Strona · s. 12strona oryginału ↗
Wołodymyr Szowkoszytny. „Biały Kreczet”
Слово Просвіти, №34 за 2012 рік
* * * Stepan przyprowadził swoich dywersantów dopiero dwudziestego drugiego maja. Już po samym ich wyglądzie Kreczet poznał, że stało się coś niebywałego. Oni nie po prostu promienieli — byli ogoleni, uczesani i mieli czyściutko wyprane mundury. — Raportuj, Stepanie! — uścisnął dłoń dowódcy grupy. — Zadanie Głównego Dowództwa UPA wykonane, druhu sotniku! — uroczyście i podniośle wypalił Stepan, lecz nagle nie wytrzymał, porwał Kreczeta w objęcia, zawył jak poleski żubr podczas rykowiska. — Kreczecie, drogi! Zlikwidowaliśmy tę nazistowską szumowinę! Generała Lütze już nie ma! — A postaw mnie, czarcie! — basował szczęśliwy Kreczet, nie mogąc wyrwać się z niedźwiedzich łap swojego dywersanta. — Opowiedz po ludzku, jak to było, co tam, do czego! — Ten ich Wowczak, on mi się jeszcze z Kowla spodobał! — nie hamował swoich uczuć Stepan. — Tak akcję przygotował i przeprowadził, że wiek wieków uczyć się każdemu partyzantowi! Wyobraźcie sobie: wyśledzić takiego ptaszka! — odwrócił się, oglądając pobratymców, — wokół niego utworzyło się duże, gęste koło zainteresowanych — sztabowców i ochrony. — Generał! Dowódca partyjnej armii SA! Tak urządzili zasadzkę, że nie pomogli ani motocykliści, ani szturmowcy, ani czołgi! — Wyobrażacie sobie, jak to?.. — A opowiadaj po kolei, bo do lochu trafisz! — płonął z niecierpliwości sotnik. — No dobrze, dobrze! — niby aż obraził się Stepan. — Wowczak przygotowywał tę operację od razu po wizycie Rosenberga w Równem, daty, chyba od siódmego, jak tylko Główna Komenda dowiedziała się o przyjeździe na Wołyń tego Lütze. Kiedy przybyliśmy do dyspozycji oddziału specjalnego „Pomsta Polissia”, Wowczak twardo wiedział, że kolumna generała przejedzie właśnie tą drogą, Brześć—Kowel, więc naszej grupie pod dowództwem ich dywersantów przyszło dwie doby rozstawiać przebiegłe pułapki, żeby nie spłoszyć sztabu, wysadzając zwiad i motocyklistów. Wreszcie piętnastego maja się pojawili. To był nie tylko generał! To był cały sztab do zniszczenia UPA na Wołyniu! Pod taką ochroną, jakiej ani my, ani Wowczak jeszcze nie widzieli! — Stepan znów obwiódł wzrokiem każdego z koła słuchaczy, nawet machnął rękami i od tego wydawało się, że zaraz pójdzie w tym kole w przysiadzie, klaszcze w dłonie i wtedy już go nie zatrzymać, ale nie, powstrzymał się. — Co prawda, Wowczak jednak widział tę kolumnę, osobiście dowodząc grupą zwiadowców w przeddzień — kontynuował opowieść, a potem, spotkawszy w tłumie zazdrosne spojrzenie Burego, dodał: — Żałował tylko, że z nami nie ma jego ziomka Burego. — Jutro wracam. Medycyna pozwoliła! — wdzięcznie spojrzał na Elwirę Franciszkownę. — Tak więc, dobrze, że sam Wowczak zawczasu widział tę kolumnę, bo tak rozlokował swoją grupę, że każdy znał swój cel i swoje zadanie, inaczej takiej armady nie pokonać. Ja już mówiłem, że miny ustawialiśmy na czołgi? — Mówiłeś — potwierdził Kreczet. — Tak ja skłamałem. Chłopcy dookoła zarechotali. — Jak to skłamał? — półżartem wyzwał sotnik. — Na motocykle i opancerzone auta nasz Petro je również wystawił! — pokajał się Stepan pod ogólnym śmiechem. — Tylko znacznie wcześniej, tak żeby zdążył wysadzić pierwszy czołg! — I co dalej? — przynaglał Kreczet. — Miejsce Wowczak wybrał niedaleko Kortelisów — na szczękach opowiadacza zagrały mięśnie. — To nie tylko symboliczne, a jeszcze i mądre: droga tam robi szeroki łuk, od wewnątrz którego, jeśli odejść do środka lub na zewnątrz koła, dobrze widać całą główną część kolumny, prawda, jeśli znaleźć takie miejsca w lesie. Wowczak je znalazł. Tak więc, jak tylko wysadził się pierwszy czołg, snajper Skrypka strzelił w szczelinę obserwacyjną ostatniego czołgu, a potem zaczęliśmy wysadzać materiały wybuchowe pod całą kolumną i ona utknęła na miejscu, po czym zaczęły wylatywać w powietrze przednie auta i motocykle. To był prawdziwy fajerwerk, druhowie! — artystycznie rozłożył ręce z rozczapierzonymi palcami do góry, jakby podnosząc do nieba te wysadzone czołgi, auta i motocykle szturmowców ulubieńca führera generała Lütze. I nagle, w zenicie tego triumfu, bezsilnie i nawet smutno opuścił swoje czarne od prochu ręce. — O jedno żałuję — westchnął ciężko i zamilkł niespodziewanie. — O co?! — nie wytrzymał Kreczet. — Josia! — machnął beznadziejnie ręką i odwrócił od Kreczeta oczy pełne łez. — Co Josia?! — pobladł Kreczet. — Skrypki nie wziął, gad. „Hawa nagila” nie zagrał! Tłum zaryczał ze śmiechu, a Kreczet porwał w objęcia Stepana, gotowy wytrzepać z niego duszę. — A co z ich sztabem? — pierwszy wyśmiał się Bury. — Kaplica sztabowi! — wycierał rękami łzy Stepan. * * * Ukraiński sztab ruchu partyzanckiego 20 maja 1943 roku bulbowcy napadli na niemiecki garnizon we wsi Czudelkin. 30 Niemców podczas walki przez nich zabito. Dowódca zgrupowania generał major Saburow * * * Nowe spotkanie z Dubowym odbyło się już w jego nowym sztabie, w miasteczku Kołki. Zgodnie z wcześniejszym porozumieniem Kreczet przybył na nie w towarzystwie dziesięciu ochroniarzy, których jednak rozbrojono, zanim poczęstowano i pokazano nową stolicę Ukrainy. Właśnie tak! Przecież na wjeździe do miasteczka powstańcy postawili znak: Republika Kołkowska. m. Kołki — tymczasowa stolica Ukrainy, do wyzwolenia Kijowa. Dowódca Okręgu Wojskowego „Zahrawa” Dubowy przywitał Kreczeta jak brata, co prawda — brata dwa razy starszego. Ruszył naprzeciw, błyskając ciemnymi młodymi oczami, zapuścił szeroką dłoń w gęstą czarną czuprynę zaczesanych do góry włosów, a już potem wypalił: — Nie męczę się Panem zachwycać, druhu sotniku! — zgarnął on Kreczeta w mocne objęcia. — To, jak działali Wasi chłopcy i w Janowej Dolinie, i w Japoloci, i w Trościańcu jest świadectwem wysokich kwalifikacji ich dowódcy. — Tak, my z Wami, druhu dowódco, dobrych nauczycieli mieliśmy! — uśmiechnął się w odpowiedzi Kreczet. — No, opowiadajcie, z czym przyszliście. Nie komplementami przecież wymieniać się — schował uśmiech w krótkie czarne wąsy, podrapał zadarty szeroki nos i umościł się za stołem słuchać. — Oto tutaj moi zwiadowcy zdobyli jedną ciekawą niemiecką mapę — rozłożył przed Dubowym na stole, — nasz sztab wyciągnął wniosek, że po pierwsze, Główna Komenda UPA pragnie tworzyć duże kontrolowane terytoria, a po drugie, pod to zadanie koncentruje w jednym miejscu znaczne ludzkie rezerwy powstańców. — Coś podobnego do tego — zmrużył oczy Dubowy, oglądając mapę. — I co dalej myśli wasz sztab? — Dalej nasz sztab myśli, że taka koncentracja naszych powstańców daje możliwość Niemcom wykorzystać wszystkie przewagi regularnej armii, to znaczy jej artylerię, czołgi, a nawet lotnictwo, co jest niecelowe i niemożliwe przeciwko drobnym oddziałom. — Ono to tak, druhu Kreczecie, jednak u nas nie ma wielu wariantów, aby zapewnić zaopatrzenie wojska, więc utworzenie takiej oto republiki — to w dużej mierze rzecz wymuszona. Jednak tutaj łatwiej można zademonstrować, o co walczy UPA — wyciągnął z szuflady ulotki i podał Kreczetowi. Za Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo! Wolność narodom, wolność człowiekowi! Śmierć despotyzmowi, tyranii i dyktaturze. O CO WALCZY UKRAIŃSKA POWSTAŃCZA ARMIA (UPA)?
Ukraińska Powstańcza Armia walczy o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo oraz o to, aby każdy naród żył wolnym życiem we własnym, samodzielnym państwie. Zniszczenie narodowego zniewolenia i wyzysku narodu przez naród, system wolnych narodów we własnych, samodzielnych państwach — to jedyny ustrój, który przyniesie sprawiedliwe rozwiązanie kwestii narodowej i społecznej na całym świecie. UPA walczy przeciwko imperialistom i imperiom, ponieważ w nich jeden panujący naród zniewala kulturowo i politycznie oraz wyzyskuje ekonomicznie inne narody. Dlatego UPA walczy przeciwko ZSRR i przeciwko niemieckiej „Nowej Europie”. UPA z całą stanowczością walczy przeciwko internacjonalistycznym i faszystowsko-nacjonal-socjalistycznym programom oraz koncepcjom politycznym, ponieważ są one narzędziem zaborczej polityki imperialistów. Dlatego jesteśmy przeciwko rosyjskiemu komuno-bolszewizmowi i niemieckiemu nacjonal-socjalizmowi. UPA jest przeciwko temu, aby jeden naród, realizując imperialistyczne cele, „wyzwalał”, „brał pod ochronę”, „pod opiekę” inne narody, ponieważ za tymi obłudnymi słowami kryje się odrażająca treść — zniewolenie, przemoc, grabież. Dlatego UPA walczy przeciwko rosyjsko-bolszewickim i niemieckim najeźdźcom, dopóki nie oczyści Ukrainy ze wszystkich „opiekunów” i „wyzwolicieli”, dopóki nie zdobędzie Ukraińskiego Samodzielnego Soborowego Państwa (USSP), w którym rolnik, robotnik i inteligent będzie mógł wolno, dostatnio, kulturalnie żyć i rozwijać się… UKRAIŃSKA POWSTAŃCZA ARMIA rok 1943 — Bardzo dobra i na czasie ulotka, druhu Dubowyj! — zakończył czytać Kreczet. — Oto widzicie! To wydrukowano w naszej własnej drukarni tutaj, w Republice Kolkowskiej! Jak nietrudno się domyślić, w lesie tego nie zrobisz… — To prawda. My po prostu chcieliśmy zwrócić uwagę Głównego Dowództwa na niebezpieczeństwa, aby sztaby uwzględniły wszystkie drobiazgi i przygotowały się do niemieckiej ofensywy, której prędzej czy później należy się spodziewać. — Ja obowiązkowo przekażę Wasze zastrzeżenia, ale wydaje mi się, że Wy jeszcze coś trzymacie w duszy! — uśmiechnął się Dubowyj, uważnie patrząc na Kreczeta. — To prawda, druhu dowódco, — ciężko westchnął sotnik. — Mnie głęboko niepokoi los rozmów między trzema odłamami nacjonalistycznego oporu, w szczególności między OUN-B a Bulbą oraz OUN-M. Szkoda, że moi chłopcy nie zdążyli odbić Sonara od Niemców — kilku minut zabrakło, — Kreczet z żalem machnął ręką, — wszak to właśnie Sonar prowadził te rozmowy. Dubowyj wstał ze swojego krzesła, od razu wypełniając sobą niemały pokój, przeszedł się wokół Kreczeta, podszedł do okna: — To doprawdy ogromna strata… Oprócz Iwachiwa „Sonara”, w tej walce zginął także szef Głównego Sztabu Wojskowego porucznik Julian Kowalski „Harpun” oraz adiutant sztabu Semen Sniatecki „Siwka”. Wasyl, Julian i Semen byli pierwszymi kierownikami UPA— Wkrótce ujrzy światło dzienne nowa książka znanego ukraińskiego pisarza Wołodymyra Szołkoszytnego — pierwsza i druga część trylogii o drodze i wyborze Ukraińców w próbach XX wieku. Uważny czytelnik jest już zaznajomiony z pierwszą książką — powieścią „Droga krzyżowa”, obecnie znacząco uzupełnioną i dopracowaną przez autora. Cały ukraiński świat projektuje się na wykrwawioną głodem wieś Połohy. Losy bohaterów W. Szołkoszytnego rozchodzą się w czasie i przestrzeni, przecinają się z losami wybitnych ludzi (w szczególności Wasyla Stusa), lecz nieodparta siła głosu krwi, siła przyciągania rodzinnego kraju wraca ich do domu, zawiązuje w ciasny węzeł ziemskie ścieżki, wszak każdy ma swoją drogę krzyżową na ukraińską golgotę. Druga książka dylogii — powieść sensacyjna „Biały Kreczet” — obejmuje wydarzenia lat 1937—1943, odzwierciedlając wojnę totalitarnych imperii oraz walkę UPA na Podolu, Wołyniu i Galicji. Główni bohaterowie Makar „Kreczet” i Elwira łączą swój wybór ze światem Jarosława Stećki, Bulby-Borowcia, twórców UPA oraz Republik Olewskiej i Kolkowskiej. Zemsta czy miłosierdzie — oto graniczne pytanie, które staje przed bohaterami nowej powieści Wołodymyra Szołkoszytnego. Zresztą, i sam autor wraz z czytelnikami będzie szukał odpowiedzi na te bolesne historyczne wyzwania, które niepokoją nasze społeczeństwo i dzisiaj: jaka jest cena niezgody między Ukraińcami? gdzie są źródła międzyetnicznego wyniszczania się? jak tworzy się państwo narodowe? Każdy bije się o swój interes, każdy dokonuje swojego wyboru. Kreczet broni wartości, z których najwyższą jest wolność. Jego wybór to walka. Cel to Ukraina. Środek to prawda.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
