Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pasjonarna energetyka ukraińskiego słowa poetyckiego Naddunajszczyzny

Слово Просвіти, №34 за 2020 рік

Halyna RAJBEDIUK, profesor katedry języka i literatury ukraińskiej Izmailskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, laureatka nagrody imienia Iryny Kałyneć, członkini Izmailskiej miejskiej organizacji podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Ukraińska Naddunajszczyzna jest unikalnym krajobrazem kulturowym i w artystycznej czasoprzestrzeni ujawnia niezwykle interesujący fenomen artystyczny. Ta ziemia, w dalekiej przeszłości „nazwana Budziakiem / tureckojęzycznymi ustami…” (M. Wasyluk), która obejmuje międzyrzecze Dunaju i Dniestru, pośród wielu innych regionów naszego państwa wyróżnia się pstrokatym środowiskiem etnicznym. Dzisiaj mieszka tu ponad 130 etnosów, które znalazły na tym terytorium, oprócz żyznych ziem, duchową Ojczyznę, otrzymawszy realną możliwość rozwoju autentycznej kultury swoich przodków w ogólnonarodowym rozwoju Ukrainy. Niezwykle atrakcyjny swoim niepowtarzalnym kolorytem stepowych przestrzeni, ten słoneczny, malowniczy kraj słynie z wybitnego dziedzictwa kulturowego. W jego przebogatych warstwach jaskrawo promieniują zdumiewającymi barwami malownicze płótna, polifonicznie i harmonijnie brzmi melodia słowa i pieśni różnych narodów (Ukraińców, Rosjan, Bułgarów, Mołdawian, Rumunów, Gagauzów, Albańczyków, Ormian i in.), które przez wieki pokojowo żyją i pracują na tej błogosławionej ziemi. „Taki współczesny Babilon – / nasz naddunajski region” (W. Rewa). W różnorodnej panoramie kulturowo-artystycznej Naddunajszczyzny (Budziaka — południowej części Besarabii) wyłania się liryczne „grono” utalentowanych ukraińskojęzycznych poetów: Mychajła Wasyluka, Wałerija Wychodcewa, Tamyły Kibkało, Hałyny Łysoji, Wołodymyra Rewy, Wołodymyra Simejka. Pojawiwszy się na literackim horyzoncie w ostatnich dziesięcioleciach ubiegłego wieku, ich twórczość stała się znakomitą wizytówką kultury naddunajskiego kraju w ogólnonarodowej przestrzeni duchowej. Dorobek tego kręgu autorów odczuwalnie rozszerza wyobrażenie o ich statusie jako poetów szczebla regionalnego. Przed nami prawdziwi mistrzowie pióra i wirtuozi ukraińskiego magicznego słowa o wysokim zasięgu estetycznym i potężnej pasjonarnej energetyce. Rozwijając się w nurcie ogólnonarodowego postępu duchowego, twórczość artystów „Naddunaju żurawiego” (M. Wasyluk) powstała w indywidualnie nakreślonych hipostazach. Każdy z nich uformował własny świat artystyczny z jego oryginalną paletą motywów i obrazów, zaświadczył o indywidualnym stylu pisania, swoich „sekretach twórczości poetyckiej” (I. Franko). Wszyscy oni są różni pod względem typu myślenia artystycznego, środków wyrazu poetyckiego, wreszcie i pod względem poziomu talentu, jednak są zgodni w gorącej, niezłomnej miłości do Ukrainy i „małej” ojczyzny — Naddunajszczyzny. Rozkwitem swojego talentu, delikatnymi strunami lirycznego głosu, bogactwem świata duchowego, głębią duszy i szczerością uczuć poeci Naddunajszczyzny zaświadczyli o słuszności mądrej sentencji staroukraińskiego myśliciela Hryhorija Skoworody: „Każdemu miła jego strona...”. Ich czarodziejskie słowo jest „nasycone odurzającym zapachem Budziackiego stepu i białopiennych kwitnących sadów, miękkim pluskiem fal siwego Dunaju, śpiewem ptactwa zalewowego lasu, szczególną błęcią naszego ukraińskiego nieba, chmurami, które snują się deszczami, miłością do ludzi, do matki przyrody, dobrem i wiarą…” (zbiór „Spowiedź serca”, Charków-Izmaił, 2010). Ideowo-treściowym centrum, wokół którego obraca się niepowtarzalny świat artystyczny liryki poetów Budziaka, można z pewnością uznać skierowane do czytelnika słowa otuchy Tamyły Kibkało: Kochaj i poznaj swój rodzinny kraj, Budziacki step, rzekę Dunaj, srebrzysto-błękitne limany, jesienne poranne mgły, szmaragdowy rozkwit gajów… Kochaj swój Naddunajski kraj! Niezmienną dominantę światopoglądową twórczości naddunajskich artystów wyznacza zakorzenienie ich poetyckiego słowa w narodowym gruncie. Wszechprzenikającym i wszechogarniającym fenomenem lirycznych objawień każdego z nich jest duchowo-patriotyczny historyzm, a nieodłączną częścią autorskiego „Ja” — soborna Ukraina jako realne państwo i jako substancja duchowa: „Ty mój światopoglądzie, Ukraino, / moja nadziejo i duszo” (W. Rewa). Historyczne asocjacje, szerokość filozoficznych rozważań w ich wierszach odpowiedniego pola znaczeniowego nakreślają wieloaspektowy problem pamięci, aktualizując temat bytu narodu w historycznym upływie czasu. W tym celu wybierają do tworzenia fabuły kulminacyjne tragiczne epizody bliższej i dalszej historii Ukrainy: „Oto na Rusi tatarskie knuty / Strasznych, jak trąba powietrzna, jeźdźców Batyja…” (W. Rewa); „Nie każdy opłakany / Z tych kozaków, / Ze sławnych chortyckich – / Siczyków...” (W. Wychodcew); „Starodawna szabla, / Kogoś karała? / Turka, czy Lacha, / Może janczara?” (W. Simejko); „Narodzie mój! Czyś zmarzł na Sybirach, / Czyś oszalał w gułagach od katów… / …Czy tak cię zniszczył Czarnobyl?..” (W. Wasyluk). Jednoczącym początkiem artystycznej historiozofii poetów Budziaka jest przewijająca się ambiwalencja, jako rzeczywistość, w ten sposób jawi się tutaj przede wszystkim jako perspektywa narodowego bytu. Jego symbolem tradycyjnie występuje heroiczna epoka kozaczyzny, która uosabia rycerski początek, heroicznego ducha narodu, rozpaczliwą walkę o godność – osobistą i narodową. Ten sacrum wyznacza ideowy rdzeń znaczącej części dorobku naddunajskich poetów: „Bandurze”, „Odrodzenie” M. Wasyluka; „Śmierć kozaka”, „Duma Koszowego” W. Wychodcewa; „Żółte Wody. Czerwona wola” W. Rewy; „Za wolność” W. Simejka. Poprzez fabułę utworów leitmotivem przechodzi idea odnowienia kozackiej dzielności jako gwarancji wolnościowego ducha narodu. Historyczne wizje w wielu wierszach są związane z Dunajską Siczą jako głównym ośrodkiem kozackiej wolnicy na geograficznych terenach Budziaka (cykl „Kozackie fajki” W. Wychodcewa; „Oj, koniu, koniu – wierny pobratymcze!”, „Szumiały wiatry bujne” W. Simejka). Organiczną składową artystycznej historiozofii naddunajskich artystów stanowi niezwykle ważny problem zachowania pamięci narodowej narodu ukraińskiego: „My sławę kozacką / szybko zapominamy” (W. Simejko); „Gdzie kozackie pokolenie / i hetmańska sława?” (W. Rewa). Przemyślenie przez nich historii w zaznaczonym aspekcie aktualizuje cały kaskadę palących problemów narodowych, które ostro rezonują w obecnym życiu Ukrainy. Ich wiersze budzą w świadomości narodu poczucie godności narodowej, przynależności do rodzinnych prakorzeni: My – Kobzarze! Za naszymi palcami Nieśmiertelne dusze przodków jęczą. I wolne myśli wolnymi ustami Ich prawdomównym głosem brzmią! (M. Wasyluk). Tematykę narodową twórcy słowa wielokulturowego/wielojęzycznego Podunawia kojarzą przede wszystkim z problemem języka jako „domu bytu” (M. Heidegger), jego