Strona · s. 7strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
W PIERWSZYCH SZEREGACH
Слово Просвіти, №34 за 2008 рік
— Waleriju Jurijowyczu, na początek — krótkie przedstawienie czytelnikom. — Urodziłem się w 1947 roku w Kijowie. Od 1952 roku nasza rodzina mieszka w Czernihowie. Ukończyłem wydział finansowo-ekonomiczny Kijowskiego Instytutu Gospodarki Narodowej. Pracowałem w organach finansowych, służyłem w armii. Z całej drogi zawodowej najdłużej (20 lat) pracowałem jako wykładowca dyscyplin ekonomicznych w Czernihowskim Technikum Prawniczym, które stało się uczelnią wyższą. Byłem zastępcą przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, kierowałem aparatem frakcji Ludowego Ruchu w Radzie Najwyższej, pracowałem w Administracji Prezydenta Ukrainy. A ostatnie miejsca pracy to dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Czernihów starożytny”, zastępca naczelnika obwodowego zarządu kultury i turystyki. — Jak finansista, wykładowca, który mógłby spokojnie pracować w auli aż do emerytury, trafia do polityki, do sił narodowo-demokratycznych? — Widocznie mój sposób myślenia, dość krytyczny, popchnął mnie do niezgody z tym, co się dzieje. Jeszcze w 1967 roku jako student chodziłem pod pomnik Szewczenki, kiedy obchodzono tam rocznicę jego powtórnego pochówku na Ukrainie. To była już akcja polityczna. Wtedy za to usuwano z uniwersytetu. Zawsze miałem ciągoty do tego, co ukraińskie, narodowe. Ojciec posłał mnie do ukraińskiej szkoły, choć można było iść do rosyjskiej. Widocznie bodźcem do bardziej wyrazistej postawy stały się publikacje w gazecie „Literaturna Ukrajina”, którą prenumerowałem, o utworzeniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. A ponieważ w technikum było wielu zwolenników idei narodowej, naszej historii, języka (byłem jedynym, który wykładał przedmioty specjalistyczne po ukraińsku), studenci zaczęli do mnie lgnąć. I utworzyliśmy komórkę Towarzystwa. Podczas tworzenia obwodowej organizacji TJU wybrano mnie na zastępcę przewodniczącego. — Przejdźmy do narodzin Ruchu na Czernihowszczyźnie. — Coś mogę już zapomnieć, czas tak płynie… Rok 1989, początek 90., słynna „kiełbasiana rewolucja” w Czernihowie, która stała się swoistym apogeum politycznego wybuchu. Początkowo aktywiści obwodowego Ruchu zbierali się w prywatnych mieszkaniach i dopiero po „kiełbasianej rewolucji” otrzymali pomieszczenie przy Szczorsa 4, gdzie potem było biuro Ruchu. Tam zbierały się dziesiątki ludzi, gorąco dyskutowali. — Ma Pan co wspominać o wyjściu pod koniec lat 80. pierwszej niezależnej czernihowskiej gazety „Hromada”, w istocie podziemnej. — Mnie przypadło w udziale przywieźć na Czernihowszczyznę pierwszy numer gazety „Hromada”. Drukowano go na Litwie. Wtedy Litwa była wyspą wolności na terytorium Związku Radzieckiego, bo miejscowa władza szła w tym nurcie. Przez Czernihów jeździł pociąg Ryga—Symferopol. Wsiadasz i rano jesteś już w Wilnie. A wieczornym pociągiem jedziesz z powrotem do Czernihowa. Nakład gazety był niemały, dlatego zdołałem zabrać tylko połowę, załadowawszy nią dwie walizki. Pasażerów było niewielu. Przyszło mi do głowy, że oszukam tych ludzi, którzy zapewne śledzą mnie w Homlu. Spakowałem walizki. Wyszedłem w Homlu na peron, spaceruję. Kiedy dano sygnał, że pociąg rusza, szybko wbiegłem do wagonu, zabrałem walizki i zeskoczyłem na peron. A kiedy wsiadłem do autobusu do Czernihowa, znów mnie „namierzyli”. Na przystanku pod Ripkami do autobusu weszli milicyjny major i ludzie po cywilnemu. Kazali zabrać rzeczy i wysiadać. Walerij Sarana gazetę i przywiózł nakład. Dla służb specjalnych była to niespodzianka. — Widocznie musiał Pan później spotykać się z tymi pracownikami służb specjalnych, w szczególności wtedy, gdy zajmował Pan wysokie stanowiska we władzach państwowych? — Musiałem. A wtedy w służbach specjalnych bali się wybuchu społecznego i chcieli, bym bał się ich. Potem, będąc u władzy, nie raz spotykałem się z oficerem, który mnie przesłuchiwał. On też pracował w organach władzy niepodległej Ukrainy. Cóż, życie toczy się dalej… — Kto był obok Pana w te niespokojne dni? — Ołeksandr Kotenko, Arkadij Notarius, Anatolij Majba, Iwan Panczenko, Łarysa Kurowska, Wasyl Czepurnyj (obecny przewodniczący czernihowskiej obwodowej „Proświty”). Chce się wspomnieć mojego współpracownika Wałentyna Ralczenkę. Bardzo niezawodny człowiek. Kiedy w 1991 roku wydarzył się pucz GKCzP, Ruch otrzymał polecenie palenia list, archiwów. Wyobraziłem sobie, jak będziemy odtwarzać wszystkie dokumenty. Wtedy z Ralczenką spojrzeliśmy sobie w oczy i przysięgliśmy, że tylko we dwóch będziemy wiedzieć, gdzie będą przechowywane nasze partyjne papiery, cokolwiek by się stało. Anatolij Babkin — Rosjanin z narodowości, ale walczył za ukraińskie idee narodowe. Anatolij Baranow, emerytowany wojskowy, Rosjanin, oddany Ukrainie. Mychajło Danyluk, Hałyna Nesterenko, Anatolij Laszczewśkyj, Ołeksij Iwczenko, Władysław Sawenok — aktywni proświcianie. Wtedy przeciwstawialiśmy się potężnemu państwu policyjnemu z aparatem KGB, organami władzy, sądu, prokuratury. Walczyliśmy, nie wiedząc, czym wszystko się skończy. Kiedy przychodziłem do domu (a nasze posiedzenia przeciągały się do późna), wchodząc do klatki schodowej, minutę lub dwie nasłuchiwałem, czy nie skrzypią schody. Potem zrozumiałem: jeśli wrogowie zechcą coś ze mną zrobić, to zrobią. Było wiele telefonów z zastraszaniem, groźbami wobec dziecka. Wszystko to przeszliśmy. — Zapewne „obrabiali” Pana też komuniści, partyjni funkcjonariusze? — Pamiętam, jak zaprosił mnie na rozmowę do komitetu obwodowego partii komunistycznej jeden z takich ideologów. Kiedy później pracowałem jako zastępca przewodniczącego obwodowej administracji, on był moim podwładnym. I mówi: „Waleriju Jurijowyczu, wy przecież jesteście strasznymi nacjonalistami”. Ja mu na to: „Nigdy nie widział Pan, jak idzie nasza kolumna Ruchu na wiec z flagami? To niech Pan przyjdzie popatrzeć. W centrum idzie Taras, Ukrainiec, w wyszywance, z niebiesko-żółtą flagą. Po prawej stronie idzie Stepan, czarnoskóry chłopak, który mieszkał tu u krewnych, nauczył się języka ukraińskiego. Po lewej — Żyd Arkadij Notarius”. — Czy czuł Pan wsparcie młodzieży, swoich studentów? — Oczywiście, zwłaszcza w komórce „Proświty” w technikum, wśród turystów, z którymi razem chodziliśmy na wyprawy. Ciągoty do podróży mam we krwi. Na Czerkaszczyźnie, w ojcowskiej wsi, babcia opowiadała, że w naszym rodzie nigdy nie było chłopów pańszczyźnianych, choć część wsi była poddańcza. Petro SOKALUK, m. Rozdilna, obwód odeski. Rozdilniański dom kultury odwiedziła wystawa objazdowa o UPA, zainicjowana przez Prezydenta Ukrainy. Z pomocą WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wystawa podróżuje po Ukrainie. Jej celem jest dotarcie do narodu z prawdą o Ukraińskiej Powstańczej Armii. Niemożliwe jest bez wzruszenia i bólu wpatrywać się w młode twarze wojowników UPA, pełne pragnienia życia. Wzięli do rąk broń i złożyli przysięgę walczyć o wolną i niezależną od żadnego okupanta Ukrainę. Hasłem ich walki stały się słowa: „Zdobędziesz państwo ukraińskie albo zginiesz w walce o nie”.
Na naszych oczach te, wydawałoby się, niedawne wydarzenia stają się historią. W przyszłym roku mija 20 lat, odkąd utworzono Ludowy Ruch i odnowiono „Proświtę” — dwie organizacje, które torowały drogę do Niepodległości. Ogłaszano ją w stolicy, a nosili ją w sobie i rodzili w całej Ukrainie, we wszystkich regionach ludzie, którym było najciężej, bo szli w pierwszych szeregach. Jeśli wśród takich ludzi na Czernihowszczyźnie wymienić dziś tych, którzy byli pierwszymi wśród pierwszych, to sami czernihowianie przede wszystkim wspomnieliby Walerija SARANĘ. Pierwszy przewodniczący obwodowego Ruchu, jeden z fundatorów Czernihowskiej „Proświty”, współtwórca niezależnej prasy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
