Strona · s. 5strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Łesz TANIUK: «Pęka niewolnicza na siłę, łańcuch»
Слово Просвіти, №34 за 2012 рік
Kraj w przededniu protestacyjnej jesieni, w oczekiwaniu wyborów, zatem ze nadziejami na przemiany. Co nas czeka? Oto prognostyczne rozważania narodowego artysty, profesora Lesia Stepanowycza TANIUKA, reżysera, poety, krytyka, tłumacza, znawcy sztuki, przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych, deputowanego ludowego do Rady Najwyższej I–V kadencji. Sześćdziesiątnik, dysydent i obrońca praw człowieka Lesz Taniuk jest autorem licznych książek, w tym dwutomowego «Wyboru» oraz monumentalnej epopei «Dzienniki bez cenzury» (wydano 23 tomy, zaplanowano 60!), w której odzwierciedlono historyczno-kulturologiczną kronikę Ukrainy.
— Lesiu Stepanowyczu, ma pan kolosalne doświadczenie polityczne. Co nas czeka?
— Sytuacja mogła wylać się w Koliszczyznę albo w powstanie w związku z Kodeksem Ziemskim. Władza to zrozumiała, Kodeksu Ziemskiego nie uchwalono, czyli ten proces przeniesiono na przyszłość. Masowego zubożenia wsi i sprzedaży ziemi nie nastąpiło. Ale inne smutne rzeczy się dzieją. Każda władza stara się od czasu do czasu upuścić nadmiar pary z kotła, chce udowodnić, że nie jest kalifem na godzinę, lecz chce utrzymać się długo, że nie jest sprinterem na sto metrów, lecz na dystansie maratońskim. Jednak obecna władza to właśnie sprinter na sto metrów. Do czego to prowadzi?
Kiedyś Wiera Zasulicz strzelała do generała Trepowa (przypomnicie sobie, to ten, który rozkazywał: „Patronów nie żałować!”). Dlaczego? Obraził honor i godność studentów. Generał kazał wychłostać rózgami studenta: obnażono mu pośladki i haniebnie ukarano. Ta hańba doprowadziła do tego, że Wiera Zasulicz strzela do Trepowa, adwokat Koni ją uniewinnia, a studenci wynoszą „terrorystkę Wierę Zasulicz” z sali sądowej na rękach. Dziś sytuację zaostrzono do takiego samego wybuchowego poziomu. Jedni feudalnie panują, demonstrując swoją klasową pogardę dla wszystkich innych, a lekceważeni po cichu zaciskają pięści i marzą o zemście. Ściskanie sprężyny się wzmaga. Problemy narastają także na samym szczycie „nowej klasy” — przerozdział własności nigdy nie bywa bezkrwawy. Bliscy władzy mocno trzymają się swoich miejsc, oddaleni od niej układają plany tej samej zemsty i przywrócenia przywilejów. Polaryzują to przeciwstawienie (na razie ukryte) klanów, gałęzi władzy i worków z pieniędzmi: wybory — dla każdej ze stron symbol satysfakcji albo zniszczenia. Wczorajsi współpracownicy oszukują jeden drugiego: nie obrażaj się, że cię tym razem nie ma na liście — pójdziesz z okręgu jednomandatowego, wybraliśmy ci najlepszy okręg. A ten okręg jest już zajęty przez innego, z którym władcy wcześniej po swojemu się dogadali, a odrzuceni na margines to rozumieją.
— Ciosów poniżej pasa się nie wybacza, „za słowa trzeba odpowiadać”…
— Tak. Bo jaka jest moralna faktura tej „nowej klasy”? W ogólności niżej niż listwa przypodłogowa, nikt nikomu nie wierzy, człowiek człowiekowi — wilkiem. Otóż ci, których oni sprzedają, uważają za normalne wynająć zabójcę i „zamówić” wczorajszego partnera biznesowego czy z władzy — bo chodzi dla nich o samoobronę, o przetrwanie. W każdym razie, jeśli nawet nie dojdzie do takiej krwawej jatki w rozwiązywaniu konfliktów, każdy socjolog wam potwierdzi, że społeczeństwo ukraińskie już weszło w tę niebezpieczną strefę.