funkcjonowaniem i swobodnym rozwojem jako gwarancją niezłomności woli i niepodległości państwa: „Język ojczysty – / Mój kraj. / Tak zaczyna się / Ukraina” (W. Wychodcew); „Jednocząc się w biblijnym ziarnie słowa / w życiodajnym języku ukraińskim / – naród nieśmiertelny...” (W. Rewa). Afirmacja życia i sławienie życia ukraińskiego słowa jako „stodźwięcznego” głosu, „ducha piękna i mądrości narodu” (M. Wasyluk), „jako Bożego słowa Kobziarza” (W. Rewa) jest tą intonacyjną cechą, tym emocjonalno-psychologicznym imperatywem, który łączy indywidualne światy artystyczne poetów Podunawia, uwydatnia potężny witalistyczny patos ich liryki: „...Jak grzmot pioruna – żyj, Ukraino! / Języku ukraiński, żyj... Otwierając mało znaną stronę poetyckiego świata słonecznego zakątka południa Ukrainy, chcemy zapoznać czytelników ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”, wszystkich miłośników języka ojczystego i kultury z pasjonariuszami narodu ukraińskiego, których Słowo na przednich rubieżach w wieloetnicznym Podunawiu po rycersku, z poświęceniem służyło i służy zachowaniu, ochronie i rozkwitowi najbogatszych źródeł naszej kultury, języka ukraińskiego jako narodotwórczego czynnika państwowotwórczego. Poeta-pieśniarz Mychajło Wasyluk (1942-1991) — członek Związku Bandurzystów Ukrainy, pierwszy przewodniczący Izmailskiej miejskiej organizacji podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, prawdziwy działający patriota, którego płomienne i namiętne serce „na dłoni bandury kwitło” — w jednym z wierszy, przejętym troskliwym niepokojem o los soborowości państwa, pisał: Bez Niepodległej nie potrafię żyć na świecie niepodlegle, nie rozmawiać bez zastrzeżeń, nie zaznać wolności nawet we śnie... Te, jak mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać, nadmiernie patetyczne i głośne wersy Mychajło Wasyluk godził z codziennym życiem, z twórczością, będąc namiętnym wyrazicielem i nosicielem idei narodowej w zrusyfikowanym kraju, gdzie ona w tamtym czasie (lata 1970—80) ledwie tliła się. Jego słowo, jako ucieleśnienie estetyki czynu, jest naszą palącą współczesnością i zarazem oczekiwaną przyszłością: „I zmartwychwstaje w pieśniach / Naród-kozacy i Ukraina!”. Mimo wyjścia w ogólnoludzkie przestrzenie duchowe, ta „triada” zawsze pozostawała dla poety jego fundamentalnie niezmiennym credo. W przededniu rocznicy niepodległości Ukrainy, namiętne słowo izmailskiego artysty-kobziarza, zrodzone pod znakiem wysokiego celu, brzmi szczególnie przenikliwie i aktualnie, jak, właściwie, i głos całego „grona” poetów Podunawia, natchniony pasjonarną energetyką ukraińskości. Dzisiaj dorobek twórczy ukraińskojęzycznych poetów „Podunawia żurawiego” wyraźnie kształtuje kod przestrzeni duchowej Budziaku, w ostatnich zaś latach coraz potężniej dając o sobie znać w życiu literacko-artystycznym całej Ukrainy, częściowo także poza jej granicami (Włochy, Kanada). Swoją przedmowę do zbioru „Dzwony wiecznego dobra” Wałerija Wychodcewa (członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy) znany odeski pisarz, publicysta i naukowiec Bohdan Suszynski kończy przemyśleniami, które w pełni można zaadresować także wielu innym podunajskim poetom, którzy dawno stali się wpływowym ośrodkiem kultury ukraińskiej w tym kraju, jej namiętnymi pasjonariuszami: „Talent — niezależnie od tego, w jakich prowincjach by kipiał, — jest zjawiskiem nieśmiertelnym”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn