Strona · s. 15strona oryginału ↗
Jurij Potapenko: «Moje najlepsze role dopiero przede mną»
Слово Просвіти, №34 за 2020 рік
Aktor Jurij Potapenko służy w Kijowskim Narodowym Akademickim Młodym Teatrze już prawie trzydzieści lat. W tym czasie zagrał około 70 ról. A do tego liczne prace w kinie i innych teatrach. Niedawno obchodził swój jubileusz. Dzisiaj pan Jurij jest gościem „SP”.
— Co poprzedziło Pana wybór zawodu aktorskiego? — Jeszcze w szkole brałem udział w KVN. Jako reżyser wystawiłem spektakl „Kopciuszek” i zagrałem w nim rolę żołnierza, który podaje pantofelek głównej bohaterce. Kiedy latem wypoczywałem u babci na wsi, razem z przyjaciółmi zrobiłem teatr lalek. Sam skonstruowałem scenę, która otwierała się i zamykała, wymyśliłem, jak zrobić światło. Minęły lata. Pracowałem jako budowlaniec przy Krymskiej Elektrowni Jądrowej. Przyjechałem w odwiedziny do mamy do Kijowa. Pewnego razu przechodziłem przez Chreszczatyk, zachciało mi się wypić kawę. Przypadkowo zatrzymałem się przy drzwiach z napisem „Kijowski Instytut Teatralny”. Miałem przeczucie, że muszę tu wejść. Wszedłem do komisji rekrutacyjnej i zapytałem, co trzeba zrobić, aby dostać się na tę uczelnię. A nieżyjąca już dziś Julia Tkaczenko pyta mnie: „Gdzie pan teraz mieszka?”. Odpowiadam, że na Krymie. A do końca składania dokumentów i pierwszego etapu kwalifikacyjnego zostawało 5 dni. „Jeśli zdąży pan w ciągu pięciu dni pojechać na Krym i przywieźć dokumenty, to jest pan naszym studentem. Tylko proszę nauczyć się repertuaru” – powiedziała Julia Semeniwna. Repertuaru uczyłem się w pociągu. Przyznam, że było to bardzo trudne. Pociągiem jechały dzieci na obóz pionierski. Więc monolog Sawy Czałego, fragment „Tarasa Bulby”, piosenkę „Noc taka księżycowa” oraz wiersze uczyłem się w przedsionku wagonu. Dla mnie Julia Semeniwna była teatralną mamą, była wobec mnie surowa. Jestem jej wdzięczny, że dała mi możliwość spróbowania swoich sił w tym zawodzie. Na wszystko wola Boża. Człowiek może iść gdziekolwiek, ale przyjdzie tam, dokąd prowadzi go los. Jeszcze nie będąc studentem, zacząłem grać w kinie. Na wytwórni filmowej wszystko było niezwykłe. Grałem w filmie „Kozacy idą”. Ważyłem wtedy 98 kg (teraz 73). Kiedy wsiadałem na konia w pełnym rynsztunku, to on aż przykucał. Do zakończenia nauki miałem już cztery lub pięć prac w kinie. Miałem możliwość bronić dyplom jako aktor teatralny i filmowy. Wybrałem teatr. Moimi pracami dyplomowymi były „Sprzedawca deszczu”, gdzie grałem Noego, a w spektaklu „Figaro” – Bartolo.
— Czy po zakończeniu nauki od razu trafił Pan do zespołu Młodego Teatru? — Początkowo pracowałem jako aktor studyjny w Wytwórni Filmowej imienia Ołeksandra Dowżenki. Ale do etatu tak i nie trafiłem. Potem pół roku pracowałem w Kijowskim Teatrze Młodego Widza, po czym znów grałem w filmach. W tym czasie główny reżyser Młodego (wtedy młodzieżowego) teatru Wiktor Szułakow wystawiał „Rewizora”. Zaproponował mi rolę Chlestakowa. Za to, że związałem swój los z tym teatrem, jestem wdzięczny aktorom Wałerijowi Lehinowi i Serhijowi Kuczerence, a także reżyserowi Wołodymyrowi Ohłoblinowi. Na małej scenie teatru odbywała się próba generalna dużej części spektaklu, na której była obecna cała rada artystyczna teatru. Był tam monolog, kiedy mojej postaci dają łapówki. Co robić dalej? Po jego zakończeniu zacząłem „kąpać się” w tych pieniądzach. Twórcze odkrycie spodobało się. Po tym podpisano ze mną kontrakt. Ważną dla mnie rolą stała się rola Skworcowa w spektaklu „Szelmenko-podkomendny”. W tym czasie nasz teatr pojechał na występy do Mińska. Zostałem w Kijowie, bo nie byłem jeszcze w pełni zaangażowany w repertuar. Powiedziano nam: „Kto nie pojechał, ten wystawia Szelmenkę”. Obok grali wspaniali partnerzy. Było ciekawe twórcze odkrycie: kiedy mówiono słowo „Prisieńka”, mój bohater mdlał. Ihor Szczerbak, który grał Szelmenkę, potrafił zażartować, niespodziewanie mówił „Prisieńka”, a ja oczywiście „mdlałem”. Wychodziło to śmiesznie. „Szelmenko-podkomendny” był absolutnie aktorskim spektaklem, graliśmy sobie ku uciesze. Po „Szelmence” zagrałem wiele ról komediowych. Dopóki reżyser Ołeksandr Dzekun nie zaproponował mi roli Pronia w spektaklu „Dzień duchów”. Spektakl jest skomplikowany. Jest tam sytuacja, kiedy główny bohater, którego rolę grał Dmytro Tubalcew, zabija moją postać. On czeka na swoją ukochaną, a mój bohater przychodzi z tamtego świata i zaczyna go zakopywać, przy tym mówiąc: „To ja zabiłem twoją ciotkę, a jej powiedziałem, że to zrobiłeś ty”. Bardzo trudny materiał, niezwykle ciekawa praca. Po tym spektaklu skończyła się moja komediowość. Od tamtej pory przyszły zupełnie inne prace.
Niedługo przed rozpoczęciem kwarantanny wypuściliśmy spektakl „Salome” według Oscara Wilde’a. Reżyser Wołodymyr Borysiuk połączył kilka postaci w jedną – to dwaj Żydzi, którzy się spierają. Również dość skomplikowany spektakl, dużo plastyki. Przychodzi grać na trzech różnych scenach. Różnica zawsze jest. Jest ona w przekazie. Wychodzisz i rozumiesz, ilu widzów na ciebie patrzy. Na małej scenie trzeba wszystko zminimalizować. Dla młodzieży to dobra szkoła – grać w różnych wcieleniach. Mikroscenę otwieraliśmy spektaklem „W czym cudzo, ciociu?”. Spektakl ludowy, z lalkami. Chwytał ludzi za duszę.
— Jak zmienił się teatr po tym, jak dyrektorem-kierownikiem artystycznym został Andrij Biłous? — Rozszerzył się repertuar, stało się więcej ciekawych spektakli. Przyjął wielu młodych ludzi, w zasadzie stworzył nowy zespół. Spoczywa na nim wielka odpowiedzialność. Dokłada wielkich starań, aby teatr istniał i rozwijał się, miał swoje oblicze. Dzięki Biłousowi otrzymaliśmy status – Narodowy. Teatr pracuje głównie dla młodzieży. Ale wystawiamy też klasyczne dzieła. Jednym z ostatnich takich spektakli jest „Szynel”. Główny bohater, którego rolę wykonuje Stanisław Bokłan, dużo mówi. Ale głównie jest to spektakl muzyczny. Andrij Fedorowycz, moim zdaniem, ma asocjacyjne spojrzenie na życie. Wszyscy widzimy, dokąd zmierza teatr. U nas zrobiono remont, mamy czyste garderoby. Wszystko zrobiono po to, aby aktor miał możliwość odpocząć. Kiedy byłem młody, to zdarzało się grać po 32 spektakle miesięcznie, do tego jeszcze wyjazdy. Z rana gramy bajeczkę, a wieczorem jedziemy na wieś grać „Szelmenkę”. Teraz pracy jest mniej, ale jest ona bardziej obszerna. Tacy aktorzy jak Jarosław Hawryluk, Wałerij Szeptekita, Wałerij Lehin, Jarosław Czornenkyj – mają bardzo wielką odpowiedzialność. Jesteśmy starsi i nie możemy wyjść nieprzygotowani na scenę. Byłby to bardzo zły przykład dla młodzieży.
— Równolegle z Młodym Teatrem przez ponad dwadzieścia lat grał Pan w Kijowskim Teatrze Dramatycznym „Brawo”. — Ze szczególnym ciepłem i czułością wspominam ten teatr. Bardzo wiele mi dał. Pracowałem razem z Wałerijem Siwaczem, Mykołą Olijnykiem, Wiktorem Szestakowem, Serhijem Sołodowem, Ksenią Sokołową, Anatolijem Hnatiukiem, kierownikiem artystycznym tego teatru Lubow Titarenko oraz wieloma innymi wspaniałymi aktorami.
