Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №34 за 2023 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 34 (1220), 24—30 sierpnia 2023 24 sierpnia — Dzień Niepodległości Ukrainy Gratulujemy laureatom! Na Dzień Niepodległości Ukrainy jury Nagrody Narodowej imienia Tarasa Szewczenki wyłoniło laureatów. Są to: Borys Humeniuk, poeta – w dziedzinie literatury; Lew Skop, artysta – w dziedzinie malarstwa; Wręczono Nagrody Szewczenkowskie Kyryło Stecenko, artysta ludowy Ukrainy – w dziedzinie sztuki muzycznej; Dmytro Cyrypiuk, reżyser — w dziedzinie sztuki teatralnej. Wręczenie nagród odbędzie się w Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy 1 października.

W mieście Borodzianka w obwodzie kijowskim odbyła się ceremonia wręczenia Nagrody Narodowej Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za lata 2022 i 2023. Informuje o tym korespondent Ukrinformu. “Bez wątpienia istnieją pewne stałe miejsca, w których zawsze odbywały się ceremonie wręczenia nagród – góra w Kaniowie czy Muzeum Szewczenki, ale biorąc pod uwagę przede wszystkim kwestie bezpieczeństwa, przeprowadzamy wręczenie tutaj, w Borodziance” – zaznaczył przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego Jewhen Nyszczuk. Jednocześnie zauważył, że Borodzianka jest symbolicznym miejscem dla przeprowadzenia ceremonii wręczenia nagrody za lata 2022–2023. “Pod koniec marca ubiegłego roku, kiedy zobaczyłem zbombardowany budynek i przestrzelony pomnik Tarasa Szewczenki, który jednak nieustępliwie stał dalej, dostrzegłem w tym pewien symbolizm oporu wobec raszyzmu” – wyjaśnił Nyszczuk. “Dzięki potężnemu ruchowi ukraińskich artystów-wolontariuszy mamy dzisiaj tak samo potężne wsparcie ze strony społeczności światowej” – oświadczył pełniący obowiązki ministra kultury i polityki informacyjnej Rostysław Karandiejew. Podziękował on ukraińskim artystom, którzy prezentują swoje prace za granicą, demonstrują ukraińską flagę oraz wysoką ukraińską kulturę narodową, wnosząc tym samym nieoceniony wkład w ukraiński opór. “Ukraińska kultura to nie tylko opór wobec wroga. To potężne narzędzie naszego ataku. Ataku w sferze duchowej. Ataku, który zburzy te skriepy, które niestety chcą nałożyć kajdany na nasze ręce” – podkreślił Karandiejew. Zwycięzców nagrody uhonorował zastępca kierownika Biura Prezydenta Ołeksij Dniprow. Nagrodę Narodową Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 2023 roku za książkę poetycką “Orden mowchalnyć” otrzymała Kateryna Kałytko. Nagrodę otrzymali członkowie zespołu “Choreja Kozacka” za album audio “Pisni Ukrajinśkoji rewoluciji”. Za książkę “Krim “Kobzaria”. Antołohija ukrajinśkoji literatury. 1792–1883” (w dwóch częściach) nagrodę otrzymał literaturoznawca Mychajło Nazarenko. Nagrodę wręczono dziennikarzowi Witalijowi Portnikowowi za artykuły publicystyczne i wystąpienia z ostatnich lat. Za film dokumentalny “Ziemia jest niebieska jak pomarańcza” nagrodę otrzymała reżyserka Iryna Ciłyk. Zwycięzcy otrzymali Nagrodę Narodową Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w wysokości 429 tysięcy hrywien każdy. Oprócz tego nagrodzono laureatów Nagrody Szewczenkowskiej za 2022 rok. W kategorii “Sztuka filmowa” nagrodę otrzymała reżyserka Kateryna Hornostaj za pełnometrażowy film fabularny “Stop-Zemla”. W kategorii “Literatura” laureatką została Tamara Horiha Zernia z powieścią “Docia”. W kategorii “Sztuka teatralna” nagrodę otrzymali Tamara Trunowa, Natalka Worożbyt, Jurij Łarionow, Andrij Isajenko oraz Wałerija Chodos za spektakl “Pohani dorohy” Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Zdjęcie ze źródeł otwartych OLENA BONDARENKO JURIJ PŁAKSIUK ROMAN SEMYSAL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Jak przezwyciężyć problemy z bezpieczeństwem

“Bez antyputinowskiej koalicji nic nie wyjdzie” Iwan Zajec, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji: – Temat bezpieczeństwa jest bardzo aktualny, ponieważ są to kluczowe kwestie dla każdej władzy, dla każdego narodu. Dla nas egzystencjalne zagrożenie wynika z wojny, którą Rosja rozpętała przeciwko Ukrainie i prowadzi już dziesiąty rok. Ale w tym momencie zaistniała sytuacja, która wymaga przemyślenia wielu zjawisk i procesów. I właśnie z takich pozycji chcę spojrzeć na problemy naszego bezpieczeństwa. Liczyliśmy na to, że Zachód wprowadzi takie sankcje przeciwko Rosji, które sparaliżują jej gospodarkę i nie pozwolą produkować broni w ilościach, których wymaga wojna. Liczyliśmy na to, że Zachód w porę dostarczy broń, która przyspieszy wyzwolenie naszych terytoriów od Moskali. Co się stało? Sankcje przez pewien czas działały, ale teraz widzimy, że nie funkcjonują. Czytamy doniesienia zagranicznych mediów o tym, że kolumny nowych rosyjskich czołgów kierują się w stronę Ukrainy. Oznacza to, że sankcje nie działają. Dlatego trzeba zwrócić uwagę na sankcje i to właśnie nasza władza musi opracować model polityki sankcyjnej. Odnośnie broni. Oczywiście jesteśmy wdzięczni naszym partnerom, pomogli znacząco, ale znowuż, ten kroplowy sposób dostarczania broni nie prowadzi nas do zwycięstwa. Samoloty są wstrzymywane, rakiety dalekiego zasięgu – tak samo. Czego więc wymagać od naszych żołnierzy, od Ukrainy na polu walki?! Trzeba skoncentrować własne wysiłki na tym, aby złamać starą paradygmatykę Zachodu odnośnie formuły Zwycięstwa i Pokoju. Bo stara formuła, założona na początku wojny – żeby Ukraina nie wygrała, a Rosja nie przegrała – jest realizowana do dziś. Zachód musi dać nam broń, jeśli chce mieć spokój przynajmniej na 50 lat do przodu. Chcę zakończyć swoje wystąpienie dwoma pytaniami. Pierwsze: musimy być świadomi tego, że problem dostaw broni przez naszych partnerów będzie się zaostrzał i to bardzo szybko. Pierwsze takie zaostrzenie nastąpi we wrześniu, kiedy pieniądze przyznane w USA się kończą, ustawa o lend-lease wygasa, a my musimy rozumieć, że władza tak i nie zrealizowała zasady dwupartyjnego wsparcia w USA i musimy już dziś naprawiać tę sytuację. Ale najstraszniejsze jest to, że obserwujemy trend w opinii publicznej w USA na zmniejszenie wsparcia pomocy dla Ukrainy. A jesienią ten trend jeszcze szybciej pójdzie w dół, dlatego już teraz trzeba myśleć nad tymi kwestiami. Jeśli zaś mówić o antyputinowskiej koalicji, to na podstawie czego ją formować? Trzeba ją prawnie sformalizować, ale znowuż – na podstawie czego? Ramstein? Ależ to tylko pomoc wojskowa. A naszym celem jest zniszczenie Rosji jako absolutnego zła i stworzenie nowej sytuacji bezpieczeństwa. Bez antyputinowskiej koalicji nic nie wyjdzie! Jednocześnie kluczowy błąd zachodnich polityków polega na tym, że wciąż liczą na Rosję jako na partnera. I ostatnie. Kiedy już nasza władza maluje Zełenskiego na wzór Churchilla, to naprawdę powinniśmy nie tylko studiować brytyjskie doświadczenia – trzeba je przyswajać i wykorzystywać. Chciałbym przypomnieć: gdy tylko rozpoczęła się II wojna światowa – premier Churchill stworzył rząd jedności narodowej. A u nas obecnie, poza mobilizacją do służby wojskowej – żadnej mobilizacji narodowej! “Zwoływać ONZ po każdym uderzeniu w Ukrainę!” Mykoła Hołomsza, profesor prawa, doktor filozofii w dziedzinie administracji państwowej, zasłużony prawnik Ukrainy: – Jeśli spojrzeć w historię, to w 2014 roku należało ogłosić stan wojenny zgodnie z artykułem 4 Ustawy Ukrainy “O obronie Ukrainy”, ponieważ zgodnie z prawem: jeśli wróg przekroczył granicę innego państwa z bronią w ręku, to nawet przed ogłoszeniem stanu wojennego dajemy odpór wrogowi aż do całkowitego wycofania jego wojsk. Uważam, że w tamtym okresie nieuzasadnienie zignorowano ten wymóg prawa. Po tym, jak 24 lutego 2022 roku wróg oficjalnie, z naszywkami, z techniką wojskową, z oznaczeniem jednostek bojowych przekroczył granice i przestrzeń powietrzną Ukrainy, zgodnie z artykułem 4 ustawy “O obronie” wprowadza się stan wojenny. Ta agresja została uznana zarówno przez ONZ, jak i przez samą Ukrainę. Od tego czasu Siły Zbrojne Ukrainy rozpoczęły działania wojenne przeciwko wrogiemu krajowi, który nielegalnie wtargnął na nasze terytoria. Czyli Rosja popełniła zbrodnię światową. Ta kwestia dotycząca wojny i stanu wojennego jest upolityczniona, ponieważ ogłoszenie wojny to kwestia polityczna i zagraniczno-polityczna, a kwestia działań wojennych i samej wojny – to proces. Na terytorium Ukrainy trwa prawdziwa wojna, ale nazywana jest agresją lub nielegalną inwazją, jak to przewidziano w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Chciałbym zwrócić uwagę na to: ONZ w takim przypadku zobowiązana była działać zgodnie z artykułem 7 Karty Narodów Zjednoczonych, kiedy przyjęto rezolucję o wycofaniu wojsk i istnieje decyzja sądu ONZ ds. praw człowieka o wycofaniu wojsk z terytorium Ukrainy, ale oni nie wykonują rezolucji Zgromadzenia Ogólnego. A kto jest organem wykonawczym? Rada Bezpieczeństwa ONZ. Rada Bezpieczeństwa zgodnie z tą rezolucją zobowiązana była zwołać kontyngent pokojowy. I nie siłami NATO, a siłami kontyngentu pokojowego, gdzie wszystkie kraje w krótkim terminie powinny były przekazać swój kontyngent do takiej operacji, która powinna być zatwierdzona przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Powinni byli stworzyć sztab, wystosować ultimatum wobec Rosji o wycofaniu wojsk, uciec się do demonstracji, jak głosi Karta Narodów Zjednoczonych, aż do podjęcia odpowiednich działań bojowych. Po prostu dzisiaj, niestety, według naszych obserwacji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ do 35 procent to rosyjscy obywatele. Tam nie odbywa się żadne posiedzenie przygotowawcze, wszystko jest blokowane. Proszę spojrzeć, co dzieje się w Szwajcarii: Komisję Praw Człowieka, z której Rosję wykluczono, kieruje funkcjonariusz FSB. A do komisji MAEA, która przyjeżdża w składzie 17 osób, dobierają 15 ludzi wrogich wobec Ukrainy, z tych krajów, które wspierają agresję, i tylko dwoje jest przychylnych Ukrainie. I oto przyjeżdżają do Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej – ściskają się z rosyjskimi wojskowymi i jednocześnie “nie widzą”, że tam jest zaminowane terytorium. I między nimi są odpowiednie kontakty… Dlatego, moim zdaniem, trzeba więcej pracować z Kartą Narodów Zjednoczonych, z instytucją międzynarodową. Choć jest ona marginalna, ale jest jeden moment: występuje nasz Prezydent i mówi, że właśnie rakietami zbombardowano taki a taki budynek, jak choćby w Pokrowsku czy na innych pokojowych terytoriach. I to jest ta wewnętrzna platforma, której świat nie widzi. Jedyną międzynarodową platformą jest ONZ. Pytają mnie: to co, codziennie zwoływać ONZ? Tak, codziennie! Jak tylko uderzyli w nasze terytoria… Przykro, że nie doprowadzamy do końca śledztw ONZ w sprawie zniszczenia naszych azowców, tak samo w sprawie Kachowskiej Elektrowni Wodnej. Moim zdaniem nasze MSZ ma nad czym pracować. Mychajło Ratusznyj, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji: – Słusznie powiedziano: jesteśmy tymi, którzy tworzyli państwo, przyjmowali Konstytucję Ukrainy i całkowicie naturalnie odczuwamy odpowiedzialność za to, co dzieje się w tym państwie. Ale w kontekście polemiki powiem: nie uważam, że wszystko jest tak źle, jak tutaj brzmiało. Bo gdyby było całkiem źle, władza i społeczeństwo byłyby złe, to zapewne putinowski plan zajęcia Kijowa już by się ziścił, padłby Charków, a Zaporoże by nie wytrzymało. Ale tak się nie stało. Zatem te 30 lat, podczas których budowaliśmy państwo, nie poszły na marne. Bo widzę na przykład pokolenie 30-latków – ono trzyma główny kręgosłup obrony na wschodnich rubieżach. Mimo tego, że pokolenie, które uformowało się w warunkach niepodległości, kiedy krajem rządzili janukowycze, kuczmy, krawczuki i Juszczenko, naród przyrastał, rósł. Dlatego uważam, że nie warto wpadać w taki pesymizm, a trzeba realnie patrzeć na fakty. Drugi moment z bezpieczeństwem: nasze pokolenie na dzisiaj znalazło się w o wiele lepszej sytuacji niż nasi rodzice, to znaczy Ukraina nie została porzucona przez społeczność międzynarodową na pastwę losu. Teraz nam pomagają i gdyby nie ta pomoc – samymi automatami wiele byśmy nie nawalczyli. Inną kwestią jest Światowe Forum Ukraińców. Istnieje opinia, że niecelowe jest przeprowadzanie go w państwie, które wojuje, boją się tu przyjeżdżać. Na przykład firmy ubezpieczeniowe zabraniają przyjeżdżać na Ukrainę przedstawicielom z Kanady, USA. Migracja zarobkowa boi się przyjeżdżać z obawy, że ich nie wypuszczą z powrotem, od razu zapakują i wyślą na linię frontu, i oni tam zginą. Ale ja im cały czas mówię: czego się boicie – placówki dyplomatyczne pracują. Dzieci chodzą do szkoły, restauracje, nocne kluby pracują, uchylających się od poboru przybywa – tak było zawsze, w czasach Remarque’a i Hemingwaya, i tak będzie po nas – jedni wojują, inni tańczą. Taka jest ludzka natura. Forum będziemy przeprowadzać 25 sierpnia. Nasi ojcowie założyciele – Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” – zawsze mieli poważną reprezentację, tak będzie i teraz. Postaramy się przeprowadzić forum po bojowemu. Zaprosiliśmy Prezydenta Ukrainy, Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Napisaliśmy do MSZ, że nie może ono pracować z diasporą tak, jak teraz. Rządy innych krajów pracują ze swoimi diasporami bezpośrednio, tak powinno być i u nas. Staramy się przekazać tę pozycję władzy. „Co to u nas za wojna?” Serhij Prysuchin, doktor filozofii, działacz społeczny: – Jest zrozumienie, że dzisiaj nie ma Ukraińców, którzy nie braliby udziału w wojnie, wojna ogarnęła wszystkich. To i ludzie dobrej woli, i proświcianie również. Wojna dotknęła wszystkich sfer naszego życia: kręgów militarnych, gospodarki, polityki, kultury, o której teraz mówimy i o której niemożliwie jest mówić bez krytyki, bez bromu i waleriany. Ale na dzisiaj ogromne znaczenie ma sfera duchowości. To jest informacja, kultura, to ochrona naszej wolności, intelektualnej wolności, ochrona naszej prawdy, naszego ukraińskiego rozumu, ochrona naszego wyrażania woli, żebyśmy wreszcie od poniedziałku zaczęli robić to, co tysiąckrotnie tutaj omawialiśmy, ale nijak nie możemy tego wozu ruszyć nawet na centymetr. Kiedy mówimy o wojnie między Rosją a Ukrainą, to moim zdaniem słusznie mówimy o gospodarce, polityce, ale wojna – to straszne nieszczęście, to konkretna tragedia dla ludności cywilnej, to śmierć naszych ludzi. Kiedy mówimy o piątej kolumnie, to nie można nie wiązać jej działalności z ogromnymi ofiarami wśród ludności cywilnej. Ukraina prowadzi sprawiedliwą wojnę, ale my do tej pory na poziomie kultury prawnej nie ustaliliśmy, co to u nas za wojna. Jeszcze chciałbym dodać: mamy prawo chronić się sami, jeśli państwo nie wykonuje tych funkcji i nie może wykonać z racji pewnych okoliczności. Mamy prawo do oporu sami, nawet w „Proświcie” bierzemy na siebie te funkcje. Jeśli jakiś minister nie wykonuje, to wykonujemy my. Świadomi Ukraińcy mówią o możliwości oporu i musimy znajdować nasze ukraińskie możliwości, a nie po prostu mówić o zapożyczeniach czy deklarować, że nie mamy tego czy tamtego. „Naszym celem jest konsolidacja narodu ukraińskiego i jego kierownictwa” Wołodymyr Semystiaha, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta”, naukowiec: – Poruszone przez nas problemy są niezwykle aktualne. Wszak w porządku dziennym cywilizacji planetarnej obecnie stanęły pytania nie tylko istnienia ukraińskiej państwowości i jej narodu tworzącego państwo, ale i światowego porządku prawnego, a i ludzkości w ogóle. Obecnie niektórzy nie tylko na Ukrainie, ale i wśród elity wielu państw świata nie uświadamiają sobie i nie chcą zrozumieć, że chodzi nie o jakiś regionalny konflikt wojenny na terenach Ukrainy, a o zlokalizowany etap wojny, który może doprowadzić do globalnej katastrofy na świecie. Innymi słowy, chodzi o początek Trzeciej wojny światowej w wymiarze XXI wieku. Wszak nie przypadkiem imperialista Putin w swoim przemówieniu wygłosił własne credo: „Granice Rosji nigdzie się nie kończą”. Czy zatem przypadkiem jest, że w takiej sytuacji, według danych badań socjologicznych, ponad 77 procent obywateli Ukrainy jest przekonanych: za wewnętrzne wyzwania i zagrożenia w państwie bezpośrednio odpowiedzialne są pierwsze osoby – Prezydent i jego otoczenie. W pierwszej kolejności – za kryminalno-przestępczą działalność „Sług Narodu”. Wśród takich zagrożeń uważam też bezkontrolne przemieszczanie broni i amunicji z miejsc działań wojennych, w tym przez byłych wojskowych. Chociaż przy tym niby wszyscy są przekonani – broń wojskowa powinna bić wroga i nie być zagrożeniem dla cywilnych obywateli. Niestety, rzeczywistość nie przekonuje o tym. Wszak lokalne komisje wojskowe zajęte są bardziej „ważnymi sprawami”: „polują” i „piorą” potencjalnych „klientów” – kandydatów pod kątem przydatności do obrony kraju przed zakusami agresora. Podajmy konkretny przykład. Na dniach na Kijowszczyźnie, w Wyszogrodzie, odnotowano rażący przypadek, kiedy będący pod wpływem alkoholu lokalny złoczyńca zdetonował dwa granaty w spółdzielni garażowej ludnego mikrorejonu, w wyniku czego spłonął boks garażowy i samochód. Tylko dzięki odwadze i profesjonalizmowi policjanta, który „zneutralizował” pijaczynę, udało się zapobiec tragedii i uratować siedmioro obywateli. A jeszcze i odebrać złoczyńcy pistolet. Ale czy to odosobniony taki przypadek w państwie? Odpowiedź zna każdy! Niemało kopii złamała opinia publiczna przez nieefektywną działalność MON Ukrainy i Ministerstwa Kultury oraz Informacji. Kontynuujemy publikowanie fragmentów wystąpień uczestników okrągłego stołu na temat „Problemy bezpieczeństwa Ukrainy i drogi ich rozwiązania”, który odbył się w Kijowie 9 sierpnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

polityki informacyjnej. W czasie, gdy z porządku dziennego nie znika pilna kwestia natychmiastowego zwiększenia liczby godzin w planach nauczania na naukę języka ukraińskiego i literatury, kultury narodowej, historii Ukrainy w placówkach oświatowych wszystkich typów w państwie, dzieje się wszystko odwrotnie. Zmniejsza się finansowanie, więc zmniejsza się także liczba godzin na naukę przedmiotu, a odpowiednio – i liczba wysoko wykwalifikowanych kadr, przez co osłabiana jest efektywność i potencjał patriotycznego i obywatelskiego wychowania przyszłości Ukrainy – młodzieży. W nadzwyczajnych warunkach wojny czas wymaga radykalnego odnowienia podręczników i pomocy naukowych z historii Ukrainy dla placówek oświatowych wszystkich szczebli. Wróg nie śpi. Na tymczasowo okupowanych terenach Ukrainy (Ługańszczyzna, Doniecczyzna, Chersońszczyzna, Zaporoże), oświadczywszy, że przyszli tu na zawsze, raszyści zakazali ukraińskiej edukacji, języka, literatury, informacji, kultury, cerkwi, historii, przystąpili do przymusowej paszportyzacji miejscowej ludności, do „wychowania” w „uzdrowiskowych” obozach filtracyjnych młodzieży, przygotowując z niej mankurtów i janczarów, a prościej – mięso armatnie dla strefy działań wojennych. Właśnie w tym celu w Federacji Rosyjskiej przygotowano i zaprezentowano nowe podręczniki z historii Rosji dla klas 10-11, które będą wykorzystywane w procesie nauczania w ciągu roku szkolnego 2024/2025 ze statusem jedynego państwowego podręcznika historii. Zignorowanie tego wyzwania według formuły „niech sobie giną i głupieją na własnym terytorium” jest skrajnie niebezpieczne. Przecież nakład „Historii Rosji” dla uczniów klasy 11 to ponad 700 tys. egzemplarzy. Przeznaczony jest ten podręcznik także dla placówek oświatowych tymczasowo okupowanych terytoriów Ukrainy. Proces edukacyjny jest tam „zalegalizowany” według rosyjskich standardów. Nie warto charakteryzować autorów tego propagandowego opusu. Akcentujemy uwagę na głównym. Tutaj całkowicie przepisano i sfałszowano rozdziały poświęcone wydarzeniom z ponad ostatniego półwiecza, a także dodano nowy rozdział o wojnie Rosji przeciwko Ukrainie. Zwróćmy uwagę na główne tezy i przesłania rozdziału o inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę i tak zwanej „specjalnej operacji”. Otwiera go portret Putina i jego wytyczne z orędzia do Rosjan z 24 lutego 2022 r.: „To w ostatecznym rozrachunku kwestia życia i śmierci, kwestia naszej historycznej przyszłości jako narodu”. W jaki sposób propagandyści „ruskiego miru”, wychodząc z putinowskich wytycznych, przedstawiają przyczyny inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę? Kto, ich zdaniem, ponosi odpowiedzialność za destabilizację sytuacji w Rosji? Oczywiście, Zachód. Dlaczego? A dlatego, że właśnie on „wciągnął” Rosję w szereg konfliktów zbrojnych, spowodował otwartą rusofobię, zdestabilizował jej gospodarkę itd. Końcowym celem tej działalności jest nic innego, jak rozczłonkowanie Rosji i kontrola nad jej zasobami, i oczywiście „głównym taranem” przeciwko Rosji USA i NATO wyznaczyły Ukrainę. W tym celu kilka ukraińskich pokoleń, poczynając od lat 90. XX wieku, wychowano w duchu nienawiści do Rosji na neonazistowskich ideach. Zatem Ukraina to ultranacjonalistyczne państwo, gdzie odmienne myślenie jest brutalnie prześladowane, a wszystko, co rosyjskie, ogłoszono wrogim. Ogłosiwszy, że wszystkie etnosy w granicach rosyjskich są Rosjanami, zaliczono do nich także Ukraińców na ich etnicznych ziemiach, nazywając ich na zawsze własnymi obywatelami i Rosjanami. Nie będziemy analizować całego tego bełkotu szaleńców. Bo naszym celem jest konsolidacja ukraińskiego narodu i jego państwowo-politycznego kierownictwa, zwycięstwo nad zbrodniczym agresorem i budowa niepodległego demokratycznego europejskiego państwa na własnej prawdziwej, a nie wymyślonej przez wroga, bez krzty prawdy, dla nas historii. Na żywo pełną wersję okrągłego stołu „Problemy bezpieczeństwa Ukrainy i drogi ich rozwiązania” z 9 sierpnia można obejrzeć w serwisie YouTube. Moderował Pawło Mowczan, publikację przygotował Ihor Zoc. ludobójstwo, jest mało wpływowe, ponieważ Rosja, nadużywając prawa weta, zablokowała funkcjonowanie Rady Bezpieczeństwa ONZ. Oburza nas niezdolność ONZ do zapewnienia pokoju w Europie. Żadna z sześciu rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie rosyjskiej inwazji na Ukrainę nie została przyjęta przez Radę Bezpieczeństwa. Ponieważ kraj-agresor Rosja (Federacja Rosyjska) pozostaje nadal członkiem Rady Bezpieczeństwa, a przedstawiciele Rosji kierują biurami misji ONZ i działają w interesach kraju-agresora, kraju-terrorysty. Dlatego przedstawiciele organizacji pozarządowych Ukrainy, która jest członkiem-założycielem ONZ, żądają od jej struktur kierowniczych: 1. Pilnego rozpoczęcia procedury wykluczenia Federacji Rosyjskiej z Rady Bezpieczeństwa ONZ, na którą, zgodnie z artykułem 24 i Rozdziałem VII Karty Narodów Zjednoczonych, nałożona jest odpowiedzialność za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, ponieważ samo członkostwo kraju-agresora w Radzie Bezpieczeństwa jest zjawiskiem niemoralnym i sprzecznym z cywilizacyjnymi zasadami pokojowego współistnienia i konstruktywnej współpracy członków społeczności międzynarodowej. 2. Przyjęcia specjalnej rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie utworzenia organu do sprawowania i koordynacji międzynarodowych sankcji prawnych przeciwko Rosji jako państwu-terroryście. 3. Pilnego zatwierdzenia wszystkich rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ z jasnym zdefiniowaniem Rosji jako kraju-agresora, zawetowanych przez Radę Bezpieczeństwa. Uruchomienia wszystkich możliwych mechanizmów przewidzianych przez Kartę Narodów Zjednoczonych i prawo międzynarodowe w celu zakończenia rosyjskiej agresji, przywrócenia integralności terytorialnej Ukrainy, odszkodowania za szkody wyrządzone przez Federację Rosyjską oraz pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za popełnienie zbrodni – ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu. Z poważaniem – Wołodymyr Wasylenko, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Ukrainy. Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Stepan Chmara, Bohater Ukrainy. Iwan Zajec, pierwszy zastępca przewodniczącego stowarzyszenia społecznego „Ruch za Ukrainę w NATO”. Heorhij Filipczuk, przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej. Mykoła Hołomsza, przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Ukraińska Alternatywa”. Wasyl Kujbida, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Jewhen Szewczenko, koordynator Narodowych Związków Twórczych Ukrainy. Mychajło Ratuszny, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Apel przedstawicieli organizacji społecznych i innych instytucji społeczeństwa obywatelskiego Ukrainy do Sekretarza Generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych

Zbrojna agresja Rosji przeciwko Ukrainie, która rozpoczęła się 20 lutego 2014 roku od zaboru Krymu i części Donbasu, dziś osiągnęła szczyt i przerodziła się w wojnę ludobójczą. Rosyjskie wojska okupują znaczną część terytorium Ukrainy, dokonują zniszczeń wśród pokojowej ludności ukraińskiej, niszczą infrastrukturę narodu ukraińskiego. Uświadamiając sobie zagrożenie, jakie Rosja niesie całemu cywilizowanemu Światu, dziesiątki państw połączyły się w koalicję antyraszystowską, udzielając Ukrainie pomocy wojskowej, gospodarczej i humanitarnej. Dzięki heroizmowi Obrońców Ukrainy i wsparciu państw-partnerów, za cenę życia setek tysięcy Ukraińców, udało się powstrzymać krwawego rosyjskiego agresora i częściowo wyzwolić okupowane terytoria. Lecz wróg się nie zatrzymuje. Putinowska Rosja nadal niszczy Naród Ukraiński, jego Państwowość i tożsamość, dewastuje Ukraińską Ziemię. Działalność ONZ – największej międzynarodowej i najbardziej autorytatywnej organizacji międzyrządowej świata, której społeczność międzynarodowa powierzyła odpowiedzialność za utrzymanie i umacnianie pokoju oraz bezpieczeństwa międzynarodowego – nie jest w stanie skutecznie przeciwstawić się największej agresji XXI wieku, zatrzymać ludo- Iryna Szumada, redaktor naczelna czasopisma „Galicka Proświta”, m. Iwano-Frankiwsk Z pierwszego punktu sprawozdawał zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Michaił Sichka. Opowiedział o tym, że w Domu Ludowym „Proświta” nadal aktywnie działa sztab obrony Prykarpacia i choć wielkość dostaw humanitarnych nieco się zmniejszyła, to jednak co tydzień wysyła się na front jeden–dwa samochody z pomocą. Wielka sala Domu Ludowego jest wykorzystywana jako magazyn pomocy humanitarnej, a mimo to kilka razy w miesiącu w Muzeum Ludowej Czci Tarasa Szewczenki i w bibliotece odbywają się imprezy proświatowe. W tym roku zakończyły się projekty współpracy „Proświty” z organizacjami międzynarodowymi MOM i GIZ. Pierwszy projekt objął obwody iwano-frankiwski, lwowski, czerniowiecki i zakarpacki. W ramach projektu nawiązano współpracę z lwowską „Proświtą”. Obwodowa „Proświta” od początku roku rozdała pomoc od Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji osobom wewnętrznie przesiedlonym na sumę 800 tysięcy dolarów: 200 lodówek, 10 tysięcy łóżek, przegrody, flipcharty, tablety, materiały dydaktyczne i inne. Oprócz pomocy partnerzy prowadzili szkolenia i treningi, w których jako uczestnik i współorganizator brał udział zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty”. Organizowano wycieczki i wyjazdy dla osób wewnętrznie przesiedlonych po obwodzie, aby zapoznać ludzi z naszymi tradycjami, kulturą i historią. Członek Zarządu Andrij Derkacz opowiedział, że dla 160 dzieci osób wewnętrznie przesiedlonych i miejscowych mieszkańców w wieku 16–20 lat Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” we współpracy z Departamentem Integracji Wspólnot, Polityki Wewnętrznej i Pracy z Osobami Wewnętrznie Przesiedlonymi, Departamentem Edukacji i Nauki, Służbą ds. Dzieci za wsparciem Niemieckiego Towarzystwa Współpracy Międzynarodowej (GIZ) na zlecenie Rządu Federalnego Niemiec zrealizowała projekt z pomocy psychologicznej i nauki języka angielskiego na sumę 1 mln 800 tysięcy hrywien. W jego trakcie odbywały się zajęcia z języka angielskiego, dzieciom zapewniano wsparcie psychologiczne, organizowano wyjazdy do Halicza, Kołomyi i innych turystycznych miejsc Prykarpacia, a uczestnikom projektu rozdano podręczniki Ołeksandra Awramenka „Język ukraiński samodzielnie” do dalszej nauki języka ojczystego. W wyniku zrealizowanych projektów powstały nowe inicjatywy edukacyjne (to już

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Zrealizowane i zaplanowane inicjatywy

Odbyło się posiedzenie Zarządu Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Zebraniu przewodniczył przewodniczący obwodowej «Proświty» Stepan Wołkowecki. W porządku obrad były trzy kwestie: działalność zjednoczenia w bieżącym roku; inicjatywy edukacyjne «Proświty»; reklama języka ukraińskiego. było drugie pytanie porządku obrad). Wykładowcy języka angielskiego zaproponowali, by w każdą niedzielę w Domu Ludowym „Proświta” odbywał się klub konwersacyjny języka angielskiego dla wszystkich chętnych. Projektem zainteresowali się proświtianie z Bohorodczan. A ponadto w Wyhodzie w ramach działalności Rady Młodzieżowej planują otworzyć przestrzeń młodzieżową, a proświtianie będą mogli włączyć się w organizację treningów. Niedawno zastępcy przewodniczącego Mychajło Siczka i Jarema Petriw odwiedzili Horodenkiwskie zrzeszenie „Proświty” w celu nawiązania bliższej współpracy na miejscu, wymiany doświadczeń oraz rozpoczęcia zbierania informacji o najnowszych Bohaterach. Na spotkaniu w oddziale mówiono również o aktywniejszym informowaniu o swojej pracy, o publikacjach w proświtiańskich czasopismach „Słowo Proświty” i „Galicka Proświta”, gdyż praca na rzecz pomocy wojsku oraz inne działania oddziałów są prowadzone, ale nie wszyscy o tym wiedzą. W Worochcie, Delatynie, Jaremczem, Mykulczynie, w placówkach edukacyjnych obwodowego centrum z wykładami wystąpił zastępca przewodniczącego Jewhen Romanyszyn. Pan Jewhen opracował także 40-minutową prezentację „O dawności języka ukraińskiego”, którą zamierza pokazywać gościom, zwłaszcza dzieciom, ze wschodu Ukrainy. Z inicjatywy Jaremy Petriwa obwodowa „Proświta” przygotowała apel do miejskiego głowy Ruslana Marcinkiwa o opracowanie i wydanie podręcznika wychowania patriotycznego dla partii politycznych i organizacji społecznych Prykarpacia, w tym „Proświty”, które pracują z młodzieżą, który znacznie ułatwiłby pracę wykładowców i usystematyzował ją. E. Romanyszyn opowiedział o inicjatywie umieszczenia na banerach reklam języka ukraińskiego (cytatów znanych osób o wadze języka), z którą „Proświta” także zwróciła się do władz miejskich. Rada miejska zareagowała na propozycję pozytywnie i udostępni do użytku na miesiąc kilka bezpłatnych billboardów reklamowych, a kilka kolejnych E. Romanyszyn umieści za własne pieniądze. Referent poruszył bolesne tematy, o których proświtianie i Ukraińcy w ogóle powinni pamiętać zawsze, zwłaszcza w czasie wojny: kwestia ochrony rodziny, wartości rodzinnych, zachowania siebie jako narodu... Zebranie poparło inicjatywę zwiększenia wysiłków w zakresie reklamowania wartości narodowych. Członek Zarządu Myrosław Janyszowski zgłosił propozycję propagowania języka i wszystkiego, co narodowe, poprzez muraly na budynkach. Obecnie się to robi, ale niektóre pomysły w tym zakresie może podsunąć „Proświta”. Zarząd poparł przedstawienie kandydatury akademika NAN Ukrainy, profesora, byłego rektora IFNTUNG Jewstachija Kryżaniwskiego do nadania mu tytułu honorowego obywatela miasta Iwano-Frankiwska. Stary autobus, znajdujący się na bilansie obwodowego zrzeszenia „Proświty”, postanowiono wyremontować i przekazać na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Reprezentantem w nowo utworzonym w radzie miejskiej centrum koordynacyjnym współpracy z WPO z ramienia obwodowego zrzeszenia delegowano zastępcę przewodniczącego Mychajła Siczkę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Mychajło KOSIW: „Nieznajomość lub lekceważenie historii prowadzi do coraz to nowego zła”

O Mychajle Kosiwie trzeba opowiadać wszystkim i pisać książki. Syn nadrejonowego dowódcy UPA. Dysydent i szestdziesiatnik, aresztowany przez KGB jako nacjonalista. Utalentowany naukowiec, którego prace były zakazane przez 15 lat. Zastępca przewodniczącego Lwowskiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego, który włożył ogromny wysiłek w zachowanie i rozwój ukraińskiego języka, kultury i architektury. Ten, który poświęcił się odrodzeniu rodzinnego Kościoła greckokatolickiego, zwracał mu świątynie i niestrudzenie budował świątynie ukraińskiego ducha, ukraińskiej duszy. Jeden z założycieli Ruchu i najaktywniejszych deputowanych legendarnej grupy parlamentarnej „Rada Narodowa”. Przewodniczący Komisji ds. Kultury i Duchowości. Przyjaciel i współpracownik Wiaczesława Czornowiła. (Kiedy Czornowiła uwięziono, wydawał jego nielegalny „Ukraiński Wiestnik”). Pisarz, mędrzec, filozof, religioznawca, polityk, którego myśl i stanowisko pozostają ważne, aktualne i potrzebne społeczeństwu. Dzisiaj Mychajło Kosiw jest gościem „Słowa Proświty”. – Panie Mychajle, dla Ukrainy wojna rozpętana przez Rosję to nie tylko walka o wyzwolenie terytoriów. To walka o prawo do życia, prawo bycia narodem, o wartości cywilizacyjne i światopoglądowe. Wojna znów pokazała, że my i najeźdźcy nie tylko nie jesteśmy „jednym narodem”, ale że jesteśmy diametralnie różni. Jakie nazwałby Pan punkty odniesienia w wartościach, właściwe dla świata ukraińskiego i tego, co wróg nazywa „russkim mirem”? – To pytanie o skali globalnej. Przecież odpowiedź na nie określa istotę obecnych wydarzeń. Na świecie wciąż nie uświadamiają sobie, czym jest ta substancja, która nazywa siebie „federacją rosyjską”. Nieznajomość historii, a tym bardziej jej lekceważenie, zawsze prowadziło do potwornych kataklizmów społecznych, a teraz doprowadziło także do zbrodni wojennych. Odpowiedź na to pytanie jest niemożliwa bez zagłębienia się w warstwy historii. W dawnych czasach książęcych, kiedy na świecie umacniały się państwa narodowe, na naszym horyzoncie figurowały dwa potężne imperia – Bizancjum i Ruś. Na terenach między Oką a Wołgą znaną strukturą wojskowo-organizacyjną była Złota Orda. Dalej – daty i fakty. W 1277 roku chan Złotej Ordy Timur Minglej, rozumiejąc, że najazdami nie da się utrzymać władzy, decyduje się stworzyć strukturę państwową z centrum w ułusie Moskwa. Stąd nazwa – Księstwo Moskiewskie. Do niego chan przyłączył około 50 plemion – turkijskich, mongolskich, irańskich, ugrofińskich. Wszystkich nie sposób zapamiętać, ale stale trzeba o nich wspominać: Weś, Jem, Karelowie, Iżorowie, Ładożanie, Wieżanie, Czudź, Mordwa, Muroma, Moksze, Czuwasze, Czeremisi, Komi, Permiacy, Peczorowie, Jemi, Zimi-goła, Korsowie, Narowie, Liwowie, Kipczacy, Kingici, Sidżiutowie, Czeczelowie, Igracy, Kirgizi priuralscy, Czerkiesi, Oguzy, Tuchsowie, Jaczma, Czurukowie, Bułgarzy wołżańscy, Buriaci, Czukcze, Tuwińcy, dość liczne plemiona mongolskiego emira Chuszitaja, emira Bajku… Były plemiona, które nie chciały wchodzić w skład tego tworu. Tak został całkowicie zniszczony najliczniejszy lud Jukagirów, składający się z rodzin rybaków i myśliwych – ludzi o wyrazistej indywidualności, którzy nie chcieli rozpuścić się w tym kotle. Wolnościolubni Czukcze aż do połowy XIX wieku stawiali desperacki opór „zbieraczom”. W wydanym w 1857 r. przez carat „Zbiorze praw” autorzy zmuszeni byli uznać istnienie „nie w pełni przyłączonych narodów”. W 1721 r. Piotr I przemianował „Księstwo Moskiewskie” na „Imperium Rosyjskie”, kradnąc nazwę Kijowowi. W 1922 r. to księstwo moskiewskie nazwało się „związkiem sowieckim”, a w 1991 r. – „federacją rosyjską”. Gdzie więc tam Słowianie? Gdzie tam Rosjanie? Co wspólnego mają z Ukraińcami? Mentalną cechą ordy turkijskiej jest nie tylko zniewolenie i grabież, ale niszczenie ludzi, mieszkań, produkcji. Po co? Przecież można przyjść jeszcze raz i ograbić! Obecnie świat wie o zniszczeniu Buczy, Irpienia, Hostomla, Mariupola i innych ukraińskich miast. Świat wie o niszczeniu ludzi, włącznie z dziećmi. Czyli historycznie, biogenetycznie to mentalność, która do dziś się nie zmieniła. Ale wróćmy do historii. Rok 988. Z „Powieści minionych lat” wiemy: wiosną w udzielnym Księstwie Tmutarakańskim, które wchodziło w skład państwa ruskiego z centrum w Kijowie, wybuchł bunt: bojarzy nie mogli się porozumieć, kto i jak będzie zbierał daniny dla księcia. Wieść dotarła do Kijowa. Książę Włodzimierz wraz z konną drużyną wyruszył, by naprawić ten „kamień obrazy”. Po naprawieniu odwiedził jeszcze jedno swoje miasto na terytorium Krymu – Neapol Scytyjski (dzisiejszy Symferopol), który był we władaniu Kijowa. Kiedy tam przebywał, przybyli do niego posłańcy od cesarza bizantyjskiego Bazylego II. Cesarz sąsiedniego, przyjaznego państwa zwrócił się do Włodzimierza Kijowskiego z prośbą: skoro już tam jesteś, zaprowadź porządek w moim mieście Chersonezie (obecnie Sewastopol). Wtedy mieszkało tam ponad 20 tysięcy stałych mieszkańców. Było to miasto ożywionego handlu morskiego i dla jego ochrony stacjonowała tam potężna załoga wojskowa. Komendant twierdzy, generał Foka Warda, wzniecił bunt przeciwko cesarzowi, aby samemu zbierać podatki. Mieszkańcy dotąd płacili daninę raz w roku, a Warda zaczął ich bezlitośnie łupić. Za to, by poskromić krnąbrnego generała, książę Włodzimierz poprosił o rękę siostry cesarza, Anny. To nie było proste. Wyobraźmy sobie taką rozmowę: – Jak ja oddam za ciebie siostrę, przecież jesteś poganinem?! – To przyjmę chrześcijaństwo! Kiedy Włodzimierz ze swoją konnicą stanął pod bramami Chersonezu, mieszczanie przekazali mu przez gołębia pocztowego notatkę z oznaczeniem podziemnego strumienia słodkiej wody, z którego żywiło się miasto. Kijowianie odcięli go. W ten sposób załoga miasta zmuszona była poddać się bez walki. Wtedy z Konstantynopola przybyła księżniczka Anna ze swoim orszakiem wojskowym i ojcami-święcicielami. Włodzimierz przyjął chrześcijaństwo i zawarł chrześcijańskie małżeństwo z Anną. Po tym wrócili do Kijowa. Bizantyjscy kapłani ochrzcili wody Počajny, ziemię, ludzi. To bardzo ważne. Bo chrześcijaństwo jest niemożliwe bez sprawowania sakramentów, w szczególności – Sakramentu Chrztu. Przez Kijów obrzęd przeszedł na inne ukraińskie ziemie, wody, ludzi. Rozpoczęła się nowa epoka w historii życia państwowego i społecznego Rusi-Ukrainy. Takiego wydarzenia jak obrzęd Chrztu w Moskowii nie było. Moskowici przejęli chrześcijaństwo z Kijowa, który nazywają dla siebie „drugim Bizancjum”. Tak, potrzebują naszych terytoriów i bogactw naturalnych. Ale bez historycznej roli Kijowa jako ich centrum Chrztu oni nie istnieją. Przecież to terytorium innego narodu, słowiańskiego. Oni zaś są Turkami. Dlatego właśnie rozpętali tę wojnę, muszą podbić Kijów i zabić wszystkich Ukraińców. Jak powiedział jeden z ich „kapłanów” – „podrzynać gardła”. Nie ma takiego narodu – „naród rosyjski”. W „federacji rosyjskiej” jest 83 podmioty autonomicznego prawa państwowego – republiki, kraje, obwody. Przeciwko nam walczą Czeczeni (kadyrowcy), Buriaci, inni, u wszystkich w paszportach zapisano: „rosyjski”. Dlatego narodowi temu właściwy jest nihilizm i zniekształcenie wszystkiego, co oczywiste. Putin jest z ludu Tuwińców, minister obrony Szojgu – Czukcza, główny ideolog „russkiego miru” Gundiajew, onże patriarcha Cyryl – Mordwin, minister spraw zagranicznych Ławrow – Ormianin z Gruzji. I oni narzucają „russkij mir”… – Niespodziewanie wywiązała się cała dyskusja wokół pytania, czy trzeba dbać o kulturę podczas wojny. Tymczasem rozkwita bezkulturze, od „Swatów” po przygody moskala w Karpatach. Ukraińców pokazuje się jako śmiesznych, ograniczonych, gotowych znosić poddaństwo… – Wszystko jest ze sobą połączone, niczego nie warto wyodrębniać. Przypomnijmy hasło: „Armia, Język, Wiara!”. Bez tych trzech komponentów Ukraińcy w walce o swoje istnienie nie przetrwaliby. Przypomnijmy Tarasa Szewczenkę: „Dzięki, dziadku, żeś zachował / W głowie stuletniej tę sławę kozacką: / Ja ją wnukom teraz opowiedziałem…”. Informacja historyczna przekazywana jest przez język (dumy, pieśni), ludowe osobliwości obyczajów, stroju, haftu, rzemiosła. Właśnie na Ukrainie powstały kolędy, szczedriwki, jasełka, wiosenne pieśni obrzędowe (hajiwky). Bez kultury nie przeżylibyśmy. I właśnie teraz trzyma nas przywiązanie narodu do swojego światopoglądu, do przebogatego dziedzictwa. Nie mamy cerkwi, w której nie byłoby ikony świętego równemu apostołom księcia Włodzimierza – Chrzciciela. I w cerkwi mojej wsi jest taka ikona. W wielu cerkwiach znajduje się także ikona świętej księżnej Olgi. To nierozerwalność tradycji historycznych. Pewnego razu podczas delegacji do Wielkiej Brytanii nas, wraz z brytyjskimi parlamentarzystami, przyjmowała ukraińska społeczność. Byli szczerze zdziwieni i zachwyceni – jak wiele w naszych śpiewach jest historii, tradycji. Dlaczego? My również mieliśmy państwo, które troszczyło się o edukację, kulturę. Po 1240 roku, kiedy moskiewska horda zniszczyła Kijów, u nas rozpoczęła się długa epoka Ruiny, i sam naród zmuszony był tworzyć, bronić swoją duchową istotę. Nieustannie walczyliśmy o swoją wolność. Cała historia Ukrainy to historia nieprzerwanej zbrojnej walki. Dzisiaj bijemy – i zwyciężamy – „drugą armię świata” i nie ma wątpliwości, że zwyciężymy. Ten duch walki o wolność, niepodległość, o swój dom, rodzinę, ziemię – jest w naszej krwi. Jesteśmy wojownikami. Dlatego niech wrogowie nie liczą na to, że będziemy cierpieć. – Obecnie można usłyszeć: „Nie pedałujcie kwestii języka. Nie czas na to. W okopach chłopcy komunikują się i po ukraińsku, i po rosyjsku. Kula nie pyta, w jakim języku mówisz”… – U nas we Lwowie przed drugą wojną światową była potężna społeczność żydowska. Ale ich starożytny język – hebrajski – znały cztery osoby (wśród nich, nawiasem mówiąc, metropolita Andrzej Szeptycki). Kiedy w 1947 roku Żydzi odrodzili swoje państwo na terytorium, które sobie odzyskali, to pierwszą kwestią, która się pojawiła, było odrodzenie języka. Miałem okazję bywać w Izraelu, występować na uniwersytetach, w innych audytoriach. Mówiłem, że oprócz hebrajskiego, który odrodzili, była kultura także w języku jidysz, ten sam wielki Szolem Alejchem pisał w języku jidysz. I odpowiedziano mi: „Jeśli będziemy ratować jidysz Szolema Alejchema, stracimy hebrajski Mojżesza”. Byliśmy w niewoli dwa razy krócej niż Żydzi. O okopach i kulach – wszystko prawda. Ale Putin nie jest wieczny. Moskwa nigdy nie stanie się demokratycznym, cywilizowanym państwem. Ale można dopuścić, że stanie się bardziej liberalna, że nie będzie stanowić dla nas zagrożenia militarnego, że jej granice się zwężą. I co wtedy? U nas język rosyjski jest tak bardzo zaszczepiony, że nagle u kogoś pojawi się myśl: „A może niech Ukraina będzie dwujęzyczna?”. I co? Ukraina stanie się drugą Rosją?! Dlatego jestem przekonany: cała edukacja na Ukrainie musi być ukraińskojęzyczna. Jakaś społeczność chce – niech organizuje szkołę narodową. Ale państwo powinno wydawać świadectwo o wykształceniu tylko po ukończeniu edukacji w języku państwowym. Łesia Ukrainka napisała o naszej Ojczyźnie: „I ty kiedyś walczyłaś, jak Izrael”. Zatem kwestię języka musimy rozwiązywać bardzo zdecydowanie. W wieku 18 lat człowiek staje się pełnoletnim obywatelem Ukrainy. Ma prawo wybierać i być wybranym, zajmować stanowiska państwowe, służyć w Armii, bronić swojego państwa. Jestem przekonany, że nabycie obywatelstwa powinno być poprzedzone egzaminami z historii i geografii Ukrainy, języka ukraińskiego, podstaw Konstytucji. Wtedy pozbędziemy się tego problemu. A w życiu osobistym – proszę bardzo, komunikuj się w jakimkolwiek języku. – Pewnego razu na lekcji nauczycielka zapytała uczniów, kto jest ich bohaterem. Mój dziesięcioletni wnuk odpowiedział: „Ukraiński żołnierz”. Bez wątpienia nasi obrońcy i obrończynie to główni bohaterowie, modlimy się za nich i dziękujemy im bezgranicznie. A jest taka opinia, że rzekomo nasi bohaterowie wrócą po zwycięstwie i „zaprowadzą porządek” w państwie… – Uosobieniem najwyższego heroizmu naszego współczesnika jest Wojownik. To jedyne słuszne wyobrażenie. Ale uważać, że porządek z frontu wrócą zaprowadzać znużeni, zmęczeni, ranni ludzie, z ciężkimi wspomnieniami, z bólem straty towarzyszy broni i towarzyszek broni – to płonne nadzieje. To my musimy otoczyć ich bezgranicznym szacunkiem i miłością, troską, dobrobytem. Jeśli znajdzie się szumowina, która będzie ich hańbić, oni mogą i powinni stanowczo przypomnieć: „Oddawaliśmy życie za nasze wartości narodowe”. I jeszcze: uważam, że powinni żyć nie w odosobnieniu, a organizować się. Muszę wyrazić wielki żal, że swego czasu wrogowie zniszczyli Wiaczesława Czornowiła i ten Ruch, któremu przewodził. Brak tej siły politycznej, którą był Ruch, odczuwa się obecnie ze szczególnym niepokojem. Potrzebujemy takiej partii, która docierałaby do każdej wsi, do każdego człowieka. To, że dzisiaj jesteśmy jednolitym, silnym państwem, że godnie bronimy swojej ziemi, jest zasługą siły politycznej czasów walki o państwowość i utwierdzenie Państwa. Zatem musimy koniecznie taką siłę polityczną utworzyć. I żeby była stale, zawsze z ludźmi. Na przykład w „Europejskiej Solidarności” są godni, wspaniali ludzie. Ale są mało publiczni. Zatem trzeba, aby każde wydarzenie, data historyczna wywoływały ogólnonarodowe in-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

formowania, wzywali ludzi na wiec – tak jak robił to Ruch. Trzeba iść do ludzi, dostarczać informacji – ale wyłącznie z pozycji ukraińskiej idei narodowej, interesów państwotwórczych. Ukraińcy w istocie przegrali wybory 2019 roku, bo nie było takiej partii. Kilka razy zwracałem się do liderów Kościołów. Niech Bóg wybaczy, ale kiedy PCU twierdzi, że ma 18 milionów parafian, to pytam: „Gdzie byliście, kiedy szydzono i naigrawano się z Tomosu? I to ci sami, którzy wtedy doszli do władzy! Nie możecie wkraczać w politykę? Przecież w Polsce Kościół doprowadził do władzy Wałęsę!” Tak, negatywne niuanse są, ale zagrożenie z nich jest znacznie mniejsze niż utrata Ukrainy! – Wiara jest potrzebna zawsze. Dziś jest potrzebna jak nigdy dotąd. Trwa przejście parafii od moskiewskiej cerkwi do PCU. Niektórzy próbują to interpretować także jako nieuchronny proces „wprowadzania dodatkowego rozłamu w społeczeństwie”… – Kategorycznie stwierdzam, że zastrzeżenia w rodzaju „destabilizacji społeczeństwa” wobec tych realnych działań są nie tylko absurdalne – są niebezpieczne. Wojna to walka. I nie tylko na froncie, bronią śmiercionośną. Wojna w sferach informacji, kultury, religii – wiadomo, hybrydowa. Uważam, że cerkiew należąca do patriarchatu moskiewskiego nie może istnieć na Ukrainie. Są na to nie tylko przyczyny polityczne, choć są one bardzo poważne. W cerkwiach MP znajdują się moskiewskie antyukraińskie wydawnictwa, broń, ukrywają się tam bojownicy. Ponieważ w Komitecie Rady Najwyższej zajmowałem się kwestiami religii, znam ten temat dobrze. Ale mam na myśli także coś innego, bardzo ważnego. My, grekokatolicy, modlimy się: „Za Powszechnego Archierea… Papieża Rzymskiego, Panu pomódlmy się!” A chór odpowiada: „Panie, zmiłuj się!” W patriarchacie moskiewskim modlą się za „patriarchę” Cyryla. A on poświęca broń, wzywa Putina: „Dajcie chłopakom prawdziwą robotę!”, czyli możliwość zabijania nas. I wy, Ukraińcy, modlicie się za niego?! To wrogа propaganda przez religię. Niedopuszczalne, by wierzący podczas modlitwy dopuszczali się przestępstwa politycznego! Chciałbym zwrócić się do metropolity Epifaniusza, do patriarchy Świętosława. W 988 roku chrześcijaństwo świata nie było podzielone. Kościół był jeden, z dwoma ośrodkami – w Rzymie (założyciel apostoł Piotr) i Konstantynopolu (założyciel Andrzej Pierwszozwany). Ośrodki miały różnice obrzędowe. Ale Kościół był jeden, a prymat był w Rzymie. W 1054 roku ośrodki posprzeczały się i „rozbiegły” się po różnych wyznaniach. To grzech. Bo Chrystus był jeden i Kościół Chrystusowy ma być jeden. Nie braliśmy udziału w tym rozłamie i nie mamy za niego ponosić odpowiedzialności. Musimy powrócić do źródeł Chrztu świętego Włodzimierza, w którym Rzym i Konstantynopol były wspólne w jedności eucharystycznej. Uważam, że właśnie ukraińscy chrześcijanie – prawosławni i grekokatolicy – mają stać się przykładem dla całego świata. A w najwyższej modlitwie – Świętej Liturgii – powinniśmy modlić się za archierejów obu światowych Kościołów: „Za Powszechnego Archierea… Papieża Rzymskiego; za Powszechnego Archierea… Patriarchę Konstantynopolitańskiego… Panu pomódlmy się!”. Miejsca można zamieniać, by z przyzwyczajenia się nie pokłócili. I właśnie od tego rozpocznie się wielka droga odnowy Kościoła Chrystusowego. Idea epokowa. A misja właśnie narodu ukraińskiego w jej urzeczywistnieniu – wspaniała. – Papież wezwał w kontekście wojny Rosji przeciwko Ukrainie do „budowania mostów pokoju i braterstwa za pomocą kreatywności”. Wcześniej wypowiadał się przeciwko dostarczaniu broni Ukrainie… – Kiedy rozpoczęła się zaborcza wojna Moskwy przeciwko Ukrainie, papież rzeczywiście wzywał, by nam nie dostarczać broni. „Rozważania papieża Franciszka – nie po raz pierwszy – wypaczają nauczanie Pisma Świętego”, – tak nazywał się mój artykuł, opublikowany na początku wielkiej inwazji. Wydaje mi się, że dzieje się tak u Świętego Ojca raczej z niewiedzy i niezrozumienia niż ze złej woli. Kilka dni temu głowa państwa Watykan zwróciła się do swoich „braci” w Moskwie z prośbą o rozwiązanie problemu „korytarza zbożowego”, bo w krajach, dokąd Ukraina dostarcza zboże, zaczął się głód, a Moskale nie przepuszczają i niszczą pokojowy transport morski. I co? Czy jest jakaś reakcja „moskiewskich braci”? Żadnej. I nie łudźmy się, nie będzie. Bo szatan nie może być bratem nikomu. Będzie szantażował świat swoim złem. Wiem, że wielu ludzi pracuje, w tym – w ambasadzie Ukrainy w państwie Watykan, nad tym, by opowiedzieć światu, czym jest polityka moskiewska. Czy przyniesie to owoce? Niestety, tam na razie dominuje niezrozumienie tego, że nie ma takich narodów, ludu i państwa jak Rosja. Że to wciąż konglomerat substancji ordyńskiej… – Do zachodnich obwodów Ukrainy przyjechało wielu ludzi, zmuszonych opuścić rodzinne domy z powodu wojny. Są oni w przeważającej części rosyjskojęzyczni. Wielu z nich nawet nie próbuje rozmawiać po ukraińsku. Miejscowi niekiedy wyrażają obawy co do drugiej – po latach czterdziestych ubiegłego wieku – fali rusyfikacji… – Wychodzi na to, że w naszej rozmowie musimy wracać do historii. Ale jeśli nie będziemy wracać, nie udzielimy odpowiedzi, co robić dalej. Przypomnę lata 1932–1933. Czas totalnego Hołodomoru na Ukrainie, celowo zorganizowanego przez Moskwę, by zniszczyć naród ukraiński. Jak świadczą specjaliści Instytutu Pamięci Narodowej, w wyniku tej straszliwej zbrodni zginęło co najmniej 4, a co najwyżej 11 milionów ludzi. W swoim czasie Taras Szewczenko zwracał się w swoim poselstwie do „umarłych, i żywych, i nienarodzonych rodaków”. Ilu nienarodzonych, skoro mieli ich począć ci, którzy zmarli z głodu? A był jeszcze głód 1947 roku! Ludobójstwo narodowe… Ale zaczęło się ono jeszcze za Katarzyny II, która przesiedlała Ukraińców za Ural, na Zielony Klin! Ilu naszego kwiatu przesiedlano, rozstrzeliwano, wymordowywano głodem i w obozach, by zasiedlić nasze żyzne ziemie przybyszami z Moskwy i częściowo z Białorusi? I zasiedlono. Kim teraz stali się ci ludzie? Nie są oni w swojej masie jednorodni. Powszechne jest przekonanie, że część z nich tęskni za ZSRR. Wśród nich są i Ukraińcy zbałamuceni terrorem, którzy chcą być razem z Moskwą. Są i ci, którzy nie akceptują Ukrainy, jej historii, języka, obyczajów. Są i tacy, którzy do Moskwy nie chcą – kochają Ukrainę, jej stepy, rzeki, Karpaty – ale chcą, by ta piękna Ukraina, którą kochają, była Rosją! Czyli ci, którzy nienawidzą Ukrainy i nie akceptują jej jako odrębnego kraju i chcą być z Rosją, – nigdzie nie chcą się przeprowadzać. Chcą, by Rosja była tu, wszędzie. Co mamy robić? Nie sądzę, że one wezmą górę. Ale Ukraina nie może odnosić się do tego obojętnie ani czekać, aby, że tak powiem, nie zaostrzać konfrontacji. Wszystko to wyraźnie, konsekwentnie i celowo Państwo Ukraińskie może i powinno przezwyciężyć. Na poziomie państwowym nie powinno być niczego o charakterze oświatowym, kulturalnym, żadnych mediów rosyjskojęzycznych. Właśnie to jest tym wyjściem, które pozwoli nam pokonać negatywne tendencje. I można to naprawdę urzeczywistnić, zdecydowanie wprowadzić. Kiedyś w Donbasie nie było ukraińskich szkół. Gdy ich zrobiło się wiele, nie pojawiły się żadne protesty. Realizacja programu ukraińskiej edukacji kulturalnej, religijnej, mediów – z pewnością przyniesie też rezultat. Ale robić to należy na najwyższym szczeblu państwowym, z udziałem całego społeczeństwa, wszystkimi możliwymi środkami i sposobami. – Co będzie dalej? To pytanie ludzie zadają sobie nawzajem. Ludzie chcą usłyszeć opinię tych, których nazywa się uosobieniem mądrości. Nieraz pytano mnie: „Co mówi Myhajło Kosiw?” – Nie jestem futurologiem, nie jestem jasnowidzem. Przy całej obecnej biedzie (a ona, nie ma co ukrywać, nie jest nowa) nigdy nie były tak aktualne słowa Iwana Franki, którymi zwraca się do narodu ukraińskiego: „Wierzę w siłę ducha i w Niedzielny Dzień twojego powstania!”. Te słowa zostały wypowiedziane w bardzo ciężkich czasach dla Ukrainy. Daliśmy światu geniuszy, którzy wyrośli z głębi ludu. Geniusz Taras Szewczenko urodził się w rodzinie chłopów pańszczyźnianych – i sięgnął szczytów światowej kultury. Iwan Franko, syn wiejskiego kowala, owocnie pracował w wielu dziedzinach kultury, dziennikarstwa, był wybitnym działaczem społecznym i politykiem. Nie ma potężniejszej siły – na poziomie prometejskim – w działalności literackiej i społecznej niż kobieta, jaką była Lesia Ukrainka. A Olha Kobyłiańska, Marko Wowczok, Lina Kostenko, Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Mykoła Winhranowski, Iwan Drach… Skąd to u narodu, przez wieki gnębionego i niszczonego? „Wierzę…” Franki – to nie poetycka wizja, to polityczne hasło dzisiejszego dnia. Zdarza się, że naród popełnia wielkie błędy. Ale dokonuje też wielkich czynów. Nie wiem, jak będzie. Po wyborach do władzy doszedł mężczyzna, który nazywał siebie „rosyjskojęzycznym Żydem”. I myślałem: „Co będzie z Ukrainą?” A teraz Moskale nazywają go „banderowcem”. Tak, były Czonhar i Mariupol, i wiele innego. Ale naród nie pozwolił postawić Ukrainy na kolana. Dlatego on sam był zmuszony stać ze swoim narodem. Wierzę, że będziemy potężnym, silnym państwem. Jesteśmy już w całym świecie symbolem wolności i zwycięstwa w walce o niepodległość, o wartości cywilizacyjne, o nasze prawa i nasze życie. Jestem przekonany, że będziemy tą historyczno-polityczną substancją, na której spoczywa całe bezpieczeństwo świata zachodniego. Nie mam pesymizmu. Każdy z Ukraińców – niepowtarzalna osobowość. Każdy człowiek w naszych wsiach godny jest pióra Wasyla Stefanyka, który tragedię Homera i Szekspira przeniósł pod chłopską strzechę. Tam, gdzie nasz wiejski chłop mówi do Boga o ofierze najdroższym: „Ty dałeś jednego Syna, a ja dałem – dwóch”… Taki naród jest nieugięty, niezniszczalny. Nie da się go pokonać. Rozmawiała Olena BONDARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Antologia poezji ukraińskiej po albańsku

W wydawnictwie prysztińskiego oddziału Międzynarodowego Związku Pisarzy im. Pjetro Bogdaniego (IWA „Pjeter Bogdani”) ukazała się drukiem antologia poezji ukraińskiej od Szewczenki do naszych czasów „Sonячne klarnety” (Klarinete Diellore). Poinformowano o tym na stronie związku. Do antologii weszły utwory ponad 50 ukraińskich autorów, m.in. Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Wołodymyra Swidzinskiego, Pawła Tyczyny, Maksyma Rylskiego, Andrija Małyszki, Dmytra Pawlyczki, Borysa Ołijnyka, Mykoły Winhranowskiego, Iwana Draczа, Wiktora Kordyna, Iryny Szuwałowej, Ołeha Kocariewa, Iwana Andrusiaka, Inny Kowalczuk, Tetiany Winnyk i in. Wiersze na język albański przetłumaczył profesor Eton Kelmendi. Zbiór najpierw ukazał się we Francji, dlatego poezję albańską tłumaczono z języka francuskiego. Redaktorem i autorem francuskiego przekładu jest zastępca przewodniczącego Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Dmytro Czystiak. „Książka najpierw została wydana we Francji, gdzie uchodzi za jedną z najbardziej reprezentatywnych antologii literatury ukraińskiej w języku francuskim, a przekład na język albański był, rzecz jasna, znacznie łatwiejszy, bo zbiór był już gotowy. Przekład tej antologii daje nam możliwość rozpoznania i docenienia twórczości ukraińskich pisarzy, przybliżając nas do ich emocji i myśli, zakorzenionych w ich kulturze. Oczywiście poezja w Ukrainie, podobnie jak w innych krajach byłego Związku Radzieckiego, przeszła różne etapy: od dyktatury i dyktatu polityki i władzy po lirykę i poezję patriotyczną, która powstaje dzisiaj, w czasie, gdy kraj walczy o wyzwolenie spod Rosji. Albański przekład tej antologii jest bardzo cenny, ponieważ pozwala cieszyć się i rozumieć ukraińską poezję w jej pełni” – zaznaczył autor albańskiego przekładu. Kiedy będziemy mogli wszyscy się zebrać, Jak dawniej, razem się przywitać. Kiedy dzieci chodzą do szkoły, Kiedy spokojne lśnią gwiazdy, Nie straszą pożarów łuny, I z ulgą oddycha państwo, Ukrainą, która zwie się, I szczęśliwie nam w niej się żyje! 2023 Wołodymyr ZAJIKA, wieś Ołeksandriwka, rejon kramatorski, obwód doniecki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

O niepodległości

Czym jest niepodległość? To bezmiar ukraińskich łanów, Gdzie kłosują się ziarnem. Spokojne sny śnią się obywatelom. Gdzie wszyscy pracują zapamiętale I przeklęta wojna się skończyła! Słońce świeci nad głową, I uśmiechnięci jesteśmy razem z tobą. Niepodległość to nasza wola I szczęśliwy los narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Odznaczenia Symona Petlury – w Paryżu

W stolicy Francji odbyło się wręczenie Medalu Symona Petlury „Dziennikarstwo i Państwowość” – odznaczenia o szczególnym statusie Konfederacji Organizacji Dziennikarskich Ukrainy (KOD Ukrainy), Międzynarodowego Centrum Kulturalnego „Syjaw” oraz Memoriałowego Funduszu Symona Petlury (Chicago), którym są uhonorowywani dziennikarze, działacze polityczni i społeczni za wysoki profesjonalizm, znaczący wkład w rozwój ukraińskiego dziennikarstwa i państwowości. Nagrodami uhonorowano laureatkę 2023 roku, dyrektorkę Biblioteki im. Symona Petlury w Paryżu, badaczkę i redaktor naczelną „Biuletynu Ukraińskiej Biblioteki im. Symona Petlury” Jarosławę Josypyszyn oraz laureatkę ubiegłego roku, znaną ukraińską dziennikarkę i działaczkę społeczną we Francji Allę Łazarjewą (na zdjęciu). Nagrody wręczył przewodniczący KOD Ukrainy, profesor Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Jurij Bondar podczas ceremonii w pomieszczeniu Biblioteki i Muzeum Symona Petlury w Paryżu. Inf. własna. Zdjęcie Jurija Bondara

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Czarno-białe tło ekranu telewizyjnego