— Dojrzało do samosądów… — Oczywiście. Czym właściwie jest terroryzm? To zamach na demokratyczny, prawny sposób rozwiązywania sprzeczności. A jeśli demokratycznego, prawnego sposobu nie ma? Jeśli ulicznego bandytę zastąpił bandyta rządowy, za którym stoją siłowe struktury, przekupni sędziowie, psychuszki i tortury? Jeśli chcą cię postawić na kolana, jeśli widzisz na własne oczy, że milicjant, którego utrzymujesz z własnych podatków i który ma cię chronić, jest największym faszystą i zabija twojego przyjaciela albo gwałci go gumową pałką? Jeśli widzisz, że człowieka zarzynają w szpitalu, a łapownikowi i karierowiczowi za to nic nie grozi, jeśli farmakologia ma 2500% zysku, a człowiek umiera od złych lekarstw — czy normalny człowiek nie dojrzeje do samosądu jako jedynej formy samoobrony?
W społeczeństwie gromadzi się niekontrolowany społeczny ładunek świętego gniewu. Dodajcie tu jeszcze worek „klasowej wrogości” (P. Tyczyna), dorzućcie ekstremizm ludzi niezrównoważonych lub chorych psychicznie, zagotujcie to wszystko w kotle problemów międzyreligijnych, międzynarodowych i nawet niektórych międzypaństwowych — a wybuchnie nieunikniony wybuch, wystarczy do tego nawet przypadkowa zapałka czy zbawcza błyskawica. Przy tym argument o obecności lub nieobecności lidera dziś już nie obowiązuje. A rzecz nie tkwi nawet w internetowej specyfice naszej epoki ani w nieograniczoności dzisiejszych przepływów informacji. Honta i Żeleźniak nie byli przyczyńcami powstań — wyrzuciła ich na szczyt fala ludowa. Lidera hartuje i pielęgnuje energia ludowych głębin, rzucając go w historię wtedy, gdy staje się ona niezbędna. Praktyka pokazuje, że wszystko często zależy od jakichś przypadkowości. Dziś jakiś Kolesniczenko inicjuje prowokacyjną ustawę o języku, a wczoraj zdobył sławę draconiańską ustawą przeciwko homoseksualistom. Pojutrze zastrzelili go. Spróbuj się rozeznać, czy zrobili to homoseksualiści, czy obrażeni językiem. Ale kurek spuszczony — i poszła, jak mówią socjologowie, „podsycanie konfliktu”. Tę pożogę potem bardzo trudno ugasić, bo dokładają do niej chrustu także ludzie, którzy walczą nie w imię idei. Obywatele, którzy mają w głowie i sercu wielką ideę, mimo wszystko operują, by tak rzec, równoważnymi czynami dla osiągnięcia celu. Im większa idea, tym adekwatniejszy czyn. A ja teraz mówię o czynach i motywach nieadekwatnych, o działaniach związanych z niemożnością samorealizacji człowieka w konkretnej sytuacji. Powiedzmy, że mężczyznę śmiertelnie obraził milicjant, który stale terroryzował wieś i jego bliskich — i pokrzywdzony zobaczył w krzyw-
…nikowy obraz całego ukraińskiego krzywdzicielstwa, ucieleśnienie ogólnego zła. Przy tym człowiek upewnił się, że krzywdziciel znajduje się pod ochroną Prawa i że ci „prawnicy” to krzywdziciele jeszcze większego kalibru niż ten nikczemnik. Odwoływać się jej nie do kogo. Człowiek idzie do domu, bierze strzelbę i strzela do krzywdziciela w pogonach. Terror? Ale cała wieś powstaje w obronie upokorzonego, a człowiek, który zabił człowieka, staje się narodowym bohaterem.
Innymi słowy, to nie tylko akt robin-hoodyzmu, lecz problem samoobrony, gdy tracą się możliwości obrony państwowej i obywatelskiej, gdy człowiek zaczyna rozumieć: sędziowie są przekupni, prokuratorzy to najwięksi przestępcy, a Sąd Konstytucyjny biega, podwijając spodnie, za beczką pieniędzy i zmienia swoje orzeczenia jak rękawiczki. Bardzo się obawiam, że zaplanowane wybory odbędą się w sposób zbyt nieadekwatny, nieuczciwy.
Już nie wstydzą się mówić, kto ile kosztuje, że każdy deputowany musi wyłożyć dwa miliony na jakiś przekup, czy co. Stało się normą moralności społecznej (choć wszyscy rozumieją, że tak nie powinno być), że deputowany musi kraść, że Prezydent może wykupić połowę państwa dla swojej rodziny, że premier chce wepchnąć swojego syna do parlamentu, choć ten od dawna mieszka nie na Ukrainie, lecz w Austrii… I w ogóle ta feudalna kwestia synów, ci bezkarni młodzi bogacze, to marnowanie pieniędzy na ich wymysły, ten „bespriedieł” (jak sami mówią)…
— Jakie jest wyjście z tego bespriediełu?
— Wyjścia są dwa. Albo być owcami i w milczeniu znosić dalej, jakby miała się pojawić jakaś boska siła, bach, grzmot, burza… Albo jednak chwycić, mówiąc obrazowo, za widły, zanim los nas nie zadusi.
Sytuacja jest rzeczywiście niezwykle napięta. Ukraiński bandytyzm nagromadził na Ukrainie wielką ilość broni, wykorzystywanej nie zgodnie z przeznaczeniem. Marodery grabią wojskowe składy. Istnieje dostatecznie wszelkich struktur samoobrony. Wreszcie istnieje też genetyczne doświadczenie ukraińskiej narodowej samoobrony, różnorodne, włącznie ze zbrojnym. Historycznie nasza niepodległość nastąpiła niemal przez pokojowe przejście z jednego stanu w drugi. Ludzie, którzy pozostali przy władzy i u jej boku, nie byli niczym ograniczeni, nie byli gnębieni, lustracja nie nastąpiła. Oni jako pierwsi stali się największymi kapitalistami, to znaczy komuniści i komsomolcy (równolegle z elementem kryminalnym) stali się miliarderami, Symonenkowie zbudowali sobie wille.
— Ale ludzie są zbyt łatwowierni i tak bardzo nie podoba im się dzisiejsze życie, że mogą oddać komunistom swoje głosy.
— Bo bardzo słodko śpiewają. Sądzę, że komuniści mogą zebrać siedem–osiem procent.
Będziemy mieli kolejne straszliwe oszustwo, gdy kobiety, które chodzą z portretami Berii i Stalina na piersiach, zobaczą, że po raz kolejny zostały oszukane. Trzeba już było zrozumieć, że komuniści to wymierająca plemię; ale postradziecki lud jest gotów na swoją zgubę żyć iluzjami, a dla Ukrainy to ma ogromne znaczenie. Dlaczego iluzjami? Bo poza iluzjami nic im nie zostało… Myślę, że jesień może być bardzo dramatyczna dla Ukrainy. Zarówno w wymiarze międzynarodowym, w związku z procesami nad Tymoszenko i Łuczenką, jak i w wymiarze ekonomicznym, gdy nieustannie rozbrzmiewają kłamstewka o tym, że mamy podwyżkę emerytur i minimum egzystencji. O 8-10 hrywien, w pięciu etapach. No przecież to paradoks, fikcja: ceny rosną o pięćdziesiąt hrywien, a emerytura o pięć. A cały politbomonde krzyczy: „Jakże my uszczęśliwiliśmy biednego ukraińskiego człowieka!”. Co najbardziej poruszy ludzi? Nie hasła ideologiczne, nawet nie kwestia niepodległej Ukrainy, ukraińskojęzycznej czy rosyjskojęzycznej. Wszystko to będą dodatkowe czynniki, istotne dla świadomego obywatela. Największym problemem będzie socjalne przetrwanie ukraińskiego człowieka. I tu pojawia się problem inteligencji, która do tej pory siedzi, że tak powiem, na dwóch krzesłach i nie chce wstać, jak głupiec z masłem na słońcu, bo masło spłynie. Inteligencja dostanie w tym zamieszaniu wiele policzków, bo ludzie buntu nie będą rozróżniać, kto jest kim. Oni w swojej masie nie odróżnią, powiedzmy, filozofa Myrosława Popowycza od deputowanych ludowych w rodzaju Jefremowa czy Turczynowa. Tak już bywało w naszej historii, czytajmy klasykę… — Ale przecież dojrzewa młode pokolenie, które urodziło się nie za władzy radzieckiej. — Tak, ono nie ma klapek na oczach ani tarakanów w głowie, Lenina i Stalina nie zna! Młodzi na razie tylko się dziwią, że nie daje im się możliwości pisać, czytać i oglądać tego, co chcą, że karmi się ich gumą do żucia moskiewskiej prasy i rosyjskich telefilmów. Że są nieustannie spychani na dalszy plan. Ale to już nie pojedynczy ludzie, to — pokolenie! I ono ma wsparcie… jeszcze niedobitych szedesiątników, tak jak kiedyś mieliśmy wsparcie Antonenki-Dawydowycza, Bażana, Rylskiego, Tyczyny, Kruszelnyćkiego, Iwana Kozłowskiego, Ołesia Honczara. Pokolenia się zespolą. I wtedy powstanie niewyobrażalny ładunek, jak kiedyś za ...
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
