Strona · s. 4strona oryginału ↗
Trzeba patrzeć w oczy historii, a nie w oczy Putinowi
Слово Просвіти, №34 за 2020 рік
Taras SALYHA, profesor, Lwów
Znowu bitwy językowe i spekulacje putinowskich agresorów oraz „różnych” wilkołaków, którzy ogłosili się „sługami narodu”. Czyżby dla nich po raz kolejny „nadeszła błogosławiona pora”? U świeżo ogłoszonego rosyjskiego cara kolejny przypływ wściekłych emocji. Jego piąta kolumna dąży do tego, aby na Ukrainie ostatecznie zniszczyć język ukraiński, ponieważ to nie tylko zasadniczo odgradza ją od Rosji, ale także niszczy tak zwaną teorię „starszego brata”. Niszczy ją doszczętnie. Skandaliści odrażającej platformy „sług narodu” bużańskiego pokroju otworzyli kolejny front językowy. Ruszyła na linię frontu moskiewska szarańcza z nieukrywanym hasłem „gdzie ruski — tam Rosja”. W obliczu tak strasznej samowoli wyszła na porządek dzienny obłudna dogma o „pełnym wszechstronnym zawieszeniu broni w Donbasie i przerwaniu ognia”, w którą może uwierzyć tylko ten, kto woli dalej przebywać pod rosyjskim łapciem i zaglądać nowo upieczonemu carowi-tyranowi w oczy. Ale Ukraińcy — odwieczni bojownicy z zewnętrzną i wewnętrzną tyranią wiedzą swoje — nie poddawać się!
Niezmordowany patriota i budowniczy państwa Iwan Dracz zostawił nam swój święty testament: „Rodźcie siebie, póki świat”. Zatem, rodzimy się jako dzieci Ukrainy. Odradzajmy się w praojcowskim pięknie i sile — genami niepokory wobec obcego. Mamy mocny fundament. Wałerij Szewczuk uporządkował antologię dawnych ukraińskich myślicieli XI — pocz. XIX w. i opublikował je w wielkim tomie „Mądrość przedwieczna” (Kijów. — Klio. — 2019). Wspaniała przestrzeń, z której nasi eksperci polityczni, blogerzy, deputowani ludowi oraz różni dyskutanci mogą czerpać do swojego arsenału przeciwko agresywnej putinowskiej wojennej samowoli oraz hybrydowemu słowotokowi, cynizmowi i faryzeizmowi aforystyczne wypowiedzi i mądre rady ukraińskich myślicieli. Tutaj jest nasza historia, język, kultura. Tutaj jesteśmy tysiącletni w swojej prawdzie i sile, w niepokonaności przez jakiegokolwiek wroga, nawet takiego, jak nowożytny północny zły car. W „Mądrości przedwiecznej” jest nasze doświadczenie historyczne. Nie zapominajmy o nim. Odradzajmy się w nim. Proponuję kilka aforystycznych wypowiedzi ukraińskich myślicieli: • Nic tak nie niszczy państwa, jak swary w senacie;
• Jeśli chodzi o partie, to osłabiają one przeciwników zniewagami, upokorzeniami, plotkami;
• „Moje” i „twoje” — dwa źródła niezgody w społeczeństwie;
• Przy jednakowych prawach wszyscy mają jednakową siłę; • Każdy tyran dba o to, by w wolnej republice nie było cnoty;
• Strzeż się chciwych i nie powierzaj im stanowisk kierowniczych w republice. W przeciwnym razie pojawią się w republice podstępy, oszustwa, zdrady, grabieże, kłótnie, przemoc wobec słabszych;
• Jest wielu takich, którzy choć od prawdziwej i rzetelnej mądrości są jak najdalej, ale, co dziwne, uważają się za mądrych;
• Kiedy naród ruski jest nieszczęśliwy, to nieszczęśliwy swoim sąsiedztwem, które bez żadnych przyczyn zawsze go niepokoiło i obrażało (B. Chmielnicki);
• W Moskowii wszyscy urzędnicy i lud są prawie niepiśmienni .., a srogością przewyższają dzikusów;
• Oszukał tak, jak Wyhowski Moskwę (chodzi o bitwę pod Konotopem, w której Wyhowski rozgromił wojsko moskiewskie (1659 r.).
• Każdy rząd, który podejrzewa swój naród o jakiekolwiek przeciwko sobie zamiary, daje sam narodowi temu sposób lub narzędzie, by robić to, czego jeszcze nie robił…;
• Brzuchowiecki był z liczby tych ludzi, którzy zwykle żną tam, gdzie nie sieją;
• Czyste niebo nie boi się błyskawicy i grzmotu; • Kiedy wilk gra na piszczałce, niedźwiedź tańczy, a muł nosi aport, trudno się nie śmiać… A kiedy już wilk został pasterzem, niedźwiedź mnichem, a muł doradcą — to nie żart, a nieszczęście… to społeczeństwu szkodliwe.
Te rozsypane perły mędrców podpowiadają nam, że trzeba patrzeć w oczy historii, a nie w oczy Putinowi, aby zrozumieć, dlaczego Ukraina na swoim wielkim odwiecznym terytorium stała się rosyjskojęzyczna. „Gdzie ruski — tam Rosja” — to nieprawda. To wirus putinowskiej dżumy. Dżuma kosi, jednak ją pokonują. I staje się bezsilna.
Nikt nie może zaprzeczyć, że wielu rosyjskojęzycznych Ukraińców ginie na wojnie, którą rozpalił Putin przeciwko Ukrainie. Mniejsza o to, że etnonim „Ruś” ukradł nam i przypisał moskwicinom tyran Iwan Groźny, który tytułował się „gospodarzem” całej Rusi, a dzisiaj całą tę dziką i psychicznie chorą grozę implantuje na siebie nowożytny car-agresor Putin. Do głowy mu nie przychodzi, dlaczego rosyjskojęzyczni Ukraińcy podnieśli miecz przeciwko niemu.
Skąd wzięli się na Ukrainie rosyjskojęzyczni Ukraińcy? Jedną z przyczyn ich pojawienia się logicznie, jak aksjomat, uargumentowała Switłana Koronenko w liryko-epickim poemacie czy, jeśli chcecie, poemacie-noweli „Zaklęcie na język białoruski”. Do tego metafizycznego poematu, który autorka nazwała po prostu wierszem, na Facebooku czytamy preambułę: „Moi rodzice mieli małżeństwo międzynarodowe. Ojciec — Ukrainiec, mama — Białorusinka. Jak myślicie, jaki był język komunikacji? Tak, nie mylicie się — moskiewski. Ich dziecko, oczywiście, zostało oddane do rosyjskiej szkoły. I, oczywiście, musiało mówić po rosyjsku. Zazwyczaj ten, kto wychodził z rosyjskiej szkoły, do języka ukraińskiego nie wracał. Ale ukraińskie geny czasami pokazują charakter…”
U kogoś z folklorystów kiedyś wyczytałem, że piękno i prawdziwość życia dopełniają mistyczne przypadki. Myślę, że nigdy Switłana nie nakłaniała matki do białoruskojęzycznej lektury. Ale jednak przypadek: białoruscy przyjaciele podarowali jej kalendarz w języku białoruskim, a ona podarowała go matce.
„W domu… wyciągnęłam kalendarz do mamy. Ona, — wspomina Switłana, — zaczęła powoli przewracać strony, czytając na głos w języku białoruskim jakoś tak, że mnie jakby prądem przeszyło. W tej chwili zrozumiałam: gdyby moja mama mówiła ze mną w swoim ojczystym języku — białoruskim, to mogłabym zostać białoruską poetką!”
Słyszysz, mamo, miałabym być głośną i słoneczną białoruską poetką. Słowo do słowa miałabym dobierać, jak anioły w niebiosach dobierają do raju. Miałabym stać na trybunach dźwięczną,
rozczochraną,
trochę śmieszną i … długonogą w dżinsach czy wyszywance — nieważne,
kiedy chodzi o białoruskie słowa, które serce moje roztrwożone krają. Miałabym w języku moim białoruskim rozkoszować się,
jak rozkoszują się w miodowym słodzie, miałabym nazywać białoruskimi słowami trawy i rzeki,
miałabym nadawać imiona kwiatom i wiatrowi, miałabym opowiadać o wiekowych sosnach, które zastygły w porannym chłodzie w krainie jezior i rzek — na ziemi białoruskiej, jak na przez Boga zapomnianej palecie. Mamo, wszystko wybierają na świecie — i język,
i ziemię!