Elektroniczna lampa B. Hrabowskiego w amerykańskiej rodzinie Jurij PŁAKSIUK, dziennikarz, pisarz w ich nieograniczonych możliwościach, jak i we wszechmocy tych, którzy będą mieli dostęp do fal radiowych, tajemniczych promieni ultrafioletowych, wcale nie filmowego obecnie Hiperboloidu inżyniera Garina… Napomnienie Pokolenie Ukraińców lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku nie ma prawa nie być dumne ze zdobytej Niepodległości swojego państwa, które zachowało, utwierdziło, a obecnie – krwią bohaterów broni na polu walki swoją pradawną nazwę Ukraina. Być dumnym z jej suwerenności, integralności terytorialnej (pomimo tymczasowo okupowanych przez putinowską ordę regionów południowo-wschodnich), jej kanonicznej wiary, języka państwowego oraz, bez wątpienia, Sił Zbrojnych na czele armii ludowej, która heroicznie prowadzi najokrutniejsze w historii walki z północnym ludożerczym Mordorem. Tak jak zachwycać się historią swojego kraju, jeśli, oczywiście, każdy z nas ma honor i godność uważać się za jej obywatela, pragnie w miarę sił i możliwości pracować na jej dobro, a w sercu – bezinteresownie pielęgnować uczucie niegasnącej miłości do rodzinnej Ojczyzny… Bo przecież pomimo naszej stosunkowo młodej państwowości, wkład Ukraińców w światową cywilizację, w wartości demokratyczne jest należycie uznany i oceniony przez ludzkość, a zatem – wszyscy musimy wiedzieć i rozumieć, że pamiętać, po co bronić i jak wzmacniać pracą zdobytą Niepodległość!.. “W historii wszystko dzieje się w swoim czasie!” Czyli wszystko, co dobre i przykre w życiu, zawsze dzieje się w odpowiednim miejscu i czasie… Wiek XX, wiek XXI – dwie pokrewne epoki, kiedy ludzkość miała i ma możliwość obserwować w czasie rzeczywistym wydarzenia na planecie Ziemia. Widzieć życie, rejestrować zmiany w jego odwiecznym nurcie. Dzięki dźwiękom i obrazom wideo, które są nam darowane przez środki radiofonii, pokazy filmowe i, oczywiście, telewizję. Jednak należy przyznać, że największe uznanie ludzkości zdobyła właśnie telewizja. Pojawiwszy się na początku lat trzydziestych ubiegłego wieku, później, już po II wojnie światowej, nabierając technicznego brzmienia, kolorów i rozpowszechnienia, szybko przekształciła się nie tylko w rodzinne hobby, ale i w wpływowy ideologiczny megafon w rękach polityków, możnowładców i biznesmenów. Tych, którzy mieli władzę, pieniądze i patologiczny pociąg do pierwszego i drugiego. Ponadto telewizja wchłonęła w siebie jeszcze funkcje widzialnej radiofonii i artystycznego pokazu filmowego oraz w procesie udoskonalania przesyłowych urządzeń elektronicznych, skłoniła niestrudzonych badaczy do nowych wynalazków i odkryć. Z pewnym prawdopodobieństwem tak właśnie jest, bo i cybernetyka, i podbój kosmosu, sztuczna inteligencja i bioinżynieria, które obecnie uważane są za kamienie węgielne postępu, rozpoczynały swoją drogę, swoją historię od zadziwiających właściwości naładowanych elektronów. Z przekonań naukow- Przeprowadzenie tej rozmowy w takim telekomunikacyjnym tonie zainspirowały mnie dwie daty z różnych stuleci: dwudziesty szósty lipca 1928 roku, kiedy 75 lat temu syn sławnego Ukraińca Pawła Hrabowskiego – Borys (nawiasem mówiąc, nazwany przez ojca na cześć innego wielkiego Ukraińca Borysa Hrinczenki), wraz z pracownikiem środkowoazjatyckiej stacji łączności Iwanem Bielanskim zademonstrowali komisji naukowej Uniwersytetu Taszkenckiego unikalny eksperyment: wykładowcy, którzy przebywali w oddzielnym pokoju, obserwowali na szklanym ekranie odbiornika o rozmiarze 12 centymetrów ruchomy obraz twarzy Bielanskiego. Ten zdejmował i zakładał kapelusz, obracał głowę, poruszał wargami. Naprzeciw niego, w odległości kilku metrów, uduchowiony czarował nad elektroniczną lampą nadawczą Borys Pawłowycz… Dziewięć dni później badacze wynieśli eksperyment na powietrze i pokazali żywe obrazy z ulicy Taszkentu, gdzie jechał tramwaj, poruszali się piesi, przelatywały ptaszki… I druga data, a dokładniej wydarzenie, miała miejsce w naszych dniach, 28 lipca. Amerykańska firma SpaceX z powodzeniem wyniosła na orbitę okołoziemską satelitę Jupiter 3, o wadze prawie dziewięciu ton, dla zapewnienia bezprzewodowego połączenia z Internetem terytorium Ameryki Północnej i Południowej… W taszkenckim eksperymencie, wbrew dominującej w Związku teorii telewizji elektromechanicznej, po raz pierwszy na świecie transmitowano ruchomy obraz elektroniczny na odległość. Wtedy, gdy z udanym wystrzeleniem przez Elona Muska satelity telekomunikacyjnego, po raz pierwszy w historii ludzkości całe kontynenty będą miały możliwość bez przeszkód korzystać z łączności internetowej. Technologią, która szybko przejmie dominującą rolę w sferze telekomunikacji naziemnej i biznesu medialnego. Czym, niestety, zepchnie z medialnego piedestału bezprzewodową telewizję naziemną, przypisując jej rolę kosztownego, archaicznego środka komunikacji. Razem z menedżerami, studiami, nieporęcznymi centrami nadawczymi i wiekową publicznością. Jeśli chodzi o Borysa Pawłowycza Hrabowskiego, to niestety nie mógł on wtedy wiedzieć, że bolszewicka nauka nie miała żadnego zamiaru udoskonalać jego wynalazku, sprzyjać rozsławieniu autora odkrycia – syna represjonowanego Ukraińca. Nie wiedział, dlatego też zgodził się bez strachu z kainową decyzją rosyjskich „świateł” dostarczyć wszystkie przyrządy do Moskwy (prawda, z jakiegoś powodu, aż przez Daleki Wschód), a nie wyjechać z radzieckiego „gułagu” za ocean, jak zrobił to wcześniej badacz Wołodymyr Zworykin, który z czasem stał się autorem doskonalszej lampy telewizyjnej – kineskopu. Tylko już po demonstracji możliwości „Radiotelefotu” Ukraińca Hrabowskiego. „Dla przeprowadzenia nowego eksperymentu naukowego z udziałem autorytatywnych naukowców – zaznaczano w pilnej depeszy z Moskwy – musicie dostarczyć swoje przyrządy do stolicy”. Kiedy zaś sprzęt z dużym opóźnieniem tam przybył, okazało się, że w skrzyniach leżał całkowicie zniszczony złom. Zszokowany tym, co usłyszał, wynalazca zażądał śledztwa, jednakże moskale nie przejęli się zbytnio poszukiwaniem winnych. Zamiast tego szybko wysłali do Taszkentu nowe posłanie, w którym oskarżyli samych twórców telewizji elektronicznej o marnotrawstwo i kłamstwa oraz zażądali zabrania im, bez zwrotu, dzienników, obliczeń, innych dokumentów, które opisywały unikalny „Radiotelefot” Hrabowskiego… Wydawałoby się, że dla współczesnych twórców i badaczy najnowszych systemów i technologii telekomunikacyjnych w warunkach globalizacji światowej nie powinno istnieć ukrytego oporu i ograniczeń resortowych. Wydawałoby się, że każde ich nowe odkrycie na tym polu powinno stawać się przedmiotem szczególnej uwagi państwa, jego urzędników, organizacji regulacyjnych, społeczeństwa w ogóle. Gdzie indziej, tylko nie w poradzieckiej Ukrainie, w latach voucherowej prywatyzacji dobra państwowego i pojedynczych prób entuzjastów ochrony młodych pędów nauki narodowej przed podstępnością „starszego brata”. W zależnym kraju, gdzie interesy grup biznesowych i możnowładców szybko stawały się wyższe od ludowych, gdzie chaotyczne rozpaństwowienie przeprowadzano z jednym celem: stworzenia jak najkorzystniejszych warunków dla zapewnienia osobistych potrzeb w polityce i biznesie. Gdzie rodzime opracowania, jeśli miały prawo do wdrożenia, to tylko w interesach domorosłych lub rosyjskich oligarchów za ich własne pieniądze. Tylko tym na początku lat dwutysięcznych było podyktowane wsparcie przez możnowładców rzekomo „neutralnej” technologii, którą opanowała spółka z o.o. „Zeonbud”, zapewniając jej licencję operatora-dostawcy cyfrowej radiofonii i telewizji. (Wtedy właśnie urzędnik Janukowycz sprytnie sprywatyzował stanowisko prezydenta.) Tak mało znana dla ukraińskiej społeczności medialnej i branży łączności firma bez szczególnych problemów otrzymała od Komisji Krajowej ds. Regulacji Łączności nikim niepożądany decymetrowy zakres częstotliwości 2,5-2,7 GHz w bezterminowe użytkowanie. Jednocześnie te same państwowe struktury telekomunikacyjne, kierując się dalekimi od ukraińskich interesami, nadal otwarcie ignorowały, a nawet blokowały, znacznie bardziej progresywne i efektywne opracowanie cyfrowej radiofonii i telewizji – technologię MITRIS. Czysto nasze, ukraińskie know-how (mikrofalowe, cyfrowe, zintegrowane ze wszystkimi dostępnymi zasobami telekomunikacyjnymi i satelitarnymi), stworzone przez kijowskich naukowców Ukraińskiej Akademii Nauk. Rodzime opracowanie wielokrotnie przewyższało ograniczone możliwości „wypracowanej” za oceanem amerykańskiej technologii MMDS. Że tak jest w rzeczywistości, wie obecnie nie tylko każdy specjalista branży łączności, ale i konsumenci jej usług. Nie ze słów konkurentów i nieżyczliwych, a z rezultatów pracy „Zeonbudu” na polu monopolistycznego operatora nadawania cyfrowego. Paradoks i nic więcej, ponieważ liczne obietnice tego dostawcy stworzenia kanałom telewizyjnym maksymalnych możliwości dla pokrycia większej części terytorium Ukrainy okazały się mrzonką. Nawet poszczególnym centrom obwodowym nie zapewniono jakościowego odbioru sygnału telewizyjnego więcej niż dla 60 procent gospodarstw domowych. A co dopiero mówić o odległych centrach rejonowych, wsiach, mało dostępnych terytoriach?! Inną istotną wadą technologiczną w działalności dostawcy stał się ograniczony zasób – zaledwie 32 kanały telewizyjne – co doprowadziło do sporów i niezadowolenia między nadawcami. Ta okoliczność stała się najwyraźniej najbardziej motywującym argumentem dla likwidacji obwodowych firm radiowo-telewizyjnych, które nie wpisywały się w biznesowe obliczenia ideologów multipleksu. Wiem z własnego doświadczenia, bo po co wtedy w listopadzie 2010 roku pierwszy wicepremier, który zajmował się energetyką słoneczną, a nie realną gospodarką państwa, ostrzegał mnie, przewodniczącego Państwowego Komitetu Radia i Telewizji, przed ingerencją w proces likwidacji obwodowych państwowych firm radiowo-telewizyjnych. Właśnie tak, „swoja” dla władzy firma rozpoczęła jednoosobową działalność na rynku nadawania cyfrowego. Oczywiście, kosztem utraty przez nasze lokalne wspólnoty informacyjnej przestrzeni radiowo-telewizyjnej, kadr i perspektyw rozwoju. Przykro, że działo się to w czasie aktywnej decentralizacji organów samorządu lokalnego i szybkiego wdrażania przez Zachód satelitarnego nadawania internetowego. Jeśli chodzi o rodzimych strategów kosmicznych, to oni „z oddaniem” wyplątywali się z nieprzyjemnej historii, związanej z kanadyjskim kredytem na pierwszego ukraińskiego satelitę Ziemi. Charakteryzując naszą upolitycznioną „czarno-białą” rzeczywistość informacyjną popularnym powiedzeniem „kto płaci, ten zamawia muzykę”, z dużą dozą prawdy można stwierdzić, że przy wsparciu skorumpowanej władzy „regionalnych” i zależnych od niej oligarchów, firma „Zeonbud”, stając się bezalternatywnym pro- Pierwszy centrum telewizyjne przy ul. B. Hrinczenki jako dostawca usług telekomunikacyjnych, łatwo osiągnęło cyfrowy Olimp! A w konsekwencji stało się pierwszymi skrzypcami, które decydują o wszystkim, poza jednym: zapewnieniem nienaruszalności interesów tych nadawców, którzy bronią swojego prawnego miejsca pod cyfrowym telekomunikacyjnym słońcem. Do tego wniosku dochodzi się, analizując konflikt między regulatorami rynku medialnego a trzema kanałami telewizyjnymi, które czwartego kwietnia ubiegłego roku bezpodstawnie pozbawiono multipleksu. Wniosek może być tylko jeden: firma „Zeonbud” to „kolos na glinianych nogach”! Zarówno w sensie technologicznym, jak i prawnym. Bo kiedy „nieznany” podmiot podjął taką woluntarystyczną decyzję, firma okazała się bezsilnym i niezdolnym do działania arbitrem… Kto zatem był prawdziwym beneficjentem w tej historii? Utajnieni pro-rządowi lalkarze? Mówią, że Koncern RRT zrobił to rzekomo z inspiracji RBNiO?! Rada Bezpieczeństwa się wyparła, profilowe komitety parlamentarne – do dziś głęboko rozmyślają… Mniejsza z tym, jednak ten multipleksowy gambit społeczeństwo odebrało jednoznacznie: jako karę dla „nieposłusznych” nadawców, którzy psuli polityczną pogodę na informacyjno-frontowym polu „maratończyków”. Ciekawym niuansem jest jeszcze to, że politycy, którzy stoją za urażoną „trójką” nadawców telewizyjnych, kiedyś sami tworzyli podstawy prawne wprowadzenia cyfrowej emisji. Tak by rzec, zamierzali jeszcze długo jednoosobowo rządzić, jednak przegrywając wybory, ponieśli fiasko. Nie mniej dziwna w tej historii jest jeszcze demonstracyjnie bezzębna, strusia postawa Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, głównego regulatora przestrzeni medialnej, który w 2019 roku po raz kolejny przeglądał warunki działalności licencyjnej „Zeonbudu”, a obecnie – niespodziewanie zaplątał się w swoich własnych uprawnieniach i funkcjach. I mimo wszystko, dlaczego w walczącym kraju monopolistyczne prawo krajowego dostawcy posiada firma z zagranicznymi właścicielami offshore, a nie rodzimy, jak to mówią, „swój do szpiku kości” operator? Odpowiadam. Wszystko przez tę samą, co w przypadku wynalazcy Borysa Hrabowskiego, przyczynę: wpływ rosyjskich interesów finansowo-politycznych na przestrzeń informacyjną Ukrainy, na Ukraińców, na państwo w ogóle. Jeszcze by brakowało, przez wszystkie lata Niepodległości na odpowiedzialnych stanowiskach organów regulacyjnych, instytucji, wszelakich komisji w dziedzinie łączności specjalnej, podziału widma częstotliwości, centrów nadawczych łączności radiowej, jak i agencji kosmicznej, przebywali w większości zawodowi wojskowi: pułkownicy i generałowie, którzy przechodzili swoje szkolenie jeszcze w radzieckich jednostkach łączności… Oni to od pierwszych „samodzielnych” lat rządzili w sztabie łączności Ministerstwa Obrony. Na radość Rosjan. I to, niestety, mało kogo niepokoiło w Kijowie. Dlatego też „specjaliści” w mundurach dbali w większości o interesy prorosyjskich magnatów medialnych, sprzyjając im, a nie proukraińskim nadawcom, w dostępie do komercyjnie atrakcyjniejszych przydziałów częstotliwości. Mając powszechnie uznane katedry naukowo-badawcze, utalentowanych specjalistów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...tów w politechnikach i uniwersytetach, przez wszystkie lata naszej Niepodległości, urzędnicy niechętnie dopuszczali ich do instytucji branżowych, bo uważali, że łączność radiowa i telekomunikacja to priorytetowa sfera interesów wyłącznie WPK i tych, którzy przebrali się z wojskowego munduru w cywilny garnitur. A to, że wszystko wówczas opierało się na przestarzałej sowieckiej technologii (tajne rosyjskie opracowania były Ukrainie niedostępne), ich nie zawstydzało! Jaka naprawdę jest sytuacja w dziedzinie telekomunikacji i łączności radiowej dziś, jaka będzie po zwycięskiej wojnie, rozstrzygać, sądzę, przyjdzie już następnej, legalnie wybranej władzy ludowej: proukraińskim urzędnikom, resortowym patriotycznym przywódcom, a także pozbawionym, mam nadzieję, prorosyjskiego zaplecza regulatorom rynku medialnego. Tak więc przytoczone powiedzenie A. Achmatowej „Wszystko w historii dzieje się we właściwym czasie!” jest niezaprzeczalne! Uspołecznienie, na które państwa nie stać Choć mój kolejny sąd może wydać się dziwny, jestem przekonany, że najbardziej gorliwymi zwolennikami stworzenia na Ukrainie systemu publicznego radiofonii i telewizji byli oligarchowie medialni będący w opozycji wobec władzy oraz opalni przedstawiciele politykumu komunistycznego. Jedni bowiem upatrywali w państwowym wsparciu ogólnonarodowych kanałów telewizyjnych i radiowych wzmocnienia konkurencji w dziedzinie reklamy. Inni – utraty sowieckich i socjalistycznych priorytetów. Jednak problemów przy tworzeniu NSTU było dość i bez tego. Na powierzchnię prawnego dyskursu medialnego – „niezależne” czy „zależne” – wypłynęła naturalna obawa już opinii publicznej o to, czy każda nowa władza nie ma realnych dźwigni wpływu na „Suspilne” poprzez finansowanie… Dyskusje parlamentarne, propozycje środowiska medialnego, zapożyczenie europejskich doświadczeń niczego nie zmieniły, bo w efekcie – hojne kredytowanie NSTU z budżetu państwa zapisano jednak w ustawie. Już bez OGRTK, oczywiście, ale w znacznie tłustszych wymiarach, które przeznaczano przed uspołecznieniem. W rezultacie: jak kiedyś niepożądani „państwowcy” byli nahlebnikami budżetu, tak i teraz nowo utworzona NSTU na długo zapisała się jako nahlebnik budżetu. Tylko z o wiele większym apetytem. Sam fundusz płac struktury zarządczej wart jest czegoś! A do tego – finansowanie środków technicznych, międzynarodowych licencji, usług multipleksu itd. Marzyli o niezależnej działalności, lecz, stworzywszy informacyjnego „Tytanica”, uzależnili się w stu procentach od budżetu państwa i od łask władzy. Bo przecież nigdzie nie zniknęło surowe sprawozdawanie NSTU przed rządem, parlamentem, deputowanymi, którzy kształtują coroczny budżet państwa i przygotowują się do kolejnych powojennych wyborów!.. Przykro, że przez te lata w działalności NSTU tak i nie pojawiły się realne czynniki, ukierunkowane na pozyskiwanie zasobów i środków od telewidzów, na ich aktywne wspieranie programów i audycji, które odpowiadałyby ich oczekiwaniom, a nie koniunkturze politycznej i rynkowi. Nie udało się z powodu globalnych problemów międzynarodowych, czy też do zarządu NSTU nie dotarły ręce do tego? Najpewniej to drugie. Przeciwnicy stworzenia „Suspilnego” w tak ociężałej konfiguracji, której trudno korzystnie „sprzedać” społeczeństwu, uzasadniają zarzuty opinii publicznej tym, że jego twórcze jednostki, będąc na państwowym utrzymaniu, być może nie zawsze salutują przed władzą, jednak przy tym nie przesadnie zawzięcie bronią przed nią interesów społeczeństwa. Tak zresztą pozycjonują oni swoich pracodawców nie jako społeczeństwo, lecz jako publiczność telewizyjną, która ma im zapewniać jedynie wysokie oglądalności. Dlatego u rzeczników NSTU pojawiają się dziwne sentencje dotyczące angażowania telewidzów w dialog. Takie na przykład zagmatwane zamiary zwiększenia współpracy z widzami: „Praca nad nawiązaniem dialogu między nadawcą a audytorium oraz dialogu z przedstawicielami audytorium za pośrednictwem nadawcy?” Ważniejsze, sądzę, dla społeczeństwa obywatelskiego będzie także uświadomienie sobie niezupełnie przejrzystej perspektywy rozwoju NSTU oraz braku realnego końcowego terminu, do którego budżet będzie dźwigał ciężar społeczny. To, że Bolívar (państwo) nie wytrzyma miliardowych wydatków na NSTU, a do tego na dwa telewizyjne potwory – ogólnokrajowe nadawcy DP „Dim” i „Parlamentarny TK »Rada«”, nie ulega wątpliwości. Kogoś w najbliższym czasie trzeba będzie jednak wyprząc z budżetowego wozu. Tutaj, zrozumiale, wszystko będzie zależeć od wyników kolejnych wyborów Prezydenta i Rady Najwyższej, jednak obawiam się, że prawo do „wyjścia z rzeczami” jako pierwszy otrzyma UA: Perszyj. Ponieważ zarówno koncepcyjnie, jak i prawnie będzie on zobowiązany istnieć z własnej działalności twórczej i wszechstronnego wsparcia naszego społeczeństwa. Nawiasem mówiąc, uspołeczniwszy wszystkich i wszystko, reformatorzy jakoś zapomnieli zlikwidować lub zreorganizować centralny organ władzy wykonawczej o specjalnym statusie – Państwowy Komitet Radiofonii i Telewizji Ukrainy, który logicznie jako pierwszy powinien zakończyć marnotrawienie środków państwowych… Tragedii z tego, oczywiście, nie należy robić, ponieważ zarówno NSTU, jak i kanały „Dim” oraz TRK „Rada” muszą rozumieć krytyczną sytuację finansową w państwie, a zatem być gotowe na radykalne decyzje następnej władzy. Tylko od tego, czy „Suspilne” chce, czy nie chce „puścić na wolność” Narodową Kompanię Radiofoniczną Ukrainy, oddziały obwodowe, reorganizacji nie uniknąć. Uwolniona spod codziennej opieki NSTU wysokooglądalna kompania radiowa z pewnością poradzi sobie z problemami, tak jak radziła sobie z nimi także przed „uspołecznieniem”. Skorzystają nie tylko słuchacze radiowi, budżet, ale i pozostałe obecnie niedofinansowane jednostki. Oddziały obwodowe zaś, a w istocie nieliczne korespondencje, które Instytut Masowej Informacji z jakiegoś powodu uważa za kanały telewizyjne, chętnie przeszłyby do medioaktywu lokalnych wspólnot terytorialnych: z odnowionym personelem twórczym, nowoczesnymi środkami technicznymi, majątkiem, który ocalał, oraz z pełnym finansowaniem lokalnych wspólnot i wsparciem regionalnego środowiska biznesowego. Ukraina na ekranie telewizora to nie tylko Kijów z uporządkowanym centrum, wraz z szeregiem atrakcyjnych obwodowych placów. A także Izium, Kliszczijiwka, Borodianka, Trostianec, Bachmut, Łyman, Oleszky, Nowa Kachowka, wiele innych miast i miasteczek, którymi przed pełnoskalową wojną rzadko zajmowały się wiodące ogólnokrajowe kanały telewizyjne. Jednym słowem, wkrótce każdy z nich będzie musiał robić swoje: jeden relacjonować Eurowizję w Szwecji albo letnie igrzyska olimpijskie w Paryżu, a inny – na żywo transmitować odbudowę gospodarstw rolnych w obwodzie chersońskim zniszczonych przez grady, otwarcie po odbudowie muzeum Hryhorija Skoworody, charkowskiego zoo, lub budowę nowych mostów przez malowniczą i życiodajną rzekę Siwerski Doniec… Nie da się wyłączyć Ukraińskiej Telewizji, mimo dynamicznego natarcia zasobów internetowych i technologii informacyjno-komunikacyjnych, powinno Uspołeczniony „Ołówek” ...żyć, rozwijać się i postępować, uzupełniając swoim autorytetem nasz narodowy przestrzeń medialną, nieograniczoną pod względem tematyki i możliwości. Bo właśnie telewizja, ze swoją redakcyjną paradygmatem obiektywności, wiarygodności i różnorodności sądów, ponosi moralną i prawną odpowiedzialność za słowo wypowiedziane w eterze. Za jakość i dokładność obrazu wideo, za wysoki poziom artystyczny treści. To aksjomat, którego, niestety, nie ma w środowisku blogerów, tiktokerów, zwolenników Twittera, a także rozpowszechniaczy masowej dezinformacji. Próby regulatorów Internetu, krajowych i międzynarodowych ośrodków przeciwdziałania fałszywym informacjom, aby zaprowadzić porządek, działają tylko częściowo, ponieważ niemal najistotniejsza różnica między oficjalnymi mediami a środowiskiem internetowym polega na tym, że miłośnicy dorobienia na tanich sensacjach, a nawet na kłamstwie, w większości unikają odpowiedzialności. Dlatego bez obawy wpełzają do ludzkich umysłów jako obeznani kaznodzieje ostatecznej prawdy. I to, niestety, działa. O popularnej dziś zasadzie „abonamentowej” wyszukiwania obiektywnej informacji, o bezpośredniej zależności nadawców od odbiorcy telewizja może tylko pomarzyć. Gdyby, na przykład, z ośmiu milionów obecnych aktywnych widzów publicznego nadawcy zapłaciła choćby połowa widowni, to natychmiast na progu „Ołówka” stałoby z tuzin reklamodawców i inwestorów. Dlatego UA: Perwyj pozostanie, niestety, przeciętnością tak długo, jak w jego portfelu twórczym nadal będzie dominował zestaw audycji, koncepcyjnie i mentalnie zbliżonych do ograniczonej wiekowo widowni telewizyjnej. Jedynie czasem rozrzedzonych popularnymi sportowymi i piosenkarskimi międzynarodowymi forami. A nie głębokimi publicystycznymi refleksjami autorskimi czy dyskusyjnymi platformami wybitnych twórców państwowości, ekologów, politologów itp. Filmy, seriale, dziennikarskie śledztwa własnej produkcji o wątpliwej działalności przedstawicieli władzy, opozycji i oligarchów. Tylko wtedy może w pełni pozycjonować się jako ukraiński odpowiednik europejskich gigantów telewizyjnych: BBC czy Deutsche Welle, by śmiało mówić „nie” zamówionym programom, przez które prześwitują uszy „metodyczek” i tematów, a za którymi majaczą czarno-białe cienie zainteresowanych urzędników czy polityków… Przykładów takiej zalecanej twórczości na czołowych ukraińskich kanałach telewizyjnych można znaleźć dostatecznie dużo. Z dalekiej i nie tak dalekiej przeszłości. Wspomnijmy choćby tę rozreklamowaną debatę przedwyborczą na kanale ISTV 19 kwietnia 2019 roku, z udziałem kandydatów na urząd prezydenta – poprzedniego szefa państwa i jego obecnego szefa. Ten chaotyczny stadionowy KWK nie miał, mam nadzieję, i nie będzie miał więcej analogii w eterze. Bo miliony telewidzów, wraz z zaproszonymi na stadion „Olimpijski” kilkoma tysiącami fanów, każdego kandydata, przyłączyły się do wydarzenia, aby usłyszeć gruntowne deklaracje programowe kandydatów, a nie spór gogolowskich postaci „Iwana Iwanowicza i Iwana Nikiforowicza” pod skrzydlatym hasłem „Sam taki!” „Powiedziałeś, że jesteś kotem w worku, ale ty jesteś workiem”. „A ty – wilkiem w owczej skórze!” „Ty nie Hołobород’ko, tylko przewodnik oligarchów!” W takim mało treściwym tonie, zaplanowanym wyraźnie nie przez dziennikarzy, trwał konkurs „kapitanów” aż do pierwszego zmierzchu. Nie bez powodu moderator programu pan Kulikow co jakiś czas nie wytrzymywał przebiegu show i w rozpaczy krzyczał do mikrofonu, że autorski scenariusz leci na łeb, na szyję! Jednak audycja się odbyła, tylko że po finalnym gongu pozostawiła znacznie więcej pytań niż przed rozpoczęciem. A do tego gorzki osad straconego czasu i oszukania widzów nastawionych na poważną rozmowę. Nie mniej poważnym, a nawet znacznie bardziej dotkliwym przeliczeniem się naszej telewizji okazał się trzyletni grudniowy briefing telewizyjny byłego ministra spraw wewnętrznych Ukrainy, z udziałem śledczych, prokuratorów i, niestety, z obecnością w sali budynku MSW Prezydenta Ukrainy. Chodziło na nim, może ktoś zapomniał, o wyniki śledztwa w sprawie zabójstwa dziennikarza Pawła Szeremeta, rzekomo dokonanego przez trzech aresztowanych. Nawet w reportażu telewizji „Piątego kanału”, który zapowiadał ten briefing, było więcej twórczości telewizyjnej niż resortowych zaготовок. Tymczasem w samej audycji publicznego nadawcy UA: Perwyj, pod rubryką „Wiadomości” – ani jednego autorskiego stanowiska. Do takich resortowych raportów istnieje niezawodna i wygodna technologia zapisu telewizyjnego, aby następnie uczynić audycję samodzielną i atrakcyjną dla widzów. Czy twórcy „Publicznego” to rozumieli? Tak! Czy zignorowali klasyczny wariant zapisu briefingu? Bezwzględnie. Ponieważ podjęli się wykonania zamówienia „spuszczonego” z ulicy Akademika Bohomolca wbrew własnemu przeznaczeniu i autorytetowi… Przykładów takich pseudoaudycji, gdzie możnowładcy celowo wykorzystywali poważne kanały telewizyjne jako „pomocników”, a także prób każdej dominującej na danym etapie w kraju władzy, by wychować, a nawet ujarzmić krnąbrne media, można wyciągnąć z archiwalnych teczek dziesiątki. Kochać ludzkość – to jeszcze nie znaczy kochać konkretnego człowieka! Czytałem niedawno we wspomnieniach działacza praw człowieka Myrosława Marynowycza, na stronie internetowego zasobu „Ukraińska Prawda”, wypowiedź siostrzenicy Michajła Kociubynskiego, Michajliny. I rzeczywiście, za każdym razem, gdy bardziej szczegółowo analizujesz konkretne programy ukraińskich kanałów telewizyjnych, łapiesz się na myśli, że ich twórcom bywa łatwiej okazywać miłość do kolektywu, do wspólnoty, do ludzkości w ogóle, a nie do konkretnego obywatela. Podczas gdy to właśnie ludzka osobowość była i zawsze będzie głównym bohaterem każdej autorskiej audycji telewizyjnej, reportażu, każdego komunikatu informacyjnego. Szczególnie teraz, w dniach krwawego oporu naszych bohaterskich wojowników przeciwko wiarołomnej nawale okupantów. Telewizyjni twórcy odbiorą zapewne te refleksje jako przytyk, jako banalne grzebanie w dobrze znanych im problemach… Tylko że nie tylko ja jeden wdaję się w krytyczne uwagi dotyczące naszej rzeczywistości telewizyjnej. Otwarcie o tym dyskutują zarówno sami twórcy telewizyjni, jak i eksperci, teoretycy związani z rozwojem branży telekomunikacyjnej, cała społeczność medialna. Osadzona prawem, normami resortowymi, które wymagają praworządności, ukraińska telewizja, wraz z przestrzeganiem wszystkich przepisów, zobowiązana jest 24/7 pozbywać się swojego „czarno-białego” tła. I nie prosić inne gałęzie władzy, lecz żądać od nich oczyszczenia narodowej przestrzeni medialnej, całego gospodarstwa telekomunikacyjnego z zatwardziałych kolaborantów, przesiąkniętych na wskroś moskiewskimi narracjami. A także nigdy i pod żadnym pozorem, nawet dla najszlachetniejszego celu, nie szukać możliwości, by otrzymać jałmużnę od prorosyjskich wielkich worków z pieniędzmi. Po prostu tak, Firtasz, Abramowicz i Deripaska nie dają! Tylko w tych warunkach ominie nas z pewnością gorzkie doświadczenie lat dziewięćdziesiątych, gdy w zupełnie słabe, ale pełne wspaniałych planów i zamierzeń niebiesko-żółte ukraińskie żagle telewizyjne bez przeszkód wpadły wrogie północne wiatry...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Aktor, poeta i wojownik

ona płynie we mnie niczym Dniepr tak samo głęboka i tak samo przyczynowa ona mnie podnosi i piecze ona moją morwą jest i rzewnią ona mi jak brata ramię jak ręka mamy i ojca pas ona ciężka jak młot kowala dźwięczna niby dziewka czarnobrewka ona mnie trzyma jak ziemia... moja do śmierci ukraińska mowa 2023 *** Przeprowadź mnie przez majdan, przeprowadź mnie, mały synu, ja twoją dłoń ciepłą, jak chustę, i ten majdan nikomu nie oddam. Przeprowadź mnie przez dymy, co wyżerają gardło i siatkówkę, przez, jak skóra, zdartą brukową kostkę, przez lśniące czarne hełmy. Przeprowadź obok kul przy skroniach po nieuchwytnej nici Ariadny, przez beczki gorące, jak róże, przeprowadź mnie przez ogień. Przeprowadź mnie przez lata w noc, gdzie rwały się losy i granaty, gdzie był mój brat i ja obok brata, gdzie stanęła śmierć na odległość ręki. Przeprowadź pod górę, tam właśnie... przez zwały zdrad i prostytucji, tam, gdzie krew płynęła po Instytuckiej, przeprowadź mnie, przeprowadź. Przeprowadź i stań w tym arkanie, bądź, jak oni, niepokonany i dziki. My tu zostawimy łzy i goździki... przeprowadź mnie przez majdan. 2019 *** Chciałbym pieścić jej palce, ogrzewać się kotami i grzańcem, być pokojowym, jak Liga Narodów, i czystym, niemal koszernym. Chciałbym wyprowadzać psa, widzieć, jak rośnie chrześniak. Marzę o domu, jak o Itace, mówiąc prościej – do bólu. Nie jestem Mamajem, a raczej Awicenną, którego najstraszniejszą bronią jest skalpel. Wciąż kocham, jak pachnie scena; chcę do Londynu, Rio, Alp... A mnie z nogi otworzyli drzwi, postrzelali dzieci, podpalili chatę. I kichać chciałem na wszystkie kryteria, teraz chcę... tak, zabijać. 2015 *** Na froncie wschodnim bez zmian. Chyba że się ochłodziło. Dużo maszyn i mężczyzn, pożytku mało. Wróg na wszystko pluje, my w ziemi siedzimy, jak ozimina, zaniepokojone OBWE jeździ limuzynami. Czerstwieje nasz chleb, nie jadą do nas wolontariuszki, jakiś zarośnięty talib gapi się na mnie z lusterka. Na zachodzie mokry śnieg, a tu suche mrozy... chce się do swoich, chce się z wierszy w prozę. A na niebie zastygł ołów i odwroty zapieczętował. Tu ci i koniec, tu ci i początek. 2014 *** Ta wojna, co wrasta w ciebie korzeniem, wybucha w tobie pijanymi wierszami, nakarmi cię po gardło stypą, uczyni lepszymi umarłych, żywych – gorszymi. Ten kraj, co potrzebuje heroiki, wymaga od ciebie mięsa i patosu, przekroi cię na paranoika bez steru, bez kompasu i bez żagla. Ta kobieta, co wyprowadza cię z równowagi, jej ciało, przed i po historii, jej rzeczy, płacze, ulewy z burzami – jedyna prawdziwa twoja terytoria. 2018 *** To mój wyrok i wybór: nie opuszczę pokładu; nie jestem człowiekiem, jestem – cyborgiem, mój wymiar – lotnisko. Dla kogoś jestem trędowaty, dla kogoś jestem – pod paznokciem drzazgą, miażdżą moje mikroprocesory, walą mnie po zębach. Złazi moja skóra, topi się mój metal, a ja, jak w pierś rapier, wgryzam się w terminal. Skacze we mnie napięcie, aż iskry lecą spod brwi, straciwszy cyberprzyjaciela, zniszczę sto bioczartów. Nawet, rozdarty na skiby, nie oddam Donbasu. Zwać mnie cyborgiem, ale ja jeden z was. 2015 *** Och, wojno moja, wojno bez prześwitu i bez dna, nieokiełznana, bezwstydna, krutoroga szatanie. Och, bracia moi, bracia – to krety, a to charty; zabijaki, łupieżcy... po prostu, panie, wybacz! Och, duszo moja, duszo bez tarczy i pałasza; niezdarne, bezradne i ufne źrebię. Och, zimo moja, zimo, pełna rupieci suma. To słotna, to krwawa, to cierpka, niczym hurma. 2015 *** Przyszła w marcu zima, przyszła niepogoda jak dżuma, bije po twarzy do rozpaczy... brakuje mi ciebie. Zalodniał gruby dąb, i płaszcz zielony mój zesztywniał, daleko jeszcze do wilczomlecza... brakuje mi ciebie. Grzmi za Siewierskim Dońcem, odciskam palce ołówkiem, jak kule rymy wydaję... brakuje mi ciebie. Milczy stara BMP, pies słodko chrapie, nie gaśnie zgaga od herbaty... brakuje mi ciebie. Umierają iskry w locie, chwytają ręce pustkę, zaczynam pieśń i kończę... brakuje mi ciebie. 2014 *** Zielony deszcz umył czereśnię, rozmazał niebo i trasę, grzmoty dalekie głucho kłamią

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Roman SEMYSAL I wzejdzie słońce pomarańczą…

Roman Semysal… Ukraiński aktor, reżyser teatralny, poeta, obrońca Ukrainy w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Moje pierwsze spotkanie z postacią tego wyjątkowego aktora rozpoczęło się w 2009 roku, kiedy zobaczyłam R. Semysala w roli Wasyla Stusa w spektaklu „Krąg Stusa”… Z czasem uderzyła mnie jego silna postawa obywatelska, gdy latem 2014 roku jako ochotnik wyruszył na front, gdzie zaczął pisać wiersze – to swoisty wentyl bezpieczeństwa dla aktora i żołnierza-granatnikowego 24. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej. Wojenna codzienność i poczucie graniczności życia kiełkowały w wierszach Romana Semysala z lat 2014–2015. Tak powstała piękna liryczna piosenka we współautorstwie z siostrami Hałyną i Łesią Telniuk „Meni tebe ne wystaczaje” („Brakuje mi ciebie”), która jest liryczną spowiedzią żołnierza-obrońcy. Tak ujrzał świat wybór poezji Romana Semysala w zbiorze „Wiersze z linii frontu. Antologia poetów wypalonych wojną”, opracowanym przez O. Zadorożną i S. Pantiuka w 2018 roku. Po piekle wojny na wschodzie Ukrainy najwyższym osiągnięciem aktora Romana Semysala stały się role w filmach o współczesnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej – „Cyborgi. Bohaterowie nie umierają” (2017, reżyser A. Seitabłajew) oraz „Czerkasy” (2020, reżyser T. Jaszczenko). Roman zapadł w pamięć widzom i stał się znany ze swoich ról kombata („Cyborgi. Bohaterowie nie umierają”) oraz odważnego kapitana okrętu Fedasza („Czerkasy”). O tym, jak przyszło mu przeżywać wojnę przed kamerą filmową w „Cyborgach”, opowiedział w wywiadzie: „Pracowaliśmy uczciwie. Oprócz mnie wojnę na sobie odczuł aktor Ołeh Szczerbyna, wielu mężczyzn z statystów. „Cyborgi” to jeden z najlepszych ukraińskich filmów. Postawiono nie na efekty specjalne czy sceny batalistyczne, a na żywe dialogi, zderzenie różnych światopoglądów, charakterów. To wielki plus filmu. Kiedy rozpoczęły się zdjęcia, minęło już półtora roku, odkąd wróciłem z frontu. Niektóre umiejętności już się zatarły. Było niepokojąco, ale był też zapał – znów założyć mundur, wziąć automat do rąk, poczuć maskę brudu na twarzy, dłoniach…”. Po pełnoskalowej rosyjskiej inwazji aktor broni ukraińskiej ziemi przed rosyjskimi najeźdźcami w 17. Samodzielnej Brygadzie Pancernej im. Konstantyna Pestuszki. „Dla mnie było sprawą zasadniczą nie grzać jednego miejsca gdzieś w Kijowie, a być bliżej linii starcia” – twierdzi Roman Semysal w jednym ze swoich wywiadów. To niezwykle odważny, utalentowany, świadomy i jednocześnie skromny człowiek. Nie lubi udzielać wywiadów, mówić o heroizmie i patriotyzmie, uważa, że w tej wojnie zwycięstwo mogą odnieść profesjonaliści w dziedzinie wojskowości. Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny na swojej stronie na Facebooku w Dniu utworzenia 17. Brygady Pancernej opowiedział o Romanie Semysalu na wojnie: „Aktor, który między innymi zagrał w filmach „Czerkasy” i „Cyborgi”, od 24 lutego znów, tak jak w 2014 roku, jest w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Zwyciężymy, ponieważ ta wojna jednoczy w walce prawdziwych ludzi”. W przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy chce się podziękować Romanowi Semysalowi za codzienną obronę, siłę ducha i życzyć mu Bożej opieki oraz Anioła Stróża na długie lata, gdyż zrządzeniem losu urodziny aktora przypadają właśnie na 24 sierpnia – i jest to symboliczne. Chce się powiedzieć aktorowi i obrońcy Romanowi Semysalowi wiele wdzięcznych słów i życzeń, komplementów oraz słów podziwu dla jego postawy, męskiej charyzmy, niepowtarzalnego charakteru. Chce się życzyć Zwycięstwa, nowych ról, rodzinnego szczęścia, przychylności losu na długie lata! My, widzowie i wdzięczni współobywatele, szczerze cieszymy się z każdego poetyckiego wersu, każdego nowego wideo na stronie FB aktora, który wnikliwie i szczerze w ciężkich warunkach frontowych przesyła pozdrowienia z frontu, recytując poezje W. Stusa, Ł. Kostenko, M. Winhranowskiego, Ju. Izdryka, P. Mowczana, T. Własowej i wielu innych poetów, których słowa brzmią nadaktualnie. Odczuwamy w intonacjach Romana Semysala głęboką i bezgraniczną miłość do Ukrainy… Jesteśmy dumni, że nasza kultura ma godnych, utalentowanych i obdarzonych, mężnych i lirycznych, stoickich i prawdziwych, jak Aktor, Poeta i Wojownik Roman Semysal… Dziękujemy, jesteśmy dumni i wierzymy w nasze Zwycięstwo. A o Świetle Duszy, postawie i miłości Romana Semysala niech przemawiają jego obolałe i jasne, szczere i niepowtarzalne poezje… Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni WSP OMFK KNU imienia Tarasa Szewczenki Moja ziemia Nieuchwytnie i przymusowo, łopatami i bocianami, kulą i słowem, na poziomie modlitwy i cząsteczki wchodzi w ciebie ziemia: beton, poligon, rola… Otulona i wyłysiała, skupiona i wyprzedana, zniekształconym żelazem, porzuconymi ogrodami trzyma cię w każdej chwili, karmi, hartuje, boli… Kochanką i wdową, poetami i żołnierzami, studzienną wodą, dziadowską chatą… z bliska i z daleka wchodzi we mnie ziemia. 2019 Rodzice Sadzą ziemniaki moi rodzice, a ja obok nich prosty taki kopie z trudem czarne wersy, niczym ponure wiersze. Ale, jak zwiastun nadchodzących burz, biało-różowo kwitnie morela, i ta praca – proza z proz – staje się o pół tonu milsza. Ta para rodzinnych siwizn i pleców, takich skłóconych połówek śmiertelną raną mi jest, jak niespokojny syn, który obok uczy się siekiery… I to, że mimo całego łajna, jeszcze długo potrwa ich kino, i będzie po naszemu wszystko jedno, przyjmuję tylko na wiarę. Kopię, kopię, kopię, jak kret, i już przebija lekki pot, leci ziemniak, – ziarno i płód – jak brzytwa, błyszczy łopata… Ale morele jednak kwitną, a zatem trwa odwieczna droga, i w końcu w tym cała sól i sens, że są jeszcze mama i tata. 2020 Ona ona dla mnie nie słowiczy śpiew nie świąteczna czysta wyszywanka ona dla mnie spleśniały duch lasów ona dla mnie gorąca jak kochanka ona dla mnie ognista jak samogon jak dziadowska naostrzona siekiera ona moja podpora i latarnia moje grzechy moja miłość i wiara ona moja łopata i pióro ona dla mnie sól i ząbek czosnku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i jadą wołami na Bachmut. W kałużach tonie kwiat akacji, koła, wypluwając brud, niosą burty ewakuacji i znowu... znowu na Bachmut. Na twarzach schnie czarna pasta, skrzypią przekleństwa na zębach, komuś – wreszcie kontrofensywa, komuś – do domu w kawałkach, komuś nurkować w wir ognisty, komuś zostać tutaj... zielony deszcz pada przeze mnie na wschód na horyzont na Bachmut. 2023 Ciszo zatrzymaj się... poczuj jak pachnie lipa jak ranek wschodzi jak modlitwa jak policzki stały się chłodniejsze stój w ciszy... bądź w ciszy dusza twoja jeszcze nie obłaziła nie oparzyła się o żelazo jeszcze krzyżyki ktoś ci wyhaftował posłuchaj tej nagłej ciszy jeszcze niby chmurka papierosowa z ciebie wyrasta słowo jeszcze bieleje kwiat jaśminu jeszcze żywi ci co zginą jeszcze nie rwie się i nie świszcze jeszcze jest dla ciebie coś wyższego jeszcze jest ona – ponad wszystko jaśniejsza i jest ta cisza... cisza cisza 2023 *** I wzejdzie słońce pomarańczą, poblednie księżyc w górze, ktoś dobry jak Saint-Exupéry do ciebie uśmiechnie się zza chmurki. Krzykliwy kruk-saracen wywróży o świcie, że będzie... będzie powrót i ciepły jedwab jej kolan. I ty czekasz, dzień po dniu przeglądając przeszłość, stajesz się nieuleczalnie czuły, a na zewnątrz twardniejesz jak pień. Pełzną minuty jak węże, jak żyły ciągną się godziny, o to czekanie łabędzie szczerbią się zęby i noże. I, może, ty jednak zrozumiesz, że to wojna z samym sobą, że nie wrócisz ty z boju, póki siebie nie pojmiesz. Rozgrzeje serce kofeina, obca armata ciszę utopi, i dzień nowy cię ogarnie, jak ciepły jedwab jej kolan. 2015 Kiedy skończy się wojna Kiedy skończy się wojna i stanie się cicho aż dudniąco, wróci syn do domu, a do matki – sen, wargi nasze zdrętwieją od trunków i pocałunków, i będzie ranek różowy, niczym bajkowy słoń. Kiedy zamilkną armaty i zniknie w trzewiach chłód, ja wcisnę się w szybę posiwiałym czołem i będę słuchać sąsiedzkiego fortepianowego solo, zlewając się z dźwiękami ciałem, jak w dzieciństwie – z Dnieprem. Kiedy niepotrzebnymi staną się buty, kłamstwo i leki i przeżyte stanie się podobne do groteski, ja w przejściu spotkam młodego kalekę, zakutego w mundur, nienawiść i protezę. Kiedy ta maszynka do mięsa porośnie trawą i mitem i śmiesznymi wydawać się będą odruchy i deja vu, ja będę celować w kogoś tylko gitarowym gryfem, kiedy skończy się wojna... i, oczywiście, jeśli dożyję. 2015

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nadzieja na powrót

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr Trasa przewiduje osiem konferencji prasowych w każdym mieście, w którym odbywają się spektakle, osiem spotkań twórczych z uczestnikami projektu oraz nagranie materiałów zza kulis pod roboczym tytułem „Życie i twórczość podczas wojny, czyli Front Artystyczny w działaniu”. „Zostawać (nie) można…” to spektakl dokumentalny o życiu w okupacji i wyjeździe na terytorium kontrolowane przez Ukrainę. U podstaw fabuły leży pięć prawdziwych historii pracowników Teatru Chersońskiego. To spektakl-dokument. Spektakl-świadectwo zbrodni rosyjskich najeźdźców. Spektakl, który musi obejrzeć każdy, aby znać i pamiętać zbrodnie Rosji przeciwko Ukrainie. Spektakl, stworzony w celu upamiętnienia heroicznej walki narodu ukraińskiego, jest refleksją nad wydarzeniami mającymi miejsce w kraju oraz jaskrawym przykładem terapii dzięki produktowi artystycznemu. Inscenizacja narodziła się na miesiąc przed tym, jak Chersoń został wyzwolony przez naszych obrońców. W czasie, gdy teatr Kulisza nie miał własnej sceny, a jego pracownicy byli rozproszeni po różnych zakątkach kraju. Kijowski widz miał możliwość zobaczyć spektakl „Zostawać (nie) można…” na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru imienia Łesi Ukrainki. Przed pokazem odbyło się spotkanie jego twórców z przedstawicielami mediów. Proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty” najważniejsze fragmenty ich wystąpień. Ołeksandr Knyha, dyrektor generalny – dyrektor artystyczny teatru, Ludowy Artysta Ukrainy: „Teatr Łesi Ukrainki w swoim czasie przygarnął nas i ten spektakl narodził się właśnie tutaj. Kiedy wyrwaliśmy się z okupacji na wolną Ukrainę, nie mieliśmy nic poza wielkim pragnieniem pracy, wysyłania sygnału na Chersońszczyznę. Ten spektakl najpierw graliśmy w Kijowie. Potem wyruszyliśmy z nim do Odessy, występowaliśmy w Kropywnyckim. Dzisiaj dzięki wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury mamy możliwość pokazać go w Mikołajowie, Kropywnyckim, Czerkasach, Kijowie, Żytomierzu, Iwano-Frankiwsku, Lwowie. Mamy nadzieję, że uda nam się zagrać go także w Chersoniu. Na nasz spektakl w Czerkasach przyszli widzowie z różnych miast Ukrainy, byli nawet z Donbasu. A dwie chersońskie dziewczyny miały być u nas na spektaklu 24 lutego 2022 roku. Zostały im bilety. To takie wzruszające: ludzie zachowują bilet jako nadzieję na powrót. Obiecuję, że zagramy spektakl, który planowaliśmy na ten dzień. Po każdym spektaklu rozmawiamy z widzem. Za każdym razem inna publiczność, ciekawe kontakty. Ludziom, którzy się z tym nie zetknęli, trudno nas zrozumieć. W 2014 roku przyjęliśmy do naszego zespołu artystów z Ługańskiej Orkiestry, pomagaliśmy im. Ale mimo wszystko, do momentu, aż sami nie staliśmy się uchodźcami, postrzegaliśmy to inaczej. Poprzez swoje emocje staramy się opowiedzieć o tych wydarzeniach i odczuciach widzowi. Obecnie nasze rodzinne miasto jest niezwykle brutalnie ostrzeliwane, ale zaczęliśmy pracować w Chersoniu już kilka dni po jego wyzwoleniu. Otworzyliśmy art-hub, gdzie kilka razy w tygodniu odbywają się zajęcia z dziećmi. Te dzieci zostawały w domach, chowały się przed raszystami, nawet nie rozmawiały ze sobą. Dzisiaj nie mogę zebrać całego zespołu w Chersoniu. Premierę zrobiliśmy w Kropywnyckim. Pracujemy teraz także w Odessie. Ale część zespołu przebywa w rodzinnym mieście, spędzili tam cały okres okupacji. Teraz teatr to hub wolontariacki, który pomaga ludziom poszkodowanym w wyniku tragedii na Kachowskiej Elektrowni Wodnej. Pracujemy w miastach i wsiach, które wyzwolono wokół Chersonia. Ludzie witają nas ze łzami w oczach, próbują poczęstować. Oprócz tego jeździmy po kraju, niedawno byliśmy za granicą. I wszędzie, gdziekolwiek byśmy nie występowali, na spektakle przychodzą chersończycy, których wojna rozrzuciła po świecie. Pozycjonujemy nasz teatr jako symbol Chersonia, jako nadzieję na powrót. 25. festiwal „Melpomena Tawrii” otworzymy 8 września w Chersoniu premierą. Jednocześnie rozpocznie się on w 25 teatrach kraju. Na spektakle zostaną zaproszone osoby tymczasowo przesiedlone. Będą mówić o Chersoniu, Chersońszczyźnie… Kiedy wyrwałem się z okupacji, dziennikarze często pytali, czy nie zdziwił mnie opór Chersonia. Wcale nie. My jako teatr robiliśmy wiele, aby opór był. Począwszy od festiwali, spektakli, które graliśmy w teatrze. Przyzwyczajaliśmy mieszkańców miasta do noszenia wyszywanek, zmieniania go w żółto-niebieskie. Podczas wieców oporu nasz główny reżyser Serhij Pawluk był tam razem z aktorami i widzami. Tylko niewielka część zespołu poszła na współpracę z raszystami, kiedy ci próbowali stworzyć w Chersoniu rosyjski teatr (14 osób z 250). Tak samo niewielu chersończyków zgodziło się współpracować z okupantami”. Serhij Mychajłowśkyj, Zasłużony Artysta Ukrainy: „Ważne jest, aby grać ten spektakl dla ludzi, którzy nie odczuwają wojny tak, jak odczuwamy ją my. Wcześniej widzieli ją w filmach o II wojnie światowej i nie mogli sobie wyobrazić, jak to jest naprawdę. A teraz poczuli to na własnej skórze. Słowami tego nie da się przekazać. Chce się przekazać prawdę ludziom, którzy uważają, że wojna jest gdzieś tam. W rzeczywistości ona jest tutaj. Ważne, aby nikt o tym nie zapominał i żebyśmy wszyscy razem pomagali naszym żołnierzom pokonać raszystowską nieczystość”. Rymma Ziubina, aktorka: „Początkowo wzięliśmy do pracy sztukę, a potem zrozumieliśmy, że ciekawsze są historie, które opowiadamy sobie nawzajem podczas przerw. One są prawdziwe, bolesne. Trzeba je opowiadać, tym bardziej, jeśli byłeś świadkiem tego, co się działo. Na 12 października 2022 roku była zaplanowana premiera na nowej scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki, ale z powodu ostrzałów została odwołana. A zagraliśmy 14 października na scenie Kijowskich Akademickich Warsztatów Sztuki Teatralnej „Suzirja”. Historię Serhija Mychajłowśkiego dodaliśmy do naszego spektaklu 1 grudnia. On przebywał w okupacji najdłużej. Dodaliśmy także wideo. Wszyscy aktorzy dzielą się swoimi historiami, oprócz mnie – ja opowiadam historię Julii Bunczak. Tych tekstów było na dziewięć godzin z monologami, łzami, pauzami. Reżyser Jewhenij Rezniczenko razem z redaktorką tekstów Ksenią Sweć opracowali ten materiał w taki sposób, aby był sceniczny. O każdej historii można nakręcić osobny film, wystawić osobny spektakl. A my musieliśmy uformować to wszystko w jednolity materiał sceniczny. W odróżnieniu od Europy, teatr dokumentalny na Ukrainie jest mało rozwinięty. Umiemy nakładać na siebie cudze wizerunki. A wyjść na scenę, obnażyć swój nerw, opowiedzieć swoją historię, znów rozdzierać swoje serce może nie każdy. Siedzisz, słuchasz kolegi – i twoje emocje sięgają zenitu. Chce się, aby Ukraińcy rozumieli, że pożar jest w naszym wspólnym domu. Jeśli nie ugasi się jednego piętra, to może zapłonąć inne”. Jewhenija Kirsanowa, aktorka: „Jesteśmy na scenie już bardziej jako zwykli ludzie, a nie jako aktorzy. Wszystko jakby się powtarza i ty już nie kontrolujesz swoich emocji”. Rusłan Wysznywećkyj, Zasłużony Artysta Ukrainy: „To pierwsze takie doświadczenie, kiedy nie grasz roli, a opowiadasz swoją historię. I za każdym razem widzisz przed sobą te obrazy. Bardzo ciężko. Ale trzeba to robić”. W zespole projektu są także aktorzy Ołena Paśko, Wałerij Hajfułlin, Anhelina Pawluk, koordynatorka Ołena Mudra, projektantka Marjana Kołomijec, operator wideo Maksym Prudkun. „Nie chcieliśmy wyjeżdżać…” – to projekt Chersońskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Kulisza, który jest realizowany przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Jest to trasa koncertowa teatru po ośmiu miastach ze spektaklem „Pozostawać (nie) można…”, który został wymyślony i zrealizowany podczas pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Do źródeł dawnoukraińskiego eposu muzyczno-dramatycznego: „Słowo o wyprawie Igora”

Walery BITAJEW, pierwszy wiceprezydent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Władysław KORNIIENKO, akademik-sekretarz wydziału teorii i historii sztuk Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Jurij MOSENKIS, akademik honorowy Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Ukraińskim żywiołem „Słowa”. „Słowo o wyprawie Igora” nie wymaga szczególnej prezentacji. To rzeczywiście światowej sławy utwór, staroukraiński, chociaż przez dwa stulecia brutalna i zakłamana moskiewska propaganda usiłowała przekonać świat, że jest on moskiewski. Utwór jest bez wątpienia autentyczny, co dowiedziono na poziomie jego języka, powiązań folklorystycznych, informacji historycznych, elementów pogańskich itd. „Słowo” opisuje realia ukraińskie, związane z wieloma gatunkami ukraińskiego folkloru, i zostało stworzone w języku staroukraińskim (jak zostanie pokazane w badaniu – uroczystym językiem ustno-epickim eposu książęco-drużynnego z elementami stylistycznymi ukrainizowanej staro-cerkiewnosłowiańszczyzny). Przynależność tekstu do ukraińskiej tradycji językowej pozwala mówić o jego współczesnej ukraińskiej interpretacji nie jako o tłumaczeniu, lecz jako o adaptacji-transpozycji. Znany dziś tekst „Słowa” jest zniekształcony przez prześpiewywania i przepisywania, jednak rekonstrukcja jego dawniejszej postaci jest możliwa na podstawie: 1) paraleli folklorystycznych i literackich, zwłaszcza stałych formuł tekstowych. Tradycyjny podział tych ostatnich na „folklorystyczne” (ustnopoetyckie) i „książkowe” uważamy za nieuzasadniony, m.in. dlatego, że ustalono ustno-epickie pochodzenie wielu świeckich (zwłaszcza o tematyce wojskowej) fragmentów tekstów kronikarskich; 2) językoznawstwa historycznego i porównawczo-historycznego (odtworzenie brzmienia zredukowanych samogłosek – jerów, samogłosek nosowych – jusów, jata, stosunku pełnogłosowych staroukraińskich i niepełnogłosowych staro-cerkiewnosłowiańskich form, dawnych akcentów, krótkich form przymiotników itd.); 3) ustalenia poetyckiej rytmiki tekstu. Zasady rekonstrukcji tekstu „Słowa” są identyczne z zasadami odtwarzania pierwotnych form poezji ustno-epickiej, utrwalonej w kronikach, i są bliskie zasadom rekonstrukcji dawnych form oraz języka byliny kijowskoruskiej (staroukraińskiej). Na obecnym etapie rozwoju wielu nauk jednoznacznie ustalono autentyczność „Słowa”, jednak szeroki zestaw kryteriów autentyczności, zaproponowany w ciągu ponad dwóch stuleci przez wiele dziesiątek badaczy, wymaga systematyzacji. Tekst pod względem formy wykazuje cechy dramatu, a pod względem treści zawiera elementy dramatycznych heroicznych swatów i wesela. Można przypuszczać, że w „Słowie” występuje przemienność partii solowych (Igor Siewierski, Światosław Kijowski, Jarosławna) i chóralnych (lament ruskich kobiet, tłumaczenie snu Światosława przez bojarów), a także dialogi (Kończak i Gza). Tekst zawiera znaczne i różnorodne elementy sakralności, w znacznie większym stopniu pogańskie (dzięki dawnym źródłom folklorystycznym) niż chrześcijańskie. Odpowiednio, można mówić o przewadze w tekście żywiołu ustnofolklorystycznego nad książkowym. „Słowo” przeznaczone było nie tyle do czytania, ile do wykonywania ustnego przy akompaniamencie gęśli, na co wskazuje przede wszystkim odwołanie do tradycji Bojana – legendarnego pieśniarza-gęślarza. Dziesięć wieszczych palców Bojana kojarzone jest z dziesięcioma strunami gęśli (gęśle w kształcie hełmu miały dziesięć strun). „Słowo”, podobnie jak zapisy heroicznego eposu w kronikach (wśród nich warianty opowieści o wyprawie Igora), a także większość bylin, reprezentuje uroczystą heroiczną (a nie lekką rozrywkową) sztukę słowno-muzyczną, ukierunkowaną przede wszystkim na książęco-bojarsko-drużynną elitę Kijowskiej Rusi, dawnego państwa ukraińskiego. Problem istnienia w dawnej Ukrainie dwóch warstw słowno-muzycznego folkloru (literatury ustnej) – wyższej heroiczno-epickiej (z funkcjami historycznymi i patriotyczno-wychowawczymi) oraz niższej rozrywkowo-lirycznej – wymaga dalszych badań zarówno na poziomie treści, jak i formy. W szczególności należy ustalić, w jakim stopniu zasób środków językowo-stylistycznych był wspólny, a w jakim odmienny dla tych dwóch nurtów folklorystyczno-literackich. Do pewnego stopnia możliwe jest też przeciwstawienie patosu, podobne do starogreckiej opozycji tragedii i komedii (które, co znamienne, wywodzą się z tego samego synkretycznego kultu Dionizosa). Liczne efekty dźwiękowe „Słowa” (asonanse, aliteracje, rymy, rytm) należy rozpatrywać w kontekście muzyki wokalnej, a nie poetyki książkowej. Współczesne badania pokazują, że nie tylko najnowsza poezja książkowo-literacka, lecz także dawne tradycyjne tradycje literackie i w nie mniejszym stopniu folklor zawierają czyste i różnorodne efekty dźwiękowe. Dlatego odpowiednie zjawiska „Słowa” błędnie rozpatrywać wyłącznie jako zjawiska stylu książkowego. Istnieją podstawy, by mówić o „Słowie” jako o poetycko najdoskonalszym utworze nie tylko literatury staroukraińskiej, ale i światowej. Zastosowany w nim hołorym (pantoryym) wiąże zgłoskami na początku, w środku i na końcu wersów. Na przykład pieśń o pierwszym zwycięstwie nad Połowcami w rekonstrukcji: Świtem w piątek stratowali wrogie pułki połowieckie, rozsypały się strzały, zabrali piękne połowieckie dziewczęta, i złoto, i brokaty, i cenne jedwabie. Współczesny poeta ma możliwość ocenić wersy, w których rymują się początki (świt – wrogie – rozsypały się – piękne), środki (piątek – pułki – strzały – dziewczęta) oraz końce (stratowali – połowieckie – zabrali – połowieckie). Artystyczne poszukiwania autentycznego słowno-muzycznego rytmu „Słowa”: doświadczenia Tarasa Szewczenki, Mychajła Maksymowycza, Wasyla Szczurata, Borysa Hrinczenki Autorzy artystycznych przekładów tekstu „Słowa” na język ukraiński, inne języki słowiańskie i nieslowiańskie posługiwali się formą poetycką, intuicyjnie szukając rozmiaru wiersza oryginału. Szczególnie należy odnotować błyskotliwe poszukiwania autentycznego rytmu „Słowa”, dokonane w różnych wariantach przez genialnego Tarasa Szewczenkę. Chwyta za serce przekład Tarasa Szewczenki (1860 r.), w wielu miejscach wykonany ośmiozgłoskowcem – czterostopowym jambem. Jednak w niektórych szkicowych fragmentach Wielki Kobzarz orientował się, jak uważają badacze, na znaną paralelę folklorystyczną do „Słowa”: Czarne pole zaorane, I kulami zasiane, Białym ciałem zawleczone (*wariant: zawleczona), I krwią spłukane. Poeta tłumaczy: Połowieckie czarne pole, Kopytami poryte, Białym trupem zasiane, A krwią polane, Przyniosło tęsknotę-niewolę Do ziemi ruskiej... (wariant 1); Ciche pole połowieckie, Nieorane, niesiane, Kopytami poryte, Białym trupem okryte, I krwią polane... (wariant 2); Ciche pole połowieckie, Nieorane, niesiane, Poczernione kopytami, A kośćmi pobielone, A krwią czerwoną mereżone... (wariant 3). Wasyl Szczurat dokonał przekładu czterostopowym choreem, najbliższym (jeśli nie identycznym) rozmiarowi oryginału (opublikowano w 1907 roku). Leksyka przekładu jest maksymalnie zbliżona do oryginału, tłumacz unika późniejszych, zwłaszcza obcojęzycznych słów: Rżą konie za Sulą, do Kijowa sława idzie na góry; trąbią trąby w Nowogrodzie, w Putywlu czekają chorągwie. ... Stratowali wszystkich pogan, strzałami poszli po polu, czerwone jeńczynie, połowczanki, biorąc do niewoli. Brali złoto, pawołoki, drogie aksamity. Opończami, kożuchami zaczęli mostować mosty... ... Hej, drzemie wojsko w polu, hej, drzemie już na dobre! Daleko ono zapędziło się, gniazdo Olgowe, dzielne. Nie zrodziło się na obrazę, ani dla sokoła na pustkowiu, ani dla ciebie, czarny kurhanie, przeklęty połowiecki psie! ... Strzałami od morza wieją wrogie wnuki Stryboże na drużynę Igora, na pułki dzielne książęce. Dudni ziemia szeroko, na pola kładą się piły, rzeki mętnie toczą fale, sztandary naraz przemówiły. ... Czym bowiem, bracia, to rana, czym, bracia, to trudy, kto za gród, za Czernihów, kto za honor zapomni, za życie i tron ojcowski, za tron, który lśni złotem, za drugą żonę, jej łaski, za zwyczaje i obyczaje? ... Siał Oleg Gorysławicz waśnie, jak strzały z łuku. Ginęło w książęcych sporach życie wnuka Dażboga. ... Hej, od rana aż do nocy, a od nocy aż do rana lecą strzały kalenie, lecą strzały bez przerwy. Trzaskają harałużne kopie, z szabel grzmoty biją w hełmy – na obcym Polu Połowieckim bez przerwy, bez ustanku. Czarna ziemia zaorana – kopytami była zryta, kośćmi była zasiana, krwią była polana. ... Oto wstała, bracia, wstała smutna godzina. Oto przykryła naszą siłę dzika siła Połowca. W siłach wnuka Dażboga wstała już Bieda sroga; dziewicą wstąpiwszy nagle, stanęła na ziemi Trojana. ... Nad Kajałą zapadła ciemność: do Ruskiej ziemi wdarli się Połowcy i po Ruskiej ziemi rozpostarli się jak gniazdo pardwy. ... Każdy z was płynie jak sokół, w zapale pod błękitem, by, szybując na wietrze, zwyciężyć ptaka w locie. ... Książę Igor w Ruskiej ziemi, Książę Igor w Ruskim kraju! Wiją się dziewczęce głosy przez morze, po Dunaju, wiją się głosy w Kijowie. Boryczowem, drogą pielgrzymów, jedzie Igor do świętej Przeczystej Pirohoszczy. Michaił Maksymowicz (pierwodruk 1857 r.) przełożył ośmiosylabowcem (czterostopowym trocheistycznym) tylko poszczególne części: Czyż nie lepiej tak śpiewać, O sławny wnuku Welesa: Rżą konie za Sulą, A w Kijowie dzwoni sława... ... Jeden brat mi jesteś rodzony, Jeden świat mi jesteś jasny, Igorze miły! Ja z tobą Swiatosławicze oboje! Większość tekstu przełożono rozmiarem kołomyjkowym, niektóre fragmenty innymi rozmiarami. Jak widać, ten błyskotliwy językoznawca i folklorysta szukał rozmiaru – przede wszystkim ludowo-pieśniowego, odpowiadającego rytmice każdej części. Borys Hrinczenko przełożył tylko poszczególne fragmenty tekstu i przeważnie ośmiozgłoskowcem: Nad Dunajem rwącym Ja kukułką poleczę W stepy-pola szerokie, Do obcego kraju. ... Czarne pole kopytami Jakby zorane-zryte; Kośćmi, krwią polanymi, Wszędzie zasiane-okryte, Zasłane włóczniami, – Wzeszło żalem i łzami. Przekład Mykoły Czerniawskiego (1894 r.) – w całości ośmiozgłoskowcem: W Putywlu mają chorągwie. Czeka książę Igor brata księcia... ... Cóż mu, bracia, rany, Skoro zapomniał o wszystkim, co drogie: Honor, Czernihów, rodzinne miasto, Złoty tron dziedziczny, Obyczaj Hlibiwny I przyjazny, miły zwyczaj!.. ... I wtedy wyrzekł-przemówił Światosław złotą mowę, Zmieszaną ze łzami: «Mój rodzie, Ihorze i Wsiewołodzie! ...» ... Rzucił się Ihor pod gajem – Wiatronogim gronostajem, Białym gogolem – wodą, Na konia wskoczył strzałą. ... Och, po śladzie Ihora Jedzie Kończak z Gzakiem. Zwróćmy uwagę, że większość tłumaczy dostrzega w «Słowie» nie tylko rytmikę (i to właśnie poetycko-rytmiczną, a nie rytmiczną prozę), lecz także tekst rymowany. Wychodzi więc na to, że intuicyjne artystyczne pojęcie genialnego staroukraińskiego tekstu jest głębsze niż naukowe! Przecież przeważająca część współczesnych naukowców, katastrofalnie pozostając w tyle za poetami, nie uznaje w «Słowie» ani poetyckiej rytmiki, ani tym bardziej rymowania. Słusznie mówi się, że do badania wyszukanego «Słowa o wyprawie Igora» również trzeba być poetą. Jak wykazała specjalna rekonstrukcja językoznawcza, znaczna liczba rymów «Słowa» jest pełnosłowna, co wskazuje na szczególny talent poetycki. Znany „nieznany” autor „Słowa”: Daniło „Zatočnyk” z Perejasławia? Nie tylko rozważania historyczne i wnioskowania logiczne, lecz także formalne badanie zjawisk brzmieniowych, leksyki i frazeologii „Słowa” w porównaniu z innymi staroukraińskimi utworami tego okresu pozwala zbudować model autorstwa na konkretnym materiale tekstowym (środkami tekstologii porównawczej). Poszukiwanie innych tekstów kijowskoruskich do porównania opiera się na wielokrotnie wyrażanej zasadzie metodologicznej: autor tak wytwornego „Słowa” raczej nie stworzył tylko jednego tekstu. Autorem „Słowa o wyprawie Igora” mógł być Daniło „Zatočnyk” z Perejasławia. Główna metoda ustalania autorstwa, stosowana przez badaczy, to analiza treści tekstu w celu rekonstrukcji światopoglądu, zawodu, statusu społecznego, doświadczenia autora, stopnia jego udziału w opisywanych wydarzeniach (na przykład wersja Leonida Machnowca). My zaś proponujemy zwrócić pierwszorzędną uwagę na formę tekstu, jego cechy artystyczne, zwłaszcza przejawy zjawiska gry słów i dźwięków, w celu wykrycia możliwych formalnych paralel z innymi tekstami artystycznymi Rusi Kijowskiej. Naszą uwagę przyciąga przede wszystkim „Słowo” Daniła Zatočnyka z końca XII wieku, znane w późniejszej redakcji jako „Modlitwa” z początku XIII wieku. Formalne cechy tego tekstu (struktura związków wyrazowych i zdań, gra dźwiękami i słowami, asonanse i aliteracje) w wielu względach przypominają artystyczne cechy „Słowa o pułku Igora”. Tym samym „Słowo o wyprawie Igora” (obok zapisów kronikarskich o historii wojskowej o pochodzeniu ustnoepickim) reprezentuje heroiczny muzyczno-poetycki epos książęcej Rusi-Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kata”. Jego tekst podaje w swojej książce “Ukraińska medycyna ludowa” znany lekarz-fitoterapeuta J. S. Towstucha: Oj, nie ma nad ciebie kata. Na przekleństwo nie ma słów. Zrujnowałeś ty nasze chaty, Nas kazałeś zamordować, Sam wdarłeś się do carów. Oj, nie ma nad ciebie kata. Jeszcze takich nie zna ziemia Tyś na wieki przez ludzi przeklęty I kremlowska zgraja cała! Oj, nie ma nad ciebie kata. Tyś sroższy od zwierząt. Kto zaczął pieśni śpiewać, I ciebie mądrym wielbić – Żeby na wieki oniemiał! Iwana Jowyczowicza Kuczuhurę-Kuczerenkę aresztowano 24 września 1937 roku jako uczestnika kontrrewolucyjnej organizacji w Murafie. 5 lat temu ukazało się naukowo-krajoznawcze badanie “Ostatni kobziarz Słobożanszczyzny” J. Swystuna. Wprowadza on do obiegu naukowego nieznane dokumenty archiwalne, z których dowiadujemy się o losie I. Kuczuhury-Kuczerenki po aresztowaniu. Bezpodstawnie oskarżono go o przynależność do nieistniejącej kontrrewolucyjnej organizacji i stracono w więzieniu Chołodnohirskim 24 listopada 1937 roku. W 1956 roku 88-letnia żona Iwana Kuczuhury-Kuczerenki, Maria Mychajliwna, korzystając z tak zwanej krótkiej “odwilży”, zaczęła zabiegać o los swojego męża i jego rehabilitację. Znając datę śmierci kobziarza, niejaki Popow, pracownik KGB na obwód charkowski, powiadomił starą kobietę, że jej mąż rzekomo zmarł na wylew krwi do mózgu 5 maja 1943 roku. Co za obłuda! Dopiero po dwóch latach, 24 stycznia 1958 roku, wyszło postanowienie Prezydium Sądu Obwodowego w Charkowie o rehabilitacji Iwana Jowyczowicza Kuczuhury-Kuczerenki. Jak późno!.. Lecz pamięć jest niezniszczalna. I. Kuczuhurę-Kuczerenkę, który zyskał nieśmiertelną sławę jeszcze za życia, którego znali i szanowali M. Łysenko, Łesia Ukrainka, D. Jawornycki, F. Kołessa, H. Chotkewycz, O. Słastion i wielu innych wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, którego słuchali i któremu gorąco oklaskiwali na Ukrainie, w Polsce, na Białorusi, w Rosji, na Krymie i na Kubaniu, którego 25-lecie działalności twórczej świętowano jeszcze w 1921 roku, a honorowy tytuł ludowego artysty USRR – w 1925 roku, radziecka propaganda przez dziesiątki lat usiłowała przemilczeć, wmawiając ludziom, że był “wrogiem ludu”. Lecz stało się odwrotnie. Nie tam szukano wrogów ludu. W 1969 roku I. Kuczuhurę-Kuczerenkę honorowano już na wysokim szczeblu – w Kijowie i Murafie, w 1978 roku – w Kijowie, Krasnokucku i Murafie, w 2008 roku – podczas odsłonięcia tablicy pamiątkowej na fasadzie szkoły w Murafie. Obecnie w pomieszczeniu sali wystawowej muzeum funkcjonuje stale działająca wystawa jemu poświęcona, a wiejscy krajoznawcy złożyli wniosek do społeczności wsi o nadanie centralnej ulicy jego imienia. Chciałoby się zakończyć tę opowieść słowami naszego proroka Tarasa Szewczenki: “Będziesz, ojcze, panował, póki żyją ludzie, póki słońce z nieba świeci, ciebie nie zapomną!” Obecnie Ukraina walczy o swoje wyzwolenie od wielowiekowej okupacji przez Moskowię. W szeregach aktywnych bojowników przez wiele lat był także sławny kobziarz I. Kuczuhura-Kuczerenko. On do dziś inspiruje nas do oporu swoim życiem, bezkompromisowością i talentem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Uhonorowanie sławnego Kobziarza

