Strona · s. 15strona oryginału ↗
OŁEKSANDR HUBENKO: «TYLKO POPRZEZ WYCHOWANIE UTALENTOWANYCH LUDZI UCZYNIMY SPOŁECZEŃSTWO ODNOSZĄCYM SUKCESY»
Слово Просвіти, №34 за 2011 рік
— Ołeksandrze Wołodymyrowyczu, jakie odkrycia udało się poczynić naukowcom w dziedzinie psychologii twórczości w ostatnich dziesięcioleciach? — Ukraińska szkoła psychologii twórczości powstała 40 lat temu. Jej założycielami byli wybitny ukraiński psycholog Wołodymyr Andrijowycz Romeneć (obecnie nieżyjący), a także akademik Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, doktor nauk psychologicznych, profesor, kierownik laboratorium psychologii twórczości Instytutu Psychologii im. H. S. Kostiuka NAPN Ukrainy Wałentyn Molako. Ten ostatni stworzył nowatorską koncepcję twórczości — strategiczną koncepcję myślenia. Polega ona na tym, że myślenie kieruje się kilkoma strategiami, rozwijając które, możemy kierować twórczą działalnością naukowców, wynalazców i innych specjalistów w różnych dziedzinach. Jest to bardzo aktualne w kontekście współczesnego rozwoju cywilizacyjnego, ponieważ ludzkość weszła w erę społeczeństwa informacyjnego, gdzie najważniejsze są kreatywne pomysły i innowacje. W tym aspekcie Ukraina posiada własne oryginalne osiągnięcia. Kolejna sprawa — Instytut Psychologii opracował cenne i efektywne technologie nauczania oraz rozwoju intelektu dziecka. Zazwyczaj nauczanie bazuje na „szkole pamięci”, kiedy uczeń zapamiętuje osiągnięcia innych ludzi. Często zapominamy o głównym celu edukacji — nauczyć dziecko samodzielnego myślenia, nie tylko rozumienia i odtwarzania cudzych myśli, co też jest ważne, ale także, za pomocą przyswojonej wiedzy, tworzenia nowych. Chciałoby się, aby z przemyśleniami i rekomendacjami naszych naukowców bardziej liczyli się i pomagali je wcielać w życie kierownicy odpowiednich struktur. — Czy udało nam się oderwać od radzieckiego podejścia do nauczania? — Radzieckie podejście do procesu nauczania nie było tak złe, jak może się wydawać na pierwszy rzut oka. Nasza edukacja w wielu aspektach wciąż trzyma się dzięki tej inercji i potencjałowi, które zostały wypracowane 20 lat temu. Nieprzypadkowo najwybitniejszymi pedagogami świata byli Ukraińcy, w szczególności utalentowany inteligent Anton Makarenko. Czynił cuda w wychowaniu: dzieci-przestępców przekształcał w pełnowartościowych członków społeczeństwa. Według Makarenki do dziś działają instytuty naukowo-badawcze i laboratoria w Japonii, Niemczech, ponieważ interesuje ich doświadczenie socjalizacji ukraińskiego pedagoga, proces przemiany małego dzikusa, potencjalnego lub realnego przestępcy w pozytywnego i użytecznego obywatela. Znani na całym świecie są także Wasyl Suchomłynski i Kostiantyn Uszynski. Aktywnie wdrażamy tak zwaną „system boloński”, który można nazwać „systemem obolońskim”, ponieważ ma on bardzo niewiele wspólnego z realnym europejskim systemem bolońskim. W rzeczywistości nasz „system boloński”, który praktykuje się w niektórych ukraińskich uczelniach wyższych, to przeciwnaturalna symbioza systemu bolońskiego, który bazuje na wolnej działalności poszukiwawczej studenta, z radzieckim, który ma obowiązkowe wymogi. I dlatego student, aby otrzymać dopuszczenie do egzaminu, musi zaliczyć w ciągu kilku dni mnóstwo modułów, a potem niemal w tydzień zdać 5—6 egzaminów, a nawet więcej. Zrozumiałe — samodzielnie się nie przygotuje, a ściągnie. To nie edukacja, a taśmociąg do deformowania normalnej działalności mózgowej człowieka. Jeśli wcześniej w radzieckich podręcznikach była logiczna ciągłość od paragrafu do paragrafu, rozwijała się myśl autora i dzięki temu myśl dziecka również logicznie i systemowo się rozwijała, to teraz niektóre podręczniki nie mają logicznej ciągłości — to urywki niesystematyzowanej wiedzy, połączone pod jedną okładką. Kolejna niepokojąca tendencja — obecnie uczniowie korzystają z broszur z odpowiedziami do zadań z matematyki, a także z chrestomatii z gotowymi wypracowaniami. Taką „pożyteczną literaturą” księgarnie po prostu obfitują. Oczywiście, w takich warunkach dziecko będzie kształtować się z ograniczonym potencjałem twórczym, minimum samodzielnej myśli. — Obecnie stało się modne używanie słowa „kreatywność”. Pracodawcy w wykazie cech zawodowych obowiązkowo umieszczają „umiejętność produkowania nowych pomysłów”. Czy nie warto przebudować systemu edukacji zgodnie z takimi wymogami czasu? — Sfera pedagogiczna na Ukrainie zawsze była na wysokim poziomie. Dlatego edukacyjno-kulturowe tradycje narodowe mogą stać się jednym z punktów oparcia, dzięki którym Ukraina wyjdzie do przodu. Ukraina przez ostatnie 20 lat bardzo wiele straciła w sferze rozwoju systemu edukacji. Przyjmijmy, że to trudności okresu przejściowego. Ale czas coś robić, a nie „przechodzić” z jednego stanu w drugi. W szczególności teraz uwagę państwa i społeczeństwa należy zwrócić na rekonstrukcję i rehabilitację systemu wychowania pozaszkolnego, w tym domów twórczości dziecięcej. Poprzez wychowanie utalentowanych ludzi stworzymy kreatywną gospodarkę, która wyprowadzi Ukrainę na nowy poziom. Jednak obecnie przeniesienie systemu edukacji na kreatywne twórcze metody nauczania jest niemożliwe. Do tego trzeba przebudować całą dydaktykę, a na to potrzeba dziesiątek lat pracy. — Dzięki twórczym ludziom można zbudować odnoszące sukcesy państwo. Jak wychowywać małych Ukraińców, aby wyrośli na nieprzeciętne kreatywne osobowości? — Twórczy potencjał wszystkich bez wyjątku dzieci z wysokim i niewysokim od urodzenia IQ można aktywizować do bardzo wysokiego poziomu. Ale dorośli nie zawsze potrafią znajdować zdolności i rozwijać je. Osobowość dziecka jest pochodną oddziaływań wielu czynników. Znaczenie ma kapitał społeczny rodziny — poziom wykształcenia rodziców i poziom życia, od którego w szczególności zależy możliwość sfinansowania jakościowej edukacji dziecka. Ważny jest nawet taki fizjologiczny aspekt kształtowania organizmu dziecka, jak pełnowartościowy, ze zbilansowanym kompleksem witaminowo-mineralnym, racjonowanie żywienia. Jeśli dziecko nie otrzymuje pełnowartościowego żywienia, to jego mózg nie może rozwijać się w należyty sposób.
ukształtować jej potencjał twórczy w twórczość negatywną, czyli pomysłowość na drodze przestępstw. Istnieją metody rozwoju potencjału twórczego dzieci, które pozwalają uczynić twórcę z każdego dziecka, które ma normalny poziom rozwoju umysłowego. W szczególności opracowywaniem takich metodyk oraz technologii psychologiczno-pedagogicznych zajmują się pracownicy Instytutu Psychologii im. H. S. Kostiuka Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Istnieje jeszcze problem wygasania dziecięcych talentów. Ludzkość zna wielu cudownych dzieci, które we wczesnym dzieciństwie demonstrowały fantastyczne osiągnięcia, a dorastając, stawały się przeciętnymi. Przypomnijmy rodzinę pedagogów Nikitinów, których dzieci w wieku 10—12 lat wstępowały na uczelnie, w wieku 15—16 lat otrzymywały dyplomy, demonstrując wysokie osiągnięcia. Ale teraz nic o nich nie słychać. Mówi się, że dzisiaj te dorosłe dzieci mają wysokie osiągnięcia w różnych dziedzinach, ale nie ma w nich nic fenomenalnego. Zaprogramować geniusza jest niemożliwe. Można maksymalnie rozwinąć w dziecku umiejętności twórcze, ale to, jak objawi się ono w wieku dorosłym, zależy od niego samego. Czy nie straci tego ognika inicjatywy, czy nie podda się unifikującemu wpływowi otoczenia? — Twórczym ludziom obecnie trudno żyć na Ukrainie. Dlaczego? — W społeczeństwie, w którym faktycznie nie ma wysokotechnologicznej produkcji naukochłonnej, która bazowałaby na rozwoju nauki i techniki, popyt na osiągnięcia naukowe jest bardzo niski, praca intelektualna nie jest należycie opłacana i potencjalny naukowiec musi zarabiać pieniądze, nie realizując swoich talentów. W społeczeństwie musi być popyt na geniusza, a przy jego braku utalentowana osobowość staje się samotnikiem, a jej osiągnięcia społeczeństwo być może doceni za 100 lat. Dlatego geniusz musi wyjeżdżać do innych krajów, gdzie może w pełni się wykazać. Na Ukrainie nie ma popytu na wiedzę i potencjał twórczy, dlatego 60 procent naszych naukowców robi karierę na Zachodzie. — Czy można zmarnować talent, pokonując życiowe przeszkody? Ołena Pcziłka, Mykoła Kostomarow i Łesia Ukrainka. Rozkwit talentu odbywa się w różnych warunkach: albo w sprzyjających, gdzie talent kształtuje się jak kapryśny kwiat w szklarni, albo odwrotnie — w warunkach wielkiej biedy, kiedy geniusz wbrew okolicznościom jeszcze bardziej rozwija swój talent, zajmuje się twórczością. Nędzę otaczającego życia kompensuje treściwością, wyrazistością swojego wewnętrznego świata. Geniusz zagłębia się w sobie, aby nie poddać się wpływowi świata zewnętrznego. Jaskrawym przykładem realizacji właśnie takiego mechanizmu rozwoju talentu był młody chłop pańszczyźniany Taras Szewczenko. Jeszcze jeden jaskrawy przykład kształtowania się talentu w warunkach przeciwstawiania się niesprzyjającym okolicznościom — Jack London. Urodził się i żył w warunkach proletariackich przedmieść Ameryki, gdzie młodzież przeważnie piła lub wdawała się w bójki, pracowała po 14—16 godzin w nieludzkich warunkach. A on codziennie pisał swoje opowiadania i wysyłał je do gazet. Początkowo odmawiano ich publikacji, ale z czasem zaczęto je drukować. Jaka wola i wytrwałość w pragnieniu wyrwania się z negatywnego środowiska i wzniesienia się na literackie szczyty! Dlatego obdarowanie — to wola, szczególnie w niesprzyjających dla rozwoju warunkach. U każdego talentu obowiązkowo bywają próby, kiedy człowiek musi dołożyć ogromnych wysiłków, aby pokonać jakiś życiowy kryzys, przeszkodę na swojej drodze — wewnętrzną czy zewnętrzną. I właśnie to jest bodźcem do kreatywności, wszak twórczość — to tytaniczna praca. Rzadko bywa, że twórczość — to lekki spontaniczny proces, jak u Mozarta, kiedy on po prostu słyszał melodie, które rzekomo napływały z zewnątrz, i po prostu zapisywał je. — W starszym wieku pojawia się więcej czasu na to, aby przeanalizować życiowe doświadczenie, własne. O tym, jak zbudować system edukacji zgodnie z informacyjnymi realiami czasu, jak wychować z małych Ukraińców kreatywnych pracowników i jak swojego talentu nie rozlać na życiowych drogach, opowiada kandydat nauk psychologicznych, redaktor naczelny czasopism „Praktyczna psychologia i praca socjalna” oraz „Obdarowane dziecko” Ołeksandr HUBENKO. Od 25 lat zajmuje się psychologią twórczości, więc o twórczych ludziach wie wszystko.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
