Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Kto na Donbasie się nie zginał

Слово Просвіти, №33–34 за 2021 рік

Ihor Zoc, dziennikarz z Donbasu. Jak to nie jest gorzko uświadamiać sobie, ale w Doniecku w czasie od lat 90. do okupacji w 2014 roku najważniejsze święto państwowe – Dzień Niepodległości – godnie obchodzić tak i nie nauczono się. Dzień Górnika, który przypadał na ostatnią niedzielę lata, łączono z dniem Doniecka, a Dzień Niepodległości z woli miejscowych władz pozostawał jakby w cieniu tych dat. Pewnego razu obchody w ogóle odwołano: w imieniu Ukrainy zakazano zgromadzeń społeczności w Dzień Niepodległości w Doniecku przy pomniku Tarasa Szewczenki 24 sierpnia 2011 roku. Takie postanowienie, jak w złowieszczych stalinowskich czasach, Woroszyłowski sąd rejonowy obwodowego centrum wydał w nocy poprzedniego dnia. Nieoficjalną przyczyną dzikiej decyzji nazywano wskazówkę z Administracji Prezydenta, by pozbawić opozycję miejsca do wystąpień. Lecz mimo zakazu doniecczanie zebrali się i było ich nawet więcej niż zwykle. Tego samego dnia organizatorów akcji – przewodniczącego oddziału Ludowego Ruchu Ukrainy Witalija Hatczenkę i zastępczynię przewodniczącego obwodowej „Proświty” Marię Olijnyk – postanowiono pociągnąć do odpowiedzialności karnej. Co prawda, nic tak zwanym organom ścigania nie wyszło, ale ten przypadek w pewnym sensie charakteryzuje władzę przedwojennego Donbasu jako mało ukraińską, i siłom patriotycznym trzeba było stale udowadniać, że Donbas – to S. W.: Ze wszystkimi minusami i problemami obecnego państwa ukraińskiego warto uświadomić sobie, że jubileusz państwowej Niepodległości to ważne osiągnięcie ukraińskiego ducha, podstawa do święta i dumy z naszego narodu. Jest z czego być dumnym, zwłaszcza jeśli oceniać wydarzenie w imieniu tych, którzy proklamowali Niepodległość – święto narodowe, które skłania do oddawania wszystkich sił na rzecz Wielkanocy ukraińskiego ducha. Warto wspomnieć kolegów-deputowanych pierwszej demokratycznej kadencji, którzy weszli do grupy, która w imieniu obwodu iwanofrankiwskiego proklamowała Niepodległość. To świętej pamięci Łewko Łukjanenko, Mychajło Hołubec, Stepan Puszyk, Petro Osadczuk i Jewhen Nowycki. A także Markijan Czuczuk, Dmytro Zacharuk, Lubomyr Pyrih, Zenowij Duma, Wołodymyr Szlemko, Bohdan Rebryk, Stepan Wołkowecki. Nie wątpiliśmy w słuszność tych procesów. Wśród nas nie było przypadkowych ludzi, każdy miał własną pozycję i przekonania, doświadczenie działalności społecznej. A Łewko Łukjanenko miał ogromne doświadczenie polityczne. Czyli był to szczególny skład w pierwszej kadencji Rady Najwyższej w ogóle i Ukraina. Dlatego w przeddzień święta chciałbym wspomnieć dobrym słowem ludzi, których czyny godne są wielkiego szacunku. Równo 30 lat temu – 19 sierpnia 1991 roku – donieccy działacze Ruchu pikietowali Radę Miejską Doniecka z żądaniem nieuznawania i niewykonywania rozporządzeń GKCzP oraz kierowania się w swojej działalności Deklaracją o państwowej suwerenności Ukrainy. Jeden ze współorganizatorów akcji, Ilja Szutow, wspomina, że w południe ludzie przyszli do centrum miasta z plakatami. Wołodymyr Mazanow trzymał hasło „Nie damy moskiewskiej juncie zaprząc Ukrainy w faszystowskie jarzmo!”, Wołodymyr Wołochow – „Samodzielnej Ukrainie moskiewska junta nie jest rozkazem”… – Nie uważam, że ten pikiet zbyt wpłynął na dalszy przebieg wielkiej polityki, ale tak zaczynała się ukraińska Niepodległość… Dotąd nie zdarzyło się słyszeć, żeby podobna akcja tego dnia odbyła się w jakimś jeszcze mieście. Fotografia Wałerija Dmytrijewa z maja 2002 roku przypomina o Międzynarodowym Szewczenkowskim święcie literacko-artystycznym „W rodzinie wolnej, nowej…”, które odbyło się w Doniecku, oraz o jego uczestnikach. Artysta-karykaturzysta Mykoła Kapusta (po lewej), wykładowca technikum i ukraiński kozak Ołeksij Hromowyj (w środku) i redaktor gazety „Donecczyna” Ihor Zoc Ukrainy, – wspomina współorganizator pikiety Mykoła Tyszczenko, naukowiec z zawodu. Śmiała akcja donieckich działaczy Ruchu bez wątpienia wpłynęła na część deputowanych Rady Miejskiej Doniecka, którzy wieczorem 19 sierpnia przyjęli oświadczenie z potępieniem GKCzP i faktycznie poparli państwowość Ukrainy. W tamtych dniach zwolennicy Niepodległości brali górę także w górniczych miasteczkach. Tak działacz Ruchu, górnik i deputowany rady miejscowej Anatolij Tyszczenko wspomina, jak górnicy strajkiem politycznym odpowiedzieli na moskiewski pucz, a później, na naleganie Tyszczenki, na budynku rady miejskiej Dymitrowa (obecnie Myrnograd) 5 września 1991 roku wywieszono niebiesko-żółtą flagę, którą pan Anatolij przyniósł z domu. Miałem szczęście znać się z tymi i wieloma innymi patriotycznymi ludźmi przez wiele lat, Ukrainie pozostali wierni także po okrutnych próbach 2014 roku. Ich imiona i czyny warte są osobnych szkiców. Inżynier górniczy Wiktor Tupiłko na własny koszt stworzył w Doniecku muzeum „Pochodnia”, poświęcone Wasylowi Makuchowi i Ołeksie Hirnykowi, którzy spalili się na znak protestu przeciwko rusyfikacji, i kontynuuje swoją działalność misyjną w Kijowie; uczony-ukrainista i działacz Proświty Anatolij Zahnitko, cudem wyrwawszy się z aresztu bojowników, naucza studentów fi-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn