Strona · s. 11strona oryginału ↗
POKŁON PAMIĘCI KULISZA
Слово Просвіти, №34 за 2008 рік
Delegacja z Ukrainy. Od cerkwi Pokrowskiej na stołecznym Podolu, gdzie pielgrzymi pomodlili się przed rozpoczęciem dalekiej podróży, trasa wyjazdu autokarem wiodła przez terytorium Białorusi, Sankt Petersburga, Pietrozawodska, Miedwieżjegorska, Kiem. Po raz pierwszy tak dużą grupą Ukraińcy odwiedzili cmentarz Lewaszowski w pobliżu Petersburga. Tam, podobnie jak w Bykowni pod Kijowem, w latach represji grzebano zamęczonych. Z miejscem pamięci, a także z działalnością petersburskiego centrum naukowo-informacyjnego „Memoriał”, delegację zapoznali jego aktywiści — kierownik Irina Flige, Mykoła Sokołow, Tetiana Morgaczowa. Przedstawicielom organizacji społecznych członkowie „Memoriału” przekazali nowe wydania dotyczące historii Gułagu. W stolicy Karelii gości, którzy przyjechali w wyszywankach, pod narodowymi flagami, powitali rodacy z republikańskiego towarzystwa kultury ukraińskiej „Kalyna”, któremu od wielu lat przewodniczy Łarysa Skrypnykowa. Aktywiści „Kalyny” w 2004 roku, przy wsparciu światowej społeczności ukraińskiej, ustawili w uroczysku Sandarmoch (rejon miedwieżjegorski) granitowy pomnik — trzy-metrowy kozacki krzyż z napisem „Zabitym synom Ukrainy”. Właśnie tam, w głuchym zakątku za Jeziorem Oneskim, w okresie Wielkiego Terroru stracono tysiące ludzi, wśród nich — 1111 więźniów więzienia sołowieckiego. W rozstrzelanym etapie byli przedstawiciele ukraińskiej elity intelektualnej — artyści, uczeni: Łeś Kurbas, Mykoła Zerow, Mykoła Kulisz, Wałerian Pidmohylny, Stepan Rudnycki, Matwij Jaworski. Tam rozstrzelano również znanych działaczy państwowych — Mychajła Połoza, Mykołę Lubynskiego, duchownych, badacza Jurija Dmitrijewa, dyplomatę Mykołę Rudźka, publicystę Serhija Szewczenkę. Członkowie delegacji zajechali, podobnie jak rok wcześniej, do osady Powieniec, gdzie obejrzeli budowle Kanału Białomorskiego, którego budowa pochłonęła życie prawie 100 tysięcy ludzi. Ukraińcy wzięli udział w wiecu i nabożeństwach na wyspach, do których w nocy z 5 na 6 sierpnia dotarli z Kiem kutrem. Wydarzenia tradycyjnie przeprowadzono w osadzie Sołowieckiej i na Górze Sekirnej, gdzie w cerkwi Wniebowstąpienia znajdował się męski izolator karny (tam również dokonywano egzekucji). W wiecu i panichidach przy kamieniu sołowieckim oraz krzyżu wotywnym, znajdującym się na dawnym cmentarzu osadowym, wzięli udział przedstawiciele struktur państwowych, organizacji społecznych, duchowni z różnych krajów. Proświcianin, kobziarz Witalij Moroz, wykonał przy krzyżu ukraińskie pieśni (wśród nich „Słyszysz, bracie mój…” — pieśń, którą śpiewali więźniowie sołowieccy, gdy ktoś z rodaków-Ukraińców umierał w niewoli). Razem z rosyjskim uczestnikiem wiecu Witalij zawiązał na krzyżu wyszywany ręcznik — pamięć o rodakach, którzy przyjęli na katordze męczeńską śmierć. Od Ukrainy na wiecu wystąpili donieczczanin Ołeksandr Bukałow, kijowianki Natalia Osmak i Zoja Hołota. Ojciec Pawło odprawił litię. Przedstawiciele ukraińskiej delegacji zgodnie z tradycją wszystkich poczęstowali korowajem. Obowiązkowym punktem programu na archipelagu jest zwiedzanie Kremla Sołowieckiego. W klasztorze za czasów cesarzowej Katarzyny II przez ćwierć wieku trzymano w więzieniu ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej Petra Kałnyszewskiego. Próbę kozak wytrzymał i odszedł do wieczności jako 112-latek. Na wyspie został pochowany. Do nagrobka i pomnika atamana nasi rodacy tradycyjnie przynoszą kwiaty, wiozą z Ukrainy garście ojczystej ziemi, a także koniecznie odwiedzają celę Petra Kałnyszewskiego. Z pielgrzymami spotkała się Olga Boczkariowa, pracownica muzeum, która opowiedziała o historii wysp, przeprowadziła wycieczki na Górze Sekirnej i w Kremlu Sołowieckim. Goście mieli okazję obejrzeć wybitne zabytki przyrodnicze i historyczno-kulturowe Sołowek, odwiedzić muzeum z eksponatami z czasów Gułagu, wykąpać się w Świętym Jeziorze przy murach kremla, a śmiałkowie — zanurkować w Morzu Białym. Regularne wyjazdy do Sandarmochu i na archipelag rozpoczęły się w 1997 roku — od czasu, gdy karelsko-petersburska ekspedycja poszukiwawcza odnalazła w lesie tajne miejsce masowych egzekucji represjonowanych. Koordynatorem (na zasadach społecznych) siedmiu wyjazdów Ukraińców był były więzień polityczny Wasyl Owsijenko. Razem z nim północne kraje odwiedziły dziesiątki naszych rodaków, w szczególności Nadija Switłychna, Ołena Hołub, Mykoła Małyszko, Taras Kompanyczenko, Ołeksandr Riabokrys, Wachtang Kipiani, Mykoła Stratiłat, Jarosław Tynczenko, Mychajło Tkaczuk. Wyruszali za koło podbiegunowe potomkowie represjonowanych „sołowczan”: Weniamin Trochymenko (USA), Tetiana Kruszelnyćka, Wałentyna Bowsuniwśka, Stanisław Wołkow. Ponad dwieście mieszkańców wszystkich regionów kraju i bracia z zagranicy byli na pielgrzymkach, tworząc swoiste nieformalne towarzystwo „Ukraińskie Sołowki”. Wyjazdy w dni pamięci relacjonują Narodowa Kompania Telewizyjna, Światowa Służba Radia „Ukraina”, wydania internetowe, prasa drukowana, w szczególności gazety Wspólnoty Pracowników Wydawnictw Informacyjnych Ukrainy. Pisarzowi stało się wielkie święto folklorystyczne pod gołym niebem — przy rzece, na czarujących łąkach. Tutaj wystąpili artyści i amatorskie zespoły folklorystyczne z Sumszczyzny.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