Iwan JUCHNO, krajoznawca, obwód charkowski. Przyszły kobziarz przyszedł na świat 7 lipca 1878 roku w słobodzie Murafa. Rodzina klepała biedę, nie omijały ich domu także choroby, dlatego z wielodzietnej rodziny przeżył tylko jeden chłopiec – Iwan. Lecz w wieku 3 lat przydarzył mu się nieszczęśliwy wypadek – uszkodził oko. Nadszedł czas – poszedł do szkoły. Nauka przychodziła mu łatwo, był pierwszym spośród uczniów, lecz znów nieszczęście: rozbolało się drugie oko, Iwan zaczął szybko ślepnąć. Gdzie tam szkoła! Ojciec rzucał się do lekarzy. Potrzebne były pieniądze, a skąd je wziąć?.. W wieku 16 lat chłopak praktycznie oślepł. Jak później wspominał Iwan – “mało duszy nie stracił”. Powstało pytanie: jak żyć, a przede wszystkim – za co? Natura obdarzyła go pamięcią, słuchem, a także upartym charakterem. Od małego Iwan często bywał na jarmarkach, weselach, na tradycyjnych zgromadzeniach młodzieży (po “kątach”), słuchał dziewcząt pracujących w polu, które śpiewając wracały z pracy (w pobliżu była ekonomia), i łatwo zapamiętywał to, co usłyszał. Kiedy stracił wzrok – wszystko to mu się przydało. Chłopak, szukając choćby jakiegokolwiek zarobku, przyłączał się do jednego czy drugiego żebraka, dopóki nie poradzono mu, by poszedł na naukę do miejscowego kobziarza Stefana Bidyły. “Idź na naukę – mówił ojciec – wyuczysz się – za plecami nie będziesz nosił”. “Och, nosiłem i ciężko było – wspominał później kobziarz – nie raz skóra na plecach schodziła od kobzy”. Stefan Bidyło dał chłopakowi podstawy kobziarskiej nauki, zapewne skłonił go do dalszej nauki, a może poradził znaleźć bardziej znającego się na rzeczy nauczyciela. Tak, chłopak miał talent. Mniej więcej po dwóch latach uczył się już u znanego w tamtym czasie kobziarza i lirnika Pawła Mychajłowycza Haszczenki, który mieszkał dwie dziesiątki kilometrów od jego Murafy, w Kostiantyniwce (nawiasem mówiąc, we wrześniu 2021 roku P. Haszczence uroczyście odsłonięto znak pamięci). Iwan Kuczuhura-Kuczerenko nauczył się od P. Haszczenki pięciu historycznych dum, do 500 pieśni ludowych. Od niego też Iwan nauczył się improwizacji, co przydało się kobziarzowi później, a także układania własnych pieśni. Z rodziną P. Haszczenki Iwan się spowinowacił, biorąc za żonę jego młodszą siostrę Marię, która urodzi mu córkę i czterech synów. Jeszcze za młodu Iwan Kuczuhura-Kuczerenko zyskał popularność. Słuchano go w Charkowie, Sumach, Połtawie i innych miastach, zwłaszcza po udanym występie na XII Zjeździe Archeologicznym w 1902 roku w Charkowie. W afiszach przed nazwiskiem Iwana Kuczuhury-Kuczerenki widniały epitety “wielki artysta”, “znakomity”, “sławny”, “nieprześcigniony” itd. Ale on nie pysznił się w blasku sławy, i kiedy podczas odwiedzin Jekaterynosławia gdzieś w 1906 r. D. I. Jawornycki poradził mu “trochę poduczyć się” u sławnego malarza i kobziarza O. H. Slastiona, I. Kuczuhura-Kuczerenko zgodził się pojechać do Myrhorodu. Trzy miesiące uczył się młody kobziarz u O. H. Slastiona i nie żałował, że pojechał. Soczysty baryton Iwana rozbrzmiewa w Charkowie i wszystkich powiatach guberni charkowskiej, w Połtawie, Sumach, Jekaterynosławiu, Rostowie, Kaniowie, Mińsku, S.-Petersburgu, Moskwie, Warszawie, w miastach Kubania, Kaukazu, Krymu, każdej wsi jego rodzinnej Bohoduchiwszczyzny. W 1908 r. za rekomendacją H. Chotkewycza I. Kuczuhura-Kuczerenko pojechał do Kijowa i przez dwa lata wykładał grę na bandurze w szkole muzycznej M. W. Łysenki. Ale praca dydaktyczna nie była mu w smak i ją porzuca. Iwan szukał przestrzeni, wolności, prawdziwego życia. W swoje dumy “Burza na Morzu Czarnym”, “Płacz niewolniczy”, “Śmierć Bohdana Chmielnickiego” czy o Morozenku wkładał tyle siły, tak porywał słuchaczy czymś niewymownie krzepiącym, że wywoływało to burzę fal, a nawet łzy. Mówią, że czasami i sam kobziarz płakał podczas wykonywania. Rewolucję lutową 1917 roku I. Kuczuhura-Kuczerenko przyjął z radością. A jakże: Wola! Wolność! Równość! Teraz żandarmi nie będą szturchać czubkami butów śpiewaków-bandurzystów. Starał się wniknąć w hasła i działania Centralnej Rady, jeździł po Ukrainie, Kubaniu, wszędzie organizował komórki “Proświty”, dawał kobziarskie koncerty po wsiach i miastach, agitował za Konstytuantą w Kijowie, zbierał fundusze na jej przeprowadzenie. Kartaszowej przemawiają do widza, że każdy Ukrainiec jest bohaterem już dlatego, że w strasznych warunkach wojny ma możliwość powiedzieć “Więcej nie…” swoim lękom. Wystawa “Wolność Ukrainie” w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy realizowana jest przy wsparciu Funduszu Odporności dla ukraińskich artystów wizualnych. Część prac z serii “Więcej nie...” znajduje się w prywatnych kolekcjach i muzeach w Holandii, Luksemburgu, Niemczech, Ukrainie. Przygotował Heorhij ŁUK’JANCZUK. Organizuje komórkę “Proświty” w swojej wsi Murafa i wsiach Bohoduchiwszczyzny. Taka działalność I. Kuczuhury-Kuczerenki została zauważona. Jest mianowany narodowym artystą Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ale Centralna Rada przetrwała niedługo. Hetmanat. Dyrektoria. Latem 1919 r. w Murafie byli już denikinowcy. We wsi przez kilka miesięcy funkcjonował powiatowy komitet rewolucyjny, gdyż Bohoduchiw został zajęty przez denikinowców. Mówią, że członkowie komitetu rewolucyjnego często zbierali się w chacie I. Kuczuhury-Kuczerenki. Ostatecznie zwyciężyli bolszewicy ze swoimi kłamliwymi obietnicami pokoju, pracy i, co najważniejsze, ziemi dla chłopów. Chłopskie nadzieje były bliskie także rodzinie kobziarza: żył on we wsi, dorastało u niego czterech synów. A na wsi bez ziemi nie przeżyjesz... Wszystko układało się na pierwszy rzut oka nieźle: podzielili część ziem obszarniczych, ogłosili i nieco robili w kwestii ukrainizacji, działały czytelnie, jak już wspominaliśmy, komórki “Proświty”, biblioteki, wystawiano koncerty. W 1921 roku w Bohoduchowie uroczyście obchodzono 25-lecie twórczej działalności kobziarskiej I. Kuczuhury-Kuczerenki, a w 1925 roku za udaną działalność twórczą i popularyzację ukraińskich pieśni ludowych przyznano mu zaszczytny tytuł ludowego artysty Ukraińskiej SRR. Lecz zbliżały się złowieszcze lata 30. W Moskwie ostatecznie utwierdziła się dyktatura Stalina. Nabierają szerokiego rozmachu represje polityczne, likwiduje się ukrainizację, zwija się działalność “Proświty”. Obrano kurs na całkowitą kolektywizację, Ukrainę ze wzmożoną siłą zaprzęga się do moskiewskiego zaprzęgu. I. Kuczuhurze-Kuczerence dają do zrozumienia, że potrzebne są inne dumy, inne pieśni. Z goryczą uświadamia sobie, że władza bolszewicka wcale nie jest tą, za którą się podaje. Władzy nie podobają się szczere rozmowy jego z mieszkańcami wsi na temat porządków na wsi, kolektywizacji, tak zwanego “rozkułaczania” itd. Był żywym świadkiem Hołodomoru 1932–1933 lat w Murafie i okolicach, domyślał się także, gdzie podziało się około trzystu starych kobziarzy i lirników, podstępnie wywiezionych przez funkcjonariuszy NKWD w nieznane pod koniec grudnia 1934 roku. Władzy było wiadomo o wierszu, napisanym przez kobziarza w 1926 roku na zabójstwo Symona Petlury w Paryżu, a także o nieco późniejszym wierszu “Oj nie ma nad te- W dzień św. Jana w hromadzie Murafa w rejonie bohoduchowskim, na Charkowszczyźnie, przy udziale przedstawicieli Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina, obwodowego Domu Twórczości Ludowej, Fundacji Inicjatyw Narodowo-Kulturalnych im. Hnata Chotkewycza, Charkowskiego Cechu Kobziarzy, hromady Krasnokuck, wiejskiego Domu Kultury, krajoznawców i nieobojętnych mieszkańców wsi odbyło się uczczenie pamięci sławnego kobziarza Iwana Kuczuhury-Kuczerenki z okazji 145. rocznicy jego urodzin. Od lewej do prawej: krajoznawca-amator I. Panczenko, bandurzysta M. Hryszko, mistrz cechowy Charkowskiego Cechu Kobziarzy K. Czeremski, wydawca O. Sawczuk, krajoznawca-historyk I. Juchno

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Wolność dla Ukrainy”

W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki trwa wystawa ukraińskiej artystki Wiktorii Kartaszowej „Wolność dla Ukrainy”, poświęcona 32. rocznicy odrodzenia państwowości Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano serię obrazów „Już nie...” o tym, co dzieje się z nami w trudnych chwilach życia. Praca artystki nad serią rozpoczęła się w 2021 roku i trwa do dziś. Obecnie seria składa się z 26 prac. Od 24 lutego 2022 roku wszystkie obrazy są poświęcone pełnoskalowej rosyjsko-ukraińskiej wojnie. To jeden z najtrudniejszych momentów w życiu: uświadomić sobie, że ty, twoi rodzice i dzieci żyjecie w czasie wojny, a artystka dokumentuje w obrazach swoje odczucia, przeżycia i stany. Każdy obraz odzwierciedla jakieś odrębne wydarzenie tej tragicznej dla losu milionów Ukraińców wojny. I prace Wiktorii

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Petro PEREBIJNIS: „Daj, Tarasie, wiatrołomu, by cofnęła się horda!”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Czasopismo „Kyjiw” szeroko otworzyło śluzy dla wszystkiego, co represjonowane, zakazane, zamknięte w tajnych żelaznych kazamatach” Poznałem Petra Perebijnisa ponad czterdzieści lat temu w bardzo ciekawych okolicznościach, a mianowicie: pod koniec lat 70. XX wieku nam obu – pracownikom aparatu wysokiej i wpływowej instytucji1 – zlecono sprawdzenie anonimowych donosów na kierownika wydziału Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukraińskiej SRR Serhija Hałczenkę, którego oskarżano o ukraiński burżuazyjny nacjonalizm. Sam Serhij Anastasijowycz opowiada o tym: – Donos był, najwyraźniej, bardzo szeroki, bo sprawdzający zapoznawali się z pracą całej instytucji i rozmawiali nie tylko ze mną. Moje wrażenie o nich było archipozytywne – widać było, że to ludzie porządni i nieustraszeni, czyli zdolni wywnioskować i zameldować na górze, że nacjonalizm Hałczenki w rzeczywistości polegał na patriotycznej pracy na rzecz ukraińskiej kultury. Porozumieliśmy się wtedy jako Ukraińcy-patrioci. Dzięki ich uczciwości zostałem dosłownie uratowany od niemałych nieprzyjemności. Nie od zesłania, oczywiście, ale od złamania twórczego rozwoju… Ten akcent, jak się okazało, był niezwykle ważny, wszak Serhij Hałczenko wyrósł na wybitnego literaturoznawcę, tekstologa, archiwistę, kustosza źródeł ukraińskiej duchowości… Po naszym poznaniu twórczość Petra Perebijnisa stała się składnikiem mojego życia duchowego, co więcej, jako historyk, szczególnie ceniłem jego odważną postawę obywatelską w publikowaniu pod koniec ubiegłego wieku tabuizowanych w czasach radzieckich ważnych tekstów historyczno-dokumentalnych i artystycznych. Powiedzmy, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw” (1986–2000) Petro Perebijnis opublikował wczesne opowiadania Wołodymyra Wynnyczenki. Między innymi o szczegółach tej niełatwej wydawniczej „operacji” dowiedziałem się dwie dekady później, kiedy pracowałem (od 2001 roku) jako dyrektor generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, a Petro Mojsijowycz przyjechał do nas w gości i spotkał się z dawnym znajomym, wybitnym ukraińskim literaturoznawcą, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurijem Barabaszem, który od ponad 60 lat mieszka i pracuje w Moskwie w imię Ukrainy2. Podkreślę, że zaraz po wiarołomnym zbrojnym ataku Rosji 24 lutego 2022 roku obywatel Federacji Rosyjskiej Jurij Barabasz, który był w 91. roku życia, ostro potępił we wrogiej Moskwie „bezprecedensową, niczym nieuzasadnioną decyzję prezydenta Wołodymyra Putina o militarnej inwazji na Ukrainę” (wydrukowano w gazecie „Deń” 2 marca 2022 roku). Tak więc, obaj wielcy Ukraińcy krótko opowiedzieli swoim wielbicielom co następuje (dosłownie w zachowanym zapisie). Najpierw Petro Perebijnis: – Wtedy jeszcze panował rozgłos ideologicznego nacisku! Dlatego rozumieliśmy, że po prostu tak wydrukować opowiadania Wynnyczenki nie będziemy mogli. Potrzebny był jakiś rozsądny ruch. Zwracałem się początkowo na Ukrainie zarówno do „mniejszych”, jak i do „większych” person w korytarzach władzy, ale oni pod jakimś pretekstem ostrożnie odmawiali ingerowania w ideologicznie niebezpieczną sprawę. Co robić? Pojechałem do Moskwy, do rozsądnego głosu z niej wtedy się wsłuchiwano, spotkałem się z Jurijem Jakowyczem, który od razu mnie zrozumiał i napisał tak przekonującą przedmowę, że żadna cenzura nie mogła nic zrobić… Ze swojej strony Jurij Barabasz dodał: – Rzeczywiście, artykuł o Wołodymyrze Wynnyczence napisałem w czasie, gdy w ukraińskiej nauce, literaturoznawstwie i krytyce jedynie go łajano. Wtedy szeroko cytowano Lenina o tym, że nie ma co tracić czasu na Wynnyczenkę. Mój artykuł nazywał się „Czy warto „tracić czas” na Wynnyczenkę?”. Starałem się dowieść, że ten czas nie jest stracony… Wtedy też Jurij Jakowycz przypomniał, jak Petro Mojsijowycz wziął się, wydawałoby się, za niemożliwe – wydanie poematu Wołodymyra Sosiury „Mazepa” z jego słowem wstępnym: – Zgodziłem się, tym bardziej, że zrozumiałem chytry ruch: pod moją przedmową do poematu będzie stał podpis „Moskwa”. A ten głos w 1987 roku rzeczywiście miał wielkie znaczenie… Oczywiście, pozostawały niezmienne tabu, ale mimo wszystko powiew świeżego powietrza już był odczuwalny. Ten artykuł stał się dla mnie, być może, najważniejszym epizodem w moim ówczesnym życiu… – To był genialny, odważny artykuł – zauważył Petro Perebijnis, – który zmusił do drżenia wszystkie nasze kręgi urzędnicze i nikt nie odważył się wtedy nic powiedzieć… Bezpośrednio zaangażowany w tę niezwykle ważną wtedy pracę Serhij Hałczenko (Petro Perebijnis mówił mi, że jego pojawienie się w czasopiśmie niechybnie świadczyło o potrzebie nowych pierwodruków), który przygotował tekst „Mazepy” do publikacji, opowiadał, jak w czasopiśmie „Kyjiw” ujrzały światło dzienne także inne, zakazane wcześniej utwory Wołodymyra Sosiury – powieść „Trzecia rota”, poemat „Kain”… – Petro Mojsijowycz od razu reagował na moje nowatorskie konkretne propozycje, czuło się pełną zgodność naszych idei, zamysłów i dążeń. Jego jakby piekła od wewnątrz gorąca potrzeba jak najszybszego zwrócenia-podarowania Ukraińcom prawdziwych, wcześniej tabuizowanych utworów, zdaje się, na wieki pogrzebanych w tajnych zasobach archiwalnych… Petro Perebijnis miał oczywiste prawo podsumować: „Czasopismo szeroko otworzyło śluzy dla wszystkiego, co represjonowane, zakazane, zamknięte w tajnych żelaznych kazamatach. Podniosła się dziewiąta fala epokowych publikacji. Kronika Samijła Wełyczki, dokumenty Centralnej Rady, „Wspomnienia” Hruszewskiego, opowiadania Wynnyczenki, powieść „Ogniste koło” Bahrianego, poemat „Mazepa” Sosiury… To tylko pobieżne szkice do odważnego portretu zniewolonego wtedy jeszcze „Kyjiwa”, wspaniałego czasopisma, któremu oddałem piętnaście lat mojego szaleńczego życia”. Osobiście dla mnie niezwykle ważna była publikacja przez czasopismo „Kyjiw” (1988–1989) „Wspomnień” Mychajła Hruszewskiego, który we wrześniu 1916 – marcu 1917 roku jako zesłaniec polityczny mieszkał i pracował w budynku nr 55 na Arbacie, czyli niedaleko od budynku nr 9, gdzie na początku XXI wieku znajdowało się Narodowe Centrum Kultury Ukrainy. Ponad dwadzieścia stron czasopiśmiennego tekstu „Wspomnień”, które pozostawały praktycznie nieznane i nieinterpretowane, bezpośrednio dotyczyły tego okresu biografii Hruszewskiego, co skłoniło mnie do podjęcia się napisania monografii o pobycie wielkiego Ukraińca na Arbacie. Książka ujrzała światło dzienne w 2005 roku i w przedmowie do niej pisałem: „Publikacja „Wspomnień”, a następnie „Historii Ukrainy-Rusi” Hruszewskiego była, moim zdaniem, swoistym wyczynem czasopisma „Kyjiw”. W tamtym czasie kierował nim utalentowany ukraiński poeta, mój dobry znajomy Petro Perebijnis”. Pozwolę sobie wspomnieć również o tym, że to właśnie Petro Perebijnis w 1996 roku wydrukował w czasopiśmie „Kyjiw” mój pierwszy artykuł o Bohdanie Stupce pod tytułem „Aktor z Bogiem w sercu”, który zapoczątkował dalszą wieloletnią pracę (sześć książek i dziesiątki artykułów)… Opowiem krótko o znamiennym wieczorze autorskim Petra Perebyjnosa w Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, który odbył się dziesięć lat temu, w czerwcu 2013 roku. Tym bardziej, że mogę z absolutną dokładnością przekazać jego ciekawe niuanse, gdyż informacje zachowały się w bibliotekach elektronicznych i książkowych. Najpierw zacytuję, jakie ogromne wrażenie wywarło na wielbicielach Petra Perebyjnosa samo spotkanie z nim: “Znajomość i rozmowa z takimi utalentowanymi ludźmi to prawdziwy dar losu. Otwierają przed tobą tak bezkresne horyzonty, takie głębie, takie kosmiczne otchłanie, że dech zapiera od prób ogarnięcia nieogarnionego! Tylko w rozmowie z takimi Ludźmi-Głazami w każdym znaczeniu (talentu, losu, twórczości, filozofii, światopoglądu itp.) rozumiesz, jak drobne i niewarte uwagi są codzienne „problemy”, ile jeszcze nie wiesz, nie umiesz i czego nigdy nie osiągniesz. A mimo wszystko chce się tworzyć, coś pisać, czytać jeszcze nieprzeczytane, gdzieś jechać, coś ciekawego zobaczyć. Jednym słowem, DZIAŁAĆ”. Wydaje mi się, że w tych emfatyczno-szczerych słowach bezpośredniej uczestniczki spotkania z wielkim Ukraińcem i poetą najlepiej odzwierciedlono skalę jego postaci i ogromny wpływ na czytelników… Ale posłuchajmy, co powiedział tamtego wieczoru wspomniany już Jurij Barabasz: – Nawet nie wyobrażacie sobie, szanowny Petrze Mojsiejowyczu, co oznacza dla nas, którzy żyjemy nie w domu, spotkanie z wami. Co oznacza dla nas wszystkich posłuchać żywego ukraińskiego słowa poetyckiego! – Mnie jako człowiekowi starszemu miłe są nostalgiczne nuty w waszej poezji, poczucie tego świata, który dawno minął i nie wróci, ale który pozostaje w duszy każdego z nas, póki żyjemy. Wielkie dzięki za ten lejtmotyw, który przechodzi przez wszystkie wasze wiersze. I przy tym wszystkim, jest w waszej poezji myśl o tym, jak żyć dalej. Na przykład wiersz o dziadku. To przecież pytanie, które staje przed każdym z nas, bo często żyjemy nie wysłuchawszy ludzi, nie wysłuchawszy życia, uważając, że wszystko wiemy, wszystko umiemy, a w rzeczywistości okazuje się, że wielu rzeczy nie usłyszeliśmy od nich, wiele przeszło obok naszej uwagi… Chodziło o wiersz “Co chciał powiedzieć dziadek?”, w którym kochający wnuk obowiązkowo żegnał się z nim, wyjeżdżając ze wsi w swoje światy, jednak przez wiele lat tak i nie znalazł czasu, by wysłuchać starca, który, niezmiennie doglądając jabłoni, za każdym razem na próżno próbował rozpocząć ważną rozmowę z wnukiem: “To ja chciałem ci powiedzieć...” Ale w końcu synowi napisała matka: “W pierwszych wierszach zawiadamiam, że zmarł tatuś nasz, a twój dziadziu. Ciebie wciąż wspominali przy śmierci. Chcieli powiedzieć coś bardzo ważnego...” Wiosna bujała. Ja i syn przyszliśmy do dziadkowej jabłoni. Ona już schła. Schła, a kwitła. Na przekór biedzie kwitła zawzięcie. No i co? No i co nam dziadek chciał powiedzieć?! O tej, moim zdaniem, przejmującej poetycko-filozoficznej przypowieści Petro Mojsiejowycz wspomniał kiedyś w dawnym wywiadzie. Mówił, że czytał ten wiersz w szkole na święcie szewczenkowskim, nagle jedna dziewczyna zaszlochała i wybiegła z klasy. Okazało się, że niedawno zmarł jej dziadek, a wzruszony poeta wyznał dziewczynie: “Wasze łzy to najlepsza recenzja, jaka była w moim życiu”. A wtedy w Ukraińskim Domu Petro Perebyjnis zauważył na temat wspomnianego wiersza i w ogóle swojej twórczości: – Nigdy nie spieszę się z pisaniem. Wszystko musi obrosnąć artystyczną tkanką. Zjawiska życia, konkretne fakty muszą zyskać artystyczny ekwiwalent.. Kiedy za życia dziadka rozstawałem się z nim, miałem przeczucie, że może widzimy się ostatni raz. Pojawiała się też myśl, by napisać o tym. Ale gdzie obraz? Nie ma. Dlatego nie pisało się. Nosiłem ten zamysł z dziesięć lat. Dziadek, dzięki Bogu, żył. Ale kiedy umarł, nagle powstał wers “Dziadek jabłonię sadził”. Poczułem, że to – obraz... I wszystko wskoczyło na swoje miejsca… Wśród przeczytanych przez autora utworów poruszył serce wiersz “Rodowód ziarna”, w którym mowa o tym, jak archeolodzy znaleźli niezgniłe, żywe ziarno na dnie scytyjskiego grobowca: Ginęły w niebycie epoki wśród potopów i zamieci, lecz nie zmieniało się ani trochę ziarno w gęstwinie wiekowej. Ciężką gliną przyparte do skamieniałego miecza, leżało obok śmierci i wypatrywało siewcy. Zadziwiające filozoficzne ziarno wielkiego ukraińskiego poety kryje w sobie odwieczność i nieśmiertelność Ukrainy, milionkrotną odtwarzalność i pomnażalność ziaren oraz nieśmiertelność duchowych siewców, do zastępu których należy i Petro Perebyjnis… Poetę zapytano o jego stosunek do całkiem młodych talentów, a on odpowiedział: – Bardzo dużo pracuję z nimi. Kieruję wieloma konkursami. Jest wspaniała międzynarodowa nagroda imienia Ołesia Honczara, gdzie przewodniczymy razem z Iwanem Draczem. Bywa, że i po sto prac przysyłają. Czytam wszystko, a kiedy nagradzamy zwycięzców, o każdym dziecku staram się powiedzieć naprawdę przejmujące słowa, bo one wszystkie są utalentowane i ja je rzeczywiście wszystkie kocham… Nawiasem mówiąc, nie można nie wspomnieć, że na wieczorze autorskim Perebyjnosa było niemało rodziców z dziećmi – uczniami Ukraińskiej szkoły niedzielnej Narodowego Centrum Kultury, i poeta uwzględnił to, czytając kilka wierszy dla dzieci, w szczególności taki: Ola, Oleńka, Olunia. Czaponi, czap-czapki. Żółta czapeczka malunia. Cziponi, kurczątko! To nie deszczyk naszą Olę Dogania żwawo. To na Olę w niebieskiej koszulce Z nieba spadła chmurka. Nieprzypadkowo Petro Mojsiejowycz wyznał kiedyś, że jego serce “ćwierka do dziewczynek-wnuczek”… Słuchacze szaleli od jaskrawo-silnych uczuć, a Petro Perebyjnis oświadczył, że od Ukraińskiego Domu, w którym panuje szczególny duch narodowy, pozostały mu niezwykłe wrażenia. Miałem szczęśliwą okazję wręczyć poecie od Centrum Kultury dyplom “Za wybitny wkład w ukraińską kulturę i duchowość”… “Czytam Petra Perebyjnosa. To – Poeta” Ciekawe, że nasza informacja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