Kiedy drugi rok pracowałem w Mołodym, do teatru „Brawo” po raz pierwszy zaprosił mnie Wołodymyr Sudjin, bym zagrał żołnierza w spektaklu „Czarodziejskie buciki”. To był bardzo wesoły spektakl. Swego czasu wystawiałem sztukę „Wyspa skarbów”. A w „Brawo” znów mogłem spróbować swoich sił jako reżyser. Lubow Wiktoriwna wystawiała jakiś spektakl. Rozmawialiśmy, ja skomentowałem. Powiedziała: „Masz sztukę, bierz i wystawiaj”. Była to sztuka Marca Camolettiego „Och, ta Anna”, która w teatrze otrzymała tytuł „Tokujące motyle”. Kiedy wspaniały aktor Ołeh Kowalenko nie mógł zagrać roli głównego bohatera, zacząłem grać ją ja. Potem wystawiłem „Ryzyko” i inne spektakle. W jednych grałem, w innych nie. Jestem wdzięczny za takie zaufanie kierownikowi artystycznemu teatru. Zapamiętałem również spektakl „Wilk w owczej skórze”. Wystawiałem ludową wariację. Od razu powiedziałem, że to moje podziękowanie za naukę dla Wiktora Szułakowa. Swoją drogą, w spektaklu „Wilk w owczej skórze” po raz pierwszy w historii teatru „Brawo” część bohaterów przemówiła w języku ukraińskim. A później wystawiłem tu ukraińską klasykę – „Sto tysięcy” Iwana Karpenki-Karego. Moją ostatnią pracą reżyserską w teatrze „Brawo” był spektakl „Witamy w raju” według sztuki Werbera. Na jeden z jego pokazów przyjechał mój przyjaciel z USA, który wystawił tę „Strach i nędzę III Rzeszy”. Czasu na próby nie było wiele. Realizowałem w spektaklu rozwiązanie plastyczne. Będziemy je nieco zmieniać. Trwają rozmowy o udziale tego spektaklu w jednym z festiwali. Chcę podziękować wszystkim aktorom zaangażowanym w ten spektakl. Niektórzy mówią: „Zmęczyłem się graniem”. To wszystko nieprawda. Tak, męczysz się, bywasz bardzo wyczerpany. Zdarzało się w ciągu jednego dnia grać w trzech obrazach, a wieczorem jeszcze występować w spektaklu. Ale to nasze życie. Mamy ciężki i odpowiedzialny zawód. Jest drugi pod względem trudności po mikrochirurgii oka. — Jakie miejsce w Pana życiu zajmuje kino? — Wiele z tego, czego nie mogę wykorzystać w teatrze, wykorzystuję w kinie. Jeśli w kinie odpowiadasz za każdą sekundę, to w teatrze – za każdą ułamkową część sekundy. Dzięki kinu ludzie cię poznają. Nie mogę powiedzieć, co jest dla mnie cenniejsze – kino czy teatr, każdy rodzaj sztuki jest cenny na swój sposób. Za ważne dla siebie uważam obraz „To my, Panie” oraz serial „Pułapka”. Zapamiętałem również film „Kijów – miasto moje”, poświęcony artystom, którzy żyli i tworzyli w stolicy. Lubię pracować z Anatolijem Mateszką. To wspaniały reżyser, mamy wzajemne zaufanie. Bywa, że coś wymyślamy razem. Wystarczy jeden ruch ręki reżysera Jarosława Łastoweckiego – i już rozumiesz, czego od ciebie chce. — Grał Pan również w miniserialu „Ogród Getsemański” według utworów Iwana Bahrianego. — Zdjęcia były dość trudne. Brakowało finansowania. Nie było kostiumów. Wiele rzeczy wymyślaliśmy sami. Grałem enkawudzistę. A przed zdjęciami złamałem duży palec u nogi. Jeśli uważnie się przyjrzeć, to w obrazie jeden but mam w rozmiarze czterdziestym czwartym, a drugi – czterdziestym szóstym. Stało się to przed trudną sceną, w której miałem tańczyć. Z aktorem Wałerijem Newiedowym w kadrze dużo pijemy wody ze szklanek. Nie wiadomo, ile było już dubli. I wtedy reżyser Rostysław Synko mówi: „Kto im nalał wódki?”. Panował niesamowity upał i byliśmy już pijani od wody. Najstraszniej było, gdy kręciliśmy w areszcie śledczym Łukjaniwskim. Otworzyli nam piwnice. Wchodzisz do nich i czujesz zapach krwi. To bardzo straszne. Chociaż w celach zrobiono remont, to uczucie jest takie, jakby pozostały te same. Tam ludzie umierali w męczarniach… Gdyby ten film nieco podmontować, unowocześnić, to byłoby dobre kino. — Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? — Chcę życzyć wszystkim zdrowia. Żeby szczęśliwy był mój syn i wszystkie ukraińskie dzieci. Żeby nie miały już potrzeby chwytania za broń i bronienia ojczystej ziemi. Żeby żadne ścierwo nie pchało się i nie mówiło nam, jak mamy żyć. Żeby więcej ludzi chodziło do teatru. Jest to niezbędne nam wszystkim, aktorom i widzom. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
