Strona · s. 6strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
«Gdzie wszystko ludzką męką się wzięło…»
Слово Просвіти, №34 за 2012 рік
W bieżącym 2012 roku, 27—29 lipca, wraz z Olesiem Szewczenką odwiedziłem bolesny dla mnie rodzinny obóz WS-389/36 we wsi Kuczino na Środkowym Uralu, gdzie obecnie działa Muzeum Pamięci Represji Politycznych „Perm-36”. (Jeśli pamiętacie, w 2010 roku zawrócono mnie z Briańska do domu jako osobę niepożądaną w Federacji Rosyjskiej). Począwszy od 2005 roku, na terenie obozu o surowym reżimie co roku odbywają się wielotysięczne (do 10 tysięcy ludzi!) międzynarodowe festiwale „Piłorama”. Przyjeżdżają znani śpiewacy z Rosji i z zagranicy. A obok w namiotach toczą się żywe dyskusje na tematy historyczne i aktualne — z udziałem byłych więźniów politycznych, obrońców praw człowieka, pełnomocników ds. praw człowieka, politologów, dziennikarzy i gości. W tamtym roku był temat „Po 20 latach”, w bieżącym roku — „Żyć razem”. Chodzi o los Rosji: czy utrzyma się ona jako jedno państwo, czy rozpadnie się, tak jak 20 lat temu rozpadł się ZSRR.
były wykonawca naszych niesprawiedliwych wyroków (bo my przecież już dawno jesteśmy zrehabilitowani): „Od początku utworzenia kolonii (1972 r. — W. O.) aż do przejścia na emeryturę nie tylko kierowałem kontrolerami (lepiej powiedzieć — nadzorcami), ale byłem członkiem trybunału wojskowego — opowiada w gazecie „AiF” Wołodymyr Kurhuzow. — Kto u nas odbywał karę? To zdrajcy Ojczyzny (art. 64) — dzisiejsi bohaterowie: leśni bracia, banderowcy (tak pisze rosyjska gazeta, przez „e” — W. O.), własowcy i nasi rosyjscy zdrajcy. Ci, którzy sprzedawali za granicę tajne dokumenty. (W rzeczywistości było kilku „szczególnie niebezpiecznych przestępców”, którym karę śmierci zamieniono na 15 lat więzienia — oskarżono ich o współpracę z niemieckimi okupantami, i tylko jednego — o szpiegostwo. Własowców wypuszczono jeszcze w latach 50. A kilku banderowców rzeczywiście odsiedziało swoje 25-letnie wyroki. — W. O.). Dalej — antyradzieccy działacze (art. 70). To wszystko wybitnie wykształceni ludzie, z wielkim wsparciem z zagranicy. Dlatego warunki dla siebie stworzyli idealne. Jeśli mówić o obozie 36, to ubierali ich tam od stóp do głów, a odżywiali się oni lepiej niż większość populacji kraju. Dlaczego? Dlatego że jakikolwiek protokół administracji natychmiast odbijał się „tam” (za granicą. — W. O.) i wracał z powrotem w postaci wszelkiego rodzaju komisji. Chodziło nie tylko o garstkę ludzi, których trzeba było izolować, a o wizerunek kraju w całości. Dlatego nas kontrolowała nie Kizelowska prokuratura, która zajmowała się innymi strefami, a osobiście zastępca prokuratora obwodowego”. Można przeczytać, co o tej odzieży pisze Łewko Łukjanenko w 5. tomie swoich wspomnień „Z czasów niewoli. Odważni”. Książka ta lada moment ma ujrzeć światło dzienne: „Stusa przywieźli do Kuczyńskiego więzienia 12 grudnia 1980 roku i umieścili w małej celi dla dwóch osób. W pokoju dyżurnych milicjantów go, jak to w zwyczaju, rozebrano do naga, przeszukano uważnie rzeczy, zabrano do dodatkowej weryfikacji wszystkie papiery, wydali pasiastą odzież i kazali się ubierać. Przymierzał spodnie, a one krótkie. Narzucił na siebie kurtkę, a ona krótka i nie zakrywa lędźwi, a rękawy ledwo zakrywają łokcie. Zrzucił i prosi o wydanie dłuższych, odpowiednio do jego wzrostu (jego wzrost wynosił około 180 cm). Dyżurny oficer powiedział, że innej odzieży nie dadzą. — W takim razie prowadźcie do celi — powiedział Stus — w bieliźnie. — Nie, zgodnie z prawem administracja jest zobowiązana ubrać więźnia w odpowiednią odzież — odpowiedział oficer — i my wam wydajemy mundur recydywisty. — Ależ ta odzież nie jest na mnie. Jest całkiem mała. — No, nie będziemy w więzieniu trzymać krawca, żeby dopasowywać odzież pod każdego więźnia — odpowiedział oficer. — Ja nie wymagam indywidualnego dopasowania odzieży, a wymagam wydania takiej, w której można by się ruszać, bo ta po prostu krępuje mnie i nie zakrywa łydek, lędźwi i rąk. — Stus, jesteście bardzo wymagający. Źle zaczynacie siedzieć w naszej szczególnie surowej kolonii. — To wy źle zaczynacie. Prowadźcie mnie do celi w bieliźnie! Oficer (do starszyny): Zaprowadźcie go do celi. Stusa zaprowadzili do celi”. „Obywatel kontroler” Kurhuzow częściowo ma rację, pisząc: „Mnie po prostu do szału doprowadza, kiedy ich „sanatorium” porównują z GUŁAG-iem. W GUŁAG-u reżimu przeszło od 1980 do 1987 roku w sumie 53 więźniów. Zginęło tylko ośmiu: Andrij Turyk (1982), Mychajło Kurka (1983), Iwan Mamczycz i Ołeksa Tychyj (5.05.1984), Jurij Łytwyn (4.09.1984), Wałerij Marczenko (7.10.1984), Akper Kerimow (19.01.1985), Wasyl Stus (4.09.1985). W sąsiedniej strefie surowego reżimu zginął Iszchan Mkrtczian (24.04.1985). W Czystopolskim więzieniu — Anatolij Marczenko (8.12.1986). Niewielu. Oto kartka z kuchennego zeszytu z zapisem Mykoły Horbala, który jesienią 1984 roku pracował w kuchni: Obiad. 1 norma: Rosolnik. Kasza jaglana 9a: Rosolnik. Kasza jaglana 5b. Szczi. Kasza jaglana Wydanie zezwalam: DPNK (podpis) Kolacja. 1 norma, 5b, 9a — Zupa grochowa. Ryba Wydanie zezwalam: DPNK (podpis) 12 listopada (środa). Śniadanie. 1 norma i 5b — Zupa makaronowa 9a — Zupa perłowa. Wydanie zezwalam: DPNK (podpis) Wyjaśnienie. DPNK — „dyżurny pomocnik naczelnika kolonii”. Norma 9a — dla więźniów w izolatce, 5b — szpitalna. A żebyś długo żył, Kurhuzow, na takim jedzeniu i w takich „sanatoryjnych” warunkach, o jakich piszesz: „On siedzi u nas w cieple i suchości, je przy stole z obrusem, wcześniej nauczywszy się menu”. To o Wołodymyrze Bukowskim i Natanie Szaranskim, którzy, według słów Kurhuzowa, nie chcieli pracować, a tylko szukali powodu do głodówki, żeby „tam” (za granicą) „zbierać ludzi ginęły tysiącami, były poważne budowy, wyręby lasów, Kołymska trasa. To były lata 30—50. Co do tego ma „Perm-36” z jej czyściutkimi, sytymi więźniami, którzy wytwarzali na warsztatach zaciski do żelazek?”. Oto te zaciski na zdjęciu obok kluczy od naszych cel. Te zaciski (my mówiliśmy „panelki”) wytwarzał i Ołeś Szewczenko w swojej surowej strefie. Mychajło Horyń w specjalnej strefie szczypcami przytwierdzał do nich „sucharki”. A reszta więźniów przykręcała śrubokrętami te panelki do sznura żelazka. 522 sznury na zmianę. Praca fizycznie nie ciężka, ale jest jej dużo. Nie wszyscy mogli wykonać normę. A niewykonanie normy — to naruszenie reżimu, za które karali: pozbawiali widzeń (jedno na rok), paczek (jedna na rok do 5 kg, ale po odbyciu połowy wyroku), i karcer do 15 dób. Ołeś Szewczenko odsiedział 66 dób pod rząd — bez przerwy. W karcerze gorącą strawę dają raz na dwie doby, bez cukru i tłuszczu, i 400 g chleba codziennie. Jeśli ty nawet nie jesteś w karcerze, to masz wyżywienie za 22—24 ruble na miesiąc. Starsi ludzie wiedzą, co to za pieniądze. Że na wolności niektórzy odżywiali się jeszcze gorzej — nie zaprzeczam. I nie porównuję naszego wyżywienia i ogólnie warunków utrzymania z GUŁAG-owskimi, stalinowskich czasów. Tam rzeczywiście ludzie ginęli jak muchy. A przez nasz obóz specjalnego
Panelki oraz klucze od naszych cel, czapka recydywisty
Ołeś Szewczenko, łotewski dziennikarz Dainis Grīnvalds, pracownica Muzeum Katia, Wasyl Owsiłenko, Iwan Kukuszkin — były nadzorca. 28.07.2012, Kuczino
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