o spotkaniu z Petrem Perebyjnisem natychmiast ujrzała światło dzienne pod tytułem „Don Kichot w poezji i w życiu”. Mowa była o tym, że niezwykle uczciwy i porządny, wyrafinowanie szlachetny człowiek nieustannie i nieodparcie przeciwstawia się nieprawdzie i złu: „On może wyzwać na pojedynek, ale żyje w tym świecie, gdzie pojedynki się wyczerpały, a sumienie ludzkie nic nie znaczy. I od tego Poeta cierpi. Szkoda, nie w modzie pojedynki. Świat jakby zasnął. Tylko plecy tęgie zasłaniają wiosnę”. A jeszcze w poezji „Autoportret” Perebyjnis twardo zapisał: Sprasowana wiekami ciasna moja więzienie. W skałę ja zakuty. A serce ogniste jeszcze jęczy od pokuty. Lecz wypuśćcie mnie! Ten uzasadniony smutny motyw jest charakterystyczny dla twórczości poety. Nawet w poezji „Zaklinanie ptaków” wielkiemu Ukraińcowi wydaje się niebieskim rajem to, że „skrzydłom więzienie się nie śni”: Ptaki, ja wolności nie mam. Lecę za wami do raju. Pada mrok, jak więzienie. Niebo dusza obejmuje. Choć przywarłem do krzyża ja, z nocy w pieśń wzlatuję... Alarmem wykrzykuje w teraźniejszości poruszająco-życiodajna poezja „Ratujcie, ludzie, pieśń!”: Pod niebem pieśni bomby nie straszne. Wszystkim katom na zgubę – śpiewajcie, ludzie, chórem! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Śpiewajcie, wrogim nieludziom na złość. Nad wami Boże niebo, jak czoło. Niech śpiew wstrząsa piersi. Wstawajcie, dumni ludzie! Przypomniał mi się Dmytro Pawłyczko, który pisał o duchowych cierpieniach Petra Perebyjnisa w czasach radzieckich: „Poeta wie, że sumienie trzeba zamurować w skałę, ale i to nie pomoże: duszy nie schowasz…” Sam Petro Perebyjnis opowiadał, jak został redaktorem „Literaturnej Ukrajiny” w ponurym osiemdziesiątym roku, kiedy nad ukraińskością szalał karzący miecz totalitaryzmu. Lecz, bywszy wcześniej w partyjnych korytarzach, jakby przeczuwał nieuchronną zgubę okrutnego reżimu. I dlatego „puścił się wesoło”… Od wybuchowych materiałów w obronie narodowych wartości duchowych gazeta zaczęła mocno wychylać się poza ściśle określone linie ideologiczne i natychmiast odbyło się, jak zapisał w dzienniku Ołeś Honczar, „burzliwe, wprost sztormowe Prezydium. Zdejmowali Petra Perebyjnisa z redaktora „Lit. Ukrajiny”…” Chociaż wbrew władzom pisarze wystąpili w jego obronie, Perebyjnis na całe pięć lat mimo wszystko stał się bezrobotnym, aż do nadejścia ocieplenia, kiedy to powołano go do steru czasopisma „Kyjiw”, gdzie, jak już wiemy, w pełni objawił swego niezłomnie-kreatywnego ukraińskiego ducha i charakter… Dmytro Pawłyczko podkreślał: „My wszyscy, wszyscy bez wyjątku twórczy ludzie XX wieku, żyliśmy obok duchowej śmierci, ale nie wszyscy przeżyli, nie wszyscy doczekali się siewcy, nie wszyscy stali się ziarnami wolności. Petro Perebyjnis należy do tych, którzy mieli wystarczająco sił życiowych, by stawiać opór duchowej śmierci, która zagrażała nie tylko jemu, ale i naszemu narodowi. I, właściwie, jego poezja, mimo swojego minorowego nastroju, odbierana jest jako kronikarstwo osobnej ludzkiej duszy i duszy narodowej, cierpień spowodowanych nie tylko obcą okupacją Ojczyzny, ale i niewolą wyzwolonych niewolników, którym nie potrzeba ani wolności, ani języka, ani historii Ukrainy, a tylko jej bogactw i posłuszeństwa. Czytam Petra Perebyjnisa. To – Poeta”. Zwróćcie uwagę, jak ukraiński klasyk, laureat Nagrody Szewczenkowskiej (1977) Dmytro Pawłyczko krańcowo dokładnie i subtelnie określił historyczną uwarunkowaność poetyckiego ładu laureata Nagrody Szewczenkowskiej (2008) Petra Perebyjnisa. Urodził się w śmiertelnym dla jego Ojczyzny 1937 roku i pół wieku przeżył w imperialnym Związku, gdzie rosyjskie „nikanie” okiełznanej Ukrainy było fatalnie-zwyczajne, a stracone możliwości nieprostych dziesięcioleci ukraińskiej niepodległości także bliznowaciły wrażliwe serce poety. Było z czego smucić się smutkiem i martwić, jednak, według słów Pawłyczki, „poeta nie występuje jako śpiewak i siewca smutku, on szuka siły zdolnej przeciwstawić się idei śmiertelności wszystkiego, co istnieje, i znajduje ją. Ta siła u niego nazywa się Miłością”. Najpierw – kongenialna miłość Szewczenki do Ukrainy i ojczystego „języka kołysankowego”: Piękna ty, mowo moja! Modlę się, przysięgam tobą, w garść zbieram słowa. O mowo mojej miłości, bezgraniczna przyrodo żywa! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . O mowo, mamusiu łaskawa, święć się z wody i rosy! Czytajmy Petra Perebyjnisa! „Milcząc stoję na sądzie przed wierszem Testamentu” Według słów poety, „nazwisko Perebyjnis – oryginalne, rzadkie, niepowtarzalne”. Swoją przynależność do sławnego kozackiego rodu Petro Perebyjnis niesie przez całe życie jak kielich, po brzegi napełniony narodową godnością i dumą, ani razu nie uroniwszy tego, co najdroższe i święte… W nazwisku moim kozacka krew kipi. Mój przodek Perebyjnis pobić mógł siedem bied. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Imię heroiczne darowano mi. My starożytni. My odwieczni w rodzinnej stronie. Pewnie, że w kozackim rodowodzie szanowano i kochano Tarasa Szewczenkę od tego czasu, kiedy stał się na wieki znany na Ukrainie, a po stu latach, w latach 1940., do tej życiodajnej mentalnej miłości dołączył i mały Petro Perebyjnis, o czym czytamy w wierszu „Gwiazda Kobzarza”: Wieczór wyszyty gwiazdami. Siedzimy pod ręcznikami. Kwitnie wiśnia-podolanka. Ciocie w wyszywankach. Ja między nimi wyczytuję: „Gwiazdo moja wieczorna”... Nad moją duszą, nad kartką „Kobzarza” zachód jaśnieje wiśniowo. Cisza. Wieczór. Gwiazda. Dorastając, już jako znany poeta coraz częściej czuł się w centrum rodowodu, jednak rozumiał, że naprawdę to Pański czas go trzyma na planecie. Dlatego twardo stał wśród wszystkich kalinokrwistych krewnych swoich: „Stoję, dopóki Wszechświat nie zgasł, – / praprawnuk i prapradziad zarazem”. Jak nikt z jego sławnego rodowodu, Perebyjnis uświadomił sobie historyczną konieczność i ważność osobistego udziału w odwiecznej drodze rodaków, całej Ukrainy do Szewczenki, czuł całym sercem potężną przyciągającą siłę duchowej istoty Kobzarza, która przelewała się w ogniste wersy jego wierszy: Losie, pokutę przyjmij, zwyciężonym duchem karaj się. Długo pod srogie grzmoty z bólem idę do Tarasa. Widzę czoło ogniste, lecz dosięgnąć nie mogę. Woła za horyzont mnie blask przeczysty i piękny. Lata moje młode siwym dymkiem spowite. Milcząc stoję na sądzie przed wierszem Testamentu. Stop! Wcześniej w wierszu „Ślady Kobzarza” Petro Perebyjnis już pisał: „…Na światło Testamentu ja idę”. Jest u niego nawet poezja „Wiersz Testamentu”, w której „świeci w chmurach ludzkiej troski proroczy wiersz Testamentu”. Lecz w zacytowanym wierszu „Wiatr pędy siecze”, napisanym w 1984 roku, poeta postawił siebie… na sąd przed wierszem Testamentu Szewczenki. Sytuacja radykalnie, zasadniczo inna! U poety takiego talentu i skali nie mogła ona zdarzyć się przypadkowo, nieprzemyślanie, dlatego uważam końcowe dwa wersy wiersza za skrajnie ważne, można by rzec, systemotwórcze w Szewczenkianie wybitnego poety Petra Perebyjnisa, co, zdaje się, nie było odnotowane. Moim zdaniem, w nich zachowano przyszłość, niewypowiedziane w czasach radzieckich, a i później, rozumienie tego, że pierwszy testament Szewczenki – „kajdany porwijcie” – dotyczył moskiewskich kajdanów! Tak samo w testamentowych wersach Kobzarza o konieczności skropienia wolności „wrogą złą krwią”, chodziło o moskiewską krew... Po pełnoskalowej zbrojnej inwazji Moskiewszczyzny na Ukrainę w lutym 2022 roku Ukraińcy razem z Szewczenką w pełni i nieodwołalnie wykonują jego Testament… Nie mogę nie wspomnieć, że swoje odczytanie cytowanych wersów wyjawiłem autorowi (8 lipca 2023 roku) i otrzymałem od niego pochwałę za dokładne zrozumienie jego poetyckiego zamysłu. Zatrzymajmy się na chwilę i przemyślmy dawne i zadziwiająco współczesne myśli Petra Perebyjnosa o Tarasie Szewczence: „Buntowniczy Taras zadziwia świat nierozerwalną jednością wielkiego słowa i wielkiego czynu. Zakuty w ciężkie jarzmo niewoli, wykrzesał z niepokornej swojej duszy ogniste słowo prawdy. Słowo, bez którego, niczym bez krwi, zakrztusiłyby się pustką nasze zdziczałe serca. Geniusz Szewczenki – to burzowa symfonia wysokiego ducha Ukrainy. Sama natura objawiła go nam w głębiach naszej ziemi, deptanej i rozszarpanej przez wrogów. Objawiła i wyniosła na szczyty światowej kultury. A słowo jego powiedziało planecie: jest taki naród – Ukraińcy, jest taka ziemia – Ukraina!”. W poezjach Perebyjnosa wyraźnie obecne jest poczucie grzmiącej wojennej przedburzy, a w swoim niepokoju i nadziei zwraca się on do Kobziarza: Zatrzymał się czas uroczysty i zamyślił się Taras… Odezwij się, nasz proroku, z marcowości do nas! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ojcze, Panie Tarasie, daj nam siłę młodą! Daj nam płomień żywy w znużone słowa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Daj, Tarasie, burzołomu, by cofnęła się horda! Doczekała się przełomu, wymaga gromu, gromu nasza wola młoda. Czyż nie o to prosimy my Kobziarza w obecnym, historycznie przełomowym czasie? Petrowi Perebyjnosowi – człowiekowi o niewiarygodnym cieple duszy, rzadkiej skromności i wybitnym talencie – chcę życzyć słowami Szewczenki, aby jego poetyckie słowo raz po raz płomieniem się zajęło i ludziom serce roztopiło. I na Ukrainie poniosło się, I na Ukrainie święciło się To słowo, Boże kadzidło, Kadzidło prawdy. Amen. P. S. W maju tego roku Petro Mojsejowycz przyszedł na prezentację moich książek w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, powiedział ciepłe, szczere słowa. Przyznał, że kiedy zdarzało nam się twórczo współpracować we dwójkę, to wychodziło dobrze… W osobnej rozmowie ze mną cicho i zamyślenie zauważył: „Mamy co wspominać…”. _______________ 1 Duszną dla artysty atmosferę ideologicznie wąskich aparatczo-urzędniczych korytarzy Petro Perebyjnis utalentowanie i dokładnie oddał w, mówiąc jego słowami, „wycierpianej lirycznej tragedii „Korytarz””. Jak twierdzą niektórzy teatrolodzy, jest to być może jedyna na świecie sztuka o nieprzejednanym konflikcie między aparatem władzy a twórczą osobowością. 2 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Patriotyczny wyczyn Jurija Barabasza // Słowo Proświty. 2021. 5–11 sierpnia. P. Perebyjnis występuje na prezentacji książek W. Melnyczenki w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. 22 maja 2023 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

którą realizowała różnymi środkami. Chciała wciągnąć nas do swojego imperium gospodarczego, humanitarnego lub w orbitę swoich wpływów politycznych. Była to droga do denacjonalizacji. A my się temu nie poddaliśmy. W konsekwencji rozpoczęła się walka z wolnością. Stworzyli przesłanki do tego, aby odebrać nam Krym, rozpocząć wojnę w Donbasie, narzucić nam „proces miński”. Stało się jednak oczywiste, że społeczeństwo obywatelskie Ukrainy nie pozwoli władzy pójść na porozumienia w sprawie wyborów w Donbasie pod lufami automatów, w sprawie uznania Krymu za moskiewski. Zrozumiałe jest, że istnienie Ukraińców uwiera Moskali z kilku powodów. Jest to przede wszystkim kontekst historyczny – walka o pierworództwo, jak, powiedzmy, między Agarytami a Saracenami. Kto z nich jest Saracenem, a kto Agarytą? Kto od Hagar, od nałożnicy, a kto od Sary, od prawowitej żony? Który z synów? Czyli wojna o Jerozolimę, jak wojna o Kijów – wojna o narrację historyczną. My jesteśmy pierworodni, uważamy się za oczywistych, bezpośrednich potomków i nigdzie stąd nie odchodziliśmy, nigdzie się nie podzialiśmy. A oni walczą o prawo bycia pierworodnymi, o prawo do posiadania tego dziedzictwa. Dziwna rzecz dla nas. Myślimy: Panie, zacznijcie wywodzić siebie od czegoś innego. Od biblijnego Moscha. W XVI–XVII wieku Alessandro Guagnini, Innocenty Gizele i inni nasi myśliciele pisali, że pochodzimy od Jafeta, ale Jafet, oprócz Rusa, Lacha i Czecha, miał jeszcze jednego syna – Moscha. Wymyślili, że od niego pochodzą Moskale. No już, Panie, wymyślili, więc niech będzie silny, nadajcie mu jakieś zhiperbolizowane właściwości, zacznijcie swoją historię od niego. Ale nie – nie są do tego zdolni. Dlatego, oczywiście, z jednej strony, dzisiaj trwa walka o kijowskie dziedzictwo, pierworództwo, o prawo do posiadania „ojcowizny”. A drugi moment – to wolność. Jesteśmy wolnymi ludźmi, demonstrujemy, że wolność jest skuteczna, ma skutek, rezultat. Wolne społeczeństwo jest zawsze lepsze, szybciej się rozwija. Poruszamy się i bardzo daleko oddaliliśmy się od Moskwy. Nie mamy strachu, ponieważ jesteśmy wolnym krajem. I to jest dla nich bardzo straszne. Ich cerkiew moskiewska nie zadziałała, ich tak zwana kultura, którą narzucali, też nie zadziałała… Jeszcze trochę – i nie mieliby w ogóle żadnych szans na zniewolenie Ukrainy. Dlatego wyglądało to tak, że musieli zadać cios. Bo kraj nastawiony na to, żeby budować jedynie terytorialne imperium, nie jest zdolny do niczego poza swoim całkowitym, powszechnym, szowinistycznym, nazistowskim dominowaniem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Laureat Nagrody im. Szewczenki 2023 roku, kobziarz Taras KOMPANICZENKO: „Świeci niebo, gra ziemia, idziemy w bój na moskala!”

Taras Kompaniczenko – żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, ukraiński działacz kulturalny, kobziarz, bandurzysta i lirnik, artysta ludowy Ukrainy, lider zespołu „Choreja Kozacka” – w tym roku został laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w kategorii „sztuka muzyczna” za album „Pieśni Ukraińskiej Rewolucji”. O pieśniach, które przetrwały próbę czasu, oraz o twórczości w czasie wojny opowiedział w wywiadzie. Jewhen BUKET Zdjęcie Mykoły DAWYDOWSKIEGO „Nigdy nie zapomnę, jak w pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji Rosji pieśni ukraińskiej rewolucji inspirowały ludzi” – Gratuluję Panu, Tarasie, oraz całej „Chorei Kozackiej” Nagrody im. Szewczenki. Na ile pieśni ukraińskiej rewolucji współbrzmią z dzisiejszymi wydarzeniami i są aktualne teraz? – Pieśni ukraińskiej rewolucji to ogromny masyw, kontynent. Jestem szczęśliwy, że jestem jednym z jego odkrywców. Tym podwójnym albumem położono początek odkrycia prawdziwej, szczerej historii pieśniowej. Po odzyskaniu niepodległości znaleźliśmy się w sytuacji, gdy te utwory pojawiały się gdzieniegdzie, ale nie były śpiewane na szerokich scenach. Ze zdziwieniem w zeszłym roku Ukraina odkryła dla siebie „Oj u luzi czerwona kałyna”. Jestem po prostu zdumiony, bo my ten utwór zawsze śpiewaliśmy. Pieśni ukraińskiej rewolucji można porównać do nieprzekupnych, szczerych świadków epoki 100-letniej walki o wolną, niepodległą Ukrainę, którzy chcieli widzieć kraj społecznie sprawiedliwy i, oczywiście, nie dekoracyjny, a prawdziwie niepodległy. Odkrycie tego masywu to uświadomienie sobie, jakie siły kulturowe, potężne indywidualności brały udział w procesie tworzenia wysokiego i niskiego stylu pieśni tamtego czasu. Zaczęliśmy wypełniać luki, które powstały w wyniku przerwania historycznej ciągłości i pamięci historycznej, i wypełniać je prawdą historyczną. Bo często były one wypełniane fałszywkami, fake’ami, że tak powiem, które z pieśniami ukraińskiej rewolucji nie miały nic wspólnego. Ludzie chcieli coś sobie wyobrażać o tej ukraińskiej rewolucji. I łatwiej było to zapchać fake’ami. Na przykład o tym, że pieśń „Lubo, brattci, lubo” stworzył Machno. W rzeczywistości pieśń napisano w 1986 lub 1988 roku w Krzywym Rogu. Albo „Ne padajte duchom, mij druże Kowalu”. Jak ona może być pieśnią UPA, skoro jej autor urodził się w 1952 roku na Zakarpaciu? Bardzo dziwne. Więc pojawienie się tych pieśni, naprawdę szczerych pamiątek tamtej epoki, spełniło jeszcze taką funkcję – zaczęło wypełniać artefaktami. I to tylko mała cząstka, proces poszedł dalej. Wszędzie, gdzie śpiewam, bardzo lubią „Stiah” do słów Borysa Hrinczenki. Podchodzą żołnierze i pytają: „A „Stiah” będzie?”. Albo jakieś rzeczy, które śpiewamy razem z „Choreją Kozacką”: „Za Ukrainę, z ogniem zapału”, „My rycerze bez strachu i bez śmierci”, „Od siniego Donu do siwych Karpat”, „Za rodzimy kraj, za naród swój”, „Kiedy wy umieraliście”, „Jak upadł on z konia”, „Nakryła noc”… Te pieśni są aktualne, one służą. Nigdy nie zapomnę, jak w pierwszych dniach rosyjskiej inwazji pieśni ukraińskiej rewolucji inspirowały, dodawały otuchy ludziom. To takie spektrum emocji, które dodawało sił i wiary w nasze Zwycięstwo. „Żaden Bajraktar nas nie uratuje, jeśli nie będzie ducha…” – Ile ogółem pieśni narodziło się w czasie pełnoskalowej inwazji Rosji? – Pewnie z dziesięć, ale nie wszystkie przepuściłem przez wewnętrzną cenzurę. Pieśni, które uważam za słabsze, jeszcze nie wypuszczałem do ludzi. A dobrych napisano, chyba cztery-pięć. Bo nie tyle pieśni się tworzą, co wiersze. Czasem jest mi jakoś wstyd, że już wszyscy tam (mówi o poległych bohaterach – przyp. aut.), a my jeszcze tutaj. To takie poczucie winy ocalałego. To jeden z typowych przykładów naszego systemowego zespołu stresu pourazowego. Ale my czujemy to… O tym jest tekst na śmierć Andrija Żowanyka, który jeszcze nie stał się pieśnią: Błysnęły z bliska mi szablozęby śmiertelnej paszczy, przez szept łkań i szlochów pierwszymi giną najlepsi. Wielu z przyjaciół moich w rajskim raju czy Walhalli, i jakoś niezręcznie już w ogóle, że ja jeszcze nie w tym ogóle… Ten utwór jeszcze nie jest udźwiękowiony, jest w procesie. Ale są teksty, do których od razu narodziły się pieśni, na przykład: Za kolumnami kolumny prą na nas moskiewskie bryły, lecz je śmiało spotykają ukraińskie Siły Zbrojne! Skąd ta hołota? — Ze wschodu. — Plus, usłyszeli, spotykamy. I czym chata bogata, częstujemy, częstujemy. Bajraktary i Javeliny, niech grzmią i niech strzelają, Ale duch armat mocniejszy. My to bardzo dobrze wiemy. To pieśń, oczywiście, nie o Bajraktarach czy Javelinach, Chwała Tobie, Panie! Nie trzeba się oczarowywać, nie będziecie rozczarowani. Uważałem, że żaden Bajraktar nas nie uratuje, jeśli nie będzie ducha. Dlatego ja o tym duchu śpiewałem. I miło było zauważyć, że niektórzy, analizując wszechobecną „bajraktarszczyznę” naszych szerokości i długości geograficznych, zauważyli, że ta pieśń wyróżnia się spośród innych, dlatego że ona nie jest o Bajraktarach. My naprawdę robimy milowe kroki w zdrowieniu i dorastaniu narodu. Pieśń „Chwała Bogu, Chwała Jezusowi, Chwała naszym SZU” – o współczesnej wojnie. Żartobliwa pieśń „Bijemy, bijemy moskala” – taka, żeby śpiewać ją chórem. Pieśń o obronie Bachmutu, uważam, jest niezła. Pieśń o „Azowstali” również. Są i po prostu poezje. Piszę i modlitwy, treny, opłakiwania. Gram na pogrzebach naszych bohaterów-rycerzy i rycerskich dziewcząt. My z „Choreją Kozacką” staramy się podchodzić do tego bardzo odpowiedzialnie. Uzupełniamy rytuał spisany przez Pawła Podobieda. On jest wystarczający, bo tam jest surma, bęben, salwa, rozwijanie flagi, hymn. Ale ludzie proszą i my gramy. Staram się z jednej strony wnieść w ceremonię pożegnania z naszymi bohaterami pieśni, które pokazywałyby, że cały ukraiński naród, cała ukraińska historia, całe ukraińskie dziedzictwo oddaje teraz hołd nowożytnemu rycerzowi. To jeden składnik, a drugi – uniwersalność tych tekstów. Przede wszystkim demonstrujemy i dziękujemy w imieniu całego naszego historycznego dziedzictwa człowiekowi, który bronił naszej tożsamości. Właśnie dlatego teraz brzmią utwory, które mają po 300 lat, i jednocześnie brzmią utwory, które mają po 100 lat, brzmią współczesne utwory. I nawet jeśli w pieśni chodziło o wojnę z jakimiś konkretnymi wrogami, na przykład z Turkami czy z Polakami, to my śpiewamy, unikając tych szczegółów. Bez wątpienia, kiedy pogrzeb jest długi i długie jest pożegnanie, to śpiewamy i „Pływe kacza”, dlatego że ta pieśń jest o jedności narodowej od Zakarpacia do Słobożanszczyzny i od Czarnomorza do Polesia. “Kiedy w szpitalach słyszysz opowieści naszych chłopaków o tym, co przeżyli, to po prostu oniemiewasz…” – Jak tworzy się podczas wojny? – My z “Choreą Kozacką” gramy w punktach stałej lub tymczasowej dyslokacji, gdzie odbywa się rekonwalescencja, w miejscach rehabilitacji naszych chłopaków i dziewczyn. Bywają momenty przytępienia, wszystkie słowa jakby niemieją. Zwłaszcza gdy przychodzisz do szpitala i słuchasz opowieści bezpośrednio z linii frontu. Kiedy chłopcy opowiadają, co przeżyli, po prostu oniemiewasz i nie wiesz, o czym śpiewać. Stajesz się bardzo bezradny i bezbronny, ponieważ widzisz godnych mężów wysokiego ducha, którzy przeżyli koszmar i którzy spokojnie opowiadają o przeżytym: “Jak ja wrócę… mam tylko jedną nogę i uszkodzone oczy, ale i tak muszę wrócić do swojej jednostki”… “Mam tylko ręce do łokci, ale i tak wrócę do swojej jednostki”… “Nie mam dwóch nóg, ale i tak wrócę do swojej jednostki”… Oni wyszli z piekła i szczerze mówią, że mieli szczęście… Ale są gotowi wrócić, żeby walczyć. “Istnienie Ukraińców uwiera Moskali… To jak walka o pierworództwo” – Tarasie, a kiedy zrozumiałeś, że pełnoskalowa inwazja Rosji jest nieuchronna? – Wszystko do tego zmierzało… Myślę, że gdzieś latem lub jesienią 2021 roku zrozumiałem, że to się wydarzy. To znaczy nazywano mnie panikarzem, ale nie trzeba być wyrocznią, żeby to zauważyć. Po prostu nie poddaliśmy się naciskom moskiewskiego imperium, “Moja pieśń Zwycięstwa jeszcze nie została napisana” – A wiesz już, co zaśpiewasz, kiedy zwyciężymy? – Moja pieśń Zwycięstwa jeszcze nie została napisana. Nie można pisać pieśni zwycięstwa na zapas. To fałsz. Można pisać pieśni motywujące, te, które podnoszą na duchu, ale chcę powiedzieć, że one nie są dla linii frontu. To znaczy ci, którzy wychodzą na linię frontu, którzy stali się prawdziwymi rycerzami, profesjonalnymi, fachowymi żołnierzami, w te pieśni nie wierzą. Wojna to cynizm, to dużo sarkazmu i tak dalej. I ludzie, w rzeczywistości, przeżywszy wiele, różnie odbierają patos. Kiedy słyszę wiersze, teksty napisane bezpośrednio na linii frontu, to rozumiem, że to prawdziwe i silne teksty o wojnie. Niedawno rozmawialiśmy o tym z moimi kolegami ze służby. Pytaliśmy, dlaczego w Moskowszczyźnie nie ma jakiejś alternatywnej myśli. Dlaczego tam popularny jest taki tani, powiedziałbym, patos, z którego chciała wyjść w swoim czasie nawet inteligencja Związku Radzieckiego? W ZSRR było tak dużo tego odwojennego wojskowego patosu, że aż mdliło od niego. Frontowcy nie mogli oglądać filmów o wojnie. I dlatego inteligencja jednak próbowała jakoś wyjść z tego albo w liryzm, albo w zrozumienie skali tragedii. “Stepem, stepem”, “A len kwitnie…” czy “Maki” Iwasiuka i inne ukraińskie pieśni – są o tym. One nie były zresztą w ZSRR zbyt dobrze odbierane. Te teksty były o tragedii. Odbywał się proces odchodzenia od patosów, aby można było opłakać towarzyszy broni, zrozumieć skalę tragedii. Zwycięski patos jest jak sól lub miód. Jeśli przesadzisz z miodem – wszystko przepadło. Jak przesolisz – przepadło. Patosowi trzeba wierzyć. Jeśli nie wierzysz, jeśli to wyblakłe słowa i nic za tym nie stoi, oprócz zbioru ładnych fraz, to jest to po prostu katastrofa. Zdarza się czasem, że ludzie piszą niezłą poezję na linii frontu. Są dobre pieśni, zrodzone w ATO. Świetne rzeczy, ale czasem wszystko to mogą zepsuć jednym refrenem, zdewaluują tym, jak na przykład “kapelani, kapelani… tramparam, param-pararam”… i wszystko stacza się do grafomanii. Naturalne, że wszyscy piszą, wszyscy śpiewają. To bardzo fajnie, jestem za tym. Niech piszą pieśni zwycięstwa, liryczne pieśni o Bachmucie, o Chersońszczyźnie, o obronie Kijowa, o Buczy i Irpieniu – tragiczne rzeczy. Musi być nasz produkt na różnych poziomach. I to też jest szczera postawa, prawda? Społeczeństwo oddziela, odsiewa nieprawdziwe rzeczy, których jest wiele. Coś stanie się folklorem, coś pójdzie w niebyt, a coś stanie się pieśniami naszej zwycięskiej wojny i prawdziwymi pieśniami naszego Zwycięstwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kultura, podobnie jak roślina, krzepnie tylko pod ochroną ludzi

Wiktor TIUTIUN, dziennikarz, Chersoń. Nic z niczego się nie urodzi. Przedtem pewna gadatliwa kobieta trajlowała o mamie, która napychała gęś ziarnami kukurydzy. Potem u ptaka narastało na dwa palce gęsiego tłuszczu, co potwierdził autorytetem naukowym Danyło Fedorowycz Łychwar, chociaż wiedzę zdobył jeszcze jako Dańko, na Połtawszczyźnie. Mówią, że dzieci to nasza przyszłość. To twierdzenie połykają, nie zastanawiając się. Pić wodę, kiedy jesz, czy nie pić? Tutaj spory nie ustają. Chociaż wybór nie wyrządzi wielkiej szkody. Za to aksjomatyczne powiedzenie – nie tylko błędne, ale i bardzo szkodliwe. (Będę cytował z książki Łychwar D. F. Kronika agronomiczna. Dodatki. (Wspomnienia, zdjęcia, artykuły z archiwum rodzinnego T. S. Jurkowej). Opracował Sołomaszenko N. W. – Kijów: Wydawnictwo „Dzerkało switu”. Wydawnictwo „Milenium”, 2017). Oprócz dziwactw, notatki otwierały się serią bokserskich ciosów w dziennikarską głowę: „...zacząłem pisać wspomnienia dla wnuka Serhijka, który właśnie wstąpił na uniwersytet na wydział dziennikarstwa. Powstało zagrożenie, że mój wnuk, jak i niemało jego braci, zacznie pisać o wszystkim, co było i czego nie było, nie opierając się na faktach. Wyrośnie pustokwiat, kłamczuch, tym bardziej bezczelny, im więcej będzie marnował papieru na wstyd sobie i ludziom”. Racja wasza, Danyle Fedorowyczu! Narosło, jak na porzuconych przez gospodarzy ogrodach. „Tutaj nie mogłem znaleźć (na brzegu rzeki Łować. – Aut.) żadnej rośliny uprawnej. Jedynie pojedyncze rośliny żyta oraz cebuli spotykały się na dawnych wiejskich ogrodach. Wszystko to przekonująco przemawiało za tym, że rośliny uprawne żyją tylko razem z ludźmi, pod nadzorem i ochroną”. Wstrząsająca obserwacja. Poziom kultury społeczeństwa obejmuje stosunek do roślin, warunkuje rozwój osobowości w harmonii z przyrodą. I wszystko zaczyna się nie od narodzin. Tak, wysoko wykształceni specjaliści rzeczywiście wyrastają pod opieką głębokich naukowców, ludzi wysokiej myśli i jasnego światopoglądu. Wstęp do „Kronik” napisali znani uczeni – akademik NAAN W. A. Werhunow, doktor nauk biologicznych, profesor Ł. K. Taranenko, akademik UAAN W. W. Jurczyszyn, przyjaciele i koledzy – kandydat nauk historycznych H. S. Szczyhoł oraz W. P. Sytnyk, kandydat nauk biologicznych, siostrzeniec autora wspomnień Ł. M. Szeredeko. Przede wszystkim wszyscy, którzy znali Danyłę Fedorowycza i z nim pracowali, podkreślają, że główne cechy tej wybitnej osobowości to: ludzkość, autorytet, życzliwość, a jego wspomnienia uważają za „źródłoznawczą podstawę” nauki rolniczej ubiegłego wieku. To ostatnie doprecyzowanie nieco mnie zaniepokoiło. Jednak nie ma dokąd uciec: jak i życie, nauka ma periodyzację. Jej aspekty wyraźnie dostrzega sam autor książki „Kronika agronomiczna”. Początek XX wieku w Imperium Rosyjskim zaznaczył się skokiem sił wytwórczych. Na Ukrainie, gdzie przemysł burzliwie rozwijał się obok rolnictwa, odczuwano potrzebę wiedzy, narzędzi rolniczych i nowych stosunków produkcyjnych. Prawdziwym nauczycielem ludowym w tej dziedzinie stał się Jewhen Charłampijowycz Czykałenko. Jego imię nie zostało wspomniane. Jednak w każdym wierszu notatek o pierwszych krokach w naukę przebijają działania wyznawcy „praktycznych porad” dla chłopów. Lud już uświadamia sobie potrzebę i pragnie wiedzy. Oto jak to potwierdzono we wspomnieniu: „W ciągu miesiąca na stacji przyjęto 2,5 tysiąca samych tylko chłopów z guberni połtawskiej i sąsiednich (1925 r. – Aut.). Przyjeżdżali chłopi końmi, wołami, krowami, a nawet przychodzili pieszo... Jubileusz Połtawskiej Stacji Doświadczalnej poruszył żywe siły społeczności agronomicznej...”. Nieprzypadkowo Jewhen Charłampijowycz Czykałenko pod koniec XIX w. uzyskał pozwolenie na wydawanie w języku ukraińskim własnych notatek agronomicznych. Ukrinform donosił, że w Charkowie Ołeksandr Sawczuk powtórzył wydawniczy wyczyn Czykałenki: „To pięć książek – pięć rozmów o podstawach prowadzenia działalności rolniczej, przeznaczonych dla ukraińskich chłopów. Były to prawdziwe bestsellery, bo wydawano je i rozchodziły się w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy”. Młody Danyło Łychwar wiedział o tych poradach. Ale nawet w pamiętniku nie wszystko może napisać komunista – wykonawca decyzji partyjnych zjazdów i plenum. Za to skierować czytelnika na porównanie i przemyślenie faktów – to jego obywatelski i naukowy obowiązek. „Należy powiedzieć, że na Ukrainie w ciągu ostatnich 100 lat było niemało instytucji badawczych, które pracowały przez kilka lub kilkadziesiąt lat, ale zostały z tych czy innych przyczyn zamknięte. O przechowywaniu archiwów tych instytucji nikt nie zadbał, nawet dla historii. A szkoda. Wtedy, kiedy powstanie potrzeba ich użycia, będzie już za późno, a może być tak, że za późno jest już teraz”. Według mojego dawnego przekonania, dzieci to przesłanie z wieczności, która wchłonęła wczorajsze i jutrzejsze. Dlaczego Schopenhauer powiedział: „Każde dziecko jest do pewnego stopnia geniuszem, a każdy geniusz do pewnego stopnia dzieckiem”? Dlatego, że stosunek tego, co odziedziczone przez malucha, do tego, co nabyte podczas dorastania, okaże się na korzyść odruchów i instynktów; kontynent jego podświadomości jest już z nim od poczęcia. Krótko: dzieci to nasza przeszłość. Bardzo dawna: od zwierzęcej do przyswojenia doświadczeń przodków z najbliższych pokoleń – i właśnie ten nabytek podlega wpływom zewnętrznym. Robią to otoczenie, rodzina, nauka, religia, współczesne manipulacje. Wychowanie i kultura to najbardziej wrażliwe obszary osobowości. Pięć lat po opublikowaniu wspomnień, przez wydarzenia, które dotknęły kraj w wyniku moskiewskiej agresji, widać, jak ważne są myśli i ostrzeżenia uczonego z tej książki. Jest taki żart z Internetu: „Wziąłeś kota, kot sobie – pchły. Ma prawo!”. Właśnie „prawo” i „prawa osoby” w sensie prawnym najczęściej są dziś rewidowane i wypaczane. Wzbudza ciekawość lektura stron, na których opisano naukę Danyła „w Galicji”. Rosja napadła na Austro-Węgry. Uczniowie z Połtawy i z Rohatyna, którzy porozumiewali się między sobą ojczystym językiem ukraińskim, wyjaśniali: kim są i czy są wrogami? Podmiany i manipulacje wraz z rozwojem komunikacji obracają prawdy w przeciwieństwo. Hasła rewolucji francuskiej (w szczególności „braterstwo”, które śmiertelnie przeraziło monarchie), w XIX wieku zostały zniekształcone przez bolszewików, a po kolejnych dwóch stuleciach globaliści-neobolszewicy obrócili je w bezsensowną galaretę „tolerastii”. Mechanizm jest taki: wszyscy ludzie są braćmi! Po co nam zatem narodowości? Zgodzono się – i Ukraińców pozbawiono Ojczyzny. (Jakaż to „Ukraina”, skoro nie ma Ukraińców?!). „Wiedza bez wychowania – to miecz w rękach szaleńca” – ostrzegał Wasyl Suchomłynski. Współcześni „likwidatorzy pamięci” wdarli się w ludzką świadomość. Ich zadaniem jest zniszczenie osobowości, która opiera się na dziedzictwie przodków. Jeśli dawni kolonizatorzy i doradcy od „filozofii przyszłości” wstydzą się przeszłości, to my powinniśmy być dumni z walki narodu z ciemiężycielami, pielęgnować kulturę narodową. Pragną nas zawrócić w mroczne czasy pseudomoralnej niewoli i zakazów, kiedy ujarzmiona ludność korzyła się przed silniejszym. A zwrócone ku przyszłości wskazania Uszynskiego, Hrinczenki, Rusowej nie dotarły do „narodu, ciemnego, bezdomnego w ojczyźnie…”, jak mawiał Pantełejmon Kulisz. Takie czasy przypadły w udziale Danyłowi Łychwarowi. Ideologie samowładztwa, bolszewizmu-leninizmu, komunistycznej tyranii z jakąś obsesją wyłapują ludzi, by skrócić im życie. To żądają ofiary. To usypiają i oszukują, po cichu wyjmując duszę. Danyło przygląda się listkom, nasionom i korzeniom, bo od tego zależy życie jego, bliskich – całej ludzkości. Jednak uczony wnika głębiej. „Na własną zgubę w tej pracy („Dziedziczność i jej zmienność” akademika Tymofija Łysenki. – Aut.) wykryłem niemało zasadniczych braków. Wykorzystując wolne godziny, napisałem na nią ciętą recenzję...” Postawa obywatelska kosztowała go karierę, hamowała awanse w naukowych tabelach rang. Danyło Fedorowycz od dawna miał w dorobku wszystko, by zostać doktorem nauk, ale administracyjnie go blokowano. Dlaczego warto to zauważyć dzisiaj? Bo w nauce zalęgli się dorobkiewicze i plagiatatorzy. W tej sferze istnieją zadania narodowe. Niedawna rozmowa dwóch ministrów z działaczami społecznymi z Proświty nie tylko nakreśliła aktualną tematykę (zob. „Słowo Proświty” – Aut.), ale też zaproponowała: „Działajmy, róbmy!”. Oto wersy z praktyki zawodowej studenta Połtawskiego Technikum Agrokooperatywnego (Danyło Fedorowycz czasami nazywa je „rolniczym”. – Aut.): „W Łochwyckim skupisku sowchozów odbyłem praktykę zawodową od 15 kwietnia do 15 października 1923 roku... cały cykl prac w rolnictwie, ogrodnictwie, uprawie tytoniu i sprawach remontowych”. Niedawno czytam w Internecie, że do pracy „potrzebny jest menedżer ds. agrotechnologii”. Czyli są mistrzowie od wszystkiego – od uprawy gleby, nasiennictwa, ochrony i nawożenia roślin po zbiór i przechowywanie, powiedzmy, zbóż – w jednym flakonie, a raczej w jednej osobie. Patrzę z okna wagonu, jak po ściernisku jedzie kultywator na granicy obwodów chersońskiego i mikołajowskiego. Tutaj jesienią jeszcze sterczały stabilizatory rakiet i widniały taśmy ostrzegawcze saperów. Mówią, że rozminowywanie wszystkich pól, na przykład na prawym brzegu Dniepru w obwodzie chersońskim, zajmie jeszcze z dziesięć lat. Rolnicy się nie zgadzają. „Menedżerowie ds. agrotechnologii” opanują jeszcze rozminowywanie. Trudne są strony obserwacji o głodzie na Ukrainie w 1922 i 1933 roku. Jeszcze gorzej czyta się epizody wojennej codzienności. Zaraz po mobilizacji: „Siostra Hala, która przyjechała do obozu w Gorochowcu po mój dobytek, tam go już nie zastała. Zdążyli go sprzedać ci, którzy mieli go przechowywać. Do świętej sprawy przygotowania żołnierzy w jednostce zapasowej przykleili się dorobkiewicze, którzy bezwstydnie i bezkarnie okradali ich na własną korzyść”. Towarzyszące klęski wojny. Przeżywamy je dzisiaj z tymi samymi cierpieniami, niesprawiedliwością i nieudolną biurokracją… Zraziła mnie liczba ludzi, którzy opuszczali Chersoń razem z raszystami przed wyzwoleniem. Było ich wielu. Żyli 30 lat w niepodległej Ukrainie, uważając, jakby wciąż byli w eseseserze, a niektórzy nie widzieli różnicy z Moskowią. Polityka wewnętrzna budowana była nie na pojednaniu z centrum imperialnym, a na zdradzie zasad narodowych. „Organizator Ogrodu Botanicznego AN USRR M. M. Hryszko wyrażał żal, że ci, którzy go budują, nie będą mogli zobaczyć ogrodu takim, jakim będzie wyglądał w przyszłości... Ogród rośnie i stopniowo się zmienia, stając się coraz większą ozdobą Kijowa”. Na to miał nadzieję współpracownik i drugi współzałożyciel Ogrodu Botanicznego Danyło Fedorowycz Łychwar. A jak te nadzieje się spełniają? Ogród jest okrawany terytorialnie, podupada unikalna wielotysięczna kolekcja krzewów i sadzonek drzew, nabyta osobiście przez Łychwara, między innymi w powojennych Niemczech. Jeśli być konsekwentnym, to młodemu uczonemu przyszło walczyć nie tylko z głodem i wojną, ale i na froncie ideologicznym. „Stało się jasne, że czas dyskusji z punktem widzenia akademika T. Łysenki w kwestiach nauki biologicznej minął i rozpoczął się czas dyktatu, w tym w kwestiach, których nie można uznać za ostatecznie rozstrzygnięte”. Dialektyka polega na tym, że nigdzie i nic nie jest rozstrzygnięte. „Jarowizowanych miczurinowców” Łysenki w nauce biologicznej pokonały mendelizm i morganizm. Ależ oni nie cierpieli! To w „więzieniu narodów” w izolatkach torturowano Wawiłowa i Riesowskiego, a na Ukrainie „błędy” przypisano Hryszce i Delone. Ich towarzysza Danyła Łychwara uratowało przed represjami tylko to, że nie zajmował stanowisk kierowniczych, nie miał nagród i wysokich rang. Głęboka ludowa ironia jest właściwa stylowi Danyła Fedorowycza od młodości. To krytyczny wiersz w szkole napisze, to o głodzie nie w porę wspomni, to karykatury rysuje, to cały własnoręcznie pisany „magazyn” wydaje, żartobliwie zauważając, jakoby ten nie wytrzymał konkurencji z komsomolską gazetką ścienną. „Zwycięstwo świętowaliśmy o świcie 8 maja. W pierwszej kolejności wznieśliśmy toasty za zwycięstwo i, wypiwszy, rzuciliśmy kieliszki w kąt sali...” Taki człowiek ma charakter – uczciwy! 8 maja – i nie później. Taka u „kronikarza” kultura – wysoka, rolnicza: dociekliwa, silna, mądra, umiejętna i szczodra. O gęsim smalcu wyczytałem we wspomnieniach Dmytra Łychwara „Kronika Agronomiczna”. Do tej pory w życiu nie słyszałem, że takie coś bywa. O smalcu niedźwiedzim, „cygańskim” dowiedziałem się od różnych kłamców, a tutaj pisze sam doktor najpiękniejszych najagrarniejszych nauk – profesor Ukraińskiej Akademii Rolniczej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W gości do Wepryka

Od dawien dawna starodawna osada o dla kogoś śmiesznej i dziwacznej nazwie – Wepryn lub Wepryk – przyciągała gości: zarówno zaproszonych, jak i nie bardzo. Od tych nie bardzo zaproszonych często trzeba było zmieniać miejsca stałego zamieszkania, odchodząc coraz dalej w głąb niegdyś bujnych i gęstych lasów nad rzeką Kyrżą, dopływem Irpienia, na terenie rejonu fastowskiego. Dlatego też „rozciągnęła się wieś moja wstęgą”, jak pisała miejscowa poetka Olha Kosowśka-Roszkuleć, bo trzeba było cały czas przesuwać się coraz dalej i dalej w bezpieczniejsze miejsca. Chociaż daleko w lasy nie zagłębiali się – trzymała źródlana przejrzysta woda rzeki… Pradawną historię Wepryka obecnie badają i popularyzują pracownicy Muzeum Pamięci K. H. Stecenki, którzy przygotowali interaktywny program „W gości do Wepryka”. Na odwiedzających czekają legendy i ciekawe fakty z życia wsi; prawdziwa historia o „leżącym” pomniku; starodawny wiejski plac oraz grodzisko z czasów scytyjskich „Chutor Młynok”. Atrakcją podróży stanie się muzeum poświęcone kompozytorowi, pedagogowi, działaczowi państwowemu i społecznemu, protojerejowi Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Kyryłowi Hryhorowyczowi Stecence. Znajomość z muzeum zaczyna się od przytulnego podwórka, otulonego sadem i schludnymi wielobarwnymi kwietnikami. Przez niewielką werandę trafiamy w niezwykłe miejsce – kuchnię ukraińskiej chaty początku XX wieku. Naprzeciw drzwi – biały piec z leżanką i wszelkim kuchennym sprzętem: pogrzebaczami, żelazkami, garnkami, makitrami. Starodawny bufet i półka na naczynia z zastawą z początku ubiegłego wieku, wielki własnoręcznie zrobiony stół, który własnymi rękami wykonał Kyryło Hryhorowycz, w pokuciu – ikona świętej męczennicy Paraskiewy – patronki wsi. Urządzenie kuchni, meble, naczynia, rolnicze narzędzia pracy, wyszywane ręczniki tworzą niepowtarzalną atmosferę zupełnie innego, dawno zapomnianego świata. Właśnie w takim pomieszczeniu niegdyś Kyryło Hryhorowycz przy tlącym się płomyku kaganka uczył wiejskie dzieci zasad muzyki. W wyszywanym ręczniku portret jego rodziców: Hryhorija i Marii Stecenków, mieszkańców wsi Kwitky powiatu kaniowskiego. Pod portretem – skrzynia z improwizowaną „orkiestrą hałasową”, którą stworzył mały Kyryłko, dziwiąc wszystkich swoim wynalazczością. Z kuchni trafiamy do przytulnego pokoju z wielkim czarnym fortepianem. Za szybą witryny – fotografie, które opowiadają o pierwszych życiowych krokach Kyryła – ucznia Kijowskiej Sofijskiej Szkoły Duchownej i seminarzysty. Tutaj – zdjęcie dyplomowe K. H. Stecenki, a także nuty jego utworów, afisze i programy koncertów. Nad fortepianem – portrety kompozytora, jego przyjaciół-współpracowników: M. D. Łeontowycza, Ja. S. Stepowego, O. M. Kowalenki i nauczyciela M. W. Łysenki. Na honorowym miejscu – portret T. H. Szewczenki, którego genialna poezja zainspirowała Stecenkę do stworzenia wielu utworów muzycznych, a portret należał do samego kompozytora. Wir rewolucyjnych wydarzeń, aktywna twórcza, pedagogiczna, państwowa i społeczna działalność Kyryła Hryhorowycza odzwierciedlona jest w następnym pokoju. Tutaj jego ukochany Kijów, stworzenie Ukraińskiej Republikańskiej Kapeli, działalność UAKP, przeprowadzka do wsi Wepryk. Poczuć i prawdziwie zanurzyć się w życie ukraińskiej wiejskiej inteligencji ubiegłego wieku można w sypialni. We wnętrzu – okrągły stół z ażurowym obrusem, lampa naftowa, starodawne krzesła, łóżka zaścielone prostymi domowymi narzutami, odzież narodowa, skrzynia, która według podań należała do rodziny Stecenków, ikony, które również były własnością Kyryła Hryhorowycza. Zresztą jedno z łóżek w tym pokoju, według podań mieszkańców Wepryka, należało do kompozytora. Ekspozycję uzupełniają fotografie krewnych i bliskich Kyryła Hryhorowycza, wnuków, prawnuków, którzy wybrali piękną i ciernistą drogę – kontynuować dzieło swojego wielkiego dziada i pradziada. W jednym z pokoi domu kompozytora urządzono gabinet fundatora muzeum – płomiennego poety, patrioty, działacza społecznego, felczera miejscowego punktu medycznego W. I. Kosowśkiego. Tutaj zwraca na siebie uwagę przede wszystkim wielki portret Wołodymyra Iwanowycza, gdzie jest przedstawiony w ciężkim okresie swojego życia, kiedy jako młody młodzieniec odbywał karę za działalność nacjonalistyczną w łagrach. W tym pokoju odtworzono życie, w którym mieszkał W. I. Kosowśki: serwant z naczyniami, wydane utwory poety, proste meble, stary odbiornik radiowy, w wyszywanym ręczniku portret Stecenki, fotografie krewnych i bliskich. Na etażerce książki z domowej biblioteki, zeszyty z brudnopisami wierszy. Tutaj też – szafa medyczna z jego rodzinnego punktu felczersko-akuszerskiego. Szczegółowiej o pracy muzeum i usługach można dowiedzieć się na oficjalnej stronie stetsenko.museum oraz w mediach społecznościowych. Dostać się do Komunalnego Zakładu Kijowskiej Rady Obwodowej „Muzeum Pamięci K. H. Stecenki” można własnym transportem (odległość od Kijowa – około 80 km) lub pociągiem podmiejskim i autobusem rejsowym. Do zobaczenia w Wepryku! Przygotowano przez Muzeum Pamięci K. H. Stecenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Bondarczuk Andrij Iwanowycz — 2000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn