkowane na to, by wpajać dzieciom miłość do ukraińskiej pieśni, ukraińskich tradycji, ukraińskiej tożsamości. Staramy się włączać do repertuaru takie bajki, które wychowywałyby patriotyczne spojrzenie na życie. Aby dzieci wiedziały, kim są kozacy, o naszych obrzędach. Oprócz rozrywkowego, to także swego rodzaju treści poznawcze i edukacyjne dla dzieci. Materiału niby jest dużo, ale właśnie folklorystycznego w rzeczywistości brakuje. Tę bajkę znaleźliśmy przypadkowo na jednej ze stron internetowych. Początkowo była to książka dla dzieci, która tak właśnie się nazywała — „Kozackie żagle”. Napisał ją Bohdan Melnyczuk. A inscenizację dla Tarnopolskiego Teatru Lalek zrobił artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Lisowyj. Zwróciliśmy się do pana Wołodymyra, a on dał pozwolenie na wykorzystanie tego materiału dla teatru muzyczno-dramatycznego. Powierzyliśmy pracę naszej reżyserce Natalii Linnyk. Ma ona duże doświadczenie w pracy z dziećmi. Oprócz tego, że pracuje w naszym teatrze, wykłada także w liceum artystycznym „Kijowska Dziecięca Akademia Sztuki imienia Mychajła Czemberżego”. Dobrze zna psychologię dziecięcą. Natalia z ochotą włączyła się do pracy. Aktorzy, których wybrała do spektaklu, już wcześniej z nią pracowali. Dobrze ich zna, a oni ufają jej jako reżyserce. Aktorzy też z wielką przyjemnością zanurzyli się w dziecięcą zabawę, dziecięcą atmosferę. Wydaje mi się, że są niezłe kreacje aktorskie, które pozwolą rozszerzyć ich zakres aktorski. Bardzo wyraziście pokazała się Hałyna Taturewycz, którą wcześniej kojarzono z gospodynią, bohaterką na scenie. A w tej bajce musiała zagrać rolę charakterystyczną. Zdołała przekroczyć tę barierę psychologiczną i wyszła, moim zdaniem, ciekawa rola. Nazar Hryhorczuk gra w wielu spektaklach jako aktor wprowadzany. A tym razem był obecny od samego początku procesu twórczego. Myślę, że o innych wykonawcach opowie Natalia Linnyk. – To mój pierwszy spektakl dla dzieci w Te- „Kozackie żagle” „Gdzie się pije, tam się leje” Żona Seweryna Oksana – Wiktorija Tołkaczowa. Wyszła dobra romantyczna postać. Śpiewa pieśń na łodzi jakby w wyobraźni samego Seweryna. Jeszcze jednym odkryciem stał się Nazar Hryhorczuk w roli syna Andrijka. Dorosłemu zawsze trudno jest się wcielić, żeby zagrać małego chłopca. Jemu to dobrze wyszło. Trzy głowy Smoka w spektaklu — Hałyna Taturewycz, Oksana Demjaniw i Ołena Tukałowa. Dziewczyny od razu włączyły się do pracy, zaczęły wymyślać plastykę. Moim zdaniem Smok też wyszedł bardzo ciekawy. Dobierałam materiał muzyczny, było nieco trudno. Bardzo pomogła mi w tym Iryna Bonkowśka. Razem wypuszczamy już czwarty spektakl. A numery choreograficzne tradycyjnie przygotowywałyśmy ze Switłaną Diadiun. Ufam jej gustowi. Jej praca jest nadzwyczaj trafna, zawsze wychodzi to, co chcę. Także chciałabym wspomnieć o kostiumografce Switłanie Zaikinej. Jak zawsze, wszystkie kostiumy były dobrane ze smakiem. Bardzo podoba mi się zespół. Z większością z nich wypuszczam już czwarty spektakl. Każdy dobrze rozumie drugiego. Czerpiemy prawdziwą przyjemność ze wspólnej pracy. *** Ozdobą „Berehyni” zawsze były programy koncertowe. Wiele ciekawego odkrył dla siebie widz w nowym programie teatru „Gdzie się pije, tam się leje”. Ten program koncertowy otwiera przed publicznością teatralną świat napojów wyskokowych w ludowej twórczości pieśniarskiej. Przygotowując się do programu, jego autor Iwan Sinelnikow (guru ukraińskiej folklorystyki) zbadał historię napojów alkoholowych w twórczości ludowej od obrzędowych, weselnych, aż po pieśni XX wieku. I chociaż komuś może się wydawać, że ukraiński folk zawiera wiele wzmianek o napojach różnej mocy, to w rzeczywistości twórcom programu przyszło przeprowadzić kilka burz mózgów, aby odnaleźć ciekawe przykłady. – Miałem już szczęście pracować w teatrze „Berehynia” jeszcze w latach 90. – zaznaczył reżyser-inscenizator, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Iwan Sinelnikow. – Ponad dwanaście lat w tym zespole śpiewała moja żona Walentyna, a obecnie na scenie „Berehyni” występuje nasz syn Wołodymyr. W zeszłym roku Iljina Borysivna Hensićka zwróciła się do mnie z propozycją ponownego włączenia się w proces twórczy w teatrze. Ten apel przyjąłem z wielką wdzięcznością i wewnętrznym drżeniem, bo to nie jest po prostu zespół, to żywa tkanka tradycji. Zaczęliśmy od odnowienia dawniejszego repertuaru, a z czasem rozpoczęliśmy też poszukiwania nowych pieśni. U aktorów pojawiały się wątpliwości: po co się tego uczymy? Czy to w ogóle będzie brzmiało ze sceny? Lecz powtarzałem: teatr „Berehynia” – to nie zwykła placówka kultury, a jedyny w swoim rodzaju teatr folklorystyczny na Ukrainie. Jego misją jest nie tylko zachowywanie tradycji, ale i tworzenie nowego, jakościowego folkloru scenicznego. Szczególną ciekawość u wykonawców wzbudziły pieśni, które nigdy wcześniej nie brzmiały ze sceny. Były to autentyczne utwory z moich ekspedycji folklorystycznych, a także pieśni, które zbierali moi studenci podczas badań terenowych. Właśnie z tego unikalnego materiału złożyliśmy nasz pierwszy program. Ponad dwa miesiące trwała praca i już pod koniec listopada odbyła się premiera, którą później nie raz powtarzaliśmy. Zawsze stałem na stanowisku, że każdy zespół powinien mieć własne oblicze twórcze, własny repertuar. W naszym kraju zebrano i utrwalono tysiące pieśni ludowych, rozszyfrowanych, wydanych na płytach kompaktowych – one tylko czekają, by znów zabrzmieć ze sceny. Prawdziwe skarby leżą w laboratoriach folklorystycznych – warto je ożywić! Pierwszym programem na moim nowym etapie twórczym stało się folk-show „Zrzucaj sandały”. Po premierze dzieliliśmy się wrażeniami, śpiewaliśmy pieśni – i właśnie wtedy zabrzmiała wesoła ludowa „Gorzałeczka nasza, wielkomęczennica”. Iljina Borysivna z uśmiechem zapytała: „A jest jeszcze coś o gorzałce?” – „A ile tylko chcesz!” – odpowiedziałem. Pomysł stworzenia osobnego programu na ten temat od razu porwał wszystkich – i doświadczonych aktorów, i młodych uczestników trupy. Materiału okazało się tak dużo, że część trzeba było odłożyć na przyszłość. Pierwszy scenariusz był zbyt obszerny, ale skróciliśmy go – bo scena, jak i słowo, wymaga lakoniczności. Do programu weszły pieśni obrzędowe – zimowe, weselne, letnie – gdzie wspomina się miód-wino, miód-piwo, a także pieśni obyczajowe, kozackie, historyczne, żartobliwe, w których obecny jest motyw alkoholu. Nazwa programu „Gdzie się pije, tam się leje” – to nie hymn na cześć pijaństwa. To artystyczne odzwierciedlenie realiów tradycyjnego życia wiejskiego. W wielu pieśniach, nawiasem mówiąc, pijaństwo jest wyśmiewane, bo w ludzie zawsze odnoszono się do niego krytycznie: pijaków nie szanowano, a czasem nawet wyganiano poza granice wspólnoty. Zawsze uważnie podchodzę do przygotowania każdego programu. Oczywiście, i w tym można znaleźć jakieś drobne niedociągnięcia, ale ogólnie pozostałem zadowolony. Temat, pieśni, rezultat – wszystko wywołało szczere wsparcie zarówno u zespołu, jak i u widza. Wyrażam szczerą wdzięczność artystom Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” za natchnioną pracę, a także studentom-folklorystom, uczestnikom zespołu folklorystycznego „Kralycia”, wydziału sztuki muzycznej KNUKiM, którzy już po raz drugi włączyli się w koncertową współpracę z teatrem. Obecnie przygotowujemy się do nowego projektu. Iljina Hensićka zaproponowała stworzenie programu poświęconego tematyce kozackiej. Początek pracy – tej jesieni. I z niecierpliwością będziemy czekać na spotkanie z widzem. *** A oto co opowiedzieli twórcy wieczoru z okazji 85-lecia Mykoły Burawskiego. Maryna Korohoda, córka Mykoły Burawskiego, aktorka teatru „Berehynia”: – Dorastałam za kulisami. Mimo że uczyłam się w szkole o profilu fizyczno-matematycznym, nie wyobrażałam sobie swojego życia bez teatru, bez muzyki. Bo otaczały mnie nieustannie. A jeszcze rodzice zabierali na występy. Kiedy dorosłam, ojciec pomagał przygotować się do wstąpienia na uniwersytet. Ja zainicjowałam koncert. W tym roku Mykoła Ołeksandrowycz skończyłby 85 lat. Nie mogliśmy uczcić jego 80-lecia, bo wtedy na przeszkodzie stanęła kwarantanna. Postanowiliśmy przeprowadzić to wydarzenie nieco później, ale ojciec zachorował i odszedł. Potem zaczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę. Ale ona nie stanęła na przeszkodzie,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

aby uczcić 85. rocznicę urodzin Mykoły Burawskiego. Rozmawiałam z Iljiną Borysiwną, która przyznała, że w pełni popiera ten pomysł. W miarę możliwości pomagałam reżyserce Tetianie Awramenko. Przeglądałam archiwa fotograficzne, zdjęcia trzeba było doprowadzić do lepszego stanu. Przygotowałam fotoreportaż. Zaproponowałam, jakie piosenki mogłyby zabrzmieć podczas tego wieczoru. Zaprosiłam przyjaciół ojca do udziału w koncercie. Byłam także operatorką filmu, który nagrywała Tetiana Awramenko. Napisała ona scenariusz, ale nie mogła sama wszystkiego nakręcić. W naszym domu była mini-studio (uśmiecha się). Mam nadzieję, że nagranie wyszło dobrze. Oprócz Tetiany jestem bezgranicznie wdzięczna Ołeksijowi Dyczce. Brał udział w działaniach bojowych, a obecnie jest na rehabilitacji. Mimo że dopiero niedawno wyszedł ze szpitala, zgodził się, aby w naszym filmie brzmiał przede wszystkim jego głos. W dubbingu wzięli udział również Anatolij Pachomow, Ludmyła Bołtiwec i Natalia Kuczer. Poza tym Ołeksij montował to, co nagraliśmy z Tetianą. Pomagał inżynier dźwięku Nikita Konowałow, a Ludmyła Powżyk ustawiła światło na scenie. To także bardzo żmudna praca. Chciałabym jeszcze wspomnieć o głównym chórmistrzu naszego teatru Iwanie Synelnikowie. Przed tym wieczorem wypuściliśmy nowy program koncertowy i na przygotowanie się do tego wieczoru mieliśmy tylko jedną próbę. Grupy orkiestrowa, wokalna i baletowa aktywnie włączyły się w pracę. Wrażenie było takie, jakby Mykoła Ołeksandrowicz był razem z nami. Przypomnieliśmy sobie to, czego nie śpiewaliśmy przez 5-6 lat, i szybko udało nam się zgrać. Być może ten film stanie się podstawą kolejnych wieczorów pamięci. Tetiana Awramenko, reżyserka-postanowniczka: – Na ogromne szczęście miałam okazję poznać Mykołę Ołeksandrowicza w teatrze, a także współpracować z nim w tandemie przy wielu spektaklach. W tym krótkim czasie wiele się od niego nauczyłam i mogłam zrozumieć, jaką widział „Berehynię” – jak szczerze ją kochał i troskliwie wychowywał każdego artystę. To bezcenne doświadczenie, które zostanie ze mną na całe życie. Wielki żal, że wspólnego czasu było tak niewiele. Chciałabym jeszcze wiele o coś zapytać i wiele od Wielkiego Mistrza przejąć. Od razu zapaliłam się do tej pracy, bo twórczość Mykoły Burawskiego zawsze była mi bliska. Chciałam wyrazić swoją szczerą miłość i głęboki szacunek do niego. Po raz pierwszy w mojej reżyserskiej praktyce musiałam stworzyć koncert łączący autorskie multimedialne instalacje z występem żywym zespołu. Pierwszym etapem stał się wywiad z córką Mykoły Ołeksandrowicza, a także z jego żoną – współzałożycielką „Berehyni” Nadiją Burawską. Właśnie na podstawie ich wesołych i smutnych opowieści tworzyłam scenariusz, który w dalszym etapie stał się podstawą przyszłego koncertu. Następnie odbyło się nagranie i montaż ścieżek audio. Tym zajął się nasz reżyser dźwięku Mykyta Konowałow. W nagraniu wzięli udział aktorzy teatru: Anatolij Pachomow, Ludmyła Bołtiwec, Natalia Kuczer. Do nagrywania dołączyłyśmy także ja i Maryna Korohoda. Głos narratora wcielił się w naszy aktor Ołeksij Dyczka, który służy w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy i obecnie przebywa na rehabilitacji po zranieniu. Oprócz podkładania głosu pod instalacje wideo Ołeksij zgodził się także pomóc w montażu wideo. Teatr nadal żyje i pracuje. Odbywają się zaplanowane spektakle, przygotowywano bajkę dla dzieci i nowy program koncertowy. Dlatego czasu na pracę nad tym programem było bardzo mało. Do zdjęć musiałam przypomnieć sobie dziecięcą miłość do wycinanek, wycinając nowe obrazy pod każdy kadr. A także opanować dla mnie nową technikę tworzenia storyboardu, aby potem jak najlepiej i jak najszybciej wszystko sfilmować. Maryna Korohoda dołączyła jako operatorka. Praca była żmudna i nieprosta. Na ostatnim etapie włączył się cały skład zespołu, który chętnie poparł inicjatywę przypomnienia utworów „Berehyni” od chwili jej założenia do dziś. Szczególny wkład w odtworzenie materiału muzycznego wniosła orkiestra teatru. Starsze pokolenie przekazywało swoje wspomnienia nowym muzykom i we wspólnej pracy pozwoliło, by każda wybrana kompozycja znów zabrzmiała na scenie „Berehyni”. Po raz pierwszy na scenie naszego teatru zabrzmiała autorska kompozycja członka orkiestry Jewhena Żarinowa „Wieczorny spacer”. Było niezwykle ważne i wzruszające, że na wieczór przybył zespół folklorystyczny „Hołosuchy”. To pierwszy zespół, który założył Mykoła Ołeksandrowicz. Poza „Berehynią” przyczynił się on także do powstania wielu zespołów folklorystycznych w Kijowie i na całej Ukrainie. Dziś w naszej orkiestrze gra także Dmytro Kulecziow, który przeszedł długą drogę twórczą ramię w ramię z Mykołą Ołeksandrowiczem, najpierw w „Hołosuchach”, potem w „Złotym Perewesłe”, aż po samą „Berehynię”. Na wieczorze obecny był także aktor pierwszego składu teatru – Stepan Szkolnyj. Z jego ust zabrzmiały wspomnienia o pierwszych latach istnienia teatru i współpracy z Mykołą Burawskim. Aby lepiej oddać atmosferę studenckich lat Mykoły Burawskiego, do koncertu dołączył zespół folklorystyczny „Kralicia” pod kierownictwem Iwana Synelnikowa, który obecnie jest głównym chórmistrzem „Berehyni”. Chcemy, żeby pamięć o Mykole Burawskim nie gasła. Dlatego planujemy co roku tworzyć nowe koncerty i wieczory wspomnień. Będziemy szukać nowych sposobów, aby coraz szerzej przybliżać widzom historię życia i twórczości naszego założyciela. A także nieustannie przekazywać ludziom ukraiński folklor, który Mykoła Ołeksandrowicz, bez przesady, uważał za ukraińską Biblię. to jasne nasze jutro. Moim zdaniem to, co zobaczyliśmy, wyraźnie kojarzy się z obecną rzeczywistością wojny, gdzie twardo dominuje zarówno „czerwone”, jak i nasze „białe” jutro (wykładowczyni, laureatka Międzynarodowego konkursu artystów baletu Natalia Chomenko). Tę samą tendencję, łączącą taniec nowoczesny z klasyką, kontynuowała także kompozycja Ch. Weldon do muzyki J. Mitchell, wykonana w ekscentrycznym i żartobliwie kokieteryjnym stylu przez studentkę III roku wydziału choreografii klasycznej Melanię Kostenko, która zasłużenie „wywołała” u widzów hojne oklaski i okrzyki „bravo” (wykładowczyni Nadija Jatczenko). A absolutnym odkryciem obecnego koncertu sprawozdawczego stał się taniec uczennicy 7. klasy wydziału choreografii klasycznej Kamili Szalkinej „Granice wewnątrz” w reżyserii O. Dołgich, która wykonała swój taniec tak ekspresyjnie i dynamicznie, że widz, obserwując jej wirtuozerską i żywą, jak „rtęć”, technikę, naprawdę zaczyna czuć i widzieć, że u tej wykonawczyni granica między Ukrainą a wrogiem przebiega wewnątrz jej duszy: u bohaterki, która pragnie obronić zarówno siebie, jak i całą Ukrainę (wykładowczyni Ludmyła Prianicznikowa). A przechodząc do „czystego” modernu, należy zatrzymać się przy kompozycji K. Bruce’a, wykonanej przez studentów I–IV roku studiów licencjackich w tak szalenie zadziornym tempie, że publiczność szalała w dosłownym znaczeniu tego słowa i chętnie „akompaniowała” wykonawcom hojnymi brawami i okrzykami „bravo”: w kompozycji „obecne” są zarówno miejski, ekscentryczny blues, jak i jazz, tango oraz inne głośne rytmy, a także zadziorny zapał i morze fantazji. Jeszcze – figlarny humor i żartobliwość nowatorskiej choreografii K. Bruce’a – to dzieło zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Niesterowa. Czekamy na kolejne koncerty sprawozdawcze utalentowanych młodych wychowanków Akademii Tańca, które radują kijowian ekskluzywnie nieoczekiwanymi i charyzmatycznymi kompozycjami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

I Bondarówna, i klasyka, i energia na scenie operowej

Wołodymyr Korniejczuk, choreograf, teatrolog, zasłużony dziennikarz Ukrainy Najnowszy sprawozdawczy koncert uczniów i studentów Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca im. Serhija Łyfara, który niedawno odbył się na scenie Narodowej Opery Ukrainy, rozpoczął się minutą ciszy, podczas której obecni uczcili pamięć naszych poległych żołnierzy. Następnie widzowie zobaczyli prapremierę jednoaktowego baletu-opery Anastasiji Komlikowej „Bondarówna” w inscenizacji pedagoga Akademii Tańca, zasłużonego artysty Ukrainy Ołeksandra Nesterowa (który jest również autorem libretta). Dyrygentem-realizatorem był Inna Huk, scenografię przygotowała Marija Duka, a kostiumy zaprojektowała Daryna Batniczuk. Prapremiera została przygotowana z okazji 120. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego baletmistrza Pawła Wirskiego i stała się wspólnym projektem Ukraińskiego Akademickiego Folklorystyczno-Etnograficznego Zespołu „Kalina” oraz Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca im. Serhija Łyfara. Kierownikiem projektu był dyrektor KMAT, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiaczesław Kołomijec, a konsultantem naukowym zasłużony działacz sztuki Ukrainy Hennadij Ljahuszczenko. W znanej historycznej pieśni-balladzie „Bondarówna” mowa jest o wydarzeniach z połowy XVIII wieku, w których główne role odgrywają hrabia Potocki (w pieśni pan Kańowski) oraz bohaterska piękność z Bohusławia, Bondarówna, która nie uległa Potockiemu i na jego zaloty odpowiedziała śmiało: „Ach, wolę ja, panie Kańowski, W syrej ziemi gnić, Niż z tobą w niewoli Na tym świecie żyć”. Ach, jak tylko Bondarówna Te słowa rzekła, Ach, wystrzelił pan Kańowski – Bondarówna padła. Na podstawie tej pieśni-ballady balletmistrz-realizator O. Nesterow stworzył na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy im. Tarasa Szewczenki rozbudowany balet-operę o życiu i tragicznej śmierci dzielnej Bondarówny, której wizerunek mistrzowsko ucieleśniła na scenie studentka I roku studiów licencjackich Switłana Chanhanu. Całe to przedstawienie O. Nesterow przedstawił w utalentowanej scenicznej wersji, która obejmuje prolog, pięć obrazów i epilog. Akcja baletu-opery rozwija się bardzo jaskrawo i z rozmachem, ukazując masowe ludowe gulanie z okazji Święta Świecy, z pieśniami pochwalnymi, tańcami i jasełkowymi grami w wykonaniu cechowych mistrzów-bednarzy, wśród których jest córka starego mistrza-bednarza – piękna Bondarówna, znana ze swojego gorącego temperamentu, cnotliwości i nieugiętości. Na scenie widzimy też iskrzącego się kozaczka, figlarny taniec Szynkarza (M. Nowikow) oraz namiętny cygański taniec w wykonaniu D. Wereszczaka, A. Winnyćkiej, D. Kowal, M. Dawydenko i O. Stratulenko-Mitinskiej. Całe to przedstawienie jednak „urywa się” wraz z pojawieniem się Potockiego (R. Wojakowski), który prześladuje Bondarównę i w końcu ją gubi. Tragizm tej sceny dopełnia tragiczno-molowe brzmienie „bardzo ciężkich” akordów, na tle których (podobnie jak w projekcji ekranowej) opadają płatki bujnej różowej piwonii – symbol zgubionego życia wspaniałej Bondarówny, która nie uległa krzywdzicielowi, tak jak dziś Ukraina nie ulega wrogowi. Przed nami jest nie tylko masowy jednoaktowy balet, lecz także mini-opera, w której biorą udział artyści chóru, baletu i orkiestra instrumentów ludowych UAFEZ „Kalina”, zespół solistów „Błahowist”, akademicki kameralny chór „Chreszczatyk”, a także studenci I–III roku wydziału choreografii ludowej, studenci I–IV roku studiów licencjackich oraz uczniowie klas 6–8 wydziałów choreografii klasycznej i ludowej KMAT im. S. Łyfara. W sumie mamy zsyntetyzowany gatunek artystyczny – balet-operę „Bondarówna” A. Komlikowej, która została mistrzowsko i efektownie zaprezentowana na scenie operowej dzięki prestiżowemu projektowi Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca oraz Ukraińskiego Akademickiego Folklorystyczno-Etnograficznego Zespołu „Kalina”. Co do nowych przedstawień baletowych, widza emocjonalnie poruszyło adagio z baletu «Grek Zorba» Mikisa Teodorakisa w choreografii L. Miasina w wykonaniu studentki III roku wydziału choreografii klasycznej Wiktorii Tovchenko i studenta I roku studiów licencjackich Mychajła Fedoryszyna: jest tu tyle burzliwej energii, że to, co widz zobaczył, nie mogło go nie poruszyć (pedagodzy Nadija Jatczenko i zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Niesterow). A fragment „Opalony ogród” z baletu „Korsarz” L. Deliba w choreografii M. Petipy wyraźnie wyróżnił się masowością wykonawców, błyszczącym zespołem, wytwornością stylu i barwnością kostiumów. Bo tu efektownie ujawniło się zarówno ekspresyjne allegro, elegijne adagio, jak i eleganckie „powietrzne” solo Tajisii Haliatczenko i Аліни Chomenko (reżyserka-repetytorka Nadija Jatczenko). A jeśli kontynuować rozmowę o studentce I roku wydziału choreografii klasycznej Alinie Chomenko, która w wariacji z baletu „Korsarz” A. Adama zaprezentowała wysokie mistrzostwo, to, moim zdaniem, ta studentka ma wielką przyszłość gwiazdy baletu: każdy jej występ na scenie to wytworność „łabędziej” gracji, wyrazistość naturalnych danych choreograficznych i charyzmatyczność stylu wykonawczego. To wszystko daje nadzieję na jej udaną przyszłość artystyczną (pedagog Halina Zaryćka). Natomiast w adagio z baletu „Motyl” J. Offenbacha w choreografii M. Taljoniego publiczność ucieszył duet w składzie uczennicy 9. klasy wydziału choreografii klasycznej Anastasiji Szyłnikowej i studenta III roku studiów licencjackich Wiktora Stryhuna, którzy zaprezentowali nienaganność w wykonaniu scenicznym, a w nagrodę otrzymali huragan oklasków: za całą tą widoczną „lekkością” i relaksacyjnością plastyki przebija się ciężka codzienna praca repetycyjna zarówno samych wychowanków, jak i ich pedagogów – Olgi Dowhań i Wołodymyra Łuk’jancia. W inscenizacji A. Rechwiaszwiliego „Dwie róże” do muzyki D. Reverberiego, którą oryginalnie wcieliły na scenie studentki II roku wydziału choreografii klasycznej Kateryna Huliajewa i Alisa Pysanko, wyraźnie łączy się klasyka i taniec modern, gdzie „czerwone” (w kostiumie) – to symbol agresywności, a „białe” –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Gałązka z ogrodu Łysenki

Halyna DACIUK, dziennikarka, m. Kijów W Muzeum jest szlachetnie i uroczyście. Przed rozpoczęciem imprezy wszystko jest gotowe. Trzeba tylko udekorować dopiero co przyniesione listy, koperty, fotografie tak, aby organicznie wplotły się w anturaż pokoju. Kobiety naradzają się i decydują, że najlepiej wpasuje się giętka gałązka z ogrodu Łysenki. Delikatnie ścinają ją za oknem, przynoszą do sali. Ubrany w nią pulpit ze starymi fotografiami w jednej chwili ożywa zieloną muzyką lata. Ten niby drobiazg w rzeczywistości jest o miłości, twórczości i w ogóle o stylu poetki, artystki i dziennikarki Wałentyny Dawydenko, która moderowała wydarzenie. Dla niej ważny jest każdy szczegół – wykwintny smak we wszystkim i zawsze. Pod wysokim słońcem sierpnia degustowaliśmy sercem zdumiewające historie relacji i czynu Mykoły Łysenki oraz rodziny Rusowych. Mówiliśmy o tym, że tutaj, przy ognisku Łysenki, 150 lat temu gromadziła się ukraińska elita, do której zbliżyła się szesnastoletnia szlachcianka Sofijka Lindfors. Właśnie z siostrą Marią otworzyły przedszkole, do którego zaczęły uczęszczać dzieci Łysenków i Staryckich. Poznały Mykołę Witalijowycza i zaprzyjaźniły się. Tutaj młoda Nonoczka (rodzinne imię) poczuła piękno ukraińskich pieśni ludowych i udała się do rodzinnej wsi Oleszni, aby je zapisać. Nigdy nie zapomni tych 10 dni, podczas których mieszkanki Oleszni, Jawdocha i Oksiuta, wyśpiewały i opowiedziały jej całe mnóstwo pieśni, bajek, obrzędów. Ona starannie i profesjonalnie je przepisze i przekaże do południowo-zachodniego oddziału Towarzystwa Geograficznego. W tym samym roku (1873, cholerycznym) Łysenko i przyszły mąż Sofii, Ołeksandr Rusow, pojechali w Karpaty zapisywać pieśni ludowe Bojkowszczyzny i nie tylko. „Jakaś dziwna fala przebiegła przez Ukrainę i porwała wielu folklorem”. W tym Domu Łysenko i Rusow zapisywali dumy, pieśni, bajki, tworzyli pierwsze zbiory z badań nad twórczością ludową. Tutaj słuchali torbanu i zapisywali kobziarza Ostapa Weresaja. Tutaj rozwijały się wydarzenia kulturalne, które wskrzeszały dziedzictwo narodowe. „Wydawało mi się, że od tego krzepkiego życia zacznie się nowa era Ukrainy” – pisał Ołeksandr Rusow. Ciepło i wielkość zarazem, które poczuła w tym Domu młoda Sofijka Lindfors, będzie trzymać w sercu przez całe życie. „Kochał muzykę, kochał Ukrainę. I to ostatnie uczucie zwyciężało pierwsze”. Będąc wspaniałą muzyczką, Sofia odnalazła w osobie Łysenki pokrewną duszę wielkiego Artysty. Mykoła Witalijowycz również bywał w ogródku sióstr Halyna Daciuk, Nika Bakajewa i Witalij Moskałenko Lindfors, upodobał sobie przestronną salę do prób. W tej sali została wystawiona pierwsza ukraińska opera dziecięca „Koza Dereza”. Ołeksandr Rusow był pierwszym słuchaczem wielu dopiero co napisanych przez Łysenkę utworów muzycznych. Właśnie Rusow wypowie w pamięci o Łysence najcieplejsze i najlepsze słowo. Istnieją wspomnienia, że jubileusz Łysenki w 1903 roku Rusow „wyniósł na swoich barkach”, nabawiwszy się ciężkiego zapalenia płuc. Mimo to był gotów dla starszego przyjaciela zrobić wszystko, i taka przyjaźń była wzajemna. Podczas gdy trwała nasza rozmowa, na ekranie wyłaniały się fotografie tych, o których wspominaliśmy – tytanów kultury, Ojców-założycieli, choć też ziemskich ludzi – z osobistymi historiami przeżyć. Uczestnicy imprezy obejrzeli fragment filmu dokumentalnego „Dzień Sofii”, 1992 r. (reżyser O. Mażuga, scenariusz H. Daciuk), który wzniośle kręciliśmy w głębokich śniegach Oleszni 33 lata temu. Posłuchali Rapsodii Mykoły Łysenki na pieśń ludową „Głęboka studnio, Złote klucze...”, którą zadedykował Sofii Rusowej, podarował na weselu Rusowych, gdzie też zagrał. Całkiem niedawno ustaliłam, że pieśń zapisała Marko Wowczok na Żytomierszczyźnie i była to ulubiona pieśń Maksyma Rylskiego, który też trochę mieszkał w Domu Łysenki. Jak śpiewała tę pieśń niezapomniana Nina Matwijenko, słyszałam na żywo – tak nie zaśpiewa nikt... Obejrzeliśmy telewizyjny reportaż o jeszcze jednej mojej szczęśliwej dziennikarskiej historii, związanej z Rusowymi – prezentacji książki „Na drodze Krzyżowej. Historia korespondencji rodziny Lindforsów-Rusowych”, 2013. Ileż to przeżyliśmy od tamtego czasu... My – to o bliskim kręgu ludzi, którzy ponad 30 lat pracują nad i za dziedzictwem Sofii Rusowej. Dziękuję Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Halyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 drogim Ludmile Synekop, która 40 lat kierowała przedszkolem, które obecnie nosi imię Sofii Rusowej, Ołenie Kowalenko, kandydatce nauk pedagogicznych, docentce Kijowskiego Uniwersytetu Stołecznego imienia Borysa Hrinczenki, profesorce Oksanie Synekop, dyrektorce przedszkola Natalii Myronenko. Dziękuję moim przyjaciółkom – dziennikarce Ludmile Wynokurowej i reżyserce filmowej Oldze Samolewskiej. Dziękuję mojemu wspaniałemu koledze z roku, Nadzwyczajnemu i Pełnomocnemu Ambasadorowi Ukrainy, dziennikarzowi i pisarzowi Witalijowi Moskalence. Szczególne podziękowania dla kierowniczki Muzeum Pamięci Łesi Ukrainki pani Iryny Szczukinej, ponieważ właśnie wyszedł unikatowy tom utworów dla dzieci Ołeny Pcziłki, który przygotowała pani Iryna. A dzisiaj ona jest prawdziwą solenizantką, więc gratuluję podwójnie i szczerze życzę wielu lat w radości. Dziękuję drogiej Wałentynie Dawydenko za wspólną tonację w postrzeganiu rodzimego ukraińskiego świata, szacunek dla światłych umysłów naszej kultury, za poetyckie słowo, które zawsze jest wyjątkowe, za kwiaty z ogrodu Łysenki jako nagrodę za szczere wzruszenia. Dziękuję młodej uczestniczce naszej imprezy, która cicho i uważnie wszystkiego słuchała i co nieco fotografowała. Z domowego archiwum przeczy- E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. W Domu Łysenki 14 sierpnia 2025 r. tałam fragment listu wnuczki S. Rusowej Niny Mychałewycz z 30.05.1994 r. „Jeszcze wielki wężowy węzeł trzeba rozwiązać: Krym i Czarnomorska flota, i całą tę wstrętną mraź wyrzucić precz za granice Ukrainy, tę hienę, która rwie zgniłymi zębami i Krym, i nasze Morze. Jeszcze wiele żmij złowieszczo syczy na naszej Ojczyźnie. Ale nie zdradzajmy się tym, a wręcz przeciwnie – z większym zapałem, niezachwianą wiarą zwyciężajmy wszystkie przeszkody, walczmy o wolność naszego narodu! Już Zachód i Gamerica zaczynają kumać znaczenie wolnej Ukrainy i fałsz diabelskiej raszy. Tak to ono, Halusiu, ani minuty, ani sekundy wątpliwości!”. I dzisiaj te słowa zabrzmiały jak Dekalog. Z młodej sierpniowej książki („Światło powraca”, 2025, WD „Bukrek”) przeczytałam esej „Barszcz Niepodległości”, poświęcony mojemu ukochanemu mężowi, dziennikarzowi Ołeksandrowi Biłokobyłskiemu. Każdego roku w Dzień Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Sofii, póki żył, był z nami w Oleszni, w ojczyźnie Sofii Rusowej. I dzisiaj byłby tutaj, w bliskim kręgu ludzi, dla których Ukraina jest wieczna, jak Światło Boga. I delikatna, jak gałązka z ogrodu Łysenki, dlatego szczerze modlimy się za jej życie. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe dla wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo mo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn