Strona · s. 2strona oryginału ↗
Pawło MOWCZAN: Podnosić i wzmacniać państwo
Слово Просвіти, №33–34 за 2021 рік
Tak, Ukraina jest niepodległa. To najważniejsze, to jest to, o czym marzyliśmy. Ta nasza podmiotowość była nie tylko projektem jednego pokolenia, ta potrzeba była najważniejsza dla setek pokoleń Ukraińców, znanych i nieznanych bohaterów zmagań „za Ukrainę, za jej wolę, za honor i sławę, za naród”. Weźmy choćby XX wiek, wspomnijmy tych, którzy przeciwstawiali się imperiom, odmawiającym nam naszych praw do samych siebie. Odmawiającym, jeśli przypomnieć, ni mało, ni dużo, ale wystarczająco, by znaczna część ukraińskiego etnosu rozpuściła się w innych etnosach. Bo my wszystko sprowadzamy tylko do tego, że winna jest rusyfikacja. Nie mniej ważne procesy zachodziły na Zachodzie Ukrainy. Jeśli bierzemy epokę Rzeczypospolitej, kiedy była ona konfederacją, to już wtedy, od XVI wieku, zaczęły się bardzo poważne procesy religijne, które zakończyły się unią brzeską, a w konsekwencji – znacznym spolonizowaniem. A w tamtym czasie zmiana wiary była faktycznie zmianą tożsamości. Tak pozostaje do dziś. Nie przypadkiem u Pana Boga i u ludzi istnieje taka kategoria, jak Oikumene. To ta strefa Ziemi, gdzie chrześcijaństwo nie jest wywiedzione, gdzie chrześcijaństwo przyjęło się nie samowolnie, a po prostu jako wyznaczenie Pańskie. Nie przypadkiem okazały się miejsca, gdzie rozpanoszyła się wiara Mahometa – właśnie ta strefa, która nie wchodziła w skład tej Oikumene. Mówię o tym, że dają nam programy – programy narodowe, które absolutyzujemy słowem, bo Słowo jest jednym z wyznaczających czynników, ale są jeszcze bardzo ważne rzeczy, które nazywają się zamysłem Pańskim. Otóż, nie przypadkiem wspomniałem o tym procesie, procesie unijnym, chociaż zjednoczenie przewidywało wiarę ogólnochrześcijańską, niepodzieloną ani na kościół zachodni, ani na wschodni, ani na Rzym, ani na Carogród. To ten pierwotny stan chrześcijaństwa, który jest właściwy wszystkim tym, którzy wchodzili w tę Oikumene. Ale absolutyzacja władzy kościelnej przyczyniła się do tego, że został ogłoszony namiestnik Boga na ziemi (Papież Rzymski), i on nie został przyjęty, i jest nie do przyjęcia do dziś. Widzicie, tę składową odrzucamy, jej nie ma. I już nikt z Papieży Rzymskich nie może powiedzieć, jak to było w dawniejszych wiekach, że to oto taka była hierarchia, że najwyższy stan duchowny był i najwyższym ludzkim, wpływał nie tylko na dusze wierzących, formacje kościelne, ale i na formacje państwowe. Państwo upodabniało się do kościoła. Nie przypadkiem Piotr I, największy kat Ukrainy, który odebrał nam wszystkie nasze historyczne prawa i ukradł nam nawet naszą nazwę, odebrawszy nam wiele, absolutyzował siebie według zachodnich wzorców, wywracając wszystko na opak. Papież Rzymski jest jednocześnie cezarem. A car uczynił siebie cezarem i jednocześnie duchowym zwierzchnikiem. To były takie bardzo ciekawe rzeczy, które nie przypadkiem wspominam, bo one znaczyły się na losie Ukrainy. I kiedy dziś mówimy o duchowym odrodzeniu Ukrainy, o 30-leciu niepodległości – jako odrodzeniu Ukrainy, to mówimy o najważniejszym. Bo jak może być duchowe odrodzenie Ukrainy poza niepodległością? To składowa kategorii „wolność”. Wolność to pojęcie szerokie, nie sprowadza się tylko do wymiarów socjalnych – równości w prawach socjalnych. Wolność to wielki wymiar, w tym ten, który nazywamy tożsamością, czyli naszą przynależnością narodową, która nie daje się sama z siebie: ona daje się tobie jako program, razem ze Słowem. Już w łonie matki uformowany jest ten program jako program działań człowieka na ziemi w wymiarze narodowym. Nie ma bez narodowego niczego! Beznarodowe było przez szatana absolutyzowane, dlatego – desakralizowane. Ty jesteś Ukraińcem i to jest najświętsze, od Pana Boga: ty jesteś Anglikiem, Niemcem, Francuzem, Hiszpanem... To daje się nie po prostu jako wybór. To jest przeznaczenie. Potem już, różnymi spekulatywnymi metodami, możesz odchodzić od takiej kategorii, jak Pańskie przeznaczenie twoje. Ale to wpływy późniejsze, do nich można dojść później, dlatego że to nie tak istotnie odbiło się na stanie narodu, jak to, że nas najpierw pozbawiono religijnego – bardzo ważnego czynnika, kiedy odebrano nam centrum kościelne, kiedy Metropolię przeniesiono z Kijowa do Moskwy. Nie przypadkiem (to było!) na tym kładę nacisk, bo to bardzo ważne poważne czynniki. My ich nie uświadamiamy sobie, myślimy, że tylko przez Słowo! Rzeczywiście, przez Słowo! Ale najpierw zostały odebrane duchowe czynniki, które wpływały na tożsamość. Temu dopomogli – bardzo! – Ukraińcy za czasów wspomnianego przeze mnie kata Ukrainy Piotra, bo faktycznie pozbawił nas on rudymentów państwowości, przy wsparciu całej grupy Ukraińców na czele z Teofanem Prokopowiczem, który uważał, że car dba o prawosławie, wiarę Włodzimierzową, więc trzeba mu dopomóc, wesprzeć. Oni identyfikowali rosyjskie imperium z ogólną ukraińską przestrzenią. Już nie narodową, a rosyjską: Ruska imperia i my jej składowa. Południowa, zachodnia składowa. I ten „trend” istnieje do dziś. I nie przypadkiem właśnie to jest podstawą dla putinowskich wywodów na temat jedności. Tak, rzeczywiście, Ukraińcy wspierali, Ukraińcy pomagali rozbudowie imperium. Oni myśleli, że w ten sposób mogą, rozszerzywszy imperialną przestrzeń, zapewnić istnienie narodowe. A w rzeczywistości traciliśmy prawo bycia sobą, bycia Ukraińcami. Poruszyłem taki temat i kategorię, jak Wolność. Bo wolność, jeszcze raz podkreślam, to nie tylko wymiar socjalny, to wymiar duchowy, w który wchodzi i pojęcie tożsamości. I kiedy byliśmy pozbawieni prawa bycia sobą, najświętszego prawa, danego przez Pana, a nie przez Piotra, nie przez Katarzynę, nie przez Putina... Nie tylko rosyjskie imperium na nie się łakomiło – wspomnijmy, jaka znaczna terytoria była zdenacjonalizowana na Zakarpaciu przez Madziarów. Zniknęły całe grupy ukraińskie etniczne... To była katorżnicza orientacja na zniszczenie Ukrainy i rujnowanie ukraińskości jako całości, jako systemu, przeciwko któremu wojowały i inne imperia, aż do stalinowskiego wynarodowienia Ukraińców, deportacji i przesiedleń, które, oprócz wszystkiego innego, pozbawiały nas prawa bycia sobą. To rzeczywiście były nieustanne zmagania systemu z Bogiem, nieustanne kipienie kotła z denacjonalizacji, pozbawienie prawa do tożsamości człowieka, która daje się nie przypadkiem, z nieba się daje. I dziś jesteśmy w niewiarygodnie skomplikowanej sytuacji. Tak, musimy się cieszyć – trzydzieści lat, dzień po dniu zmieniamy się, zmieniamy siebie. Ale i nas zmieniają – niezwykle intensywnie zmieniają! Nas nie tylko fragmentują, bo kiedy mówić o tak późnej formacji państwowej, jak Izrael – tam cała populacja była pofragmentowana. Bo przyjechali Żydzi z Polski, Rosji, Ukrainy, Węgier, Ameryki, Afryki, oni nawet rasowo są odmienni. Ale wszystko jest zjednoczone dwoma czynnikami, absolutyzowanymi: to religijny i językowy czynniki. Historia popracowała nad tym narodem, rozproszywszy i rozsiedliwszy go, ale te wymienione czynniki zjednoczyły i uczyniły z Izraelczyków naród państwowy.
Tut chcę przypomnieć swoje wystąpienie na Pierwszym Zjeździe Ludowego Ruchu Ukrainy, swoje współsprawozdanie jako część programu „Ukraińcy całego świata, łączcie się!”. Dzięki językowi i cerkwi pozostawaliśmy czynnikiem wszechświatowym, zjawiskiem planetarnym. Ukraińcy, rozproszeni po świecie, odpowiedzieli, pomagali i pomagają Ukrainie. Lecz przez ponad trzy dziesięciolecia nic nie robi się, aby scementować ją od wewnątrz państwa! Zjednoczyć Ukraińców. Ale nie, nic nie jest robione, wręcz przeciwnie – wszystko jest rozdrabniane, wszystko jest fragmentowane. Siły narodowe zeszły na manowce, obcy – nawet jeśli mają ukraińskie nazwiska i paszporty – opanowali Ukrainę. Oni są obcy z zasady, bo dbają tylko o swoje. „Ego” dominuje na Ukrainie, „ego” staje się ogólną zasadą, powiedziałbym – czynnikiem społecznym. Myśleć tylko o sobie, tylko o swoim – to wszystkie te praktyki, które zapożyczamy na Zachodzie, lekceważąc zasady rodowe. Najpierw zarzucono nam, że wielokulturowość i wieloetniczność muszą istnieć, nie czekając, aż staniemy się jednolici i całościowi. Powiedziano nam: bądźcie różni, bądźcie tacy jak ludność USA! A Stany pokazały: kryminalistę Floyda chowają w złotej trumnie! Nagle jest on niemal ubóstwiany, czynią go bohaterem buntów... I nad tym muszą zastanowić się ci, którzy przygotowują jakieś koncepcje przetrwania ludzkości. A my, niestety, dzisiaj nie mamy ani odpowiednio zapewniających bodźców, ani programów rozwoju państwa. Świętujemy trzydziestolecie wolności, niepodległości, odrodzenia. Tak, ale nie zapominajmy też o naszych potknięciach na tej drodze. Nawet najjaśniejsza postać, która zapadła w pamięć, a jest nią Wiktor Juszczenko – zmuszony był iść na wielkie kompromisy. A kto mu przeszkadzał, jeśli przypomnieć? Kto brał dźwignie władzy w ręce jako sojusznik Juszczenki, a potem próbował usunąć go od władzy? Czyżbyśmy już zapomnieli o tych spiskach? Ci, którzy i dzisiaj pretendują do roli naszych uszczęśliwiaczy. Grupa interesu tych, którzy nie działają w interesie państwa. Jeśli przez 20 lat z Ukrainy wypompowano setki miliardów, które dawałyby nam możliwość nie pożyczać, a inwestować w te gałęzie, w których byliśmy pionierami. Pamiętam swoje podróże po obwodzie ługańskim i donieckim, kiedy przygotowywano Referendum, i przekonywaliśmy wszystkie audytoria, że możemy i powinniśmy być niezależni od Rosji. Musimy być niezależni! Mieliśmy rozwinięte technologie, znajdowaliśmy się w piątce państw europejskich, jeśli chodziło o budowę samolotów, rakiet, okrętów. Był niezwykle wysoki ludzki potencjał intelektualny, uznany na całym świecie. Niestety, nie możemy przemilczeć, że obecnie pracują całe systemy odpompowywania wszystkiego, co wartościowe i utalentowane z Ukrainy. Tylko młody talent „nabierze sił”, już go „pasą”, już talentowi towarzyszą i będą mu proponować miejsce nie na Ukrainie! Nie zdołaliśmy zapobiec przepompowywaniu ukraińskiego intelektu na Zachód czy do Rosji. Zwłaszcza z tych dziedzin, które są potrzebne dzisiaj Ukrainie. Systemy naukowe i edukacyjne nie odnowiły się i nie zreformowały w należyty sposób, co bez wątpienia znacznie utrudnia nasze możliwości. Niejednokrotnie powtarzamy to, że powinniśmy znać naszą prawdziwą historię. Czy istnieje program państwowy tworzenia autentycznej historii ukraińskiej? Czy stworzono taki fundament naukowy, który dałby nam prawo mówić o tym, że mamy i znamy historię Ukrainy? I to dałoby nam prawo mówić, że odnowiliśmy państwowość Ukrainy i ma ona więcej niż trzydzieści lat niepodległości. Nie pozwolono nam sformułować tego nawet w Radzie Najwyższej, do której wchodziłem i ja jako członek Ludowego Ruchu. Nie pozwalały nam tego zrobić te siły, które miały nadzieję, że niepodległe państwo to tymczasowy twór, że jego czas szybko się skończy. I pod tę tymczasowość próbowali grabić, rozkradać Ukrainę. I do dzisiejszego dnia oligarchia, która za czasów Kuczmy ostatecznie się uformowała, uważa, że niepodległość to tymczasowość. Sam Ł. Kuczma zrozumiał, że „Ukraina to nie Rosja” i sformułował tę ważną tezę. Właściwie, czym sprowokował skierowany przeciwko niemu zarówno skandal kasetowy, jak i zabójstwo Gongadzego. To była moskiewska inspiracja, tak samo jak zabójstwo Czornowiła. Wszystkie polityczne zabójstwa, które miały miejsce na Ukrainie, to wszystko projekty FSB, putinowskie projekty. I zabójstwo tego niewinnego Pawła Szeremeta – wszystko to było skierowane na to, aby sprowokować Ukraińców. I dlatego dla mnie trzydziestolecie niepodległości to bardzo ważna droga prób dla Ukrainy i Ukraińców. Pomimo wszystkich problemów towarzyszących państwu ukraińskiemu, zachodzą bardzo ważne zmiany. Przede wszystkim – świadomości. Jeśli wcześniej ukraińska niepodległość była sprawą tylko intelektualistów, jeśli w czasie narodzin Ludowego Ruchu do jego szeregów jako pierwsi przyszli naukowcy, inteligencja twórcza i techniczna i stali się jego główną siłą – to teraz mamy prawdziwie ogólnonarodową historię postępu. Tak, Ruch był główną siłą narodotwórczą, która odrodziła to państwo. Gdyby nie było Ludowego Ruchu Ukrainy i Rady Ludowej w Radzie Najwyższej, nie mielibyśmy rezultatu – 24 sierpnia 1991 roku. Stały się one podstawą siły społecznej, która wytrzymała niezwykle ciężkie próby przez te trzydzieści lat. Jesteśmy! I nikt nie odbierze nam prawa bycia sobą i bycia wolnymi! To znaczy, że realizujemy takie kategorie jak Wolność i Niepodległość. Każdy z Ukraińców. Bo to przede wszystkim czyn obywatelski. Bo bez segmentu społecznego żadne państwo nie może funkcjonować, będzie to tylko kasta urzędników. Państwo jest zawsze silne, gdy istnieją silne ruchy społeczne. I dlatego państwo, zwłaszcza w okresie postimperialnym, powinno myśleć, jak aktywizować wszystkich po to, aby sprawa, która kiedyś była tylko prywatną sprawą nielicznych, stawała się ogólnopaństwową. Kiedy hasło sformułowane w łonie „Proświty” – „Swój do swego po swoje!” – staje się ogólne i jest istotą spraw, aby podnosić i wzmacniać Ukrainę. Wypytywał i zapisał Eduard OWCHARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