Czyż usłyszę ja słowo twoje, po białorusku powiedziane?
Ten akcent białoruski, jak sól czy jak stygmaty, przebija uparcie przez twój głos:
„To — kastrycznik!” — przewracasz nowy kalendarz z Białorusi i coś takiego, jak czułość, nieuświadomione, przebija w gardle twoim, i włosy ci opadają na ramiona,
jak żółty ścięty kłos.
Po tych kuszących cytowaniach nasuwa się rozmowa o artystyczno-estetycznej stronie utworu — jego poetyce, rzec by można słowami Wołodymyra Bazylewskiego, o jego „umysłowo-uczuciowym napięciu…, równości głosu, co sprawia wrażenie spokojnego nurtu, ale spokoju z intensywnym wewnętrznym ruchem”. Chce się nad tym myśleć, analizować wyraźną koronenkowska obrazowość. Tylko to nie teraz. Teraz moja rozmowa jest o narodowo-politycznych akcentach utworu, o ojczystym języku, który pozostaje dla nas żyjących kilkusetletnią niezagojoną raną, jak i raną Białorusi, której język jeszcze bardziej potraktowano z buta.
Ofensywa wałujewszczyzny przeciwko ukraińskości odbywa się dziś w najbardziej brutalnych formach. Nienawistnicy Ukrainy, otwarci ukrainofobowie próbują twierdzić, że rusyfikacja Ukraińców nigdy nie była polityką państwową rosyjskich służb, a była naturalnym, immanentnym procesem. To kłamstwo, pomnożone przez kolejne kłamstwa, jest wciąż powtarzane, począwszy od epoki Romanowów, a na reżimie Putina kończąc. Obecni politykierzy pokroju sług Kremla, rewidując ustawę o państwowości języka ukraińskiego, wykrzykują, że szkoły mniejszości narodowych rzekomo są ograniczane w nauce swojego języka ojczystego. Jest to jednak polityczna demagogia barbarzyńskiej watahy z rosyjskojęzycznym mieczem Putina. Szanowny Czytelniku, nie odkrywam żadnych tajemnic. O wszystkim napisano i przepisano tony papieru. Do tej rozmowy sprowokowały mnie książka, którą opracował Wałerij Szewczuk, „Mądrość przedwieczna”, poemat „Zaklęcie na język białoruski” Switłany Koronenko oraz poezja Wołodymyra Bazylewskiego, o której mowa będzie poniżej. W kontekście polityki językowej obecnej Rady Najwyższej i prezydenta Zełenskiego, książki te, delikatnie mówiąc, są zimną wodą na ich przegrzane, zrusyfikowane głowy, a zarazem szczerą radą, by stali się inni. Łatwo powiedzieć — stać się innymi. Ale jak to osiągnąć? Błogosławiony Władyka Kościoła Greckokatolickiego Lubomyr Huzar pisał: „Musimy bardzo, bardzo ciężko pracować, aby zmieniać swój i ogólnonarodowy światopogląd. Nikt nie podarował nam niepodległości. Nie trzeba zapominać, że za naszą niepodległością stoją ofiary naszych ojców, dziadów” (Gazeta „Deń” nr 192–193, 22–23 października 2010). Do słów Błogosławionego Władyki Huzara można dodać: trzeba znać, kochać i szanować swój język, kulturę, heroiczną, a zarazem tragiczną historię. Proponuję nieświadomemu czytelnikowi szereg faktów z naszej nie tak odległej od dzisiejszych dni przeszłości: • Uchwałą KC KPZR z 1974 roku po raz pierwszy ogłoszono „stworzenie nowej wspólnoty historycznej — naród radziecki”, a zatem oficjalny kurs na pełną denacjonalizację; • Na Górze Mnisią (w Kaniowie) w 1978 roku w geście protestu przeciwko rusyfikacji spalił się Ołeksa Hirnyk (z obwodu iwanofrankiwskiego); • „Brieżniewowski okólnik”, na mocy którego nauczycielom języka rosyjskiego dodawano dodatek do wynagrodzenia — Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR (1978 r.) — „O środkach dotyczących dalszego doskonalenia nauki i nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych”; • „Andropowski ukaz” (1984 r.) — Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR, w której zaznaczano, że w szkołach republik związkowych wydziela się dodatkowo 2–3 godziny tygodniowo w klasach 2–11 na naukę języka rosyjskiego. (To skracało liczbę lekcji języka rdzennych narodów); • W czasach Chruszczowa niszczono nakłady ukraińskich książek, w szczególności zbiór D. Pawłyczki „Prawda woła” (1958 r.). Negatywnie przedstawiano wybitnych działaczy literatury, nauki, kultury, Kościoła (Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow, Wołodymyr Wynnyczenko, Jewhen Małaniuk, Iwan Bahrianyj, Iwan Pulu, Hnat Chotkewycz, Ułas Samczuk, Andrej Szeptycki i inni); • Ukraińscy bohaterowie narodowi interpretowani byli jako zdrajcy, wrogowie ludu, przeklęci burżuazyjni nacjonaliści, w szczególności Iwan Mazepa, Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Stepan Bandera, Roman Szuchewycz; • Aresztowano Iwana Dziubę, Iwana Switłycznego. Prześladowano historyków Mychajłę Brajczewskiego, Jarosława Daszkewycza, literaturoznawczynię Mychajłynę Kociubynską; • Za rządów w ZSRR Leonida Brieżniewa agent KGB Wiktor Pohrużalski podpalił Bibliotekę Publiczną AN USRR w Kijowie przy ulicy Wołodymyrskiej 62. Ogniem zniszczono ponad 600 tysięcy tomów cennych archiwalnych ukraińskich dokumentów; • W 1965 roku przez Ukrainę przetoczyła się fala procesów politycznych i uwięzień przeciwko ukraińskim działaczom społecznym Mychajłowi i Bohdanowi Horyniom, Opanasowi Załywasze, Wałentynowi Morozowi, Anatolijowi Szewczukowi, Swiatosławowi Karawanśkiemu, Mychajłowi Osadczemu, Jewhenowi Swerstiukowi, Wasylowi Stusowi, Irynie i Ihorowi Kałynciom, Nadiji Switłycznej, Jurijowi Szuchewyczowi. Później — Wasyla Owsijenki, Stepana Sapelaka i wielu innych. Trzykrotnie odbywał więzienne znęcanie się Wiaczesław Czornowił; • W Kijowie w 1970 r. zamordowano artystkę Ałłę Horską; • Areszt członków Grupy Helsińskiej: Mykoły Rudenki, Ołeksy Tychiego, Lewka Łukjanenki (łącznie spędził w więzieniach, obozach koncentracyjnych 27 lat), Mykoły Matusewycza odbył się w 1979 roku; • W lesie w Brzuchowicach pod Lwowem w 1979 roku kagebiści znaleźli zakatowane ciało, które sami tam podrzucili, kompozytora Wołodymyra Iwasiuka; • 1999 r. (25 marca) zamordowano przywódcę ukraińskiej opozycji, lidera Ludowego Ruchu Ukrainy Wiaczesława Czornowiła; • We Lwowie w 2000 r. zamordowano kompozytora Ihora Biłozira. (Fakty podano za informatorem „Kronika niszczenia języka ukraińskiego”, który opracowali R. Suszko i M. Łewycki (K. — 2012). To już nasza historia, której nie przepiszesz. Teraźniejszość jest jej niemal adekwatna, ale ona jest w naszych rękach, naszych działaniach, czyli od nas zależna. Wiersz Wołodymyra Bazylewskiego „Krwotok” z książki „Euterpe w śniegach”, moim zdaniem, właśnie o tym traktuje. Ważne: pod poezjami polityczno-publicystycznymi, poezjami z patosem prawdy duszy poeta koniecznie umieszcza czas ich powstania. Nie tyle po to, by odnotować, kiedy utwór napisano, co dla paszportyzacji atmosfery tego czasu. Oraz by poświadczyć swoją aktywną obecność w nim.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
