Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

O sławnych wołyńskich braciach — Iwanach Omelianiukach

Слово Просвіти, №34 за 2020 рік

Olesia KOWALCZUK, zasłużony nauczyciel Ukrainy, Wołyń W obecnym dramatycznym kontekście, gdy putinomani narzucają bezwstydny cynizm pod pseudotolerancyjnym hasłem „jaka różnica”, wydaje się stosowne zwrócić uwagę opinii publicznej na nowo wydaną w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” książkę „Iwan Omelanjuk: życie za dwóch” autorstwa Niny Horyk. Przemyślanie i ciekawie przedstawiona jest w niej historia życia — rzeczywistość pełna swoistej mistyki i wymownej symboliki odnośnie do niezniszczalności narodowej puli genetycznej Ukraińców. Chodzi o zdumiewającą harmonię w życiowych wyborach dwóch rodzonych braci — dwóch Iwanów Omelanjuków, których losy postrzegane są jako kontynuacja jednego przez drugiego w służbie idei ukraińskiej. Aby nakreślić wszystkie istniejące wcielenia jednego z głównych bohaterów, Iwana Wasylowicza-młodszego, znanego na Ukrainie i w świecie uczonego-wynalazcy w dziedzinie telerradioelektroniki, nie wystarczyłaby nawet solidna kolumna gazetowa. Dlatego skupimy się na tym, co najistotniejsze. Od 2007 roku nasz bohater figuruje jako założyciel i fundator swojego imienia funduszu charytatywnego „Przyszła Wołyń-Ukraina”, zajmuje się wspieraniem ubogich zdolnych uczniów i studentów, obroną języka ukraińskiego, wydawaniem literatury popularyzatorskiej, wspieraniem ruchu wolontariackiego. Przy okazji zauważmy, że wykształcony i zawodowo wyrafinowany, odnoszący sukcesy technik problemem języka ojczystego (o, nieprzemijająca przez wieki nasza gorzka problematyko!) interesuje się nim już od młodości, w czasach „odwilży chruszczowowskiej”, a w czasach niepodległości finansuje akcje umacniające język ojczysty dla szerokiego ogółu, uczestniczy w organizowaniu praktycznej działalności „Ruchu za język ukraiński”. Ostatnio w centrum uwagi dobroczyńcy znajduje się sfera antykoronawirusowa. Niedawno, oprócz wszystkich datków, dołożył z własnej kieszeni ponad 1 mln hrywien na zakup supernowoczesnego diagnostycznego sprzętu dla szpitala i domu porodowego w mieście Kowel oraz skutecznego wyposażenia dla bazowych placówek leczniczych całej Wołyni. Swój gest wyjaśnił lakonicznie: „Z paszportu jestem kijowianinem, ale krew mam wołyńską”. Z punktu widzenia obywatela może się wydawać, że odnoszący sukcesy naukowiec i przedsiębiorca tak hojnie „rzuca pieniędzmi”, bo od dawna zrównał się majątkiem ze znanymi oligarchami i nie ma żadnych trosk w życiu osobistym. Jednak wszystko to jest dalekie od prawdy. Chodzi o coś nieporównanie większego — o świętość, o powołanie sumienia, o rozumienie patriotyzmu jako przynależności do tych, którzy nie chcą godzić się z poniżeniem rodzimego narodu nieprzemijającą biedą. W pamięci — rodzina kiedyś zamożna, ograbiona przez sowietów, której potomek cudem zdołał zdobyć ogólne średnie wykształcenie, skazując siebie na tułaczkę aż po przewlekłe niedożywienie. A ponadto inaczej postępować nie pozwala pamięć serca — pamięć o starszym bracie, pełnym, jak już wspomniano w tytule, imienniku. Przypomnijmy, że obaj bohaterowie książki — synowie Poleszuków Wasyla Iwanowicza i Pelagii Hryhoriwny ze wsi Podsinówka na Starowyżiwszczyźnie. Głowa rodziny, nawiasem mówiąc, miał przydomek Hajdamaka, bo w młodości zdążył walczyć za Ukrainę, był kawalerzystą w hajdamackim pułku hetmana Skoropadskiego. Ulubiony pierworodny syn zginął w wieku 20 lat „za miłość do Ukrainy” — został rozstrzelany wraz z innymi patriotami w więzieniu w Kowlu przez katów NKWD 23 czerwca 1941 roku. Zdążył napracować się w gospodarstwie ojca, które powstało z niestrudzonej pracy na kilku hektarach posagu Pelagii do dobrze urządzonej zagrody we wsi i wspaniałego chutoru Kalinec w lesie z budynkami gospodarczymi, dwiema pasiekami, stawkami, zasadzonym gajem kalinowo-leszczynowo-dębowym. Nawiasem mówiąc, według wspomnień siostry Marii, „za sowietów zrobili tam gołe pole”. Mimo nadmiernego zajęcia pracą fizyczną młody Iwanko starannie pracował nad samokształceniem, w wolnych chwilach nie rozstawał się z literaturą historyczną i „Kobzarzem”. Przygotował do szkoły dwie siostrzyczki tak, że przyjęto je od razu do 2 klasy. Wolny czas w święta spędzał na rozmowach z przyjaciółmi o podobnych poglądach, którzy byli zaangażowani w struktury „Proświty” i OUN. Miał ukochaną — piękną Marusię Romanczuk, nauczycielkę z sąsiedniej wsi, aktywistkę podziemia. Oboje śpiewali razem w prowadzonym przez nią chórze pieśni wolnościowych. Nawiasem mówiąc, gdy niemieckie władze pozwoliły krewnym zabrać ciała rozstrzelanych do domu, Marusię rozpoznano po bujnym czarnym warkoczu, a drugie ciało było oderwane wraz ze skórą. Również Iwana katowano dotkliwie. Podczas przekazywania żywności matka zobaczyła przed sobą zamiast dwudziestoletniego przystojnego młodzieńca posiwiałego, pobitego i wycieńczonego obcego człowieka o głosie chrapliwym, jak u starego dziadka. Wnuczka Omelanjuków, Maria Chotyńska, w swojej książce „Przeszłość puka do serca” nakreśliła tragiczny obraz bólu z powodu rozstrzelanego syna: „Matka bardzo rozpaczała po jedynym synu. Lamentowała, łkała, rozkładała na podłodze jego ubranie, pochylała się nad nim jak nad zmarłym…” Wkrótce po tragedii Pelagii przyśnił się anioloподobny mężczyzna w bieli z niemowlęciem na rękach, który przestąpił próg chaty i powiedział: „Nie martwcie się, mamo, przyniosłem waszego Iwanka. …Wyrośnie z niego wielki człowiek, będzie jeździł po zagranicach…” Rzeczywiście, po roku pojawił się ku radości rodziców i sześciu sióstr ten chłopiec, imię którego nadał mu sam czas urodzenia — 7 lipca, i który w dorosłym wieku rzeczywiście potwierdził proroctwo z matczynego snu. Iwan Omelanjuk-starszy rzeczywiście powrócił do rodzinnej Podsinówki — niemal 55 lat po śmierci. Pomnik bratu wzniósł Iwan Omelanjuk-młodszy. „Ukraino — jesteś wieczna dzięki jego ofierze, a on jest wieczny w tobie” — to nie tylko napis na granicie, jak słusznie zauważa autorka książki. To przekonanie, które przez dziesięciolecia żyło w sercu najmłodszego przedstawiciela rodu Omelanjuków. Żyło od dzieciństwa, gdy za władzy radzieckiej pracowita zamożna

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn