Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №34 за 2025 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 34 (1315), 28 sierpnia — 3 września 2025 Iwan Ohijenko: “Służyć narodowi – to służyć Bogu”

Halyna DACIUK, dziennikarka, m. Kijów 23 sierpnia 2025 roku – w Dniu Flagi Państwowej Ukrainy, w przeddzień Dnia Odnowienia Niepodległości Ukrainy – w Żytomierskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym odbyło się jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych naszego kraju – uroczysta ceremonia wręczenia Ogólnoukraińskiej Nagrody imienia Iwana Ohijenki. To wyróżnienie jednoczy tych, którzy tworzą duchowy i kulturowy fundament państwa – poprzez naukę, literaturę, edukację, sztukę oraz działalność społeczną i duchową. Właśnie takie osobowości rozbudowują i zmieniają współczesną Ukrainę – nie słowami, a czynami, wcielając w życie wysokie wartości i ideały Iwana Ohijenki (Metropolity Hilarego). Przypomnę, że nagroda została ustanowiona w 1995 roku przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo imienia Iwana Ohijenki, Żytomierską Radę Obwodową, Żytomierską Obwodową Administrację Państwową, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Fundację Wspierania Rozwoju Sztuki, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Nagroda uważana jest za drugą pod względem znaczenia po Narodowej Nagrodzie imienia Tarasa Szewczenki. Zdobywają ją godni ludzie, powołani do tego, by „cichą i nieustanną pracą kochać Ukrainę”. Laureatami Nagrody w 2025 roku zostali: Działalność społeczno-polityczna i duchowa ks. Roman Hryszczuk – protojerej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, kapelan wojskowy (Bukowina), Iwan Zajeć – ukraiński polityk i działacz społeczny (Kijów). Nauka Hryhorij Wasianowycz – doktor nauk pedagogicznych, profesor (Lwów), Serhij Prysuchin – doktor filozofii, docent (Kijów). Literatura: Dmytro Czystiak – pisarz, tłumacz, doktor nauk filologicznych (Kijów). Oświata: Mykoła Waśkiw – doktor nauk filologicznych, profesor (Kijów). Sztuka: Mykoła Kłymowycz – zasłużony artysta Ukrainy, mistrz wycinanki ze słomy (Owrucz, Żytomierszczyzna). W ceremonii wręczenia nagród wzięli udział członkowie Komitetu im. Ohijenki: Pawło Mowczan, działacz społeczny i państwowy, poseł pięciu kadencji Rady Najwyższej Ukrainy, pisarz, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Heorhij Filipczuk, działacz społeczny i państwowy, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy; Jurij Handziuk, działacz społeczny i kulturalny; Swiatosław Wasylczuk, działacz społeczny, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”; Serhij Bołtiweć, szef Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. Iwana Ohijenki; Mykoła Pokropywnyj, dyrektor Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. Iwana Ohijenki. Pawło Mychajłowycz Mowczan szczerze pogratulował nowym laureatom, którzy zasilili szeregi ohijenkowców, i podkreślił, że nagroda im. Iwana Ohijenki to nie jest zwykła nagroda, to jedno z najwyższych odznaczeń państwowych. Ohijenko to jeden z liderów narodu, budował on takie sfery ukraińskiego bytu, które i dziś są aktualne. To strażnik naszego języka ukraińskiego. Bo język to Dom bytu. To mąż stanu. Właśnie dzięki takim osobistościom jak Iwan Ohijenko inne narody strzegą swojej historii i swojej kultury przed rozmyciem i pochłonięciem przez imperia. Pawło Mychajłowycz podkreślił, że Rosja chce zniszczyć Ukrainę, że dziś trwa wojna światopoglądowa i od sprawiedliwego zwycięstwa w niej zależy nie tylko los Ukrainy, ale i świata. Dlatego tak ważne jest posiadanie oparcia wiary w osobie takich gigantów ducha jak Ohijenko, potwierdzając, że jesteśmy niezniszczalni. Tę myśl poparł również obecny laureat nagrody im. Iwana Ohijenki, profesor Kijowskiej Akademii Teologicznej Serhij Prysuchin. Profesor przytoczył słowa metropolity Iłariona, który ponad sto lat temu ostrzegał, że z Rosją nam nie po drodze, że Rosjanie to „obcy nam naród”. Teraz widzimy, jak bardzo jest on rzeczywiście obcy i barbarzyński, dlatego obecną wojnę rosyjsko-ukraińską uważa za wojnę między barbarzyńcami (Rosja) a światem cywilizowanym (Ukraina). Zdaniem działacza politycznego i społecznego Iwana Zajecia, u Ohijenki trzeba czerpać wskazówki państwowotwórcze, które dziś są potrzebne Ukrainie, aby zachować naszą soborowość. „Nie ma nic cenniejszego niż podarowanie narodowi wykształconej młodzieży” – zacytował Ohijenkę w swoim słowie powitalnym akademik Heorhij Filipczuk. – Ohijenko to gigant. Jego budzące myśli i testamenty muszą brzmieć od Kijowa po Seattle. Ohijenko rozumiał, jak wiele znaczy oświata dla narodu, kładąc podwaliny Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego w dalekim 1918 roku, kiedy rozstrzygała się kwestia – być Ukrainie czy nie być. Dziś musimy opierać się na wielkich Ukraińcach czynu Ohijenki, którzy uważali, że cerkiew na Ukrainie ma być lokalna i niezależna, a język państwowy ma być jeden – ukraiński. Laureat nagrody im. Iwana Ohijenki w 2025 r. profesor Mykoła Waśkiw uważa, że do ukraińskiej szkoły i szkolnictwa wyższego koniecznie trzeba przywrócić to, co z nich wykastrowano – komponent wychowawczy. Dziś zamiast procesu edukacyjno-wychowawczego mamy po prostu edukacyjny. Oświata daje wiedzę, ale nie wychowuje świadomych Ukraińców, gotowych bronić państwa. Wyczerpują się ochotnicy… Młodzieży brakuje motywacji patriotycznej, którą powinna kształtować szkoła. Słowem, wydarzenie było uroczyste, z radością w sercu, jednak poważnie nastrajało do wielkiej pracy – czyn Iwana Ohijenki zobowiązuje do służby i poświęcenia. Laureatom nagrody im. Ohijenki 2025 roku pogratulowały naczelniczka wydziału kultury i turystyki Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej Tetiana Rudenśka oraz radna Żytomierskiej Rady Obwodowej Tetiana Parfentijewa. P.o. dyrektora Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Julija Kapłun powiedziała, że to wielki zaszczyt, iż właśnie w murach tej placówki odbywa się tak znaczące wydarzenie. Powiedziała, że Iwan Ohijenko jest dla niej osobiście wzorem służby Ukrainie, zaprezentowała biblioteczkę książek Ohijenki z serii „Spóźniony powrót”, opracowaną i wydaną przez profesora Mykołę Tymoszyka. Dla chętnych przeprowadzono wspaniałą wycieczkę po salach muzeum, co zaświadczyło o głębokich korzeniach i przebogatej przeszłości ziemi, na której urodził się mąż stanu i oświeceniowiec Ukrainy Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion). Podczas ceremonii wręczono Honorowy Dyplom Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy pani Natalii Chomjak, zastępczyni dyrektora Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. Iwana Ohijenki – za wysokie osiągnięcia w dziedzinie oświaty. Szczerze gratulujemy pani Natalii, która jest niezmienną i najaktywniejszą uczestniczką wszystkich wydarzeń związanych z honorowaniem Iwana Ohijenki. W tym dniu na sali wybrzmiało niemało mądrych myśli od świadomych Ukraińców, mężów stanu, oświeceniowców, dostojników, którzy wkładają swój talent i pracę w budowę Ukrainy i nasze zwycięstwo. Wszyscy oni zaświadczyli, że w kręgu Ohijenki ludzi, którzy wyznają jego zasady i wartości, nie ma obojętnych. Jednak ważne jest dziś, aby te przesłania rozprzestrzeniały się w przestrzeni informacyjnej, stawały się główną podstawą polityki państwowej. Szczególnie wyraźnie ta myśl wybrzmiała w słowie, z którym zwrócił się do obecnych pierwszy laureat tej nagrody, pasjonujący ohijenkowic, profesor Mykoła Tymoszyk. Słowo zostało odczytane na ceremonii. „Dziś Żytomierszczyzna znów jest pod opieką uduchowiającej siły posłańca Nieba – wielkiego rodaka i wielkiego Ukraińca, do zgłębienia wielkości i znaczenia którego wciąż się zbliżamy – Iwana Ohijenki (metropolity Iłariona). Powrót tego ducha ma obecnie dwie cechy. Pierwsza: mija równo 30 lat, odkąd w Brusiłowie zapoczątkowano tradycję nazywania w swoisty sposób nowych laureatów nagrody Ohijenki. Obecnie takie honorowanie jest jubileuszowe, trzydzieste. Z radością, ale i pewnym posmakiem goryczy, o czym trzeba będzie pomyśleć w pamiętnikach. Druga: nadanie imion nowym naśladowcom ruchu Ohijenki na rzecz utwierdzenia ukraińskiej Ukrainy w czwartym roku tej podłej wojny Rosjan przeciwko Ukraińcom. Sądzę, że nie będzie przesadą stwierdzenie, że w kohorcie nowych dostojników-laureatów Iwan Ohijenko najbardziej ucieszyłby się z księdza Romana Hryszczuka. Zatem o tej postaci – moje osobne słowo. Kontynuacja na str. 8. Ksiądz Roman Hryszczuk, Serhij Prysuchin, Hałyna Daciuk, Pawło Mowczan, Iwan Zajec, Mykoła Waśkiw

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Otwarto wystawę „Skarby Ukrainy. Symbole państwowości”, na której zaprezentowano unikatowe zabytki numizmatyczne z czasów Rusi książęcej. Informuje o tym korespondent Ukrinformu. Na wystawie przedstawiono około 70 eksponatów – z kolekcji muzeum, a także monety z początku XI wieku, odkryte w pobliżu osady Horodnica w obwodzie żytomierskim w 2020 roku. Na tych zabytkach numizmatycznych po raz pierwszy pojawia się tryzub, zaznaczono w Ministerstwie Kultury i Komunikacji Strategicznej. W szczególności wśród eksponatów znajduje się fragment plinty z reliefowym odciskiem znaku książęcego – tryzuba (koniec X wieku, z wykopalisk archeologa Wikentija Chwojki); skarb znaleziony w Nieżynie w 1852 roku (srebrniki Włodzimierza Światosławowicza i Świętopełka, złotnik Włodzimierza Światosławowicza, inkrustowany srebrem topór bojowy z wizerunkiem tryzuba (X-XI wiek, obwód czernihowski) i inne. 24 sierpnia, w Dniu Niepodległości Ukrainy, radio „My-Ukraina” uruchomiło nowy projekt „Ukraiński dla każdego”, który ma popularyzować język ukraiński w codziennym życiu. Informuje o tym „Detektor media”, powołując się na służbę prasową grupy medialnej. Projekt będzie emitowany codziennie o 9:30 i 18:30. W każdym odcinku na słuchaczy czeka mało znane słowo, frazeologizm, analiza typowych błędów lub lifehacki z praktyki językowej. Prowadzącą projekt zostanie Wiktorija Chmelnyćka. „Ten projekt pomoże wcielić w życie to, co najważniejsze – rozkochać każdego słuchacza w języku ukraińskim, w jego słowach, leksyce, sensach. I poprzez język dać możliwość poznania siebie, poczucia mądrości naszych przodków jeszcze głębiej i jeszcze jaśniej” – mówi Wiktorija. W Ogólnomiejskim Centrum Biblioteczno-Informacyjnym w Sławutyczu odbyły się czytania poetyckie z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy oraz Dnia Flagi Państwowej. Wydarzenie zjednoczyło lokalnych mieszkańców w szczerym słowie o Ojczyźnie, rodzinnych stronach i rodzinie. Uczestnicy czytali utwory ukraińskich klasyków i współczesnych poetów, a także wiersze lokalnych autorów. Rozbrzmiewały wersy Liny Kostenko i innych znanych twórców, brzmiały teksty sławutyczanki Niny Baryszewskiej w wykonaniu autorki. Swoje utwory przedstawili także Taras Tarasewycz, Iryna Tereszczenko, Łarysa Maslij i inni. Atmosferę dopełniło brzmienie bandury. Prowadząca wydarzenie Alina Teremećka stworzyła atmosferę poetyckiego dialogu, w którym słowo jednoczyło wszystkich obecnych w miłości do Ukrainy, w pragnieniu ochrony rodzinnej ziemi i wierze w jasną przyszłość – informuje wydanie „Sławutycz Info”. Przygotował Ihor Zoc

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Na drodze do jedności narodu

Z okazji Dnia Niepodległości 24 sierpnia w Soborze Sofijskim odbyła się wspólna modlitwa, w której wzięli udział Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski i pierwsza dama Ołena Zełenska. Mowa o tym na stronie internetowej prezydenta. Modlitwy wygłosili zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy Epifaniusz, głowa Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Światosław, mufti Duchowego Zarządu Muzułmanów Ukrainy szejk Ahmed Tamim, kierownik diecezji kijowsko-żytomierskiej Kościoła Rzymskokatolickiego na Ukrainie Witalij Krywicki, przewodniczący Wszechukraińskiego Związku Kościołów Ewangelicznych Chrześcijan-Baptystów Wałerij Antoniuk, starszy biskup Ukraińskiego Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej Anatolij Kozaczok oraz zastępca sekretarza generalnego Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego Anatolij Rajczyniec. „Święci ojcowie pomodlili się za pokój, wolność i rozkwit Ukrainy, błogosławieństwo dla narodu ukraińskiego, uwolnienie jeńców i uzdrowienie rannych, za siłę i wsparcie dla ukraińskich obrońców” – czytamy w komunikacie prasowym. Podczas uroczystości na Placu Sofijskim prezydent Wołodymyr Zełenski przekazał rodzinom poległych żołnierzy, którzy zostali uhonorowani tytułem Bohatera Ukrainy, ordery „Złota Gwiazda”. Prezydent osobiście wyróżnił jeszcze trzech Bohaterów Ukrainy, a sześciu żołnierzom wręczono odznaczenia „Krzyż Bojowych Zasług”. Głowa państwa wyróżniła również obrońców i obrończynie orderami Bohdana Chmielnickiego II i III stopnia oraz „Za Odwagę” I i III stopnia. Głowa państwa przekazał order „Za Zasługi” III stopnia żonie poległego fotoreportera wojennego, operatora i reportera Rusłana Hanuszczaka (na zdjęciu). Na stronie prezydenta poinformowano o wręczeniu odznaczeń państwowych medykom, dziennikarzom, wolontariuszom, artystom, edukatorom i działaczom religijnym, a także przedstawicielom państw obcych – przyjaciołom Ukrainy. „Nasz herb”, „Nasza flaga”, „Nasz hymn”: Narodowy Bank zaprezentował nowe monety okolicznościowe na Dzień Niepodległości. Zestaw okolicznościowy srebrnych monet o nominale 10 hrywien, poświęcony głównym symbolom państwowym – herbowi, fladze i hymnowi. Na Dzień Niepodległości zabrzmiał Hymn Państwowy w wykonaniu chóru „Homin” oraz jego solisty Wadyma Jacenki. Potężne brzmienie i szczera emocja artystów tak bardzo poruszyły publiczność, że wideo szybko zaczęło rozprzestrzeniać się w sieci. Informuje o tym RBC-Ukraina, powołując się na wideo, które już pojawiło się na kanale YouTube „Snidanku”. W Dzień Niepodległości Ukrainy, 24 sierpnia, na latarni morskiej w Odessie podniesiono wielką niebiesko-żółtą flagę, poinformowały Marynarki Wojenne Sił Zbrojnych Ukrainy. W akcji wzięli udział przedstawiciele MW oraz aktywiści „Festiwalu Wyszywanek”. W komunikacie zaznaczono, że flaga państwowa symbolizuje jedność narodową, honor i walkę o niepodległość. „Pod tą Flagą idziemy do boju i wywalczamy swoją wolność” – czytamy w oświadczeniu. „Silpo” wraz z rodziną Lewka Łukjanenki odtworzyło zeszyt, w którym została napisana brudnopis Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy. Opowiedzieli o tym twórcy projektu. W sierpniu 1991 roku bojownik o wolność, dysydent i deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy Lewko Łukjanenko w obecności Leontija Sandulaka napisał brudnopis Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy. Wtedy Rada Najwyższa Ukrainy była na wakacjach, ale próba zamachu stanu w Moskwie zmusiła deputowanych do pilnego powrotu do Kijowa. Łukjanenko powiedział: „Mamy tak unikalny moment, że musimy rozwiązać główne zadanie: proklamować Ukrainę samodzielnym państwem. Jeśli teraz tego nie zrobimy – nie będziemy mogli nigdy”. Pod ręką nie miał żadnego oficjalnego blankietu, ale miał zeszyt szkolny. Więc po prostu w nim w ciągu półtorej godziny deputowany ludowy napisał brudnopis Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy. 24 sierpnia 1991 roku tekst uchwaliła Rada Najwyższa – Ukraina odzyskała niepodległość. „Lewko był bezgranicznie szczęśliwy, gdy Ukraińcy poparli niepodległość w referendum. Samodzielność Ukrainy była sprawą jego życia. Od 2014 roku kilkakrotnie bywał na froncie, wspierał naszych wojskowych. W jego urodziny, które zbiegają się z Dniem Niepodległości, wojskowi przyjeżdżali gratulować Lewkowi” – opowiedziała żona twórcy państwowości Nadija Łukjanenko. Zeszyt od „Silpo” ma taką samą okładkę i brudnopis aktu na drugiej stronie, jak 34 lata temu. Projekt okładki odtworzono zgodnie z oryginałem, który przechowuje się w rodzinie Łukjanenki, a stronę brudnopisu aktu – ze strony, która przechowuje się w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. Dla zeszytu dobrano papier tego samego koloru. Jedyne, co dodano, to czyste strony na nowe pomysły. Nakład „Zeszytu Niepodległości” jest ograniczony i ma cel charytatywny: cały zysk zostanie przekazany organizacji społecznej „Azow. Wsparcie” na wsparcie uwolnionych z niewoli wojskowych 1. korpusu Gwardii Narodowej Ukrainy „Azow” oraz ich rodzin. Zeszyt można znaleźć we wszystkich supermarketach sieci „Silpo” lub zamówić na stronie internetowej czy w aplikacji mobilnej. Również w aplikacji można obejrzeć wirtualne przesłanie Lewka Łukjanenki, informuje wydanie, powołując się na służbę prasową „Silpo”. Na Dzień Niepodległości Ukraińcy z Sewastopola, Symferopola, Jałty, Eupatorii, Bakczysaraju, Sak, Doniecka, Mariupola, Żdaniwki, Ługańska, Ałczewska, Wowczańska, Dowżańska, Łutuhinego, Melitopola, Enerhodaru, Berdiańska, Skadowska, Heniczeska oraz Nowej Kachowki opublikowali zdjęcia i pozdrowienia, wypełnione ukraińskimi symbolami – informują „Nowyny Donbasu”. Akcję zorganizował Ruch oporu na tymczasowo okupowanych terytoriach „Żółta wstążka”. W ich komunikacie powiedziano: „Wierzymy w SZU i przypominamy, że w okupacji bardzo czekają na Ukrainę. I obowiązkowo się doczekają”. Aktywiści rozwiesili na ulicach miast żółto-niebieskie symbole, pokazując, że ludzie pod okupacją nie tracą wiary i kontynuują czekać na powrót Ukrainy. Wydarzenie edukacyjne na Dzień Niepodległości Ukrainy odbyło się w murach Zarządu Policji Ochrony obwodu czerniowieckiego. Naszymi gośćmi zostali znani czerniowczanie – politolog, historyk Anatolij Kruhłaszow oraz przewodniczący obwodowej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Iwan Derda. Naczelnik UPO w obwodzie czerniowieckim Mychajło Romaniuk pogratulował wszystkim naszego wielkiego święta. Podziękował za służbę tym naszym pracownikom, którzy obecnie stoją na straży Ukrainy. A poległych Bohaterów, wśród których jest i nasz pracownik, wszyscy uczcili minutą ciszy. Również 22 sierpnia czcimy pamięć funkcjonariuszy organów ścigania, którzy oddali swoje życie, wykonując swój obowiązek wobec ludzi i państwa. W Dzień Niepodległości proświcianie na czele z Iwanem Derdą tradycyjnie zebrali się przy pomniku Tarasa Szewczenki w Czerniowcach. Dzień Flagi Państwowej Ukrainy oraz Dzień Niepodległości to ważne daty dla każdego Ukraińca. Ale co każdy z nas może zrobić dla Niepodległości, dlaczego język ukraiński jest głównym czynnikiem naszej państwowości, jakie wydarzenia historyczne są dla nas ważne i pouczające – o tym mówili nasi goście w swoich krótkich wykładach. Anatolij Kruhłaszow, znany politolog, profesor, doktor nauk politycznych, kierownik katedry politologii i administracji państwowej CzNU im. J. Fedkowycza opowiedział o głównych kamieniach milowych w życiu politycznym Ukrainy w ciągu tych trzech dekad. Akcentował to, jakie wydarzenia historyczne poprzedziły rosyjską inwazję, jak prorosyjska była działalność wielu ukraińskich polityków… „Ale ukraińska niepodległość to proces nieodwracalny i to, jak dzisiaj Ukraina jest postrzegana na świecie, świadczy o tym, że imperialne ambicje naszych sąsiadów nie mają szans” – podsumował Anatolij Mykołajowycz. Przewodniczący Czerniowieckiego oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Derda mówił o ważności posługiwania się językiem ukraińskim. „Wy, przedstawiciele policji, codziennie rozmawiacie z ludźmi. Rozmawiajcie zawsze po ukraińsku, pomagajcie tym, którzy doskonalą swój ukraiński” – zaznaczył pan Iwan. Opowiedział również krótko o działalności „Proświty” w kierunku popularyzacji języka i kultury ukraińskiej. Wydarzenie zakończyło się wspólnym wykonaniem Hymnu Ukrainy. Ponieważ Iwan Derda jest znanym śpiewakiem i profesorem katedry muzyki CzNU im. J. Fedkowycza, nasz hymn zaśpiewał a cappella. Z oficjalnej strony na Facebooku UPO w obwodzie czerniowieckim. W Kijowie z okazji Dnia Flagi Państwowej oraz Dnia Niepodległości Ukrainy przebrano rzeźby małych Kija, Szczeka, Chorywa i ich siostry Łybedzi na Placu Pocztowym. O tym opowiedział autor pomnika Wołodymyr Żurawel w sieci społecznościowej Facebook. W Waszyngtonie 24 sierpnia odbył się coroczny patriotyczny maraton Vyshyvanka Run. Jest on tradycyjnie poświęcony Dniu Niepodległości Ukrainy. Tradycję zapoczątkowano jeszcze w 2014 roku i od tego czasu wydarzenie stało się symbolem wsparcia i solidarności Ukraińców za granicą. W Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w Kijowie z okazji Dnia Niepodległości. Ałczewsk z nami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Rada Najwyższa na poziomie ustawodawczym utrwaliła oficjalną nazwę zbrojnego oporu narodu ukraińskiego wobec rosyjskiej napaści zaborczej – wojna o Niepodległość Ukrainy. Poinformowano o tym na oficjalnej stronie internetowej Rady Najwyższej Ukrainy. Odpowiedni projekt ustawy nr 13273 „O zasadach polityki państwowej pamięci narodowej narodu ukraińskiego” parlamentarzyści przegłosowali 21 sierpnia. Amerykański lider Donald Trump oświadczył, że Stany Zjednoczone nie przekazują już środków na pomoc dla Ukrainy. Zajmuje się tym NATO. Powiedział to na spotkaniu z dziennikarzami w Białym Domu, informuje Cenzor.NET. W artykule redakcyjnym gazeta The Times zauważa, że „w rzeczywistości administracja Trumpa już ogranicza zdolność Ukrainy do zadawania uderzeń w Rosji. Pentagon potajemnie nalega na ograniczenia dotyczące użycia amerykańskiej broni, zwłaszcza krytycznie ważnych rakiet dalekiego zasięgu ATACMS, aby Ukraina nie mogła razić celów wojskowych głęboko wewnątrz Rosji”. „Podczas gdy Trump nadal domaga się odpowiedzi od Moskwy, Pentagon nałożył takie samo weto na użycie przez Ukrainę europejskich rakiet, w tym brytyjskich rakiet manewrujących Storm Shadow, które wykorzystują amerykańskie dane do zadawania uderzeń. Ironia polega na tym, że to właśnie administracja Bidena jako pierwsza wprowadziła te ograniczenia. Trump wielokrotnie krytykował poprzednika za jego podejście do wojny na Ukrainie” – pisze gazeta. „Obejrzałam wystąpienie Prezydenta z okazji Dnia Niepodległości. Cóż mogę powiedzieć? Ukraina, jak się okazuje, u nas teraz żyje nie w sercach, a w teleprompterach. Bo można przecież kochać kraj do szaleństwa, najważniejsze, żeby tekst pięknie i z patosem napisali. I nieważne, że połowa z tego brzmi jak impreza firmowa na Dzień Budowlańca. Ale Ukraina – to nie patos w słowach. To kiedy zasypiasz i budzisz się z nią w głowie i w sercu. To kiedy dajesz, a nie czytasz” – napisała działaczka społeczna Dana Jarowa na swojej stronie na Facebooku. Ludowy deputowany Ukrainy Wołodymyr Ariew na swojej stronie na Facebooku napisał: „Bardzo chciałbym, żeby o ukraińskich rakietach mniej opowiadano i mniej pokazywano produkcję, a zamiast tego informowano o trafionych celach na terytorium FR. Obecnie skuteczne są tylko zwycięskie relacje w mediach. Filmikami i fotkami wojny przeciwko rosyjskiemu nazizmowi nie wygrać. Obecnie kompleks obronno-przemysłowy Ukrainy jest sfinansowany tylko w jednej trzeciej swoich możliwości. I to w najlepszym przypadku. A w obiektach, gdzie potencjał przewyższa potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy, istnieje zakaz sprzedaży nadwyżek za granicę. Obecnie długi wobec Ministerstwa Obrony za opłaconą, ale niedostarczoną broń liczone są w setkach miliardów hrywien, a należności tylko rosną. Ale zamiast tego, żeby usunąć chaos, maruderstwo i brak adekwatnego zarządzania w najważniejszej dla przetrwania państwa sferze, władza opowiada o sobie kochanych, fajnych, mądrych, najlepszych itp. Potęga PR zamiast potęgi kompleksu obronno-przemysłowego. Swoją drogą, dwa miliardy budżetowych hrywien na telemaraton oligarchicznych kanałów Kołomojskiego-Firtasza-Pinczuka mogłyby przydać się zbrojeniowcom. A PR władzy potem obraca się nieszczęściem, bo wróg za pomocą technologii OSINT wylicza miejsce produkcji broni lub komponentów i z czasem przylatują tam rakiety raszystów. Dwa uderzenia w tym roku w dawny zakład „Bolszewik” w Kijowie – to najjaskrawszy przykład. Dlatego takie samouwielbienie władzy w temacie kompleksu obronno-przemysłowego szkodzi obronie i końca temu nie widać”. „Powiedzcie, a Śniadanie Modlitewne pod patronatem Prezydenta Ukrainy bez przedstawicieli opozycji – to „dziel i rządź” czy po prostu za to, że nie modlimy się?” – pyta politolog Jewhen Mahda na swojej stronie na Facebooku. W 2025 roku na granicy ukraińsko-białoruskiej zatrzymano 911 mężczyzn w wieku od 18 do 60 lat. To dwa razy więcej niż przez minione trzy lata pełnoskalowej inwazji Rosji. Poinformował o tym 25 sierpnia serwis Ślidstwo.info. Według informacji dziennikarzy, którzy powołują się na dane Państwowej Służby Granicznej, w zeszłym roku takich mężczyzn było 336, w 2023 – 26, w 2022 – 61. Pogranicznicy zaznaczyli również, że w obwodzie rówieńskim od 2022 roku zatrzymano 531 mężczyzn. W obwodzie żytomierskim pogranicznicy zatrzymali 484 mężczyzn, 281 – na Wołyniu i 38 – w obwodzie kijowskim. We francuskim mieście Bourgoin-Jallieu pojawił się pomnik dziewczyny-kozaczki ze Smiły, w obwodzie czerkaskim. Postument ustawiono na skrzyżowaniu, a obok powiewają flagi Ukrainy i Francji, poinformował mer Smiły Serhij Ananko serwisowi „Dzwin”. Mer zaznaczył, że otwarcie odbyło się w Dniu Niepodległości Ukrainy. Decyzja o zabraniu 8 mld hrywien Kijowowi uderza nie tylko w kijowian, ale także w pododdziały sił obrony, które codziennie zwracają się do władz Kijowa o pomoc i gwarantowanie ją otrzymują. Przecież stolica od pierwszych dni wojny udziela potężnego wsparcia Siłom Zbrojnym Ukrainy i dzisiaj pomaga armii bardziej niż wszystkie centra obwodowe razem wzięte. Napisał o tym na Facebooku Ołeś Malarewycz, zastępca dowódcy 429. samodzielnego pułku systemów bezzałogowych „Achilles”, donosi „Diłowa stołycia”. „Stolica od pierwszych dni wojny udzielała potężnego wsparcia nam na froncie, przyjmując za zasadę – maksimum pieniędzy na Siły Zbrojne Ukrainy. I Kijów dzisiaj pomaga armii bardziej niż wszystkie inne centra obwodowe razem wzięte. Pomoc od kijowian jest zawsze odczuwalna. Ale ją obcięto, uchwalając w Radzie Najwyższej ustawę nr 13439-3. Zabrali 8 miliardów z budżetu stolicy. Ta decyzja uderza nie tylko w Kijów i możliwości miasta finansowania potrzeb kijowian. Ona uderza w naszą obronę, ona uderza w pododdziały sił obrony, które codziennie zwracają się do stolicy o pomoc i gwarantowanie ją otrzymują” – napisał Ołeś Malarewycz. „Jestem wściekły i zrozpaczony. Zełenski i media krzyczą we wszystkich zasobach o stworzeniu nowej rakiety Flamingo. Trzeba tak umieć... W 2019 roku władza zamyka wszystkie programy rakietowe Ukrainy – Stugna, Korsar, Neptun, Hrim. Sześć lat rakiety na Ukrainie nie są produkowane. A teraz po sześciu latach bezczynności w sferze ukraińskiego przemysłu rakietowego bierze rakietę Hrim, nazywa ją Flamingo i przedstawia jako swoje osiągnięcie. A ilu Ukraińców zginęło przez ten szwindel... Ilu stało się inwalidami... Ilu na zawsze opuściło Ukrainę... Ile wdów i sierot... P.S. W 2022 roku, potajemnie przed Zełenskim i jego zespołem, inżynierowie i wojskowi wywieźli gotowe bloki rakiety Neptun, potajemnie ją złożyli i, nie informując Zełenskiego i jego zespołu, zatopili rakietą Neptun rosyjski krążownik „Moskwa”. A gdyby Zełenski nie zamknął programów rakietowych...”, – napisał na Facebooku Witalij Papuszoj, major Sił Zbrojnych Ukrainy, uczestnik prób rakiety Neptun, obecnie inwalida wojenny, ojciec poległego żołnierza 79. Brygady Desantowo-Szturmowej Pawła Papuszoja. Wydanie The Telegraph zaznacza, że w Rosji wojna przeciwko Ukrainie znacząco wpłynęła na strukturę społeczno-ekonomiczną kraju. W regionach przemysłowych robotnicy otrzymują wysokie pensje i bonusy w przedsiębiorstwach produkujących sprzęt wojskowy, podczas gdy rodziny żołnierzy kontraktowych otrzymują znaczne świadczenia socjalne. Na stronach portali społecznościowych, w szczególności VKontakte, reklamowany jest nabór mężczyzn w wieku od 18 do 63 lat do służby w armii. Oferowane wynagrodzenia obejmują roczną pensję do 8 milionów rubli, dodatkowe wypłaty dla osób posiadających dzieci, a także priorytetowe miejsca w przedszkolach, preferencyjne kredyty hipoteczne i ulgi podatkowe. Autor zauważa, że płaskostopie i niepełnosprawność intelektualna nie stanowią przeszkody w służbie w rosyjskiej armii. Te wypłaty znacząco przewyższają średnią pensję w regionie, co zachęca Rosjan do wstępowania do służby wojskowej. Jednocześnie rodziny poległych Rosjan otrzymują do 11 milionów rubli rekompensaty, wliczając w to wypłaty „prezydenckie” i „gubernatorskie”. Oprócz tego gospodarka wojenna podniosła również pensje w przedsiębiorstwach przemysłowych. Obecnie wzrost płac w rosyjskim sektorze obronnym znacząco przewyższa przyrost w medycynie, edukacji, a nawet w branży naftowej. Skoro ludzie godzą się na to, że oszukuje ich milionowa armia urzędników, to znaczy, że zasługują na takie życie. Oświadczył to były zastępca prezesa Narodowego Banku Ukrainy Ołeksandr Sawczenko na antenie kanału telewizyjnego I-UA.TV. „Musi istnieć społeczne zapotrzebowanie na obniżenie pensji urzędnikom. Niestety, go nie ma. Obecnie obserwujemy brak aktywności społecznej w tym zakresie. A skoro ludzie godzą się na to, że oszukuje ich milionowa armia urzędników, to znaczy, że zasługują na takie życie” – mówi O. Sawczenko. Jego zdaniem, masa nierobów otrzymuje pensje po pół miliona, nic nie robiąc. Jednocześnie ludzie pracują po 9-10 godzin i otrzymują pensję 100 razy mniejszą. „Jednak warto rozumieć, że urzędnicy sami sobie pensji nie zmniejszą. Trzeba przeprowadzić rewolucję w zarządzaniu oraz w państwowych korporacjach i organach wykonawczych władzy. Pensje są tam bardzo wysokie – miliony miesięcznie. Jeszcze raz podkreślam, to niemoralne, nawet w krajach afrykańskich czegoś takiego nie ma. Dlatego z tym trzeba kończyć. Przecież wszyscy ludzie, którzy idą na takie stanowiska, robią to, aby maksymalnie zwiększyć swoje dochody” – podsumowuje O. Sawczenko. Zgodnie z nowym sondażem, poziom zaufania Ukraińców do Rady Najwyższej jest dziś niższy niż do TCK (Terytorialnych Centrów Rekrutacji). Jak informuje Censor.NET, napisał o tym przewodniczący zarządu Centrum Przeciwdziałania Korupcji Witalij Szabunin, powołując się na sondaż grupy socjologicznej „Rating” na zlecenie Centrum Analiz i Badań Socjologicznych Międzynarodowego Instytutu Republikańskiego, przeprowadzony w okresie od 22 do 27 lipca. „Poziom poparcia dla Rady Najwyższej jest niższy niż dla TCK. Gratuluję »sługom narodu« przyszłości pełnej przygód” – napisał Szabunin. W centrum stolicy 24 sierpnia odbyła się pokojowa akcja protestacyjna pod wymownym hasłem: „Prezydencie! Usłysz nas!”. Według informacji wydania „Apostrof”, zainicjowały ją rodziny zaginionych bez wieści i jeńców wojennych 77. samodzielnej brygady aeromobilnej, które zjednoczyły się w inicjatywę społeczną „Berehyni 77”. Dołączyli do nich przedstawiciele setek innych brygad z całej Ukrainy. Głównym żądaniem uczestników jest zwrócenie uwagi Prezydenta Ukrainy, przedstawicieli władz i społeczności międzynarodowej na nieefektywny system poszukiwań osób zaginionych bez wieści oraz osób, które mogą przebywać w niewoli, ale wciąż uważane są za „zaginione”. Wydanie Life.Kyiv.ua opowiada, że niedawno na terenie Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław” pracownicy miejscowego zakładu usług komunalnych podczas prac porządkowych przypadkowo natrafili na starożytną monetę. Po wyrwaniu wieloletniego świerku na podwórzu administracji, następnego dnia miejsce to obejrzał kierownik działu archeologii, kandydat nauk historycznych Ołeksandr Kołybenko. To właśnie on zauważył w ziemi pociemniałe od czasu znalezisko. Artefakt oczyścił i zbadał kierownik sektora „Ekspedycja Archeologiczna” Ołeksandr Priadko. Ustalił on, że znalezionym przedmiotem jest polski „półtorak” – srebrna moneta o nominale 1,5 grosza. Została ona wybita w 1625 roku, czyli przeleżała w ziemi prawie 400 lat. Znalezisko potwierdza aktywny obieg kulturowo-gospodarczy na terenie Perejasławia w XVII wieku. Podobne monety były rozpowszechnione w Rzeczypospolitej i wykorzystywane w codziennych rozliczeniach. Ich pojawienie się na terytorium współczesnej Ukrainy świadczy o ścisłych historycznych związkach regionu z ówczesną europejską gospodarką, podaje wydanie. W hromadzie Usatowe w rejonie odeskim odmówiono demontażu pomnika „Bojownikom o władzę rad” oraz wizerunków radzieckich orderów z sierpami i młotami. Informują o tym aktywiści organizacji społecznej „Dekolonizacja. Ukraina” na Facebooku. W Stambule odbyła się prezentacja nowej powieści znanego ukraińskiego pisarza Andrija Lubki „Wieczór w Stambule”, której akcja rozgrywa się w okolicach 20 sierpnia w tej tureckiej metropolii. Informuje o tym korespondent Ukrinformu. „»Wieczór w Stambule« to powieść szpiegowska o ukraińskim pisarzu o imieniu Arsen, który mieszka w Użhorodzie i wybiera się na prezentację do Stambułu, a któremu Służba Bezpieczeństwa Ukrainy proponuje wykonanie tam jednej delikatnej prośby. Wydarzenia powieści rozgrywają się w tym samym czasie, co obecnie – w przedziale czasowym od 20 sierpnia do Dnia Niepodległości, i nawet ta prezentacja, na którą się tutaj zebraliśmy, również jest wśród wydarzeń powieści” – opowiedział Andrij Lubka o fabule swojego nowego dzieła ukraińskiej społeczności w Turcji. Bloger Władysław Tymoszenko zwrócił uwagę opinii publicznej na stan grobu znanego ukraińskiego pisarza Hryhora Tiutiunnyka na stołecznym cmentarzu Bajkowa. Dzięki trosce aktywisty i jego subskrybentów miejsce pochówku klasyka literatury ukraińskiej udało się posprzątać i zasadzić tam kwiaty, opowiada wydanie „Focus”. „Grób pisarza, który tragicznie odszedł z życia w 1980 roku, był w fatalnym stanie – zarośnięty trawą i całkowicie zaniedbany” – opowiedział Władysław Tymoszenko w swoim reportażu. Zwrócił on również uwagę widzów na to, że obok pisarza pochowani są członkowie jego rodziny: żona Ludmyła Wasyliwna Tiutiunnyk i syn Mychajło Hryhorowycz Tiutiunnyk. Oboje zmarli w 2015 roku. „Drugi syn pisarza mieszka w Ameryce od 2008 roku. Dlatego grobem nie ma kto się opiekować. W zeszłym roku, wiem, że sprzątali pracownicy jednego z kijowskich wydawnictw. Widziałem ich wideo. Oto przywiązali żółto-niebieską wstążeczkę, ale ona już wyblakła” – zaznaczył aktywista podczas oględzin cmentarza. Władysław postanowił również pomalować ogrodzenie i poprawić starte litery na pomniku. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wciąż stał, a łzy ciężkimi kroplami spadały na ziemię. Cicho pomodliliśmy się za spokój duszy naszych rycerzy i odeszliśmy, było ciężko i boleśnie. Kilka razy się obejrzałem, a on wciąż stał, niczym nieruchoma skała. Jeden Pan Bóg wie, co przeżył i co dzieje się w jego duszy. A na Głównej Radzie „Proświty” rozpatrywaliśmy stan języka ukraińskiego, jego umocnienie we wszystkich komórkach życia społecznego oraz kształtowanie ukraińskiej tożsamości w latach rosyjskiej agresji. Zleciliśmy grupie członków Rady dopracowanie Apelu do wszystkich gałęzi władzy. Jednym z punktów Apelu do Rady Najwyższej jest żądanie zmiany artykułu 10 Konstytucji, usunięcia z artykułu słowa „…rosyjskiego”. Gdyby Rada Najwyższa zdobyła się na taką zmianę, byłby to dobry prezent dla naszych żołnierzy, a jeszcze lepszy, gdyby język agresora w ogóle zniknął z Ukrainy. Jak to osiągnąć – o tym mowa była w Apelu. Od Złotokopu nie mogę się oderwać. Codziennie spaceruję nad Dnieprem razem z wnukiem i jest to dla mnie największa radość. Jeszcze trochę pobędę i ruszam do bliskiej sercu Połtawy. Spróbuję doprowadzić do końca sprawę z ustanowieniem tablicy pamiątkowej pierwszemu Przewodniczącemu „Proświty” w Połtawie, wybitnemu działaczowi społecznemu, pisarzowi, artyście, lekarzowi, nauczycielowi Hryhorijowi Ołeksijowyczowi Kowalence. Bolszewiccy moskiewscy okupanci rozstrzelali go w wieku 69 lat w Połtawie w 1937 roku. A badał jego życie i twórczość tylko świętej pamięci Petro Rotacz. Uzyskanie tablicy pamiątkowej dla Kowalenki będzie chyba moim podsumowującym zadaniem jako przewodniczącego połtawskiej „Proświty” i radnego obwodowego. Wszystko będzie Ukrainą! Zwyciężymy! dziadek i jego brat byli żołnierzami UPA: jeden rozstrzelany w 1941 roku, drugi zginął w walkach. Jej ojca władza radziecka skazała najpierw na rozstrzelanie, później – na 25 lat łagrów, a nawet po zwolnieniu ponownie go uwięziono. Dopiero po tych próbach zdołał założyć rodzinę. Z powodu zakazu mieszkania na terytorium Ukrainy rodzice Oksany przeprowadzili się na Krym. Tam się urodziła i dorastała wśród rosyjskojęzycznego otoczenia, podczas gdy w rodzinie brzmiał język ukraiński. I choć przez całe życie porozumiewała się po rosyjsku, w 2011 roku świadomie podjęła decyzję o całkowitym przejściu na język ukraiński. W 2014 roku, po rozpoczęciu aneksji Krymu, Oksana wraz z rodziną opuściła rodzinny dom i przeprowadziła się w nieznane – na kontynentalną część Ukrainy. Długi czas mieszkali w akademiku i dopiero niedawno zdołali otrzymać własne mieszkanie. Oksana urodziła się 24 lutego – to data, która dzisiaj ma szczególne znaczenie dla wszystkich Ukraińców. Dzisiaj „Luta” nie tylko broni niepodległości naszego kraju w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, ale także broni języka, kultury i tożsamości Ukraińców. Na jej ręce znajduje się tatuaż z napisem „Krymska banderówka”, który stał się symbolem wewnętrznej siły i niezłomności. Jest ona przykładem tego, że walka trwa nie tylko na polu bitwy, ale także w słowie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nie zginiemy!

Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany Rady Obwodowej w Połtawie „Powiedzą: głównym niebezpieczeństwem dla europejskiej demokracji była w minionym wieku (XIX w. – M. K.) Rosja. A czyż teraz (XX w.) jest inaczej? Czyż podczas ostatniego kryzysu to nie Rosja była główną podżegaczką niepokoju? Czy, dążąc do realizacji panmoskiewskiego programu, nie wchodzi ona w kolizję z demokratyczną Europą? Czy, czyniąc z Republiki Francuskiej carską satrapię i narzucając Francji dziś trzyletnią służbę, a jutro, być może, nowego Bonapartego, nie staje się wrogiem europejskiej demokracji? Czyż nie ona zmusza Szwecję do kolosalnych wydatków na militaryzm? Czy swoimi planami rozszerzenia się od Oceanu Atlantyckiego do Spokojnego i od Północnego do Indyjskiego nie staje się moskiewski potwór zagrożeniem nie tylko europejskiego, ale i światowego pokoju? I czyż wojna z nią nie jest, jak i przed 50 laty, najświętszym obowiązkiem europejskiej demokracji”. Te słowa wybitnego ukraińskiego myśliciela Dmytra Doncowa z jego referatu: „Współczesne położenie polityczne narodu ukraińskiego i nasze zadania”, wygłoszone na II Ogólnoukraińskim Zjeździe Studenckim w lipcu 1913 roku we Lwowie, są porażająco aktualne, jak wiele przepowiedni i innych twierdzeń Dmytra Doncowa, także dzisiaj. Wiem na pewno, że kraje europejskie już w pełni uświadomiły sobie zagrożenie dla europejskiej demokracji ze strony moskiewskiego potwora, o którym pisał i mówił Dmytro Doncow jeszcze w 1913 roku. Tak samo jak to, że stanie się ono tragiczną i bolesną rzeczywistością po upadku Ukrainy. Dlatego też dla nas i dla Europejczyków stanowisko Ukrainy, wyrażone przez prezydenta Zełenskiego o niepodzielności terytorium Ukrainy i o tym, że o żadnym handlu naszym terytorium nie może być mowy, musi być jedynym możliwym i wspieranym przez całe ukraińskie społeczeństwo, niezależnie od tego, jak kto odnosi się do obecnej władzy. Sprawa zwycięstwa nad srogim wrogiem, zachowania państwa ukraińskiego musi być święta dla każdego Ukraińca. Nie oznacza to zamykania oczu na wszystkie wady i błędy władzy, od tego jest szczupak – opozycja, żeby karaś nie drzemał, ale w kwestiach losowych musimy być jednością. Bardzo mądrze i głęboko mówili o tym zarówno Petro Poroszenko, jak i Jurij Łucenko oraz Roman Bezsmertny. I prędzej czy później władza będzie musiała przekroczyć swoje egoistyczne interesy i zabrać się za stworzenie rządu koalicyjnego. Lepiej, żeby nie było za późno. Wszak Symon Wasylowycz Petlura stwierdził na wieki: „Państwo ponad partiami, naród ponad klasami”. Może się okazać, że i Donald Trump nie jest tak naiwny i całkowicie proputinowski, jak wydawał się wszystkim na początku swojej drugiej kadencji, w tym i mnie, żeby nie rozumieć raszystowskiego zagrożenia dla pokoju na całym świecie. Wydaje mi się, że bardzo dobrze zdaje sobie sprawę z tego, czym jest Rosja, kim jest pujło, zna podłą i okrutną istotę moskiewskiego imperializmu. A jeśli to zrozumienie nie jest pełne, to w Ameryce jest niemało ludzi, którzy rozumieją, czym jest moskiewski potwór, w pełnej mierze i mogą mu o tym powiedzieć. Także Europejczycy, którzy dzięki nam w końcu uświadomili sobie i zobaczyli całą istotę moskiewskiego diabliźmu, zdecydowanie o tym powiedzą i Trumpowi, i całemu światu, tak jak niedawno to zrobili. Tak więc nie zginiemy. Choć, prawdę mówiąc, samo spotkanie prezydenta Ameryki z krwawym mordercą milionów ludzi nie dodaje godności Ameryce, która od czasu swojego powstania za kamień węgielny swojego budowania państwa położyła prawa człowieka, wolność i inne chrześcijańskie cnoty. Ostatecznie wszystkie kropki nad „i” postawią wyniki spotkania. A dla nas musi być jedno – okupanci muszą wyjść precz z naszej ziemi do siebie do raszystanu. I wiem twardo – Pan jest z nami i On nie dopuści do naszej zguby i wszystko obróci na naszą korzyść. Tylko musimy mieć męstwo ducha i wolę zwycięstwa. Wszyscy. I one, i tylko one oraz obowiązek wobec Ukrainy muszą regulować całe nasze zachowanie. Zarówno na froncie, jak i na tyłach. W równym stopniu dotyczy to władzy i obywateli. W żadnym wypadku prezydent dokumentalnych filmów o współczesnej wojnie, dać możliwość uczniom i studentom zrozumieć, co to za wojna, o terytoria czy o ukraińską historię i duchowość? Oto niektóre z filmów: „Piekielne objęcia” – autor P. Mowczan; „Bucza” – autor O. Szczur; „20 dni walk o Mariupol”; „Kakaia raznica” – autorka M. Barczuk. Filmy są stale wyświetlane w Polsce i Niemczech, ale bardzo rzadko na Ukrainie. Wyświetlać je należy w bezpiecznych salach kinowych, na przykład w Tarnopolu jest to „Pod główną pocztą” (ul. Czornowoła 4), „Bunkermuz” (bulwar T. Szewczenki 1a). Pod koniec seansu dziennikarz lub historyk powinien opowiedzieć, że państwo ukraińskie buduje się od 17.03.1917 r. – ponad 100 lat i do dziś jeszcze nie stało się silnym państwem. Ważnym uważam również skrócenie jedynego telemaratonu i udostępnienie eteru oraz prasy państwowotwórczej opozycji („Europejska Solidarność” i „Hołos”). Procesy jednoczące na Ukrainie muszą pozytywnie wpłynąć na przezwyciężenie problemów kolaboracji, korupcji. Jednoczyć się Ukraińcom potrzeba na podstawie języka ukraińskiego, ukraińskiej historii i duchowości. To przyspieszy nasze wstąpienie do UE. Zełenski nie powinien był deklarować, że nie odzyskamy zbrojnie naszych terytoriów, bo takie oświadczenia tylko osłabiają nasze męstwo i naszego zwycięskiego ducha. Jeśli już obecne polityczno-wojskowe kierownictwo kraju myśli sobie, że nie jest zdolne wygnać okupantów, to tym bardziej natychmiast trzeba tworzyć rząd ocalenia narodowego, bo my musimy przegonić orków z naszej ziemi z pomocą sojuszników, których gospodarki są stokrotnie większe od orkowskiej. A my wszyscy, którym nie jest obojętna Ukraina, musimy pielęgnować na tyłach czynną miłość i szacunek do Sił Zbrojnych Ukrainy, dbać o naszą jedność, pozbywać się w sobie najmniejszej krzty kolonialnej zgnilizny, utwierdzać wszędzie i zawsze nasz ojczysty język ukraiński. 11 sierpnia wyszedłem po zakończeniu posiedzenia Głównej Rady Ogólnoukraińskiej „Proświty” na Chreszczatyk. Przy pomniku Niepodległości czekała żona. Przeszliśmy się Instytucką, żeby pokłonić się Niebiańskiej Sotni i pomodlić się za poległych bohaterów przed niewielką kapliczką, a potem zeszliśmy w dół do morza ukraińskich flag i portretów naszych bohaterów poległych za naszą ukraińską wolność i nasze ukraińskie państwo. Niedaleko od nas stał wojskowy, wysoki, szczupły, z odznakami starszego oficera Sił Zbrojnych Ukrainy. Stał na baczność, nieruchomo, jakby zamarł i nie odrywał wzroku od portretów poległych żołnierzy. Patrzył i patrzył. Chreszczatyk szumiał hałaśliwą młodzieżą – pomalowaną ostrymi makijażami, z tatuażami, które zanieczyszczają świątynię Bożą, jaką jest nasze ciało, i niszczą jeszcze nieokrzepłe i niezbyt jeszcze rozwinięte młode dusze, a on

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ukraina buksuje

Ihor OLESZCZUK Jestem osobą w podeszłym wieku, interesuję się historią i polityką prawie 80 lat i ciężko mi teraz przeżywać wielkie straty wśród najlepszych wojskowych oraz wiele strat i kalectw wśród ludności cywilnej Ukrainy. I choć w polityce zagranicznej mamy pewne osiągnięcia, to w polityce wewnętrznej rozdźwięk w naszym państwie prowadzi do wielkiej korupcji, kolaboracjonizmu, przestępczości, szczególnie wśród nastolatków. W trudnych warunkach, w jakich znajduje się Ukraina, trzeba prowadzić dyskusje między władzą a elitami, między władzą a narodem. Bo nawet idealna władza, jeśli zupełnie nie jest krytykowana przez opozycję, prowadzi do kryzysu. Przede wszystkim powinna toczyć się dyskusja między frakcjami Wierchownej Rady Ukrainy. Według danych mediów 50 posłów ludowych z „Sługi Narodu” utraciło mandaty, dlatego do uchwalania niezbędnych ustaw Ukrainy (226 głosów) WRU wykorzystuje głosy byłych antyukraińskich partii, a nie państwowotwórczej opozycji, jak na przykład „Europejska Solidarność” czy „Holos”. Od pięciu lat nie znam nazwisk posłów ludowych z Tarnopola, bo oficjalnie nie przyjeżdżają i nie występują przed społecznościami. W ostatnich latach wysoka władza w Kijowie mówi o szybkim zakończeniu wojny i o wyborach. Jak widzimy, wojna będzie trwać nieznane ile, a jeśli rozpoczną się rozmowy dyplomatyczne, to będą trwać długo. Kilka słów o moskiewskiej cerkwi. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy powinna śledzić jej działalność i działać twardo. Wiemy, jak Rosja odnosi się do ukraińskich cerkwi w Moskwie i na okupowanym terytorium ukraińskim. Z drugiej strony, dlaczego państwo nic nie robi, aby obywatele Ukrainy zrozumieli, skąd wzięła się moskiewska cerkiew na Ukrainie i nie wspierali jej. Przyjęliśmy chrześcijaństwo z Konstantynopola w 988 roku, a cerkiew ukraińska była samodzielna przez 700 lat, do 1686 r., kiedy Metropolię Kijowską siłą przyłączono do państwa moskiewskiego. Krótkie informacje o naszej cerkwi należy włączyć do programów edukacji szkół średnich, kolegiów i wyższych zakładów edukacyjnych, i przekazać dzieciom wiedzę o tym, jak pojawiła się moskiewska cerkiew na Ukrainie. Co do przestępczości wśród nieletnich, to wiele winy ponosi edukacja. Gdybyśmy przez 34 lata mieli patriotycznych i perspektywicznych ministrów edukacji i nauki, to mielibyśmy młode pokolenie patriotów Ukrainy. Ale u nas był także D. Tabachnyk, a w ostatnich dwóch latach ministrem edukacji był S. Szkarlet, którego pod wpływem opinii publicznej zmieniono. Pozytywne jest to, że trzy lata temu Wierchowna Rada Ukrainy przyjęła ustawę o uznaniu ruchu harcerskiego oraz o szczególnych formach państwowego wsparcia ruchu harcerskiego i skautowego, które zapewniają wychowanie patriotyczne, fizyczne i duchowe, z których wyrastają idейni patrioci. Niestety, ta decyzja nie nabrała pozytywnego rozmachu w sferze naszej edukacji i wychowania. Dodatkowym procesem wychowania młodzieży uczniowskiej i studenckiej uważam wypożyczanie dokumen­

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Język to broń!

Pod takim tytułem na oficjalnej stronie 5 Oddzielnej Ciężkiej Zmechanizowanej Brygady opowiada się o żołnierzach tego oddziału. W poście, w szczególności, informuje się: „Starszy sierżant 5 OCZmBr Oksana, znak wywoławczy „Sroga”, ma swoje niezłomne credo: język to broń. Jest przekonana, że to właśnie język ukraiński jest jedynym sposobem identyfikacji nas jako narodu. Bo wyszywankę może włożyć każdy – Japończyk, Amerykanin czy Gruzin. Ale tylko język wyraźnie odróżnia Ukraińców od innych narodów. Oksana kontynuuje walkę, którą prowadziły pokolenia jej rodziny. Jej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Serca niezłomnych w „Poezji niepokonanych”

21 sierpnia w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy pod egidą Kijowskiej „Proświty” odbyła się charytatywna akcja artystyczna „Poezja niepokonanych”, podczas której proświcianka, wolontariuszka, poetka Olha Kycia zaprezentowała swoją trzecią książkę z trylogii „Niepokonani” – „Niepokonani. Szlakami pokoleń”. Olha CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty”, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. „Poezja niepokonanych” – to nie tylko wydarzenie literacko-artystyczne, to spotkanie Ukraińców z różnych zakątków ojczystej ziemi, dla których słowo stało się duchową siłą w walce z rosyjskim wrogiem. Przyjechały rodziny z Mariupola, Charkowa, Oleszek, Stryja, obwodu lwowskiego, winnickiego, czerkaskiego, czerniowieckiego, sumskiego, czernihowskiego, chersońskiego, kijowskiego, żytomierskiego, iwanofrankiwskiego, tarnopolskiego, dniepropetrowskiego, rówieńskiego, wołynia – z każdego zakątka naszej Ukrainy. Artystyczną imprezę otworzył artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko i wykonał Hymn Ukrainy na skrzypcach. Ten moment był na tyle przejmujący, że wydaje się, iż nawet ściany muzeum oddychały dumą z Ukrainy. Olha Kycia zapoznała gości wydarzenia z książką, w której w wierszach, opowiadaniach, szkicach, esejach zawarła swoje uczucia, myśli, historie życia obrońców i obrończyń, ich emocje oraz emocje ich bliskich i krewnych, tragedie miast, a także nadzieję, wiarę w zwycięstwo i niewyczerpaną miłość do ojczystej ziemi. Książka „Niepokonani. Szlakami pokoleń”, podobnie jak dwie poprzednie („Niepokonani”, „Niepokonani. Rycerze teraźniejszości”), jest ilustrowana pracami plastycznymi utalentowanego ukraińskiego artysty, proświcianina Wołodymyra Rebrowa. Jego wystawa artystyczna „Kiedy znikają barwy” również jest prezentowana w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy w Kijowie. Podczas wydarzenia brzmiały pieśni w wykonaniu zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Jurija Wasylkiwskiego („Patriotyczna Ukraina”, „Rosawa”), najmłodszej uczestniczki Darii Komarenko – wychowanki studia wokalnego „Dywohraj” Kozackiego Liceum nr 283, uczennicy dziecięcej szkoły sztuki imienia Serge’a Lifara. Emocjonalnym i poruszającym był występ aktora, barda, poety i członka Kijowskiej „Proświty” Dmytra Linartowycza („Wolontariuszka”). Jego emocjonalny przekaz i siła słowa nikogo nie pozostawiły obojętnym. A Wasyl Żywosył-Lutyj – kobziarz, bandurzysta, kompozytor, uczestnik działań bojowych, patriota, autor i wykonawca wielu pieśni – w swoich utworach odzwierciedlił prawdziwą siłę ukraińskiego ducha! Bardzo poruszające były opowieści rodzin, które straciły na wojnie swoje dzieci i rodziców. Z niewysłowionym bólem duszy wspomnieniami dzielili się: Nela Szastun – mama dwóch odważnych synów Mykyty i Ihora Szastunów, obrońców pułku „Azow”. Ihor, niestety, zginął w Mariupolu, a Mykyta przeszedł przez piekło: trzymał obronę na „Azowstali”, przeżył zamach w Ołeniwce, niewolę… i, dzięki Bogu, wrócił do domu. Lilija Awerjanowa – mama ukraińskiego pilota wojskowego, majora (pośmiertnie) Andrija Pilszczykowa „Dżusa”, która podzieliła się historią swojej rodziny. Opowiedziała o swoim synu – legendarnym „Duchu Kijowa”. Ludmiła Muraszko – mama Bohatera, majora, dowódcy klucza lotniczego Danyła Muraszki. Taja Nikoneć – mama obrońcy pułku „Azow”, Bohatera Mychajła Nikonecia. Ałła Szowenko – mama Maksyma Szowenki. To rodzina z miasta Oleszki, która bardzo kochała swojego niezwykle odważnego syna, a on odpowiedział im tą samą miłością. Oksana Hołubenko – mama Rusłana Hołubenki, który bohatersko zginął, broniąc Ukrainy, ze łzami w oczach opowiadała, jakie wartości ludzkie ich rodzina przekazała swojemu synowi. Iryna Wazercewa – pisarka, przeczytała wiersz Olhi Kyci i podzieliła się wspomnieniami o Bohaterze Rusłanie, którego znała osobiście, oraz opowiedziała o swoim koledze z klasy Serhiju Hałajku, któremu autorka książki poświęciła wiersz. Wałentyna Hrebenyk – mama Maksyma Hrebenyka, żołnierza 79. Samodzielnej Brygady Desantowo-Szturmowej, była razem z siostrą Bohatera i siostrzenicami. Podzieliła się przejmującymi wspomnieniami o odważnym obrońcy Ukrainy, który był towarzyszem broni brata Olhi Kyci, który obecnie broni ojczystej ziemi na pierwszej linii frontu. Z obwodu czerniowieckiego przyjechała mama strzelca-granatnikowego, dzielnego Bohatera Dmytra Czajki – Oksana Czajka, która z dumą opowiadała o swoim niezłomnym synu-Bohaterze. Rodzina Kowalenków przyjechała z obwodu sumskiego, aby opowiedzieć o synu-patriocie Witaliju Kułyku, który oddał życie za Ukrainę. Majja Ozerowa i jej rodzina z obwodu lwowskiego podzieliła się ciepłymi, ale jednocześnie bolesnymi wspomnieniami o tacie – podpułkowniku Mykole Ozerowie, który bohatersko zginął za Ukrainę. Olha Zacharczuk – mama Bohatera Ołeksandra Jurczenki, przyjechała z obwodu czerkaskiego, aby opowiedzieć o swoim poległym synu-Bohaterze. Z obwodu żytomierskiego przyjechała rodzina Mychajła Nahornego. Pani Natalja Nahorna trzymała na rękach małą wnuczkę Sołomijkę, której tata tak i nie zdążył przytulić po ojcowsku… Ten moment był niezwykle przejmujący dla wszystkich… Na wydarzeniu były mamy Niebiańskich Aniołów – Nina Petrenko, Tetiana Kowalenko i inni. Niestety, bliscy niektórych Bohaterów nie mogli przyjechać, ale ich historie są opisane w książce Olhi Kyci, dlatego opowiedziała o Wołodymyrze Kryżaniwskim, Oksanie Korotkiej, Władysławie Pałenyczce oraz tych, których imiona na zawsze wpisane są w historię naszej walki o wolność i niepodległość Ukrainy. Kijowska „Proświta” szczerze dziękuje poetce Oldze Kyci i artyście Wołodymyrowi Rebrowowi za wysoką postawę obywatelską, zachowanie pamięci o ukraińskich obrońcach w poezji i na obrazach jako prawdziwy artystyczny kronikarski zapis walki Ukraińców o swoją ziemię, język, wiarę, wolność i niepodległość. Razem niesiemy prawdę o niesprawiedliwej wojnie zaborczej i, pielęgnując wiarę w Zwycięstwo, strzeżemy pamięć o Bohaterach, którzy oddali życie za Ukrainę! Każda strona książki Olhi Kyci „Niepokonani. Szlakami pokoleń” i patriotycznej fotoksiążki Wołodymyra Rebrowa „Wojna oczami ukraińskiego artysty” – to głos niepokonanych, który rozbrzmiewa przez czas i przestrzeń, aby powiedzieć: Niepokonani, niezłomni, zjednoczeni – jesteśmy narodem, który powstanie z ruin. Jesteśmy niepokonani, jesteśmy – Ukrainą, z nami siła wszystkich pokoleń. Państwo dba nie tylko o ochronę granic, ale także o duchowe wsparcie obywateli. Wydanie monografii przy wsparciu Fundacji „MHP-Hromadzie” stało się ważnym krokiem we wzmocnieniu tego duchowego fundamentu – podano na stronie internetowej Fundacji Charytatywnej „MHP Hromadzie”. Własna informacja. Aktor Dmytro Linartowycz, poetka Olha Kycia, skrzypek-wirtuoz Kyryło Stecenko, bandurzysta i rock-muzyk Wasyl Żywosył-Lutyj.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Skoworoda i wolność

W Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” odbyło się forum humanistyczne „Skoworoda i wolność: wewnętrzna niezależność jako podstawa państwowości”, podczas którego zaprezentowano unikalne wydanie – monografię zbiorową „Wiecznie współczesny: życie, twórczość filozoficzna, pedagogiczna i literacka Hryhorija Skoworody”. Publikacja ujrzała światło dzienne dzięki wsparciu Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie”, która systematycznie inwestuje w rozwój ukraińskiej kultury, edukacji i nauki. Łącznie fundacja przekazała już ponad 82 mln hrywien na inicjatywy kulturalne, które chronią i popularyzują dziedzictwo narodowe. Właśnie dzięki temu wsparciu fundamentalna praca o objętości 525 stron, ilustrowana materiałami archiwalnymi, fotografiami, reprodukcjami dzieł sztuki i eksponatami muzealnymi, stała się dostępna dla naukowców, edukatorów i szerokiego grona czytelników. „To wydanie to nie tylko dorobek naukowy, ale także zasób intelektualny, który tworzy duchową tarczę państwa. Skoworoda mówił o wolności i życiu w prawdzie – te słowa są aktualne również dzisiaj. Monografia pomoże młodym Ukraińcom lepiej zrozumieć jego filozofię” – zaznaczył zastępca głównego dyrektora wykonawczego ds. zrównoważonego rozwoju MHP, przewodniczący Rady Nadzorczej Fundacji Charytatywnej „MHP-Hromadzie” Jurij Melnyk (na zdjęciu). Książka połączyła 52 autorów z wiodących uniwersytetów, placówek naukowych, muzeów i ośrodków krajoznawczych. Nie tylko podsumowuje ona wieloletnie badania, ale także otwiera nowe horyzonty w studiowaniu dziedzictwa ukraińskiego filozofa. Symbolicznym miejscem prezentacji stał się rezerwat „Sofia Kijowska” – przestrzeń, która podkreśla ciągłość ukraińskiej kultury od czasów Rusi Kijowskiej do współczesnej demokratycznej Ukrainy. W ramach forum odbyła się dyskusja panelowa z udziałem Serhija Żadana, ministra edukacji i nauki Oksena Lisowego, prorektora Uniwersytetu Hryhorija Skoworody w Perejasławiu Wasyla Dudaria oraz Jurija Melnyka. Rozmowę moderowała doktor nauk filozoficznych Natalia Krywda. „Skoworoda uczy nas wolności, godności i »zgodnej pracy« – wartości, które inspirują także dzisiaj. Naszym zadaniem jest uczynienie jego dziedzictwa zrozumiałym dla młodzieży i widocznym na świecie, ponieważ jest to skarb nie tylko ukraiński, ale i europejski” – zauważył rektor Uniwersytetu Hryhorija Skoworody w Perejasławiu Witalij Kocur. Wydarzenie zakończyło się wycieczką po terenie Sofii Kijowskiej. Forum pokazało, że zwycięstwo Ukrainy jest możliwe tylko wtedy, gdy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Zapalić świecę…”: dialog dwóch współbraci

Walentyna HALYCZ Obok skweru, w malowniczym zakątku podwórka budynku nr 5a przy ulicy Bukowyńskiej w mieście Równe, przechodnie zwalniają kroku. Ich uwagę przyciągają tablice pamiątkowe, umieszczone na rogu budynku jako wyraz szacunku dla dwóch jego mieszkańców, Ołeksandra Halicza i Dmytra Tkacza. Kim oni byli? Dlaczego wdzięczni mieszkańcy miasta upamiętnili ich pamięć? Na portretach z kamienia i szkła widnieją jasne, pełne duchowości twarze, które nikogo nie pozostawiają obojętnym. Skłaniają do refleksji także teksty zamieszczone poniżej, które wyznaczają kamienie milowe ich pełnego poświęcenia życia w imię Ukrainy. Oto one: „W tym budynku w latach 2015–2023 mieszkał Halicz Ołeksandr Andrijowycz (26.03.1948 – 10.03.2023). Wybitny uczony, pedagog, pisarz, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wzorowy pracownik oświaty, doktor nauk filologicznych, profesor”. „Tu mieszkał obrońca Ukrainy – patriota Dmytro Tkaczuk (30.11.85 – 15.04.22). Żołnierz-granatnik 57. oddzielnej zmechanizowanej brygady im. hetmana Kostiantyna Hordijenki. Zdobył wykształcenie ekonomisty w MEGU. Pracował jako broker celny, następnie w markecie budowlanym „Epicentr”. Bez doświadczenia wojskowego poszedł jako ochotnik w szeregi ZSU. Zginął podczas wykonywania zadania bojowego na kierunku ługańskim, broniąc suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy”. Wieczorem, gdy na ulicy cichnie gwar, a na niebie pojawiają się gwiazdy, wydaje się, że w ciepłym świetle latarni portrety ożywają i można usłyszeć cichą rozmowę dwóch mężczyzn. Są w różnym wieku, o różnym statusie społecznym, jeden pochodzi ze wschodniej Ukrainy, która dziś płonie w ogniu wojny, drugi z zachodu, lecz… są bliscy sobie losem, życiowymi drogami, wizją wydarzeń czasu wojny na tyle, że można uznać ich za braci broni. „Braci broni? – powiecie. – Czy obaj byli żołnierzami?”. Tak, braci broni, i to aż trzykrotnie, bo bracia broni to ludzie, zjednoczeni wspólnymi poglądami na życie, celem ukierunkowanym na zwycięstwo, wzajemną obroną, zniszczeniem wroga, pokonywaniem przeszkód w trudnych warunkach. Ale wsłuchajmy się w rozmowę naszych bohaterów. Ona wiele odsłoni z ich bytu, wiele „opowie” o nas samych. Aleksandr Galicz (O. G.): – Witam pana, Dmytro! Poznajmy się bliżej. Przeczytałem pańską krótką biografię na tablicy. Szkoda, że pańskie życie tak wcześnie się urwało. Jestem dumny, że to właśnie pan jest obok mnie, bo pamięć utrwala się tylko o ludziach godnych. Obserwuję życie mieszkańców tego domu, które odzwierciedla życie rodzinnego miasta i naszego państwa, i rodzi się tyle myśli, tyle uczuć wre, że chcę porozmawiać z panem. Dmytro Tkaczuk (D. T.): – Mnie też szkoda, że z panem, Aleksandrze Andrijowyczu, przychodzi nam poznawać się bliżej w takich okolicznościach. Pamiętam pana, często widywałem pana z żoną na naszym podwórku, słyszałem, że jest pan przesiedleńcem z Donbasu. Wzruszało mnie to, że wyhodowali państwo skwer przy domu, dbali państwo o klomby. Patrzyłem, jak państwo, nierozłącznie z żoną, z teczkami w rękach szli do pracy. Pomyślałem: „Pewnie nauczyciele. Nie poddają się pod ciężarem problemów, które spadły na ich los. Zacząć życie od nowa, straciwszy wszystko – dom, pracę, pod siłami są tylko silni ludzie”. A dlaczego właśnie do Równego przyjechał pan w 2014 roku? O. G.: – Równe to miasto mojej młodości, tu urodzili się moi synowie, tu krzepły skrzydła mojej osobowości. Rodowity donbasowiec, po ukończeniu aspirantury w DonDU w 1978 r. z własnej inicjatywy otrzymałem nakaz pracy na zachodzie Ukrainy, w Równeńskim Instytucie Pedagogicznym, gdzie pracowałem do 1998 roku, przechodząc drogę od asystenta do profesora, byłem pierwszym dziekanem wydziału filologii ukraińskiej, za Proponujemy Państwu zapoznanie się z utworem oryginalnego gatunku – wywiadem immersyjnym, przygotowanym do publikacji przez profesorkę Walentynę Halicz. Wywiad immersyjny to odmiana utworu publicystycznego o formie dialogicznej, sprzyjająca zanurzeniu rozmówców w rzeczywistość wirtualną/rozszerzoną, swoisty nierzeczywisty, sztucznie stworzony świat, z którym mogą oni wchodzić w interakcję w czasie rzeczywistym w celu zrozumienia aktualnych problemów. Immersyjny sposób kształtowania fabuły w tym publicystycznym wywiadzie realizuje się poprzez modalność potwierdzania wartości duchowych – potężnej siły postępowego rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. ...zawiadował katedrą literatury ukraińskiej, potem – teorii literatury i slawistyki. D. T.: – Ale dlaczego jednak wrócił Pan na Doniecczyznę? O. H.: – Mówią, że Donbasu trudno jest nie pokochać, ale jeszcze trudniej go znienawidzić, zwłaszcza kiedy się w nim urodziło. Tęsknota za ostnicowym stepem, zapachem bylicy, ciepłym brzegiem Doniec skłoniły mnie do przeprowadzki. Motywy nostalgiczne pojawiły się także w wierszach: Kępka bylicy – dar ze świata dzieciństwa. Z nią radosne, jasne, piękne nowiny, Jakby na Polesiu kwiatostany kaliny. Chcę tam, skąd zapach bylicy. („Zapach bylicy”) Więc przyjąłem zaproszenie rektora Uniwersytetu Ługańskiego i przeprowadziłem się na Donbas. Pracując w uczelni w mieście na skrajnym wschodzie Ukrainy, w regionie rusyfikowanym, w którym już były odczuwalne macki ideologii „russkiego miru”, aktywnie zajmowałem się pracą społeczną, ukierunkowaną na umacnianie autorytetu Ukrainy w świecie, na wychowywanie w młodym pokoleniu godności narodowej: byłem częstym gościem obwodowego ługańskiego radia i telewizji, publikowałem w lokalnej prasie, kierowałem obwodową organizacją towarzystwa „Ukraina i świat”, reprezentowałem inteligencję naukową i oświatową na światowych forach Ukraińców oraz na międzynarodowych konferencjach naukowych. Często porównywałem swój los do skrzydeł ptaka: jedno z nich zahartowało się na zachodzie Ukrainy, a drugie – zahartowało się na wschodzie. Jednak niezmiennie pozostawały wielka miłość do Ukrainy i świadomość jej jedności. D. T.: – Teraz jasne jest, dlaczego wrócił Pan do Równego, bo tu pozostali Pana przyjaciele, liczni uczniowie, którzy mogli wyciągnąć rękę z pomocą. O. H.: – Dokładnie tak, w tym mieście, opiewanym w moich wierszach, postanowiłem przetrwać wojenną grozę. Tak stałem się Pana sąsiadem. Przypomniało mi się, jak na początku pełnoskalowej wojny podczas alarmu przebywałem z mieszkańcami budynku w piwnicy i nagle do nas wbiegł młody mężczyzna w wojskowym ubraniu, usiadł na brzegu skrzynki, po gospodarsku rozejrzał się okiem po nieprzystosowa... nie do schronu, pomieszczenia, w którym na stołkach siedzieli ludzie. Wkrótce pojawiły się tam plastikowe płyty, na których można było leżeć i siedzieć. Myślę, że był to wynik Pańskiej troski o sąsiadów. A po pewnym czasie dowiedzieliśmy się, że mieszkaniec naszego domu zginął na froncie. I serce mi się ścisnęło z bólu, bo mój starszy syn Andrij poszedł na ochotnika do Sił Zbrojnych Ukrainy. A w mojej wyobraźni stanął wysoki młodzieniec o zdecydowanym spojrzeniu promiennych oczu, zrozumiałem, że to byli Pan. D. T.: – Tak, to byłem ja. Od pierwszych dni Wielkiej Wojny, w lutym 2022 roku, chciałem zapisać się do Terytorialnej Obrony miasta Równe. Ku mojemu zdziwieniu nie wzięto mnie, człowieka o wzroście 186 cm, który uprawiał karate i miał I stopień w boksie. Jednak ja, uzbrojony w hasło „Wszystko będzie Ukrainą”, pragnąłem być pożyteczny dla swojego państwa. Powiedziałem sobie: „Nie będę leżeć na kanapie, kiedy moją Ukrainę mordują!”. Mając wykształcenie ekonomiczne, zdobyte doświadczenie organizacyjne w pracy brokera celnego, w markecie budowlanym „Epicentr”, zorganizowałem działalność patrolu swojego domu, aktywnie wolontariuszyłem: organizowałem zakup leków, sprzętu wojskowego dla Sił Zbrojnych Ukrainy, a moi przyjaciele z Polski pomogli kupić samochód osobowy i bus dla wojskowych. Moi rodzice – tata Mykoła Dmytrowycz i mama Natalia Stepaniwna – we wszystkim mnie wspierali, z rozumieniem odnieśli się do mojej decyzji o wyjeździe na front. 2 marca złożyłem już przysięgę. Witając nas, generał powiedział, że ochotnicy są lepiej zmotywowani niż zawodowi wojskowi. Zapamiętałem to i uświadomiłem sobie, że to właśnie dążenie do odzyskania wolności i niepodległości Ukrainy motywowało moje czyny. To pomagało mi znosić niewyobrażalne trudności życia frontowego, mobilizować siły życiowe. O. H.: – Jako pedagog i badacz literatury dokumentalnej rozumiem, że bohaterów się nie rodzi, lecz nimi się staje, bohaterstwo się kształtuje, wpaja się… Skąd u Pana tak ostre poczucie prawdy i sprawiedliwości, gotowość do poświęcenia się w imię wysokiego celu – wolności i jedności państwa ukraińskiego? D. T.: – Trudno powiedzieć. Oczywiście, że w środowisku rodziny i szkoły kształtował się mój ukraiński duch, ukrainocentryczny światopogląd. W dzieciństwie lubiłem słuchać opowieści dziadka o II wojnie światowej, w której uczestniczył. Ulubionymi przedmiotami w szkole były matematyka i historia. Moim bohaterem jest Stepan Bandera – ukraiński działacz polityczny, przywódca ruchu narodowowyzwoleńczego XX wieku, bojownik o niepodległość Ukrainy. Moim zdaniem miłość do Ukrainy powinna przejawiać się we wszystkich czynach i uczuciach. Kochać Ukrainę to znaczy także potrzebę chodzenia do ukraińskiego kościoła. Swoją córeczkę Dinę ochrzciłem w Prawosławnym Kościele Ukrainy. O. H.: – A co lubił Pan czytać? D. T.: – Książki współczesnego ukraińskiego pisarza Myrosława Doczyńca. O. H.: – On nie jest tylko pisarzem, ale pisarzem-filozofem, dziennikarzem, wydawcą. D. T.: – Tak, to odczuwalne. Jego twórczość przyciągnęła mnie filozoficzno-psychologiczną orientacją, szczerością, dobrocią, życiową mądrością. Pociągała mnie także działalność polityczna i społeczna Myhajła Horynia, dysydenta i więźnia politycznego. Czytałem jego książkę „Zapalić świecę” – zbiór wspomnień, szkiców i wywiadów. „Lepiej zapalić jedną świecę, niż przez całe życie przeklinać ciemność” – ta dewiza Michajła Horyni kierowała moimi czynami, moim zachowaniem, umacniała mą odwagę w walce z rosyjskim najeźdźcą. O. H.: – Pana krótka, ale zwycięska droga wojskowa wiodła szlakami Donbasu. Jakie miejscowości Pan bronił? D. T.: – Łysyczańsk, Siewierskodoniec, Krzemienne, wieś Nyżnie na Ługańszczyźnie, gdzie wraz ze swoim rodakiem Serhijem Poliszczukiem 15 kwietnia 2022 roku zginąłem, wykonując zadanie bojowe. O. H.: – Moja rodzinna wieś Serebrianka, gdzie upłynęły lata dziecięce i młodzieńcze, leży w pobliżu Łysyczańska, często bywałem w Krzemiennem i Siewierskodoniecku. Z trwogą i wzruszeniem śledziłem wydarzenia początku pełnowymiarowej inwazji wojsk rosyjskich na naszą ziemię. Skupe doniesienia o zaciekłych bojach na Doniecczyźnie i Ługańszczyźnie znajdowały w mojej duszy oddźwięk w wierszowanych wersach. Mówią one o tym, co widzieliście i przeżyliście Państwo: Krwawi krwią Serebrianka Na donieckim stepie, gdzie policzek i kowyl, I oliwka dzika, Zwana łochem, a także W zagajniku morela. A obok Siewiersk, To dawna Jama. Mój rodzinny kraj, Moja ziemia, otoczona Dinecem, Rzeką młodości i dzieciństwa, Która teraz cała spływa krwią W wojnie, rozpętanej nie przez nas… („Krwawi krwią Serebrianka”) Wojna krwawymi śladami Dotknęła i południa, i wschodu. Jej nienasyconymi owocami Krwawo rozciągnął się szlak. Bachmut i Siewiersk, Serebrianka, Jeszcze Kramatorsk, Słowiańsk, Drużkiwka. Uderzenia z nieba o świcie. Bezbarwna. Czarno-biała klisza. Na niej wojna, boje bez przerwy… („Krwawe ślady wojny”) D. T.: – Pana wiersze, Ołeksandrze Andrijowyczu, przywołały w mojej pamięci krajobrazy Ługańszczyzny, obrazy przyrody budzącej się z zimy, pierwsze kwiaty w lesie nad Dinecem – przebiśniegi i przylaszczki. Zawsze przypominały mi kwietnik mamy. A na stepie, pod wiosenным słońcem, rozlewał się zapach zeszłorocznej suchej bylicy. Jak chciałam żyć! Myślałam o tym, ile zniszczeń i spustoszeń piękna i dobrego wojna przyniosła temu krajowi. Jeśli moje życie podarowało spokojny dzień, spokojną noc dzieciom i naszym matkom, ochroniło zabytki historii i kultury, przyczyniło się do przybliżenia upragnionego Zwycięstwa, to nie żałuję, że w wieku 36 lat musiałem się z nim rozstać. O. H.: – Dmytro, tylko ludzie czystej duszy i gorącego serca są zdolni do takich myśli i czynów. Wspomniał Pan o bylicy. To moja ulubiona roślina, opiewana w moich wierszach. Ona, podobnie jak kowyl, słonecznik, morela, symbolizuje Donbas. Nawiasem mówiąc, tam jest wiele odmian pachnącej i leczniczej bylicy. Ja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

19 lat przeżyłem w Równem i nostalgiczne wspomnienie o mojej małej ojczyźnie, donbaskim kraju, zawsze wiązało się z obrazem piołunu. Dla mnie zapach piołunu to i „pozdrowienie z ostnicowego stepu”, i „pamięć bezkresnych wieków”, i „dar ze świata dzieciństwa”. W ogóle obrazy pejzażowe jaskrawo podkreślają świat wewnętrzny mówcy, są zdolne w lakonicznej formie lirycznie i niepowtarzalnie opisać wydarzenie, portret człowieka. Tak, w filmie dokumentalnym poświęconym panu, stworzonym przez rówieńskich telewizyjników, jest fragment pańskiego pogrzebu, gdzie pańska mama powiedziała: „Nie ma życia… Pustka w duszy… Nie ma dębu, bo Dmytro był dębem. Nie ma prawdziwego bohatera…”. A w wierszu Łarysy Łukaszczuk obraz deszczu wzmacnia ból wielkiej straty – pańskiej śmierci, młodych rówieńczan na froncie: Płacze miasto deszczem, Ludzie gorzkimi łzami. Boże, przebacz nam grzechy, Wroga zniszcz razem z nami. Ludzie stoją na kolanach, Chłopców niosą ze sztandarami. Prosimy o pokój dla żywych, Tych, którzy w modlitwach są z nami. Dima zginął w boju, Silny człowiek, rówieńczanin. Modlimy się o królestwo dla niego… U Boga w niebie, w raju. Płacze niebo deszczem, Ludzie gorzkimi łzami… D. T.: – Pan jako literaturoznawca profesjonalnie zauważył, że obrazy pejzażowe w słowach mojej mamy oraz w wierszu uderzająco odtwarzają nie tylko niezmierny żal bliskich poległych, ale i zdolność Ukraińców do szczerego współodczuwania, do zachowywania w głębi pamięci takich tragicznych momentów czasu wojennego. A pan, szanowny profesorze, bardziej czuł się uczonym, pedagogiem czy poetą? O. G.: – Stopniowo poprzez naukę na Donieckim Uniwersytecie Państwowym, obronę rozpraw kandydackiej i doktorskiej z teorii literatury, wykrystalizowały się u mnie świadomość i zachowanie naukowca. Mój dorobek naukowy stanowi ponad 500 prac naukowych i naukowo-metodycznych, opublikowanych w naszym państwie i za granicą. Wśród nich: 13 monografii, 20 podręczników, pod moim kierownictwem obroniono 45 rozpraw kandydackich i doktorskich, byłem dyrektorem Wschodniego oddziału Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Sukcesy naukowe wywołały pragnienie podzielenia się swoją wiedzą z młodzieżą. Jednak wiersze pisałem jeszcze od młodości, ale zawsze były one dla mnie schronieniem i pociechą dla duszy, nigdy nie były celem samym w sobie. W wieku dorosłym ta sfera mojego życia stała się towarzyszącą dla działalności naukowej i edukacyjnej. Stopniowo pisanie wierszy stało się moim poetyckim dziennikiem, w którym notowałem swoje rozmyślania o wydarzeniach w społeczeństwie, w rodzinie, wrażenia z podróży po Ukrainie i za granicę, swoje odczucie teraźniejszości i przewidywania przyszłości. Moja żona Wałentyna Mykołajiwna zainicjowała wydanie pierwszego zbioru „Mnemosyne”, a w 2025 roku, już po moim odejściu do wieczności, połączyła cały mój dorobek poetycki i opublikowała książkę „Na falach pamięci”. D. T.: – A o czym pan, Ołeksandrze Andrijowyczu, pisał w swoich wierszach? O. G.: – Rozdziały zbioru „Na falach pamięci” – „Mnemosyne”, „Dal pamięci”, „Bella”, „W duszy płonie Ukraina” – wskazują na tematyczną różnorodność moich utworów: filozoficzne rozmyślania o sensie ludzkiego życia, naturze i przeznaczeniu pamięci, przeszłości i przyszłości, wojnie i pokoju; brzmi w nich miłość do rodzinnej ziemi, pięknej o każdej porze roku, wysławiane są wysokie uczucia obywatelskie i patriotyczne. Poezje ilustrują kształtowanie się mojej wielokulturowej świadomości, uformowanej w czasie społecznym i przestrzeni Ukrainy drugiej połowy XX – początku XXI w., opartej na wartościach ogólnoludzkich i pełnym szacunku stosunku do narodowego dziedzictwa literackiego, uosabiają trudne, lecz, jak wskazują badacze mojej twórczości, „uduchowione potwierdzenie uczonego-inteligenta”. D. T.: – Kilka razy wspomniał pan słowo „Mnemosyne”. A co ono oznacza? O. G.: – To koncepcyjnie ważne słowo w określeniu nie tylko mojej twórczości poetyckiej, ale i działalności naukowej, pedagogicznej i społecznej. Słowo „Mnemosyne” zapożyczone jest z mitologii starogreckiej, to imię bogini pamięci. W znaczeniu przenośnym – to Pamięć. Moje badania naukowe, skoncentrowane w sferze dokumentalistyki, wzbogaciły się o poetycką interpretację filozoficznej kategorii pamięci jako znaku historii, ciągłości pokoleń, jedności ludzkości. Jest to zauważalne poprzez tytuły wierszy („Mnemosyne”, „Moja pamięć świeższa od ozonu”, „Studnia pamięci”, „Dal pamięci”, „A pamięć rwie się na pióro, do woli”, „Most pamięci” i in.). Jako wykładowca uniwersytecki wpajałem swoim uczniom wytrwałość w przeciwstawianiu się niepamięci. W latach 90. w rówieńskiej telewizji miałem autorski program „Mnemosyne”, poświęcony represjonowanym w epoce stalinowskiej działaczom kultury ukraińskiej, którego zadaniem było przywrócenie pamięci historycznej Ukraińców oraz kształtowanie szacunku do ich dziedzictwa kulturowego u przedstawicieli innych narodowości Rówieńszczyzny. D. T.: – A czy znalazł w pańskiej twórczości oddźwięk wiarołomny atak Rosji na Ukrainę? O. G.: – To bardzo bolesny dla mnie temat jako dla człowieka, który przebywał pod ostrzałem „gradów”, stracił mieszkanie w Ługańsku, prestiżową pracę, zostawił wszystko drogie swojemu sercu w okupowanym mieście i w tragicznych okolicznościach wyjechał do Równego – brzegu swojej młodości. Od samego początku rosyjskiej agresji, której byłem świadkiem, wtargnięcie rosyjskich wojsk na ukraińskie ziemie postrzegałem nie jako operację antyterrorystyczną (ATO), nie jako operację połączonych sił (OOS), a jako straszną krwawą wojnę, która nie zakończy się okupacją Krymu i Donbasu, a rozszerzy się i na inne terytoria Ukrainy. Swoje przeżycia i rozmyślania o niszczycielskiej sile wojny, bohaterskim oporze ukraińskich wojsk wobec rosyjskich orków wcieliłem w wiersze „W duszy mojej płonie Ukraina”, „Mój naród”, „I znów wojna, znowu nieszczęście”, „Apokalipsa lipca 2014”, „Wojna wokół, nie do pogody”, „Opuszczam rodzinny kraj”, „A do szczęścia jeszcze trzeba dożyć”, „Martwi leżą w mogiłach”, „Ślę przekleństwo wojnie”, „W ogniu płonie Łysyczańsk”, „Bachmut” i in. Szczególnie boleśnie odbierałem śmierć młodych, takich jak pan, Dmytro, chłopców. O tym też pisałem: Rozdam serce na kawałeczki Wszystkim tym, których niszczy wojna, Córkom Ukrainy i synaczkom – I to niewielka cena. D. T.: – Wysłuchałem pańskiej spowiedzi, panie Ołeksandrze, i serce moje napełniło się wdzięcznością za pańską niestrudzoną pracę na niwie duchowości Ukrainy. Jestem pewien, że pańskie imię wpisane jest w karty ukraińskiej historii i kultury. O. G.: – Tak jak pańskie imię, Dmytro. Chwile pełnego poświęcenia życia prawdziwych osobowości, do których należycie i wy, zasilają historię narodową, zapadają w głębię pamięci współczesnych i potomnych. Pańska odwaga została wysoko oceniona: otrzymał pan pośmiertnie nagrodę kościelną Kościoła Prawosławnego Ukrainy – medal „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”, pamięć o panu została uwieczniona na trzech tablicach pamiątkowych, ustanowionych w miejscach, gdzie pan się uczył, pracował i mieszkał w rodzinnym mieście, został pan uhonorowany tytułem honorowego obywatela Równego. D. T.: – W naszych losach, jak zrozumiałem, jest wiele pokrewieństwa. O. G.: – Tak, wychodzi na to, że mamy silne braterstwo. Mieszkaliśmy w jednym budynku, na Rówieńszczyźnie uformowały się nasze osobowości, chodziliśmy tymi samymi drogami Ługańszczyzny, byliśmy świadkami przebudzenia przyrody stepowego kraju, broniliśmy go: pan – bronią, ja – słowem. Nasze życie u obu urwało się wiosną: pańskie – 15 kwietnia 2022 roku, moje – 10 marca 2023 roku, pan zginął, broniąc Donbasu przed rosyjskim najeźdźcą, a ja oddałem życie na duchowym i edukacyjnym froncie, broniąc dusze młodych Ukraińców naukowym i publicystycznym słowem przed niepamięcią, poczuciem niższości, nihilizmem w stosunku do rodzimej kultury, napełniając ich serca dumą z bogatej i legendarnej historii narodu ukraińskiego, napełniając ich odwagą, pragnieniem walki o wolność Ukrainy. Wierzę, że udało nam się zapalić Świecę swojego życia, zasilając ten płomyk wielką miłością do Ojczyzny, siłą woli, zdolnością do poświęcenia. I chociaż nasze ziemskie życie się przerwało, płomień naszej Świecy nie zgasł, jest on podtrzymywany jasną pamięcią bliskich ludzi, naszych ziomków, wszystkich, którzy nazywają siebie „Ukraińcem”, napełnia ich światłonośną energią, skierowaną na dobre uczynki w imię Ukrainy. *** Cicha, rozważna rozmowa trwała, a księżyc już przekazywał sztafetę porannemu światłu, które przebijało się ze wschodu. Każdy z naszych bohaterów był w roli tego, kto zadawał pytania i odpowiadał na nie. Był to dialog dwóch ludzi o podobnych poglądach, dwóch patriotów. Świadkami ich rozmów były różnokolorowe malwy na klombie przy tablicach pamiątkowych – kwiaty, które od wieków zdobią domy Ukraińców, wysławione w folklorze i literaturze pięknej, stały się uosobieniem pokoju i szczęścia, ciągłości pokoleń, symbolem niegasnącej pamięci o legendarnej ukraińskiej historii, która dziś pisana jest krwią, męstwem i odwagą obrońców Ojczyzny. Organizatorka wspólnych odwiedzin – wykładowczyni Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja, proświcianka Hałyna Szot z żołnierzem centrum kompletowania i wsparcia socjalnego, a już po trzech dniach ruszył na front. Obecnie Hałyna Pasławska dziękuje za pamięć o synu, każdy obrońca Ukrainy jest dla niej bliski i drogi. Na spotkaniach darczyńców z obrońcami zawsze obecni są także lekarze i pracownicy medyczni. Według przekonania ordynatora jednego z oddziałów szpitala Ihora Hawury, takie odwiedziny są bardzo potrzebne, ponieważ po nich rannym żołnierzom poprawia się nastrój, polepsza stan mentalny, proces leczenia, ich odważne serca są również wdzięczne za troskę, szacunek i wsparcie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Obrońcom – od matki poległego Bohatera

Mykoła WIŁSZANENKO Zdjęcia dostarczyła Iryna SZUMADA Niedawno w tarnopolskich szpitalach zaczęli się leczyć lub przechodzić rehabilitację obrońcy Ukrainy. Studenci i wykładowcy Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja oraz członkowie Tarnopolskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki postanowili ich odwiedzać, więc zjednoczyli się we wspólną grupę. Do tego desantu czci i wdzięczności dla naszych wojowników przyłączają się dobroczyńcy, artyści, miłośnicy sceny. Dlatego do żołnierzy zawsze przychodzą nie tylko z różnymi upominkami, ale także z piosenkami i wierszami. W tych dniach wolontariusze po raz kolejny odwiedzili jeden z tarnopolskich szpitali. Organizatorka takich wspólnych wizyt, wykładowczyni Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego TNTU im. Iwana Puluja, proswiatanka Halina Szot, serdecznie podziękowała wojownikom za ich wielką pracę w obronie kraju i przedstawiła uczestników tego spotkania. Tym razem ukraińskie pieśni obrońcom Ukrainy dedykowało trio „Frison” w składzie: Zofia Bojko, Tetiana Lykawska i Anna Chmielnicka, a także Maria Kszewska; melodie na bajanie wykonywał Bohdan Suszko. Tymczasem znana artystka Natalia Basarab malowała portrety obecnych wojowników, wzbudzając w nich wielkie zainteresowanie i gorące uznanie, tak że nawet ustawili się w kolejce. Pani Natalia napisała tego dnia wiele portretów mężnych synów Ukrainy, uzupełniając swój duży tematyczny zbiór prac artystycznych „Ich oczy patrzą w duszę”. Wojownikom, którzy obecnie przebywają na leczeniu, uczestnicy dobroczynnej grupy przygotowali wiele upominków. Tak więc cukierniczka Iryna Mykytiuk upiekła keksy, o różne słodycze zadbała deputowana rady obwodowej, proswiatanka Iryna Szumada. Pani Iryna wyraziła obrońcom ukraińskiej ziemi słowa szacunku, wiary i optymizmu. Uderzyło również to, że swój wkład w dobrą sprawę wniosła także tarnopolanka Halina Pasławska: z Uczestnicy odwiedzin. Ze swojej emerytury przeznaczyła określoną sumę pieniędzy, aby poczęstować żołnierzy świeżymi owocami. Halina Adamiwna jest matką Wasyla Pasławskiego, który poległ w maju 2022 roku na Charkowszczyźnie. Szykując się na wojnę, powiedział wtedy bez cienia patosu: „Nie będę leżał na kanapie i nie będę oglądał wiadomości w telewizji ani chował się w piwnicach podczas alarmu lotniczego”. Sam zgłosił się do obrony terytorialnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Iwan Ohijenko: „Służyć narodowi – to służyć Bogu”

Dokończenie. Pocz. na str. 1. humanistycznych laureatów, zasłużonych, kawalerów orderów i medali byłoby więcej takich jak ojciec Roman Hryszuk. Godne to i sprawiedliwe! Sława Ukrainie! Z szacunkiem, M. Tymoszyk”. Otrzymawszy nagrodę, ojciec Roman Hryszczuk powiedział, że jego stan zobowiązuje go do wygłoszenia słowa. Motto jego przemówienia – „Nam trzeba nie po prostu żyć, a trzeba zapalić młodzież”. – Wojownicy walczą za Ukrainę, którą musimy wypełnić od wewnątrz. Jeśli to się nie wydarzy, to uczyni daremnym ich wyczyn. Właściwie oni zmuszają nas do działania, mówienia, nie milczenia. Staram się mówić nie do tych, którzy myślą tak jak ja, bo oni i tak mają takie myśli. Staram się mówić nie o tym, co jest wartością dla moich słuchaczy, bo to i tak jest ich wartościami. Podzielę się tym, co było nieprzegadane, ale musi zostać przegadane. Wy wszyscy jesteście olbrzymami ducha i czuję się wśród was. Do niedawna młody ksiądz Roman Hryszczuk z bukowińskiego miasteczka Hliboka stał się rozpoznawalną postacią daleko poza granicami Bukowiny – w całej Ukrainie i na dalekich obczyznach. Znają go i czytają. Popularności jego tekstów mogą pozazdrościć wielu polityków i dostojnych urzędników. Bez przesady – to miliony wyświetleń, setki tysięcy udostępnień, które geometrycznie mnożą liczbę osób o podobnych poglądach, na różnych platformach sieci społecznościowych – od Facebooka, Instagrama, YouTube'a, Telegrama, a nawet TikToka. Jego teksty są niezwykłe. Prawdziwie wyróżniają się pośród pustosłowia i fałszu, nietolerancji i jawnego kłamstwa, przeinaczania i samochwalstwa w rodzaju wszelakich arestowyczów czy gordonów, którzy Hryhorij Wasianowycz, Mykoła Kłymowycz i Heorhij Filipczuk bez żadnych przeszkód przedostają się ze swoją antyukraińską trucizną do naszej narodowej przestrzeni informacyjnej. Oprócz tego, że słowa ojca Romana są mądre, wyważone, przekonujące, mają one swoją nadpotężną energetykę, swoją tajemnicę siły i ducha jego elokwencji. Odpowiedzi na pytania, dlaczego i jak – są na powierzchni. Takie osobowości jak ojciec Roman są przez Boga wybrane, darowano im z nieba te talenty, które są zdolne przekonywać Słowem, stawać się przykładem, prowadzić za sobą. Chodzi o jego jasno określoną pozycję wobec niszczycielskiej działalności w Ukrainie cerkwi moskiewskiej, uparcie oddanych „ruskiemu mirowi” tysięcy jej księży oraz ich ukrytych sympatyków z niektórych gabinetów władzy. Dzięki właśnie jego zdecydowanej działalności oświatowej prawosławna Bukowina, jako niedawny bastion „ruskiego miru”, coraz aktywniej powraca na łono ukraińskiej, narodowej cerkwi. To wielki patriota, wierny syn Ukrainy, który za dewizę swojego życia świadomie wybrał jedno z głównych haseł wielkiego Ukraińca Iwana Ohijenki (metropolity Iłariona) – „Służyć narodowi – to służyć Bogu”. To Wojownik Światła, posłany do Ukrainy duchem Ohijenki-Iłariona. To jego współpracownik, szczery i oddany kontynuator bodaj najważniejszej sprawy patrona tej nagrody – nie ukrainizacji, nie dekomunizacji, a właśnie odmoskwienia. I cerkwi w szczególności, i Ukrainy w ogóle. Wyobraźmy sobie tylko, o ile razy można by pomnożyć nasze zwycięstwa w ideologicznej wojnie z „ruskim mirem” o odmoskiewienie mentalności Ukraińców, gdyby spośród licznej armii naszych niemowląt. Ja w ogóle nie porównuję się z nikim. Chcę być uczniem Ohijenki do końca swojego życia. Ale spójrzmy na sytuację z innej strony. My z wami jesteśmy w złotej, i nawet nie klatce, a mydlanej bańce. Wszystkie te piękne złote słowa, które zostały tutaj powiedziane, nie zostaną usłyszane nawet przez naszych współmyślicieli. O tym nie napiszą wielkie regionalne media, o tym nie będzie mowy w Jedynym telemaratonie. Pozostawimy między sobą tę naszą z wami jednomyślność w maleńkiej mydlanej bańce. Nikt, i ja w tym włącznie, nie zbierze nawet tysiąca wyświetleń, w odróżnieniu od takich jak Wierka Serdiuczka i niektórych innych ludzi, którzy demotywują, którzy przygnębiają, którzy niszczą nasz naród i stali się kulturą masową... Niech to, co się dzieje, pozostawi dla nas jasną świadomość: my z młodym pokoleniem przebywamy w różnych światach. Jesteśmy w ich oczach pięknymi dinozaurami, które podlegają zniszczeniu i wyginięciu, tak jak ów wymarły mamut, którego widzieliśmy na pierwszym piętrze Muzeum. Społeczeństwo, dzieci, młodzież Żytomierszczyzny nie przejęły się tym duchem i w tych trzech wierszach, w których będzie opisane nasze wydarzenie, nie będzie pełni materiału, dzięki któremu ich świadomość będzie inna. Dzisiaj edukacja pozostaje wychowawczą dzięki pasjonatom – ludziom, którzy działają nie dzięki systemowi edukacji, a wbrew systemowi czy oficjalnej pozycji. Taka sama sytuacja jest w cerkwi. Bo masowa edukacja dokonuje się, oprócz szkoły, w cerkwi. I to – nocna kukułka dzienną przekuje. Ile byśmy dobrego nie opowiadali o Ukrainie, ale jeśli rodzice chodzą do świątyń moskiewskiego patriarchatu, to nie zadziała. Bo kiedy dziecko, przychodząc ze szkoły, powie: mamo, wiesz, a Ukraina..., to mama powie: nie słuchaj nauczycieli, bo oni są głupi, rób tak, jak ja ci powiedziałam. Czyja edukacja pozostanie zwycięska?.. O serce, o duszę, o światopogląd, który dziecko weźmie w swoje życie? A gdzie dzisiaj dokonuje się wychowanie? Jedynie – w cerkwi, i to dla tych ludzi, którzy pozostali chodzić do cerkwi. A jeśli to cerkiew moskiewskiego patriarchatu, jeśli wartości księdza – to wartości ruskiego miru, jeśli świadomość i światopogląd, które on przekazuje dorosłym i dzieciom, jeśli jedno jego słowo o prawosławiu, a dziesięć słów o ruskim mirze, to mamy stracone pokolenie, które bardzo trudno będzie odrodzić. Jeśli to, co powiedzieliśmy w tej sali, nie stanie się kulturą masową, to my po prostu zginiemy, zniszczymy się. Kiedy nawet rodzice wojownika, którego zabili Moskale, mówią: „Nie, my musimy go pochować w moskiewskiej cerkwi, bo tak jest poprawnie”, to przekreśla to jakąkolwiek nadzieję na przyszłość naszego narodu. Bo jest sens walczyć o światopogląd, kiedy jest komu go obronić, bronić, pomnożyć i kiedy światopogląd staje się masowy. Jeśli światopogląd Ukraińca nie staje się masowy, to my z wami, jak dinozaury, jesteśmy przygnębieni i musimy zginąć, żeby nie przeszkadzać innym pokoleniom żyć. To, co dla Ukraińca „jaka różnica”, to dla Moskala – broń. Putin forsuje armię, wiarę, język, co prawda, ich własne. A ten Ukrainiec, któremu wszystko jedno, że w jego wsi jest świątynia moskiewskiego patriarchatu, któremu wszystko jedno, że edukacja zabrania wychowywać jego dziecko, jeśli mu wszystko jedno, czy mówią jego dzieci w języku ukraińskim czy nie, czy słuchają rosyjskiej popkultury – jesteśmy skazani na zniszczenie. Każdy patriota, który pójdzie i zginie, po prostu zmniejszy w ujęciu procentowym liczbę i pozostawi większy udział zdrajcom czy konformistom, którzy bez problemu pójdą pod każdą flagę, byle tylko przeżyć. My już to przechodziliśmy tysiące razy. Ale nam trzeba nie tylko żyć, nam trzeba zapalić młodzież. Trzeba rozmawiać z tymi ludźmi, którzy mają inne zdanie. Uwierzcie, jeśli mówimy o tym, że o naszym wydarzeniu nie dowie się nawet większość patriotów, to wrogowie Ukrainy o tym nawet wiedzieć nie będą. Nas z wami nie będą nawet nienawidzić tak, jak nienawidzili Farion. Uwierzcie, jeśli nie nienawidzi cię Moskal, znaczy, że jeszcze nie zrobiłeś wszystkiego, żeby Ukraina powstała. Jeśli nas nie ma w bazie wrogów Rosji, znaczy, że nie zrobiliśmy wszystkiego z tego, co zrobili Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Wołodymyr Sosiura, z tego, co robił Wasyl Łypkiwski, co robili wielcy Ukraińcy. Z tego, co robił Iwan (Iłarion) Ohijenko. „Sam w polu wojownik” – to jego pozycja. To powinna być pozycja każdego Ukraińca: każdego naukowca, każdego nauczyciela, każdego księdza. Sam w polu Wojownik! Jeśli zmienimy światopogląd swojego narodu, znaczy, że nasz naród przetrwa! Jeśli z tym zadaniem nie poradzimy sobie i wystarczy nam tego, że pochwalą nas tacy jak my, a my pochwalimy ich, to zginiemy. Daj Boże, żebyśmy przetrwali. Zróbmy wszystko, żeby nie stać się ostatnimi z Mohikanów. Daj Boże, żebyśmy przekazali prawdziwy światopogląd większej liczbie ludzi. Bo tylko masa krytyczna myślących patriotów jest zdolna wyprowadzić nasze państwo z tego krytycznego stanu, w którym się znaleźliśmy. Daj Boże nam tych ludzi pomnożyć. Chwała Jezusowi Chrystusowi! Chwała Ukrainie! *** Symboliczne jest to, że ceremonia odbyła się w Dniu Flagi i w przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy. To nie tylko daty, a puls naszej wolności. Świadectwo tego, że jesteśmy silni, bo zjednoczeni. Wolni, bo niezłomni. Wierzymy! Szczere gratulacje dla wszystkich godnych laureatów 2025 r. Jednak. Ja otrzymywałam nagrodę Dyrektor Żytomierskiego Kolegium Kultury i Sztuki im. Iwana Ohijenki Mykoła Pokropywnyj imienia Iwana Ohijenki w 2017 roku w jego małej ojczyźnie, w Brusiłowie. To było święto świąt, ludne i podniosłe. Przypominam sobie, jak sadzono park, jak kładziono kamień węgielny pod świątynię w miejscu zburzonej przez wandali, w której chrzczono przyszłego Metropolitę Iłariona. Jak szli świąteczną ulicą do studni, z której pił wodę i nabierał sił przyszły Rycerz ducha. Szli do ojcowskiego obejścia, do muzeum z pamiątkowymi przedmiotami, które zaświadczały o czasie, w którym żył Iwan Ohijenko. Co roku bywałam na ceremonii wręczenia nagrody imienia Iwana Ohijenki i co roku zapierało dech w piersiach od szczerego szacunku mieszkańców Brusiłowa dla swojego wielkiego ziomka. Osada przybierała szaty – natury i te stworzone ręką ludzką. Podczas uroczystego pochodu dzieci dzwoniły w dzwony, które wznosiły się wzdłuż świątecznej ulicy na specjalnych metalowych „drzewcach”. Co roku wracaliśmy do Kijowa, napojeni życiodajną energią ziemi Ohijenki. Kłanialiśmy się pamięci, źródłom, napawaliśmy się poczuciem pokrewieństwa, jedności. Szczególnie wspaniałe święto w Brusiłowie było w 2023 roku, kiedy święcono wspaniałą świątynię. Tę, którą kładli uczestnicy uroczystości i ceremonii wręczenia nagrody imienia Iwana Ohijenki w 2017 roku. „Do wręczenia nagród przygotowujemy się jak do Wielkanocy” – mówił szef hromady brusiłowskiej, wielki orędownik zachowania i upamiętnienia pamięci o Iwanie Ohijence, mecenas i wolontariusz Wołodymyr Habeneć. W tym roku władze obwodowe zdecydowały o przeprowadzeniu ceremonii nagrodzenia laureatów nagrody imienia Ohijenki w Żytomierzu. Nie umniejszając wielkiego wydarzenia, szczerze gratulując dostojnikom wielkiej nagrody, powiem, że nie raz w tych momentach wspominałam Brusiłów. Bez tego święta on jakby posmutniał. Pozbawiono go widowiska, do którego miasteczko i jego ludzie przygotowują się cały rok. Bo to dla niego wydarzenie nad wydarzeniami. Ale jeśli nie będziemy ogrzewać małych ojczyzn wielkich ludzi naszymi sercami, one ostygną. Wyschną źródła naszej pamięci… A nam dzisiaj potrzeba być jak nigdy silnymi, aby zwyciężyć i budować monolit państwa. Dlatego wracajmy do Brusiłowa! Halyna DACIUK Zdjęcie ze strony Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Uczestnicy ceremonii nagrodzenia laureatów Ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki, 23 sierpnia 2025 r., m. Żytomierz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Siedziba niezłomnego ukraińskiego ducha

Olha KOBEC. Już prawie odeszło pokolenie szestdziesiatników, którzy byli tymi „drożdżami”, „zakwasem”, jeśli mówić językiem biblijnym, dzięki którym pod koniec lat 80. ubiegłego wieku nastąpił nowy zwrot w naszej walce o Niepodległość. Wiele można dziś przeczytać we wspomnieniach naocznych świadków i uczestników tamtych wydarzeń, wiele można zaczerpnąć dla przyszłych osiągnięć w imię Ukrainy. Mnie zaś chce się wspomnieć nawet nie szestdziesiatników, a jeszcze wcześniejsze pokolenie Ukraińców, którzy całym swoim życiem wnosili wkład do wspólnego skarbca ukraińskiej walki. To pokolenie początku ubiegłego wieku. Wielu z nich, jak Ołena Teliha, życiem zapłaciło za swoje ukraiństwo. A prawie rówieśnik Ołeny Telihi, zaledwie o sześć lat starszy Ołeksandr Sajenko, przeżył, być może, tylko dzięki fizycznej ułomności swojego zdrowia, bo w wyniku przebytej w dzieciństwie choroby był pozbawiony słuchu i mowy. Jego mentorzy w sztuce i najbliżsi współpracownicy nie przeżyli na Ukrainie: Wasyl Kryczewski, założyciel ukraińskiego stylu w architekturze, zmuszony był emigrować i zmarł w dalekiej Wenezueli, a Mychajło Bojczuk, artysta monumentalista, który wprowadzał ukraiński styl w monumentalnych dziełach sztuk plastycznych, oraz cała jego szkoła zostali zniszczeni w 1937 roku. Wszystko to przypomina się znowu i znowu, szczególnie ostro tutaj, w ojczyźnie Ołeksandra Sajenki, dokąd udało mi się trafić dzięki uprzejmemu zaproszeniu córki O. Sajenki, znanej badaczki i popularyzatorki jego twórczości, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy, która kontynuowała jego twórczość także w sztuce dekoracyjnej, tworząc bardzo piękną galerię dywanów. Przybyliśmy całą delegacją z Kijowa do rodzinnego domu Niny Sajenko, do Borzny na Czernihowszczyźnie, gdzie jej staraniami prawie trzydzieści lat temu zostało utworzone muzeum artystyczno-pamięciowe „Posiadłość ludowego artysty Ukrainy Ołeksandra Sajenki”. Trudno przekazać słowami te odczucia, które nachodzą każdego, kto odwiedza tę gościnną siedzibę. Nie wiem jak inni, ale mnie przepełniało uczucie ogromnej wdzięczności, przede wszystkim, oczywiście, pani Ninie Sajenko, a oprócz tego wszystkim, którzy przez te wszystkie dziesięciolecia tworzyli, rozszerzali, udoskonalali, badali unikalne w ogrodzie Sajenki ekspozycje muzeum. Tutaj zachowano wszystko, co przypomina o pierwszych krokach w sztuce samego Ołeksandra Sajenki, można wiele dowiedzieć się o jego ojcu Feraponcie Petrowyczu Sajence, znanym działaczu społecznym początku wieku, który za udział w wydarzeniach 1905–1906 lat w czasach carskiej reakcji został skazany i zesłany do Piniegi w guberni archangielskiej; o rodzinie z pięciorgiem dzieci, które dzięki poświęceniu i ofiarności rodziców, zwłaszcza matki Motroni Illiwny, nawiasem mówiąc, z kozackiego rodu, wszystkie zdobyły wykształcenie, w tym chory Sasza, który dzięki wsparciu finansowemu żony Pantełejmona Kulisza, Hanny Barwinok, został przyjęty do specjalnej szkoły w Petersburgu. Niezwykle ciekawie jest obserwować, jak opowieści o przyjaznych relacjach Ołeksandra Sajenki z rodziną Kuliszów odbijają się w jego własnym życiu i twórczości: na ścianach muzeum możemy zobaczyć serię rysunków Ołeksandra, poświęconych pobytowi Tarasa Szewczenki w gościnie u Biłozerskich, Zabiełów oraz w rodzinie Kulisza w Motroniwce. Widzimy, w szczególności, Tarasa Hryhorowycza w różnych sytuacjach codziennych, a także w chwilach natchnienia, kiedy czyta u Kuliszów swoje poezje. Zresztą, na tych rysunkach widać starodawne rzeźbione drewniane kanapy, które od razu rzucają się w oczy w samej izbie muzeum: Ferapont Petrowycz przewiózł je z domostwa Kulisza, kiedy Hanna Barwinok zdecydowała się sprzedać chatę, aby wydać utwory swojego zmarłego męża… Tak oto można bez końca badać eksponaty muzeum i twórczość samego Ołeksandra Sajenki, jego relacje z Wasylem Kryczewskim i Mychajłem Bojczukiem w czasach nauki oraz pierwsze samodzielne kroki w sztuce, studiować wpływy wielkich nauczycieli i jego własne poszukiwania oraz utwierdzanie się na szczególnej drodze w sztukach plastycznych. Jednak nie mniej ważnym wydaje się również wydarzenie, które co roku organizuje pani Nina w dniu urodzin swojego ojca. W tym dniu w muzeum odbywa się uroczysta akademia na jego cześć, na którą zapraszani są goście z Niżyna, Czernihowa, Kijowa. Tym razem prowadzące program dyrektorka Muzeum Nina Chrapacz i pracownica naukowa Ludmyła Szulżyk przedstawiły dyrektora Czernihowskiego Obwodowego Muzeum Sztuki imienia Hryhorija Hałagana Jurija Wołodymyrowycza Tkacza, którego filią stało się niedawno Borzniańskie Muzeum Sajenki, dyrektora Historyczno-Memoriałowego Muzeum-Rezerwatu „Hannyna Pustyn” Jurija Blochę, gdzie kiedyś znajdował się majątek Biłozerskich-Kuliszów na chutorze Motroniwka na Czernihowszczyźnie (obecnie część wsi Ołeniwka), Ołhę Cepeć, bibliotekarkę Biblioteki Publicznej Rady Miejskiej w Borznie. Mówili oni o znaczeniu twórczości Ołeksandra Sajenki w naszych dniach, o pełnej poświęcenia pracy jego potomków i kontynuatorów rodu – córki Niny Sajenko i już jej córki Łesi Majdanec, profesorki Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu imienia Mychajła Bojczuka. Z wielką uwagą obecni słuchali wystąpienia samej Niny Ołeksandriwny, która opowiedziała o upamiętnianiu twórczości Ołeksandra Sajenki na świecie, o działalności założonego przez nią Międzynarodowego Funduszu Ołeksandra Sajenki, o nowych wydaniach książek o artyście. W szczególności pani Nina zaprezentowała nową książkę: „Tradycje artystyczne i innowacje w twórczości dynastii Sajenków XX – początku XXI w.”, w której zebrano materiały z okrągłego stołu o tej samej nazwie, przeprowadzonego z inicjatywy Zarządu Kultury i Turystyki Rady Miejskiej w Niżynie w ubiegłym roku z okazji 125. rocznicy urodzin O. Sajenki. Tutaj, nawiasem mówiąc, zamieszczono najciekawsze doniesienia o nowych badaniach życia i twórczości artysty, jego spuścizny twórczej oraz twórczości kontynuatorek jego tradycji – córki Niny Sajenko i wnuczki Łesi Majdanec. Wśród prelegentów są takie znane osobistości, jak doktorka nauk o sztuce, akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Tetiana Kara-Wasylowa, laureatka nagrody im. Szewczenki Zoja Czehusowa, doktor nauk historycznych, znany badacz genealogii Wałerij Tomazow, artysta Ołeś Sołowiej, działacz państwowy i społeczny, kulturoznawca Ihor Lichowy i inni. Wśród doniesień wielu zainteresuje artykuł doktorki filozofii, dyrektorki Domu Wydawniczego „ADEF-Ukraina” Ałły Istominej o wydanych przez nich unikalnych książkach, poświęconych twórczości artystycznej rodziny Sajenków. A są to „Złote przęślo: Dynastia artystyczna Sajenków w muzeach Ukrainy. 2019, 2024” autorstwa N. Sajenko i O. Majdanec (które również zostały zaprezentowane na święcie), „Ukraiński styl we wnętrzach Ołeksandra Sajenki” N. Sajenko i inne. Swoją drogą, „Złote przęślo” było prezentowane na międzynarodowych targach książki we Frankfurcie, zyskało tam szeroki rozgłos, było poszukiwane w innych krajach. Są tu także badania Ludmyły Tychonowej, naukowczyni z Narodowego Muzeum Sztuki Dekoracyjnej Ukrainy o przyjaźni Ołeksandra Sajenki z artystką Jewheniją Dmytriewą, z którą poznał się podczas swojej nauki u M. Bojczuka w latach 20. ubiegłego wieku, którą pielęgnowali przez całe życie, oraz wiele innych ciekawych materiałów. Wystąpili również inni uczestnicy wieczoru, w szczególności Wadym Fełyk, specjalista projektowania poligraficznego, Łesia Ołeniwska, pisarka, dziennikarka, scenarzystka, redaktorka naczelna czasopisma „Chata”, Ołha Kobec, honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiet imienia Ołeny Telihy, gdzie pani Nina Sajenko jest wieloletnią honorową członkinią. Szczególnego kolorytu temu spotkaniu nadał występ bandurzystki Ołeny Fesenko, wykładowczyni Borzniańskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej, która przedstawiła mistrzowsko wykonane instrumentalne interpretacje znanych utworów, a także oczarowała obecnych swoim solowym wykonaniem: szkoda, że tylko jednej pieśni. Potem był warsztat z tkania dywanu, który urządziła pani Łesia Majdanec, i był to szczególnie fascynujący moment dla młodzieży, która mogła osobiście dołożyć swoją nitkę do dywanika, który pani Łesia już kończy i który chce podarować Muzeum. Na zakończenie reżyser Ołeksandr Tkacz zaprezentował swój film o Ołeksandrze Sajence, który niedawno był prezentowany w Kijowie i zgromadził liczną widownię. Oczywiście, jest to niemałe osiągnięcie twórcze reżysera, który zdołał na podstawie eksponatów muzealnych stworzyć doprawdy fascynującą opowieść o życiu, kształtowaniu się, kunszcie twórczym wybitnego ukraińskiego artysty Ołeksandra Sajenki, który w niezwykle trudnych warunkach początku i połowy ubiegłego wieku nie tylko zachował, ale i rozwinął ukraiński styl w ukraińskich sztukach plastycznych. A to, uświadommy sobie, było nie tylko twórczo trudne, ale i niebezpieczne dla życia w tamtych warunkach. Swobodny styl tego dzieła kinematograficznego, stworzonego w surowych warunkach naszego czasu wojennego, szczególnie kontrastował z dźwiękami syreny, która ostrzegała przed alarmem: Borzna stale znajduje się w polu rosyjskich ataków. Jednak mimo wszystko obejrzeliśmy film do końca i, zainspirowani wysoką sztuką rodziny Sajenków, twórczym wyczynem ich trzech pokoleń, opuściliśmy tę wspaniałą siedzibę niezłomnego ukraińskiego ducha z poczuciem szczególnej wdzięczności dla wszystkich pracowników muzeum, jego inspiratorów i organizatorów. Marija Mardynawka, Łesia Majdanec, Nina Sajenko, Ołha Kobec. Warsztat Łesi Majdanec. Reżyser Ołeksandr Tkacz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Legendarny początek Kijowa: wektor scyto-sarmacki

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych Podanie o powstaniu Kijowa ma wiele wersji i każda z nich zawiera cenną informację, którą należy właściwie przetworzyć zgodnie z całością współczesnej wiedzy. Obecnie koncentrujemy się na źródłach wschodnich, które pozwalają dostrzec pradawne źródła kijowskiej legendy. Wersja ormiańska: Kuar, Meltej, Chorean z obszaru Paluni. Dwaj „indowie” (możliwe, że windowie – wenedowie-słowianie) mieli trzech synów o imionach Kuar, Meltej i Chorean, z których każdy zbudował miasto w obszarze Paluni (który porównuje się z nazwą polan). Z czasem bracia na górze Kurkeja (nazwa przypomina polskiego Kroka i czeskiego Kraka) znaleźli piękny krajobraz (opis którego jest podobny do kronikarskiego kijowskiego). Historię powiązano z klasztorem świętego Karapeta („poprzednika”), którego imię przypomina ormiańskie słowo karap „łabędź”. Znany ukrainoznawca i kaukazoznawca Niko Mari (Marr), który odkrył tę paralelę do kijowskiej legendy, zaznaczał, że Meltej oznacza „wąż”. Najwyraźniej porównywał to imię z gruzińskim słowem matli „robak”. Legenda wygląda jak dokładne odbicie kijowskiej – z trzema braćmi, łabędziem i polanami. Zapis ormiańskiego wariantu legendy datuje się wariantywnie – na VI–VIII wieki. I ta wersja legendy prowadzi do jeszcze dawniejszych źródeł – irańskich, a dokładniej – scyto-sarmackich. Wspomniany wyżej akademik Marr wiązał początki tego podania właśnie ze scytami. Hunski bóg Kuar i irańskie chwar „słońce”. „Historia Aghwanów” (kaukaskiego ludu) ormiańskiego historyka Mowsesa Kagankatwaci donosi o hunskim bogu gromu o imieniu Kuar. Przypomina ono imię Kija w ormiańskiej wersji legendy. Jednocześnie imię hunskiego boga przypomina irańskie słowo chwar „słońce” (czczone przez starożytnych Irańczyków). Stąd imię dawnoukraińskiego pogańskiego boga Słońca Chors. Powiązawszy Kija-Kuara ze słońcem, od razu przypominamy sobie wyrażoną wyżej możliwość powiązania Chorywa-Choreana z górą. Przy tym nazwy zarówno słońca, jak i góry okazują się irańskimi. Szukając irańskiego prototypu także dla Szczeka („wąż”?), zwróćmy uwagę na smoka Ażdahaka (w świętym zabytku starożytnych Irańczyków „Aweście” Ażi-Dahaka, w „Szahname” Firdousiego Zahhak), którego imię oznacza „wąż, który gryzie”. Dawnochrześcijański tekst „Rozmowa trzech świętych” świadczy o związkach Chorsa z Chazarią, gdzie mieszkali liczni potomkowie irańskojęzycznej ludności. Słońce, wąż i góra – sarmackie. W ten sposób rozwiązaliśmy postawione zadanie – znaleźliśmy język, na podstawie którego można wyjaśnić imiona wszystkich trzech braci. Jest to język dawnoirański: Kij-Kuar – Chwar „słońce”, Szczek-Meltej „wąż” – Ażdahak „wąż”, Choryw-Chorean (który dał imię jednej z gór) – Charajwa „górzysta okolica”. Oczywista jest przynależność tych trzech obiektów kultowych do trzech poziomów budowy świata – górnego (słońce), środkowego (góra) i dolnego (wąż). Najlogiczniej jest powiązać to irańskojęzyczne dziedzictwo z sarmatami. Dawnoirańska dynastia Kejanidów. Jedna z form nazwy tej legendarnej dawnoirańskiej dynastii – Kiani. Imię królów tej dynastii jest bliskie imieniu kowala Kawe (w języku tadżyckim Kowa), który wzniecił powstanie przeciwko legendarnemu dawnoirańskiemu królowi-wężowi Zahhakowi (w „Aweście” – Ażdahak). Legenda bardzo przypomina ukraińską bajkę o zwycięstwie Kyryły Kożumiaki nad wężem (z kronikarską paralelą). Kejanidzi są wysławiani przez „Księgę królów” („Szahname”) Firdousiego, gdzie znajdujemy szczegółowe paralele do „Słowa o wyprawie Igora”. Zważywszy na ścisłe kontakty prasłowian z ludami irańskojęzycznymi, pewnego wpływu folklorystycznego (mito-epickiego) obrazu sakralno-epickich perskich królów Kejanidów na dynastię naddnieprzańskich Kijewiczów nie można wykluczyć. Scytscy królowie Lipoksaj, Arpoksaj i Kolaksaj oraz pogańscy bogowie Perun, Weles i Chors-Dażbóg. Herodot opowiada o trzech synach praprzodka scytów Targitaia – Lipoksaju („góra-król”), Arpoksaju („głębia-król”) i Kolaksaju („słońce-król”). Targitaia porównuje się z awestyjskim mitologicznym bohaterem Traetaoną (w „Szahname” Feridun) i dawnoindyjskim Tritą („trzecim”), a dalej z Trojanem. W wyrażeniu „Wędrówka Bogurodzicy po mękach” i u trie Trojana: Chorsa, Welesa, Peruna na bogi obratisza Trojan należy rozumieć nie jako pierwszego = głównego boga (taki jest nieznany), a jako nazwę uogólniającą trzech następnych bogów. A w kronice imiona Chorsa i Dażboga użyto bez spójnika (Chors Dażbog), w czym słusznie widzą oznaczenie nie dwóch bogów, a dwóch imion jednego boga. Zatem, jak u scytów Targitai – ojciec królów góry, głębi i słońca (ostatni – główny), tak w dawnoukraińskim pogaństwie Trojan – uogólniająca nazwa Chorsa-Dażboga, Welesa i Peruna. Jarosławna ze „Słowa o wyprawie Igora” w swoim słynnym zaklęciu zwraca się do wiatru (środkowy świat), Dniepru (wodny – dolny świat) i słońca (górny świat), i właśnie słońce wyprowadza Igora z ciemności niewoli na jasną Ruś (w naszej rekonstrukcji: *Igor-kniaziu Chors chód każie… Sołnce swietłoje w niebiesie – Igor-kniaź w swiatoj Rusi). Tutaj właśnie czas wspomnieć popularną naukową wersję o tym, że wspomniani przez starogreckiego „ojca historii” Herodota „scytowie-oracze” – to nikt inny, jak rolnicy-prasłowianie. Jak z Kija-słońca powstał Kij-kowal. Oczywiście w pewnym momencie imię Kuar odebrano jako kowar „kowal” (z łacińskim sufiksem) od kow „kucie”, przenośne znaczenie „podstęp” (stąd kowarn „podstępny”). Następnie mogli go zastąpić wspólno-rdzeniowym Kuj, później Kij – początkowo „młot”, a z czasem „pałka”. Sceptycy widzą w legendarnej biografii Kija konstrukcję z biografii późniejszych książąt: wyprawy na Bizancjum – od Olega, Igora i Światosława, przesiedlenie nad Dunaj z budową Kijowca – od Światosława z jego Perejasławcem (ten ostatni, a nie tylko umowa Olega, poświadcza istnienie Perejasławia jeszcze przed Włodzimierzem Wielkim), zaszczyty od cesarza – od Olgi. Jednak nie należy zapominać o ówczesnych zasadach stereotypowej budowy biografii. W ten sposób legenda o Kiju, jego braciach i siostrze została uformowana w prasłowiańsko-sarmackim lub, dawniej, prasłowiańsko-scytyjskim środowisku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Osobliwości kształtowania się ukraińskiego dramatu

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej Niemiecko-Ukraińskiej Nagrody im. Ołesia Honczara Dramaturgia jako zjawisko światowe (w swoich początkach sakralno-magiczne) pojawiła się w ramach synkretycznego kultu (tańca i pieśni) już we wspólnocie pierwotnej, w czasach dawnej epoki kamiennej (paleolitu). Z tej epoki pozostało wiele świadectw o wysoko rozwiniętym życiu artystycznym. Tak więc w jaskiniach Europy Zachodniej (przede wszystkim Hiszpanii i Francji) odkryto setki miejsc kultowych z licznymi sakralnymi wizerunkami – m.in. rytualnych tańców. W innych krajach znaleziono dzieła innych rodzajów sztuki pierwotnej – szczególnie rozpowszechnione statuetki kobiet i zwierząt (statuetek mężczyzn prawie nie ma). Niezależnie od tego, czy te statuetki przedstawiały boginie, czy praматki rodu ziemskie (badacze dyskutują na ten temat), ich użycie w działaniach rytualnych jest niewątpliwe. Kultowo wykorzystywano także kości (a zwłaszcza czaszki) zwierząt. Zgodnie z teorią „naturalnego makiety” człowiek stopniowo przechodził w obrzędach od użycia całej tuszy zwierzęcia (na przykład niedźwiedzia) przez jego częściowe użycie (głowa ze skórą, nakładane na kamień) do kultowego wykorzystania samych wyobrażeń (pagórków, kamieni, drzew itp., przypominających zwierzęta). Kolejnym etapem było świadome dopracowywanie naturalnych obiektów, aby nadać im większe podobieństwo do przedmiotów kultu. Na Ukrainie znane są przede wszystkim magiczne ornamenty, w tym także kalendarzowe. Ich użycie do regulowania obrzędów sakralnych jest niewątpliwe. W ten sposób każde dzieło sztuki pierwotnej jest częścią synkretycznego dramatu sakralnego. Z czasem gospodarka zbieracka zmieniła się w przywłaszczającą, nastała epoka neolitu (młodszej epoki kamiennej). Jej najjaśniejszym przejawem na Ukrainie (a także w Mołdawii i Rumunii) jest powszechnie znana kultura trypolska. Wśród trypolskich statuetek i wzorów na naczyniach jest wiele przedstawień zwierząt – krów lub byków, kóz, psów, węży. Wszystkie te kulty miały znaczenie kalendarzowo-obrzędowe. Potomkowie Trypolian w Rumunii nazywali się Traków, a ich kult Dionizosa (pierwotnie w postaci kozła) bardzo przypomina ukraińską ludową dramę „Koza”. Oba kulty były kalendarzowe i symbolizowały odrodzenie zabitego bóstwa. Ten dramat na Bałkanach stał się podstawą starogreckiego teatru (według jednej z wersji słowo dramat jest spokrewnione z określeniem rozrywania rytualnego kozła), a na Ukrainie był częścią wielkiego kompleksu obrzędów ukraińskiej ludowej dramaturgii. W tradycyjnym ukraińskim obrzędzie weselnym (wieloskładnikowym dramacie weselnym) można wyróżnić dwie najdawniejsze warstwy. Jedna związana jest z obrzędem znanym w etnografii jako „bohaterskie swatanie” – siłowe porwanie narzeczonej przez oddział chłopców na czele z narzeczonym. Taki obrząd opisany jest w kijowskiej byliny o Wołodze, którą uważa się za najbardziej archaiczną spośród całego cyklu bylinowego. Zrozumiałe, że początkowo takie porwanie było prawdziwe, a później – obrzędową imitacją za zgodą co najmniej samej narzeczonej. Taką formę wesela wiąże się z bytem doziemiorobczym (łowieckim). Natomiast wspomniany kultowo-kalendarzowy dramat „prowadzenia kozy” jest wyraźnie rolniczy: uczestnicy śpiewają, że gdzie koza chodzi, tam żyto rodzi. Następną warstwą obrzędową ukraińskiego dramatu weselnego w kolejności historycznej – odbitą w nim obyczajowością księcia Rusi Kijowskiej. Pan młody na weselu to książę, panna młoda – księżna (dlaczego nie księżniczka i królewna, nie wiadomo), „drużyna” pana młodego – bojarzy itd. Oczywiste jest, że lud kopiował obyczaje wierchuszki. Do tej warstwy należy folklorystyczna pieśń obrzędowa o spotkaniu księcia-młodego z Dażbogiem, obecnie zrekonstruowana w dawnym języku ukraińskim. Jeszcze jeden model obrzędu weselnego opisuje czarodziejska bajka, lecz to temat na osobną rozmowę. Szczegółowiej o tych kwestiach traktuje książka „Narodziny ukraińskiej dramaturgii”, która ma niebawem ukazać się drukiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rola języka w budowie państwowości

peryferyjnego kronikarstwa od tradycji kijowskiej, a nawet o charakterze „kroniki nowogrodzkiej” jako kopii wczesnej kijowskiej. Po drugie, w samej strukturze pamięci literackiej rdzeniem pozostają Kijów, Czernihów i Perejasław, i takie ujęcie jest widoczne zarówno w opowieściach kronikarskich, jak i w utworach artystycznych. Nie bez powodu w książce wprost zaznaczono: „Kijowocentryzm kultury dawnej Ukrainy, w tym literatury i jej szczytowego osiągnięcia „Słowa o wyprawie Igora”, to fakt, którego nie da się zaprzeczyć…”. Szczególnie wymownym jest kompleks poświęcony „Słowu o wyprawie Igora”. Książka wciąga czytelnika w aktualny stan dyskusji – od zgodności poetyki „Słowa” z ukraińską tradycją pieśniarską po nowe interpretacje gatunku, w których zabytek czytany jest jako utwór muzyczno-dramatyczny. W pracy przypomniano koncepcję Wiry Sulimy dotyczącą dramatycznej natury „Słowa” oraz odkrytą przez Jurija Mosenkisa dramatyczną uwagę scenicznę wewnątrz tekstu – zabieg, który zmienia sposób jego wyobrażenia scenicznego i pierwotnego wykonania. Cechy fonetyczne, akcentowe i inne cechy języka ukraińskiego rozpatrzono jako część długiej ciągłości, od praslowiańskiej dominacji otwartej sylaby po zjawiska pełnogłosu i współczesnej eufonii. Prawdziwa wartość tego rozdziału polega na sformułowaniu brzmieniowości jako obiektywnego wskaźnika, a nie metafory, z wyraźnymi korelacjami terytorium, nawyków wymowy i cech gatunkowych poetyckiej mowy. „Sławnozwiśna brzmieniowość… – to dążenie do otwartych sylab w potoku mowy” – ta teza rozwija się w dowodowy ciąg, zrozumiały zarówno dla filologa-badacza, jak i nauczyciela. Warta osobnej uwagi jest analiza współistnienia dwóch literackich kodów epoki książęcej – cerkiewnosłowiański (sakralny) i staroukraiński (naturalny dla pisarzy). Dalej, na materiale tekstów z natury encyklopedycznych, opisano kryterium rozróżnienia. Staroukraińskiego używano bez błędów, cerkiewnosłowiańskiego – nie; zatem pierwszy był podstawowym językiem funkcjonowania kultury. Jako przykłady rozdzielenia leksyki przytoczono tu pary хоче – хощетъ, голова – глава, ягня – агнецъ, co pokazuje różną sferę użycia i rejestr stylistyczny. Ta książka działa jednocześnie na trzech poziomach. Na pierwszym, naukowym, autorzy syntetyzują prace od Michaiła Maksymowicza i Agatangiela Krymskiego po współczesne koncepcje Hryhorija Piwtoraka i Michaela Moozera, integrując wiadomości językoznawcze, historyczne i folklorystyczne. Na drugim, edukacyjnym, autorzy wprost proponują kurs „Pochodzenie języka ukraińskiego” dla uniwersytetów i szkół, zorientowany nie tylko na opis, lecz także na społeczny odbiór i kontrpropagandę. Trzecim jest poziom bezpieczeństwa. Tu obserwujemy powrót Rusi Kijowskiej, bylin, kronikarstwa i „Słowa” do ukraińskiego dziedzictwa, co obecnie jest ważnym składnikiem odporności informacyjnej. W rezultacie mamy wydanie, które kształtuje zdyscyplinowane myślenie o języku jako o rzeczywistości historycznej i jako o czynniku państwowości. Przekonująco pokazano w nim ciągłość od prasłowiańskiego nawyku artykulacyjnego do melodyjności ukraińskiej pieśni; od tekstów książęcych do twórczych odkryć dramaturgii „Słowa”; od poprawnej terminologii Rusi do współczesnej historiografii. To książka, z którą warto zapoznać się wszystkim, kto dąży do pracy z faktami, a nie z mitami. Właśnie tak powinniśmy budować bezpieczeństwo pamięci językowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

formy gatunkowe, wymuszona, a zarazem bliska lapidarność pisma dyktuje szybką zmianę perspektyw, akcentów, wyraźnie wyrytych wersów, nadaje strofom wyrazistą kinematograficzność, kiedy nagle ciepły uśmiech przelewa się w jasny smutek, a one – w mądrość reformatorskiego tworzenia rondeli. Stajesz się szczęśliwy, kiedy czujesz, że autor wierzy w wielką przyszłość rondelu, pieści oczami, ogrzewa duszą każde słowo, łagodnie pielęgnuje ich wyrafinowany splot, a on, wykąpany w cieple dobroczynnego talentu, aż lśni dla czytelnika, uskrzydla jego wyobraźnię, wyostrza estetyczne smaki. Niewiane wysokimi niebiosami możne epitety i eleganckie metafory nie krzątają się, nigdzie się nie spieszą: znają i kochają swoje, talentem wyznaczone, miejsce w zdaniu, wersie i strofie. Niełatwo uwieńczyć je dwoma przenikającymi rymami, lecz robi to Mykoła Boworko pewnie, zdecydowanie i, wydaje się, z przyjemnością. Rondel jest przychylny poszukiwaniom, ale tutaj jest bezkompromisowy, dlatego niekiedy trzeba uciekać się do wygodnych dla wersyfikacji „skróconych” form czasownika („dycha”, „pospisza”) i przybliżonych rymów („hruden – ludy – sporu du – bude”). Charakterystyczne są one również dla poprzednich wydań, z których niektóre rondele znalazły schronienie w nowym zbiorze. Wśród nich – ten, który rozpoczyna się przejmującymi wersami: „Uże kupci znajszłyś. I cinjat. // A chata oczi opuska”. Gospodarze sprzedają dom dzieciństwa i młodości, a chata milczy: Ni molby, ni prosb, ni skarh – Widkryła nawstisz dweri w siny, Zwidkil u swit piszły usi my… To ten poetycki świat, z którym nie chce się rozstawać. Jego współrzędne są wyraźne i zarazem zmienne, stałe i płynne, realne i fantastyczne… Magia tego cudownego połączenia opanowuje wyobraźnię, odradza pamięć genetyczną, rozświetla słońcem duszę, utwierdza radość „życia, jakim ono nie jest”. Indeks prenumeraty – 78394. Zachęcam do prenumeraty już teraz. Cena za 1 miesiąc: wersja drukowana – 60 hrywien, wersja elektroniczna – 40 hrywien; za 3 miesiące: wersja drukowana – 180 hrywien, wersja elektroniczna – 120 hrywien. Wszelkie pytania można kierować do redakcji pod adresem: m. Kijów, ul. Sofijowska, bud. 23, biuro 2, telefon +380(50)505-52-56.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

“Kochajcie życie, jakiekolwiek by ono nie było!”

Mykoła SŁAWYŃSKI Twórczy dorobek znanego liryka Mykoły Borowki jest unikatowy nie tylko w ukraińskiej, ale i w światowej poezji. To nie przesada, a niepodważalna konstatacja: ponad tysiąc rondeli napisał utalentowany autor przez pół wieku niespiesznego, celowego tworzenia wierszy. Były w pierwszych zbiorach romantyczne katreny, opierzone jambami publicystyczne rozmyślania, lekkoskrzydłe wiersze wolne, ale to właśnie rondele, nieśmiało pojawiając się jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku, stały się wiodącymi, decydującymi na drodze do oryginalności prowincjonalnego liryka (niezmiennie mieszka w Boryspolu), najpełniejszego wyrazu jego naturalnego talentu, pewnego pokonywania peryferyjności i, wreszcie, wyjścia na orbity ogólnoukraińskiej liryki. Koronacja rondela odbyła się we Francji w 1392 roku. Z czasem ten dawny trzynastowersowy wiersz z dwoma przenikającymi się rymami i obowiązkowymi, wyraźnie określonymi powtórzeniami wersów zyskał rozpowszechnienie w Europie, ale tak i nie wyparł młodszego, znacznie popularniejszego sonetu. Epizodycznie do rondela zwracał się nie jeden ukraiński autor, w szczególności Pawło Tyczyna, i tylko dla Mykoły Borowki skomplikowana forma poetycka stała się przewodnią gwiazdą nad niwą twórczych poszukiwań, które uwieńczone zostały zbiorami o wymownym tytule “Rondele” (1994, 2000, 2007, 2010), a także obszernym, w znacznej mierze podsumowującym wydaniem z 2016 roku “Pięćset chwil” (czyli pięćset rondeli). Z czasem ujrzały światło dzienne książki “Teurgia” oraz “Przyjście Słowa”, które zasiliły zbiory biblioteki Centrum Anny Kijowskiej w Senlis (niedaleko Paryża), gdzie spotkały się z współbrzmiącymi średniowiecznymi rondami Eustache’a Deschampsa (1346–1406) i Karola Orleańskiego (1394–1465). Wierzy się, że tam powędruje i nowy zbiór “Rozmowy z przyszłością”. Jak podkreśla w przedmowie znany poeta, tłumacz i literaturoznawca Ołeksandr Hordon, przenikanie Mykoły Borowki w przyszłość – “to w rzeczywistości powieść-epopeja w rondelach z życia narodu ukraińskiego”, liryczno-filozoficzna opowieść o jego przeszłości, teraźniejszości i jutrze, “bliska poematom i dumom Tarasa Szewczenki pod względem swojej poetyckiej egzystencji, przenikliwości i znaczenia wyroków historii oraz społeczeństwa”. A jeszcze w rondelach książki naturalnie łączy się echo modlitw i pieśni ludowych z ich tradycyjnymi powtórzeniami, paralelizmem, nieoczekiwanymi zwrotami akcji. Jewhen BUKET Lejtmotywem odrodzonej w ubiegłym roku gazety „Ridnyj kraj”, którą w czasach ukraińskiej rewolucji początku XX wieku w Hadziaczu na Połtawszczyźnie redagowali Ołena Pczilka i Petro Nowikow (Nowykiw), a teraz wydaje w Kijowie prawnuk tego ostatniego Ołeksij Nowikow, jest hasło „Niech żyje wolna i niepodległa Ukraina! Sława Ukrainie!”. Publikuje wydawnictwo przeważnie materiały historyczne i krajoznawcze, które są aktualne w naszym niełatwym czasie dla ogółu Ukraińców. Niemało z nich poświęcono Ołenie Pczilce, Łesi Ukraince, Tarasowi Szewczence, Mychajłowi Drahomanowowi, Panasowi Myrnemu i innym orędownikom. W 2025 roku ujrzały już światło dzienne opracowania o Uniwersytecie Połtawskim, Dykanskim muzeum historyczno-krajoznawczym murami i wnioskami. Zatem, mimo że klasyczny kanon starodawnej struktury jest niewzruszony i nieporuszony, jego wewnętrzne przestrzenie dają możliwość swobodnego oddychania nowatorskim sensom, ponadczasowym symbolom, migotliwym aluzjom, tęczowym dziecięcym marzeniom i westchnieniom niestrudzonej mądrości, kiedy „akordem wiecznej drogi // w duszy kładzie się siwy żal”. Tworzenie setek doprawdy różnorodnych, niepowtarzalnych rondeli wydaje się wręcz niemożliwe. Ale niemożliwe, niewiarygodne istnieje: potwierdza to zakrojona na szeroką skalę rondeliana Mykoły Borowki, w szczególności szeroki problemowo-tematyczny zakres natchnionych głęboką duchowością, dalekich od jednolitości „Rozmów z przyszłością”. W nich pokojowo, po sąsiedzku przyjaźnie rozmawiają rondele publicystyczne, liryczne, pejzażowe, a także rondel-mędrzec, podróżnik po ojczystych stronach, żartowniś, przyziemny pragmatyk, uprzejmy nauczyciel, fantast, surowy retor, porażony świadek tego, jak „i słusznie, i mądrze, i do ładu // przebierańcy z błaznami świergoczą”. I zarazem świadek tego, jak „niebo rękami Matki // wyniosło z boju syna”… Rondel, który widział gęsie pióro i kałamarz, dzisiaj, wygładzony przez mistrza słowa, uważnie wpatruje się w burzowe sprzeczności i wyzwania nowej ery, oddycha swobodnie, pełną piersią, wchłania w siebie ozon niepokonanej ukraińskości/europejskości, nie poddaje się sztywnemu dyktatowi sławolubnej mody i kuszącej koniunktury, kiedy mnożą się i mnożą, zasłaniając się tarczą aktualności, jednowymiarowe, niewyraźne wiersze wolne-jednodniówki z „zakręconymi wersami” (Borys Neczerda), które wulkanizują się trzeszczącą patetyką. Na ich szarym tle ze szczególną jasnością świecą rondele Mykoły Borowki: przyciągają one zarówno rozpoznawalnością wybrednej klasycznej struktury, jak i niespodzianką wewnętrznych przemian, artyzmem splatania strof, ich ażurowością, wykwintnością, to dźwięcznością, to wyciszeniem, zamyśloną rozwagą, która przekonująco zaświadcza: arystokratyczny, skąpy w słowach, małomówny rondel nabiera nowych zarysów, barw i rytmów. One są rdzeniem pierwszych (doprawdy pierwszych i jedynych!) na świecie rondeli ze swoistymi „kluczami” – czyli prozatorskimi motto, epigrafami, wstępnymi rozważaniami, wstępnymi uwagami, trafnymi powiedzeniami i szczerymi zaproszeniami do świata osobnego wierszotwórstwa. Właśnie tam czytelnika najpierw spotykają lakoniczne rozmyślania, a po nich – rondele, które tak czy inaczej rozwijają, uzupełniają lub uściślają aforystyczne sformułowania. Oto tylko jeden z szeregu symbolicznych wstępów: „…Prawda zagubiła się w pstrym tłumie nowoczesnych błaznów. Jej już przestali słuchać i poznawać. Kolory bezsensu oślepiły widzących i ślepych…” Po tajemniczych trzech kropkach – poetyckie wersy graficznie przejrzystej, mistrzowsko oszlifowanej trzynastowersowej struktury: „Znów piana faryzeizmu się podniosła: // Kto za? Kto przeciw? Trzeba wybierać”. Trzy kropki, charakterystyczne dla wielu wstępnych sądów Mykoły Borowki, rozszyfrowują się, nabierają określoności i, rozjaśniwszy zamysł utworu, jego koncepcję oraz asocjacyjne związki z innymi miniaturami książki, znowu jakby rodzą się, aby zanotować w pamięci czytelnika niejednoznaczność, wydawałoby się, nieomylnych wyroków i wniosków: „W kłopotach zgubiliśmy rozgałęzienie kierunków… Szukamy wyjścia z bezwyjściowości…” Niestety, nie zawsze znajdujemy. Tutaj i w zbiorze ogółem poetyckie postrzeganie świata żywi się tradycjami folklorystycznymi, skoworodinowskimi i szewczenkowskimi, ludowymi wymiarami zarówno dobra i zła, miłości i nienawiści, prawdy i krzywdy, jak i zagadkowych najróżnorodniejszych wyobrażeń, wizji, olśnień, uważnego wpatrywania się w siebie, w nowoczesność, opaloną wojną, i w zwycięską przyszłość. Mężna dojrzałość znowu i znowu wytrwale toruje drogę do uniwersalności złotego środka – równowagi uczuć i myśli, prostoty i złożoności, codzienności i świąteczności w życiu strof, wersów, obrazów… A ich, doprawdy jasnych, wyzywających, – obfite kwiatostany: „Ogiery pustynnych wiatrów zarżały”, „Gwiazdy radości sypie z czerpaka”, „Od samosadu kaszle komin”, „Szybę wieczoru myją deszcze”, „W piersiach biło ptaszę słów”… Każdy rondel Mykoły Borowki ma swoją tajemnicę, którą chce się poznać lub chociaż stać się jej uczestnikiem. Mistyczny pierwiastek w większości jest ledwo uchwytny, natchniony szczęściem dziecięcego postrzegania świata i rozumienia świata, nieśmiertelnymi wierzeniami, niebiańskimi znakami, wróżbiarskim świeceniem gwiazd, niby staroświecką, a w rzeczywistości nowożytną postawą: „Kochajcie życie, jakiekolwiek jest!”. Właśnie dlatego w zbiorze czuje się swojsko szlachetna publicystyczna bezpośredniość, wszak rondel swoją surowością jest zgodny z teraźniejszością, która już czwarty rok jest w „pikselu” – czysto ukraińskim wojskowym kamuflażu. Wrodzony arystokratyzm dawnej poetyckiej struktury ze zrozumieniem i taktem przyjmuje nową rzeczywistość, po swojemu ją traktuje: „Wdowieją gwiazdy w górze. // Odszedł w wieczność cały ród”. Czasami nawet trudno uwierzyć, że klasyczna forma, w której zwierciadle świeci dawność, wychwytuje istoty bytu pokoju i życia wojny, granicę, która między nimi istnieje, nasłuchuje trwożną nadzieję na to, że nieprzekupny, nieubłagany czas w końcu przyniesie zwycięstwo nad wściekłym wrogiem. Znowu i znowu czuć: poecie nie jest ciasno w okowach trzynastowersowości. Nawet wydaje się, że on rozkoszuje się w nich, zachwyca się niewyczerpalnością duchowego i estetycznego potencjału rondela, zachwyca się jego wykwintnością, wewnętrznym niegasnącym światłem, które, chociaż już wieczorne, pulsuje w „Rozmowach z przyszłością”, oznaczonych „pieczęcią przejrzystego piękna i srebrnego spokoju” (Maksym Rylski). Niezmienna, podyktowana prawami doprawdy królewskiej drukują się z zachowaniem ówczesnej gramatyki i ortografii, bez żadnych komentarzy i wyjaśnień – po to, aby czytelnicy samodzielnie, zanurzywszy się w historyczną atmosferę, przemyśleli wydarzenia przeszłości i porównali je z teraźniejszością. Wszak wtedy wszystko było po prostu zdumiewająco podobne do tego, co przeżywamy teraz! Gazeta „Ridnyj kraj” wychodzi raz w tygodniu. Jej pe Mykoła Borowko. Rozmowy z przyszłością: rondeliana. – Kamieniec Podolski, „Drukarnia „Ruta”, 2025. – 120 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Prenumerujcie gazetę „Ojczysty kraj”

…zej im. D. Harmasza, Bobrynecki Miejski Muzeum Krajoznawcze im. Mykoły Smolenczuka, cykl publikacji o kozackiej heraldyce i sfragistyce, a także kilka szkiców przygotowanych przez pracowników Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa. Gazeta „Ojczysty kraj” kontynuowała cykl publikacji z historii ukraińskiej lokalnej prasy drukowanej – dziedziny, która, niestety, stopniowo zanika. Ukazały się zatem gruntowne badania, które zapoznają z historią i teraźniejszością gazet rejonowych: Czutowskiej, Hadziackiej, Niedryhajłowskiej, Krasnopolskiej, a także z historią prasy Zlatopola, Nowomyrhorodszczyzny i Lipowodołynszczyzny. Szczególnie cenna dla teraźniejszości jest retrospektywa materiałów, które ukazywały się na łamach gazety w dalekim 1918 roku, kiedy zwycięstwem zakończyła się pierwsza ukraińsko-bolszewicka wojna, kiedy przygotowywano pokój między Kijowem a Moskwą, kiedy w Ukraińskim Państwie wybuchło powstanie przeciwko sojusznikom Ukrainy, którzy dbali wyłącznie o własne interesy. Głównym celem tej retrospektywy, rozpoczętej w nr 15 z 15 kwietnia bieżącego roku, jest przekazanie ducha czasów Rewolucji Ukraińskiej, dając czytelnikowi możliwość zanurzenia się w atmosferze epoki, kiedy Ukraińcy pragnęli wolności i niepodległości, kiedy naród marzył o lepszym, wolnym życiu – bez wojen, zniewolenia i okupacji. Retrospektywne artykuły przerabiane…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Ukraińska Rekonkwista” Niły Zborowskiej jako przestrzeń narodowego bytu w czasie pozaczasowym

Switłana KOROWCZENKO, magister filologii, niezależny badacz Nila Zborowska (1962–2011) – znana uczona literaturoznawczyni, pisarka, psychoanalityczka. Jej idee, mimo pojedynczych prób, pozostają niedostatecznie odczytane i nie w pełni wprowadzone do praktyki kulturowej, ponieważ dla wielu są złożone i mało zrozumiałe. Urodziwszy się na Czerkaszczyźnie we wsi Rubanyj Mist, niedaleko miejsca urodzenia Tarasa Szewczenki, Nila, podobnie jak Kobziarz, wchłonęła w siebie całą głębię ducha narodowego, jego mitologię, którą niestrudzenie badała do końca życia. Jej monografia „Kod ukraińskiej literatury…”, poświęcona psychoanalitycznemu badaniu ukraińskiego Słowa od romantyzmu do postmodernizmu, nawet teraz skłania badaczy do dyskusji. Jeśli tradycyjne literaturoznawstwo rozpatruje dzieło artystyczne z pozycji estetycznych lub ideologicznych, to metoda psychoanalityczna bada podświadomość i właśnie psychoanaliza, w odróżnieniu od wyżej wymienionych metod, daje potencjał do badania metafizycznych podstaw Bytu, zwracając się ku kwestiom śmierci i twórczości jako sposobu jej przezwyciężenia poprzez ujawnienie ducha. Na fotografiach spojrzenie Nili Zborowskiej jakby próbuje ogarnąć metafizyczne głębie, niedostępne dla zwykłego postrzegania świata. Wydaje się, że przebywając tutaj, patrzyła jednocześnie gdzieś w nieskończoność. Takim jawi się i jej pisarstwo, zanurzone w makrokosmosie narodowego Bytu, który nieustannie pyta o siebie, a w potoku tych pytań objawia się. Broniąc własnej duchowej prywatności, pisarka jednocześnie była bardzo szczera i otwarta, jak wspominają o niej współcześni, a jej teksty mówią same za siebie. Sołomija Pawłyczko mawiała kiedyś, że narodowym ukraińskim autorem jest właśnie Nila Zborowska. Antypowieść „Ukraińska Rekonkista” – to całościowy tekst z nietradycyjną strukturą. Jako próba kobiecego pisania obnażonymi nerwami, ciałem i jednocześnie wyjścia poza granice ciała w poszukiwaniu własnego kobiecego Logosu, przez który przemawiają pamięć rodzinna, historia narodowa i doświadczenie transpersonalne. O tym, że taki sposób pisania nie jest narcystycznym samouwielbieniem, świadczy to, jak pisarka próbuje udźwiękowić milczenie twórczego słowa, co nadaje takiemu pisaniu metafizyczności. I właśnie metafizyczność nadaje takim tekstom sens, wyróżniając je od literatury komercyjnej, rozrywkowej czy ideologicznej (przy tym pozostawiając podtekst narodowego jako tego, co ma stanowić przewagę nad wszystkimi innymi ideologiami w literaturze narodu, który broni siebie). Warto wspomnieć, że gatunek antypowieści powstał we Francji jako praktyka artystyczna lat 50.–70. XX wieku w opozycji do tradycyjnej powieści, której potencjał w tamtym czasie wydawał się wyczerpany. Antypowieść Nili Zborowskiej jako gatunek odznacza się tym, że na pierwszym miejscu nie ma w niej fabuły, nie ma bohaterów, a nawet nie ma obrazów, lecz pamięć emocjonalna, która przyciąga do siebie wydarzenia i postaci, przez których przemawia historia. Odnośnie idei, która legła u podstaw tytułu antypowieści, Zborowska opowiada, że zamysł Ukraińskiej Rekonkisty powstał w latach 90. na festiwalu w Łucku, gdzie artysta Mykoła Kumanowski zebrał ukraińskich twórców, aby ogłosić koncepcję ukraińskiego Odrodzenia. Pisarz Jurko Hudź, z którym poznała się na tym festiwalu, zainspirował się tym, jak zaledwie sto osobistości w rzeczywistości może dać początek renesansowej koncepcji w sztuce kraju, który niedawno odzyskał Niepodległość. Zdaniem pisarki, to właśnie on był pierwszym, który wysnuł ideę, którą nazwał Ukraińska Rekonkista, upodabniając ją do Rekonkisty w Hiszpanii, kiedy poprzez muzykę i sztukę dokonało się narodowe odrodzenie całego kraju. Ukraińska Rekonkista – to „artystyczny ontologiczny mitologem”, który przewiduje „uwolnienie naszej świadomości od postkolonialnej zależności” i stanowi punkt odniesienia dla przyszłości. Punkt odniesienia, który potrzebuje i będzie potrzebował jeszcze odczytania na nowo, powrotu do siebie, zwłaszcza w czasie, gdy naród ukraiński po raz kolejny przechodzi próbę historii. Antypowieść „Ukraińska Rekonkista” wydano w 2003 roku, autorka zadedykowała ją jasnej pamięci przyjaciela i współmyśliciela Jurka Hudzia. Nila Zborowska tworzyła ją równolegle z podręcznikiem „Psychoanaliza i literaturoznawstwo”. Utwór zadedykowała rodzinie, w wielu momentach jest on autobiograficzny, ale dla czytelnika błędem byłoby czytanie go jako autobiografii, gdyż autobiografia jest tutaj bardziej symboliczna. Dla autorki książki o psychoanalizie taki tekst stał się jednym ze sposobów psychoterapii – wypisywania własnego życia, fobii, traum i doświadczeń duchowych. Antypowieść przypomina badanie psychoanalityczne. Na przykład dziecięca trauma Dzwinki, spowodowana utratą młodszego braciszka Bohdanczyka, prowadzi do wyostrzonej empatyczności głównej bohaterki i zakochuje się ona w polityku Andriju, który stracił córkę. I ta trauma jest przeżywana i opisywana w opowiadaniu „Dzwinka” jako utrata syna. Kompleks młodszego brata jest przeżywany poprzez platoniczną miłość do mężczyzny i poszukiwanie brata w realnym życiu, którym w antypowieści staje się poeta z magicznymi zdolnościami Jurko Jarema (w którego postaci nietrudno odgadnąć Jurka Hudzia). Tematyka antypowieści jest nierozerwalnie związana z wojną, która kaleczy losy młodych ludzi. W naświetleniu tego, właściwie, polega jedna z najważniejszych antyimperialnych linii fabuły: „Przypomniała sobie jeszcze świeży skandal na uniwersyteckim wykładzie z historii partii. Była pełna aula: zebrał się cały kurs wydziału dziennikarstwa. Siedziała w ostatniej ławce – obok Bohdana. Bohdan naśmiewał się z tego, co mówił wykładowca, rysując jego portret z rogami. Wykładowca mówił o Afganistanie. Zapewniając studentów, że tam żadnej wojny nie ma… W duszy Dzwinki wszystko zamarło, kiedy spojrzała na Bohdana: zbladł, zaczęły mu drżeć szczęki. Posiedział jeszcze tak strasznie, a potem gwałtownie wstał, zebrał swoje zeszyty. Aula z zainteresowaniem odwróciła się w jego stronę. Wykładowca niezadowolony zapytał: „Co to z wami, Kowalczuk?” Bohdan nie odpowiedział. Dzwince wydawało się, że musi stać się coś bardzo strasznego – tak wszyscy nagle ucichli. Ale nic się nie stało, tylko Bohdan milcząc wyszedł z auli i głośno trzasnął drzwiami”. Na tle bohemy życia Dzwinki i Bohdana, przyszłej elity, studentów stołecznego uniwersytetu, nieustannie pojawia się widmo wojny w Afganistanie. I Bohdan nie jest jedyny. Kiedy spacerują po Podolu, spotykają swojego kolegę Ihora, który na tej wojnie stracił nogę: „Na cholerę ja wróciłem z tej wojny, – mówił Ihor, – żeby nikomu nie być potrzebnym? Patrz, gdzie moja żona dzisiaj, kiedy mam urodziny? Poszła w cholerę! Nie podoba jej się, że mówię o Afganistanie. Ona mówi, że o tym lepiej nie mówić na uniwersytecie, bo jej za mnie wstyd… A ja jej mówię: „Może tobie po prostu wstyd, że ja jestem bez nogi?”” Bohdanowi, straumatyzowanemu Afganistanem, ciężko wejść w nurt spokojnego życia, cierpi na depresję, okresowo miewają mu się krwawe wizje: „I słuchaj mnie uważnie: ja nie mogę zapomnieć wojny. W odróżnieniu od was, normalnych, ja codziennie pamiętam, że ona trwa tam, za górą. Bo tam zostali moi przyjaciele. A tylko chcę o tym zapomnieć, bawiąc się, na przykład, z tobą, to ta wojna zaczyna się w mojej duszy. Tymi krwawymi obrazkami. I ona jest straszniejsza od tej wojny, co za górą. Dlatego cały czas chce mi się wrócić z powrotem… Żeby mnie tam zabili, Dzwinko…” Przez depresję u Bohdana pojawiają się myśli samobójcze i spowodowane nimi głębokie, specyficzne rozważania filozoficzne: „Ty naprawdę wierzysz w istnienie Boga?” – zapytała Dzwinka Bohdana. Bohdan zdziwił się: „A dlaczego pytasz?” „Dlatego że chciałeś skończyć z życiem…” „Chrystus także poszedł na ukrzyżowanie, to wszystko jedno, co dobrowolne samobójstwo, – odpowiedział na to” Fotografia z rodzinnego archiwum Switłany Zborowskiej. Bohdan. – A ty co, myślisz o sobie, że ty naprawdę wierzysz w Boga, dlatego że nie chcesz umrzeć? – Wydaje mi się, że Chrystus niewiarygodnie kochał życie, dlatego też przetrwał całe wieki. On tak chciał żyć, jak nikt z ludzi… Gdyby przyjście było bez ukrzyżowania Chrystusa – to byłaby sama radość! – Nie. To bardzo naiwne. Chrystusowi trzeba było pokazać, że dla duchowej drogi śmierci nie ma… A jak to można pokazać bez oczywistej śmierci? – Żebym zobaczyła na własne oczy ukrzyżowanie Chrystusa, to bym już nigdy nie uwierzyła, że śmierci nie ma… – Na ukrzyżowaniu stały wybrane kobiety. One nie wierzyły, że to tylko śmierć. A potem, śmierć – to także wybór. Kiedy człowieka pozbawiać tego wyboru, to on może zwariować… Miejscami książka poraża nadmiarem osobistych historii. I, na pierwszy rzut oka, może się wydawać, że wydarzeniom brakuje bezpośredniości, żeby one z osobistego stały się „artystycznym towarem”, który można „drogo sprzedać” czytelnikowi. W antypowieści współistnieją dwa główne toposy – miasta i wsi, które nie są sobie przeciwstawiane. Na wsi mija dzieciństwo Dzwinki, na wieś ona wraca w gości do rodziców, tutaj też często powraca we wspomnieniach. W mieście bohaterka się uczy, pracuje, tutaj są jej przyjaciele. Literaturoznawczyni Natalka Łysenko-Jerżykiwska podkreślała: „Wszystko, co działo się z Dzwinką, wizualizowało się tak, jakby kręcił się w pamięci kinematograf”. Miejscami swoją zmysłowością, wizualnymi obrazami antypowieść przypomina wysokiej jakości kino artystyczne, które bohaterka może nawet wizualizować ze wspomnień bliskich. Swoją drogą, tata Niły Zborowskiej pracował na wsi jako kinooperator i często zabierał ją na wieczorne seanse. Po raz kolejny czytając antypowieść Niły Zborowskiej, złapałam się na myśli, że na jej podstawie można nakręcić dobre mityczno-poetyckie kino. Oto porażająca wizualizacja obrazu wiejskiego pogrzebu dziewczynki: „Dzisiaj na ulubionym wykładzie ze średniowiecznej literatury przypomniałam sobie o śmierci Fedorki z dzieciństwa mamy. Dwunastoletnia mama była najbliższą przyjaciółką Fedorki. Na jej pogrzebie niosła weselne gilce. Zapamiętałam tę historię mamy jako pogrzeb-wesele. I dzisiaj przypomniałam sobie i nie mogłam pozbyć się wizji: idzie pogrzeb dziewczynki, a z przodu – wesele: mała mama tańczy z weselnym gilcem… I tak cały wykład…”. W antypowieści jest wiele opisów wizji, jak, na przykład, o Księżniczce Słońca, w której są tylko wizje zapachów, kolorów, nad którymi nie ma władzy ciało, przestrzeń i czas: „Śnił się dziecięcy bajkowy sen. Księżniczka Słońca chodzi po pustym-pustym świecie. Mam pięć lat, siedzę na drugim końcu świata i obserwuję ją z dalekiego daleka. Widzę, jak powiewa jej zielone sari. Ona jest do głębi zamyślona, w duszy błądzą tajemne słowa… Ona nikogo nie widzi, nikogo nie słyszy, nikogo nie zna, bo wokół nie stało się świata, światem stała się jej dusza: to zielone-zielone pole, ono pachnie wiecznością…”. I obok przedstawień archetypowych wizji w antypowieści jest wiele opisów rodzinnego teatru z czarnym karnawałowym psychotycznym humorem. Oto jedna ze scen: „Dzisiaj Bohdan znowu się napił i urządził super-występ: wyszedł na balkon i krzyczał, że ja go nie kocham, nie gotuję mu jeść i z nim nie śpię, bo u mnie zaczął się roczny ścisły post. Pod balkonem zebrało się pełno sąsiadów. Oni pocieszali go. Nie wytrzymałam i w końcu także wyszłam na balkon, poprosiłam ludzi, żeby się rozeszli. Oni, dzięki Bogu, posłuchali i rozeszli się…”. Taniec flamenco opisuje się jako eksperyment psychologiczny: „Na tej granicy ja cię zabiję!” – wybija śmiertelne rytmy Hucuł. „Ja idę na granicę – za tobą!” – łobuzersko zgadza się Dzwinka. Hucuł wystukuje czarnego kapitana: „Ale na tej granicy ty, być może, umrzesz sama!” „Na tej słodkiej granicy ja, może, umrę i bez ciebie!” Chirurg zapala nowy ogień, posyłając w oczy kobiece pijaną narkotykę. „Na tej huculskiej granicy tak słodko i pijano, że ja, być może, umrę pod szampana…” – tańczy we mgle Dzwinka. Ona jest pijana, chce jej się położyć na podłodze, ale ostrzega głos Jurka: „Nie zbliżaj się do miecza!” I zrywa się od Hucuła, który nadchodzi śmiertelnie. „Nie idź do mnie! – groźnie tańczy Dzwinka. – Bo tę granicę ja rozerwę tobą!” Trzy koła stają się czarnym kołem, trzy koła stają się krwawym kołem, trzy koła stają się krwawo-czarnym kołem, wszystkie koła rozrywa Dzwinka – naprzeciw drugiego. „Nie przejmuj się! – mówi Jurek, zmieniając muzykę. – I niczego się nie bój!” Ona tańczy dla niego ogniste flamenco. Przy barze zamarł zdziwiony i skamieniały Hucuł…”. O osobnym tematem antypowieści na równi z mitologizmem i archetypami jest sfera „niewyrażalnego” (u Jurka Hudzia jest nawet zbiór, który nazywa się „Niewyrażalne”). I jeśli u Hudzia pojęcie niewyrażalnego wiąże się z duchowymi praktykami – hezychazmem, wsłuchiwaniem się w ciszę, co na poziomie psychoanalitycznym można odczytywać w antykolonialnym aspekcie jako traumę i próbę jej przezwyciężenia, w pierwszej kolejności traumę, kiedy język narodowy zakazywano lub wyprowadzano na marginesy, poniżając jego nosicieli, to u Niły Zborowskiej można zauważyć bardzo ciekawą specyfikę twórczego pisania – Dzwince wydaje się, że w jej duszy błądzą teksty, a ona nie może dać sobie z nimi rady: „Obudziłam się o północy ze snu: chodziłam po starym cmentarzu, wśród zaniedbanych grobów, wszystkie groby były martwe, ale jeden z nich – oddychał. Przed tym grobem pojawił się zmarły dziadek i zapytał: „To oddychają słowa?” Obudziłam się ze strachu, bo rzeczywiście usłyszałam oddechy… Ze mną do świtu działo się coś strasznego. Mnie piekły wszystkie nerwy. Chciałam napisać tekst, ale nie mogłam zebrać się, dlatego że teksty, wiele różnych tekstów razem zaczęło mówić we mnie… Biegałam po pokoju od nieznośnego bólu i słyszałam, jak teksty biegały za mną i krzyczały strasznymi głosami. Może, to rodowa psychoza?..”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Los muzyka

Kilka razy w antypowieści pojawia się obraz tajemnej wiedzy, która czasami nabiera krwawych odcieni, jak Słowo-Krew, Słowo-Wiedza, słowo, które nie może do końca się uformować i zrywa się: „Środkiem nocy zaczęłam jej opowiadać historię z Andrijem i nagle znów poczułam przypływ jakiegoś strasznego i tego samego pragnienia – nazwać tę wiedzę słowem, ale ono nie nazywało się…”. Wszystkie te wizje bardzo przypominają teorię Junga o osobliwościach procesu twórczego jako czysto kobiecego, kiedy tekst, idea, utwór powstaje z podświadomości i jest noszony w świadomości jak dziecko. Ale w przypadku Dzwiny te idee, które ją prześladują, nie zawsze mają wystarczające środki do wyrażenia w języku, a odczucia tej wiedzy nabierają symptomów szaleństwa, podobnego do psychozy poporodowej, oraz zespołów bólowych. Obok mistycyzmu, seansów magii u babci-znachorki, transpersonalnych wizji, w tekście antypowieści jest niemało scen przesiąkniętych cielesnością, erotyzmem i biologizmem: Dzwinkę pieką nerwy, śni jej się, że zamieniła się z Bohdanem rękami i teraz jego rany ją bolą, mąż ją bije, napastuje ją szef, śnią się erotyczne sny, traci ciąże i krwawi, traci przytomność, poprzez taniec flamenco bohaterka próbuje uwolnić się od przeszłości. Cielesność w antypowieści nabiera metafizycznego znaczenia, to nie jest cielesny erotyzm, jak w zachodnich, kompromitujących się teoriach kobiecego pisania, które przejawiają się na przykład w „Badaniach terenowych…” Oksany Zabużko. Cielesność w pisarstwie Niły Zborowskiej odwołuje się do heideggerowskiego pojęcia Otwartego, nabierając kosmogonicznych wymiarów. Bohaterkę często prześladują sny, w których traci ciało, a nawet głos. A cielesna rzeczywistość, oprócz erotycznego doświadczenia, obraca się w empatię, w której odczucie innych żywych istot przenika do najgłębszej istoty biologizmu aż do schizofrenicznych wizji: „Sąsiadka także przygotowuje się do święta: złapała wielkiego białego królika i ma go zabić. Królik jest przywiązany nogami do gałęzi jabłoni. Bierze do ręki kij i zadaje uderzenie w głowę kijem. Królik wrzeszczy na całe podwórko jak dziecko. Dzwinka czuje, jak rozbolała ją od uderzenia głowa, i z przerażeniem biegnie do domu. Wbiega do chaty, pada na łóżko: ma rozbitą głowę, przeciętą szyję”. Podobne odczucia prowadzą Dzwinkę na rozmowę do księdza: „Chcę porozmawiać, dlaczego na przykład w ten post nie jemy mięsa… Otóż chciałam was zapytać: jak mogła Ewa skusić Adama jabłkiem? Niedawno czytałam apokryf, Maria Magdalena pisze: Bóg dał Ewie jabłko, żeby miała Życie Wieczne. Jeśli Bóg daje ludziom w prezencie Ogród Eden… Jeśli On nie chce, żeby ludzie zrywali owoce z jakiegoś jednego drzewa, to po prostu nie zasadziłby tego drzewa… Tutaj jest coś innego… Wydaje mi się, że tutaj jest coś innego. Patrzcie: Pan przyprowadził do Adama wszystkie zwierzęta. Adam nadał im wszystkim imiona. Zwierzęta – to wszystko jedno, co młodsi bracia… Dopóki nie urodził się Kain – człowiek-zabójca… Wydaje mi się, że Maria Magdalena ma rację: Adam został skuszony mięsem. Ewa nakarmiła go nie jabłkiem, a mięsem zwierząt w Ogrodzie Eden. Kiedy ludzie zaczęli jeść trupy, już nie mogli żyć w Raju, czyli żyć w Ogrodzie… Musieli wyjść stamtąd na polowanie i zacząć zabijać… A w Edenie wszyscy pościli… I to był Wieczny Post, Wieczne Życie, o którym przypominają nam nasze posty…”. Temat ciała jest związany z tematem szaleństwa i śmierci. Właśnie poprzez cielesność bohaterka wychodzi na poziom transpersonalnego, które z powodu braku środków czy traumy początkowo nie może uformować się w jasną wiedzę i prowadzi do szaleństwa na Wielkiej Granicy (tematowi szpitala psychiatrycznego poświęcony jest rozdział w książce). Ale przy tym wszystkim autorka jakby trzyma intrygę, że tajemna wiedza zaraz uformuje się w jasny tekst. I jeśli doczytać książkę do końca, to Dzwinka obiecuje tacie napisać inny tekst: „Napiszę ci Powieść – długą na wieczność…”. Tę frazę można odkodować jako optymistyczną prognozę takiego apokaliptycznego i proroczego w swojej istocie tekstu, jak „Ukraińska Rekonkista”, że mimo wszystkich cierpień, śmierci nie ma, zarówno dla oddzielnej duszy, jak i dla narodu, nawet na Wielkiej Granicy podczas wojny. Wołodymyr SKRYNCZENKO „Artysta – to na zawsze...”. Maria Callas Imię tego człowieka na zawsze wyryte jest złotymi literami w historię ukraińskiej sztuki. W prasie muzycznej lat 80. Serhija Skrynczenkę (1940–1988) wspomina się jako jednego z najbardziej utalentowanych pianistów. Wysoką ocenę twórczości wybitnego muzyka dał profesor Dmytro Baszkirow: „On jest prawdziwym rycerzem muzyki, Muzykiem, który nigdy nikogo nie rozpychał łokciami. To jeden z tych rzadkich pianistów, u którego wszystko, co robi przy instrumencie, przesiąknięte jest prawdziwym odczuciem muzyki, reszta – piękny pianizm, umiejętność komunikowania się z publicznością, ogromny repertuar, wysoki gust artystyczny – wypływa z głównego. Jego sztuka żyje, co, niestety, jest wielką rzadkością na współczesnej estradzie”. W latach 90. ubiegłego wieku ukształtowała się sławna tradycja organizowania wieczorów wspomnieniowych poświęconych pamięci wybitnego pianisty. Jubileuszowym datom Serhija Skrynczenki poświęcono cykl audycji Ukraińskiego Radia w programie „Pianiści Ukrainy”: w 55. rocznicę jego urodzin w lipcu 1995 roku (autorka i prowadząca Iryna Paszynśka) oraz z okazji 60. jubileuszu pianisty we wrześniu 2000 roku (autor i prowadzący Serhij Sułym). Wydarzenie to uczczono również koncertem jubileuszowym w Małej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego (dalej – NAMU) 30 sierpnia 2000 roku. 70. rocznicę wybitnego artysty świętowano 15 grudnia 2010 roku koncertem pedagogów katedry fortepianu specjalnego nr 1 NAMU. Pamięci Serhija Skrynczenki oraz jego pedagoga Wołodymyra Nilsena poświęcony był wieczór twórczy kolegów i przyjaciół muzyka w pomieszczeniach NAMU, który 11 października 2015 roku prowadziła Jelyzaweta Woznesenśka, docent katedry fortepianu specjalnego nr 2. Wśród muzycznych przodków Serhija ze strony matki znajduje się słynny Ihor Markewycz, francuski pianista, kompozytor i dyrygent, który urodził się w Kijowie w 1912 roku. O niełatwej drodze do sztuki przyszłego pianisty wspominał profesor Mychajło Stepanenko, który uczył się razem z Serhijem w szkole muzycznej im. M. W. Łysenki: „Żył w niedostatku. Dzieciństwo minęło w okupowanym Kijowie. Utalentowany człowiek – wspaniały słuch, wspaniałe zdolności muzyczne. Czym dziecko po wojnie miało pomóc rodzinie? Grał na akordeonie w obozach pionierskich, gdzie zarabiał pieniądze dla swojej rodziny...”. Studentem konserwatorium Serhij Skrynczenko został jeszcze przed ukończeniem szkoły. Właśnie wtedy wydarzyło się coś, co wpłynęło na dalsze życie Serhija. Mówi się o tym: przypadek, los. Dla drogi twórczej artysty najważniejszym punktem zwrotnym stało się spotkanie z profesorem Wołodymyrem Nilsenem. „Kto wpłynął na mnie? Oczywiście, że Nilsen!.. To jakaś magia. To suma przekonań artystycznych, które natychmiast stały się moimi, bezsprzecznie i na zawsze...”. W Kijowskim Konserwatorium profesor Nilsen pracował od 1955 do 1962 roku, co miesiąc występując z koncertami, a także znajdując czas na prowadzenie mistrzowskich kursów, które niczym magnes przyciągały wykładowców kijowskich uczelni muzycznych. Jego wizyty w Kijowie niezmiennie stawały się ważnym wydarzeniem kulturalnym, o czym świadczą wspomnienia jego kolegów na łamach monografii „Kijowska szkoła fortepianowa. Imiona i czasy”, wydanej w 2013 roku w ramach projektu profesor Tetiany Roszczynej. Twórczy spadek mistrza Lata wytrwałej pracy przekształciły fenomenalnie uzdolnionego młodzieńca w prawdziwego mistrza, artystę o bezgranicznych horyzontach możliwości wykonawczych. I w kwietniu 1960 roku na międzyrepublikańskim konkursie pianistów we Lwowie Serhij Skrynczenko, jeszcze student II roku konserwatorium, otrzymuje pierwszą nagrodę. Tak oto w wieku 20 lat wszedł do elity ukraińskiej muzyki. Sukcesowi występów pianisty sprzyjał jego rzadki artyzm. Wszyscy, którym udało się zobaczyć Serhija Skrynczenkę na scenie, niezmiennie podkreślali piękny pianizm, umiejętność komunikacji z publicznością oraz wysoki smak artystyczny. Niemal od pierwszych minut pianista porywał salę siłą swojego talentu i każdy rozumiał, że na scenie dzieje się coś znaczącego. Jego styl wykonawczy nabierał doskonałej formy dzięki pogłębionej pracy nad kolosalną liczbą utworów muzycznych. Sztuka pianisty staje się znana w Szwecji i Danii, Islandii i Szkocji oraz Niemczech. Najbardziej wyraziście, zdaniem specjalistów, poziom mistrzostwa pianistycznego Serhija Skrynczenki przejawił się w wykonaniu „Wariacji Goldbergowskich” J. S. Bacha. To arcydzieło światowej literatury klawiszowej Johanna Sebastiana, napisane na klawesyn z dwoma manuałami, stawiało przed pianistą niewiarygodne przeszkody. Wśród niewielu wykonawców – kanadyjski pianista-wirtuoz Glenn Gould. Ale Serhij Skrynczenko z sukcesem rozwiązał wszystkie problemy pianistyczne, „zdołał odtworzyć intonacyjne bogactwo melodyki utworu, metrytmiczną różnorodność, delikatną koronkę ozdobników”. Gra Serhija Skrynczenki w kościele św. Jana w Lipsku, gdzie pochowany jest Johann Sebastian Bach, dosłownie oszołomiła wymagającą niemiecką profesurę Wyższej Szkoły Muzycznej im. F. Mendelssohna-Bartholdy’ego i przyniosła pianiście cenną nagrodę – medal J. S. Bacha. Twierdzi się, że wykonanie Wariacji Goldbergowskich było jednym ze szczytów twórczości Serhija Skrynczenki. Ale ile jeszcze miał takich szczytów! Rzecz w tym, że pianista posiadał unikalny, po prostu fantastyczny pod względem objętości repertuar! „Niemożliwe jest wyliczenie wszystkiego, co grał – wspominał profesor Nilsen – prawdopodobnie łatwiej byłoby wymienić to, czego nie grał... Wśród pianistów lat 70. i 80. sztuka Skrynczenki zajmuje szczególne miejsce... Był prawdziwym muzykiem-artystą...”. Na przykład w sezonie 1974–1975 zagrał cykl koncertów historyczno-monograficznych, który składał się z 10 programów i obejmował kilka stuleci, od baroku muzycznego po utwory współczesnych mistrzów. Co więcej, zwracając się do dorobku uznanych klasyków, wykonywał nie pojedyncze utwory, lecz programy solowe, co dawało możliwość prześledzenia twórczości tego czy innego autora w rozwoju. Muzyk, który jest zdolny zrealizować taki zamysł, jest bez wątpienia zjawiskiem unikalnym! W wykazie wybitnych nazwisk warto wymienić choćby Bacha, Liszta i Mozarta, Musorgskiego, Czajkowskiego oraz Chopina. Nie raz krytyka odnotowywała oryginalność interpretacji muzyki ukraińskiej w wykonaniu Serhija Skrynczenki. Na jego afiszach – Preludia Rewuckiego, Sonata i Wariacje Kyrejki, Preludia i fugi Skoryka, utwory Sylwanśkiego, Iщенка, Stepanenki. I mimo tak szerokiego zakresu repertuarowego, najbardziej pociągała go muzyka romantyków. Poruszająca natchnioność i tragiczny podtekst były odczuwalne w interpretacji Chopina i Schuberta, Schumanna i Brahmsa. Paleta dźwiękowa Skrynczenki była bogata w odcienie i półtony, które przekazują najmniejsze zmiany nastroju. Jaskrawe plamy brawurowych pasaży – to nie był jego styl. Preferował miękki, śpiewny dźwięk. Specjaliści twierdzili, że mistrzostwo techniczne Skrynczenki było najwyższej próby; w szczególności po republikańskim konkursie pianistów we Lwowie profesor W. Merżanow jako członek jury zaznaczał, że „mistrzostwo techniczne Skrynczenki jest najwyższej próby, lecz przede wszystkim zachwycał swoją indywidualnością, w której przeważały poetyckość i głębokie zrozumienie stylu wykonywanej muzyki”. Interpretacje Skrynczenki niezmiennie przyciągały harmonijnym wyczuciem całości, co wzmacniała zdolność artysty do odczuwania muzyki w czasie. Zdaniem specjalistów, lata 80. nabrały dla Serhija Skrynczenki znaczenia epokowego: jego sztuka, mistrzostwo wykonawcze Portret Serhija Skrynchenki w foyer Filharmonii Kijowskiej wszedł na jakościowo nowy poziom. Twórczy postęp Serhija zauważali także muzycy, z którymi występował w ostatnich latach. Wspominał o tym artysta ludowy Ukrainy Wałerij Bujmister: „Aby wykonać muzykę Liszta prawdziwie, na należytym poziomie, trzeba samemu być wykonawcą niezwykle wysokiej klasy. Wszystko to miał Serhij. Pozwalało mu to interpretować utwory tak, jak je czuł, autorsko, ponieważ do autora odnosił się święcie”. Koncerty Serhija Skrynchenki odbywały się z niewiarygodnym sukcesem, tak jak ten, który miał miejsce 13 października 1988 roku w Sali Kolumnowej im. M. W. Łysenki. W programie – Mozart (Sonata G-dur) oraz drodzy jego sercu romantycy – Schubert (Impromptu), Brahms (Cztery utwory, op. 10) i Schumann (Karnawał wiedeński, Presto). W twórczym życiu pianisty Filharmonia Kijowska zajmowała szczególne miejsce: wysoko oceniał niepowtarzalną akustykę Sali Kolumnowej. Ale nikt nawet nie przypuszczał, że ten koncert jest ostatni... Właśnie tutaj odbyło się pożegnanie miłośników muzyki z wybitnym mistrzem. Pragnął prawdy Wszyscy, którzy go znali, świadczyli: Serhij Skrynченко był człowiekiem niezwykłym, jak to mówią, „nie z tego świata”, i kiedy trzeba było grać, grał, czasem nawet ze szkodą dla siebie. Według wspomnień Arkadija Wynokurowa, zasłużonego artysty Ukrainy, podczas tournée w Norylsku Serhij Skrynchenko występował na koncercie z kolką nerkową przez trzy godziny. Mimo to odmówił odwołania tego koncertu. „Miał tę kolkę przez cały czas – opowiadał Arkadij Wynokurow – siedział biały i grał, pokonując nieznośny ból. I jak grał!.. Trzeba być rycerzem muzyki, takim jak był Skrynchenko!”. Nie da się odtworzyć całego cudownego świata koncertów Serhija Skrynchenki. Na zawsze wiele stracono z jego spuścizny wykonawczej dlatego, że profesjonalnego nagrania jego koncertów z lat 80. tak nikt nie wykonał. Jednak znaczący dorobek mimo wszystko istnieje. Na szczęście nie znikają ani ludzka pamięć, ani nagrania Serhija Skrynchenki, które weszły do złotego funduszu Ukraińskiego Radia. Dają one możliwość znów usłyszeć grę tego wspaniałego muzyka. Godnym pomnikiem dla pianisty byłoby wydanie albumu płyt kompaktowych, do których mogłyby wejść „Wariacje Goldbergowskie” Bacha, „Pory roku” i „Album dla dzieci” Czajkowskiego, „Sceny dziecięce” oraz „Album dla młodzieży” Schumanna, „Suita” Händla, dwie fantazje Telemanna, utwory fortepianowe Stepanenki, Szamo oraz inne nagrania, wykonane w swoim czasie przez znanego mistrza reżyserii dźwięku Leonida Bylczynskiego. „Wariacje Goldbergowskie” J. S. Bacha w wykonaniu Serhija Skrynchenki można usłyszeć w Internecie (zob. Arkadiy Prodeus). Tę pracę wykonał profesor A. M. Prodeus, z którym miałem szczęście studiować w Kijowskim Instytucie Politechnicznym w swoim czasie. Serhij Skrynchenko był oddany swoim twórczym ideałom, nie kusiły go uroki łatwego sukcesu. Ponad wszystko pragnął prawdy w sztuce. Z życia odszedł w rozkwicie sił twórczych – zaledwie 48 lat było mu dane przeżyć.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wołem obrus występuje, gdy Mykoła w jakimś zwierzęcym, lubieżnym instynkcie targa obrus rozłożony na stole i namiętnie wdycha jego zapachy, imitując szalone pragnienie kobiety, a jednocześnie nie utrzymując stosunków intymnych ze swoją żoną Anną. Niespodziewaną erotyczną, odwieczną symboliką jedności erosa i tanatosa jest także oznaczona siekiera. Ерос i Tanatos, według teorii psychoanalitycznej Zygmunta Freuda, to dwie przeciwstawne, lecz wzajemnie powiązane siły, dwa instynkty, które odwiecznie są właściwe człowiekowi. Eros to instynkt życia, miłości, dążenia do seksualnej przyjemności, twórczości i miłości. Tanatos to instynkt śmierci, agresji i autodestrukcji. Dlatego siekiera-tanatos jest symbolem śmierci (narzędzia, którym zostanie zabity Michał). Siekiera-eros w mizanscenie na początku drugiego aktu, gdy Anna, która już oddała się Michałowi, klęcząc, lubieżnie pieści trzonek siekiery o falicznej konotacji, w sposób widoczny dla widza imitując miłosną rozkosz. Symbolicznej erotycznej podtekstowości podporządkowana jest też oprawa muzyczna przedstawienia. Gdy bohaterowie w różnych wariantach, tańcząc, wykonują ukraińską pieśń ludową „Посіяла баба конопель … як туди повадивсь журавель”. Symboliczna jest kolorystyka przedstawienia: na scenie dominują biały, czarny i czerwony kolor. Białe jest ubranie Mykoły Zadorożnego – czystego, uczciwego, prostodusznego mężczyzny. Białe jest ubranie Anny w pierwszym akcie – wiernej żony. Biały jest obrus, który symbolizuje rodzinny dom. Dychotomia kolorów pojawia się wraz z pojawieniem się Michała – w czarnym ubraniu. Symbolika tu jest oczywista: on, jak czarny anioł, niespodziewanie w ciemną noc wkracza do domu Mykoły i Anny Zadorożnych, aby zniszczyć ich życie. Antytetyka kolorów (biały–czarny) staje się oczywista, rzutując na antagonistów Mykołę–Michała. No i oczywiście czerwony, który pojawia się w drugim akcie (Anna jest ubrana w jaskrawoczerwoną chustkę, z jaskrawoczerwonymi pomalowanymi ustami i rozpuszczonymi włosami) – kolor miłości i krwi. Puentą przedstawienia wydaje się nie zabójstwo siekierą Michała Hurmana, rywala doprowadzonego do rozpaczy przez Mykołę, lecz symboliczno-tragiczna instalacja z trzech krzyży-dekoracji, która natychmiast oświetla się na proscenium po zabójstwie Michała. Symbolika tego obrazu jest biblijna i wieloznaczna. Każdy z trzech bohaterów niesie swój krzyż – ciężki egzystencjalny ciężar skradzionego szczęścia. W finale – Michał zabity, Mykoła staje się mordercą, dla Anny życie traci sens. W przenośni życie kończy się dla wszystkich trzech – i krzyż nabiera symbolu śmierci. Dziś Rosja ukradła szczęście Ukraińcom. Szczęście bycia niepodległym, samowystarczalnym, odnoszącym sukcesy, kwitnącym narodem na swojej ziemi od Sanu do Donu. Ale mimo wszystko musimy to szczęście odzyskać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W poszukiwaniu skradzionego szczęścia. Ku czci pamięci wielkiego Ukraińca Iwana Franki

“Silna, uparta natura, która cało wyszła z życiowego boju!” – Iwan Franko w recepcji Mychajła Kociubynskiego. Teza, z którą trudno się nie zgodzić. Oksana PRYCHODKO, docentka Państwowego Uniwersytetu “Kijowski Instytut Lotniczy”, proświcianka. Zdjęcie Anatolija Mizernego. 27 sierpnia 1856 roku we wsi Nahujowice (obecnie obwód lwowski) urodził się Iwan Franko, unikalny samorodek, który akumulował cały szereg talentów: od skrupulatnego i głębokiego naukowca-analityka (doktora filozofii) do wyrafinowanego poety-liryka; prekursor ukraińskiego modernizmu i teorii psychoanalizy, dopiero później uzasadnionej przez austriackiego psychologa Zygmunta Freuda. Studia translatorskie, folklorystyczne i ekonomiczne – również w polu widzenia niestrudzonego Franki. A takie jego powieści, jak “Przełajowe ścieżki” oraz “Podstawy społeczeństwa” o życiu ukraińskiej inteligencji z elementami joyce’owskiego zabiegu “strumienia świadomości”, już zadeklarowały początek ukraińskiej nowoczesnej prozy. Literaturoznawczy traktat “Z sekretów twórczości poetyckiej” jest aktualną do dziś naukową rozprawą o unikalności twórczego geniuszu artysty oraz sztuce tworzenia tekstu artystycznego. Obok Tarasa Szewczenki i Łesi Ukrainki stał się On symbolem walki i niezłomności, duchowym markerem ukraińskiego narodu. Dlatego naukowe odkrycia i różnogatunkowa twórczość Iwana Franki w różnych dziedzinach są aktualne i dziś oraz wywołują niemałe zainteresowanie, rodząc nowe odczytania i cały szereg artystycznych recepcji oraz interpretacji. Sztuka Iwana Franki “Skradzione szczęście” (1894 rok), ze względu na jeden z “wiecznych” tematów w klasycznej literaturze wszystkich czasów i narodów (kolizja miłosna w płaszczyźnie żona-mąż-kochanek), położony u podstaw fabuły, oraz wysoki poziom artystyczny tekstu, stworzonego mistrzowskim piórem genialnego Ukraińca, przez wiele lat pozostaje potężnym źródłem-pretekstem dla intermedialnych (międzyartystycznych) eksperymentów, w szczególności jest aktywnie wystawiana na scenach teatrów i ekranizowana. Napisana jeszcze w XIX wieku w kontekście nadaktualnej dziś tendencji artystycznej – uwspółcześniania klasyki – tylko w XXI wieku jako premierowa i zmodernizowana sztuka została wystawiona przez takie teatry (w nawiasach – rok premiery): Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki (Kijów) (2020), Sumski Narodowy Akademicki Teatr Dramatu i Komedii Muzycznej im. M. S. Szczepkina (2024), Kijowska Akademicka Pracownia Sztuki Teatralnej “Suzirja” (2023), Kijowski Akademicki Teatr Lalek (2024), Teatr “Złote Wrota” (Kijów) (2016), Kijowski Narodowy Akademicki Młody Teatr (2002), Żytomierski Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Iwana Koczerhy (2012), Rówieński Obwodowy Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny (2025), Czerkaski Teatr Dramatyczny im. T. H. Szewczenki (2021) itd. A ekranizacja (miniserial) “Skradzione szczęście” (2004) na motywach sztuki teleportuje bohaterów i widzów w lata 90. XX wieku. Większość najnowszych teatralnych i filmowych wcieleń projektuje się na problematykę współczesności. Sztuka “Skradzione szczęście”, napisana w realistycznym kluczu z elementami dramatu psychologicznego, objawiła się na scenie Rówieńskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego (premiera 27 marca 2025 roku) jako nowoczesne przedstawienie z elementami obrazowego przekształcenia rzeczywistości, nie bez aluzji do dramaturgicznych zabiegów Moliera i teatralnych eksperymentów Łesia Kurbasa. Intermedialne przekształcenie sztuki Franki w przedstawienie zmienia strukturę pretekstu. “Skradzione szczęście” Iwana Franki ma autorski podtytuł “dramat z życia wiejskiego w 5 aktach”. “Skradzione szczęście” reżysera-inscenizatora Stepana Pasicznyka to “historia jednej miłości”, ma dwa akty i przenosi akcenty na płaszczyznę tragedii miłości, w swoim czasie oszukanych i siłą rozłączonych Anny i Mychajła. Struktura z dwóch aktów ujawnia właśnie ten Rubikon w relacjach bohaterów, kiedy w pierwszej części przedstawienia Anna, jak ptak zagoniony do klatki (mistrzowska gra artystki dramatu Julii Hanuszczak, w szczególności ruchy i plastyka przypominają takiego ptaszka), próbuje ze wszystkich sił opierać się swoim uczuciom do ukochanego Mychajła Hurmana (artysta dramatu Dmytro Pszeczuk), który niespodziewanie pojawia się we wsi, i dotrzymać wszystkich kanonów społecznej moralności oraz statusu wiernej żony Mykoły Zadorożnego (artysta dramatu Ołeksij Tytarenko). W drugim akcie, kiedy męża Mykołę, przy aktywnym wsparciu żandarma Mychajła Hurmana, aresztują za zbrodnię, której nie popełnił, z Anną zachodzą uderzające wewnętrzne i, odpowiednio, zewnętrzne metamorfozy. Kobieta całkowicie oddaje się miłości. Właśnie takiemu scenicznemu rozwiązaniu sztuki Iwana Franki (dychotomia/rozdwojenie głównej bohaterki) podporządkowane są scenografia, dekoracje, rekwizyty, kostiumy, symbolika, oprawa muzyczna. Liczbę aktorów reżyser Stepan Pasicznyk zminimalizował do trzech kluczowych, którzy tworzą tragiczno-dramatyczny trójkąt miłosny – Mykoła Zadorożny, jego żona Anna oraz jej ukochany żandarm Mychajło Hurman. Repliki innych postaci, które są w pretekście Franki, reżyser wkłada w usta wszystkich trzech protagonistów. Innowacyjnym odkryciem w kontekście współczesnych eksperymentów teatralnych jest inkorporacja widzów bezpośrednio na scenę (po obu stronach), gdzie rozgrywa się akcja (pomysł dyrektora i kierownika artystycznego teatru Wołodymyra Petriwa). W ten sposób widz staje się bezpośrednim uczestnikiem samego widowiska, obiektem-masówką, do którego apelują aktorzy. Ciekawa tradycja, zapoczątkowana jeszcze przez antyczny teatr grecki, gdzie chór na scenie odgrywał kluczową zbiorową rolę protagonista i dopiero później, dla rozwoju i dynamiki akcji, wprowadzono aktora, który zwracał się do chóru z pytaniami, dzielił się przeżyciami, prosił o radę itd., częściowo zrealizowała się w scenografii spektaklu. Podobna tradycja, zakorzeniona w teatrze antycznym, ale już przetworzona przez epokę klasycyzmu XVII wieku, kiedy widzowie siedzą po bokach sceny, była również charakterystyczna dla czasów rozkwitu teatru molierowskiego. Molier (Jean-Baptiste Poquelin), wielki francuski komediopisarz, ojciec europejskiej komedii i koryfeusz francuskiego teatru czasów Ludwika XIV, zapoczątkował szereg scenicznych chwytów, kolizji i postaci, które stały się decydujące dla kształtowania się i rozwoju tendencji teatralnych w Europie, a w szczególności na Ukrainie. W ten sposób tradycje antyczna i molierowska, przeniesione przez Iwana Frankę na grunt ukraiński, zhybrydyzowały się w spektaklu. Zbiorowy obraz widowni, która znajduje się na scenie, mimowolnie (zgodnie z zamysłem reżysera) przyjmuje na siebie różne hipostazy: wieśniacy w karczmie, sąsiedzi i sąsiadki, do których okresowo z kwestiami zwracają się aktorzy. W rozwiązaniu kolizji/konfliktu na szczególną uwagę zasługują symboliczne przedmioty, detale, kolory – w rekwizytach, dekoracjach, kostiumach, choreografii, oprawie muzycznej spektaklu. Kluczowymi na scenie są dwa przedmioty-rekwizyty – siekiera, która właściwie jest decydującym obrazem-symbolem, prowadzącym do rozwiązania tragicznego węzła. Od pierwszej do finałowej minuty spektaklu siekiera, wbita w kłodę (pień do rąbania drewna), „nie schodzi” ze sceny. Według jednej z zasad teatralnych, jeśli na początku sztuki na scenie wisi strzelba, to do końca sztuki musi ona wystrzelić. I w finale siekiera „wystrzeliwuje”. Śnieżnobiały obrus na stole, który, można powiedzieć, żyje własnym życiem i obok siekiery jest również wieloznacznym przedmiotem/obrazem/symbolem. Na początku – symbolem czystości i małżeńskiej wierności Anny; dalej, podeptany butami Mykoły, który wskakuje na stół i tańczy w stanie afektu – symbolem podeptanego honoru Anny jako wiernej żony; erotycznym sym-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Z błogosławieństwem Tarasa Szewczenki zmierzamy do UE. Z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy oraz 100-letniego jubileuszu założenia Szewczenkowskiego Narodowego Muzeum

Zoja Rużyn, współorganizatorka akcji „Obnińtisia ż, braty moji…”, kierowniczka delegacji, przewodnicząca organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-miłosiernic”, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. 22 sierpnia delegacja kijowian w ramach akcji „Obnińtisia ż, braty moji…” przybyła do miasta Kaniów w celu tradycyjnego uczczenia pamięci Wielkiego Kobziarza z okazji Dnia Niepodległości Ukrainy. Tak się złożyło, że właśnie w tych dniach odbyło się uczczenie przez Ukrainę 100-lecia Narodowego Muzeum-Rezerwatu Tarasa Szewczenki, którego powstanie datuje się na 20 sierpnia 1925 roku, więc do tego wydarzenia również się przygotowywaliśmy. Obecnie minęło 27 lat, odkąd delegacja wielbicieli dziedzictwa Wielkiego Kobziarza z Kijowa przyjeżdża do Kaniowa i udaje się na Tarasową Górę na pielgrzymkę do geniusza i proroka. Według dawnego zwyczaju pod Tarasową (Mnisią) Górą powitał nas były dyrektor generalny Narodowego Muzeum-Rezerwatu, dyplomata, budowniczy państwa Ihor Lichowyj oraz duchowny Prawosławnego Kościoła Ukrainy Mychajło (Swietłow). Przed wyjazdem do Kaniowa, z okazji jubileuszu Rezerwatu, wpadłam na pomysł, aby zabrać flagę Unii Europejskiej, by realnym działaniem potwierdzić dążenie Ukrainy do wejścia w skład wspólnoty postępowych państw europejskich. Historycznie wiadomo, że Ukraina od dawna jest państwem europejskim. Kiedy Ihor Dmytrowycz zobaczył flagę Unii Europejskiej, mocno wziął ją w ręce i przekonująco powiedział: „Z błogosławieństwem Tarasa Szewczenki Ukraina zmierza do Unii Europejskiej!”. Mam nadzieję, że te prorocze słowa się spełnią. Podczas wymiany powitań Ihorowi Dmytrowyczowi przekazano korowaj, na którym zaznaczono 100 jubileuszowych lat, aby ta chlebo-solna sztafeta od całej Ukrainy została wręczona obecnemu p.o. dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Anatolijowi Kononence w celu przełamania (przez cały zespół i gości muzeum) tego pachnącego dzieła kobiecych rąk na cześć jubileuszowej daty i pamięci o Wielkim Kobziarzu. Przewodnicząca Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyła Porochniak-Hanowska po słowach powitalnych wręczyła Ihorowi Lichowyjowi honorowe odznaczenie organizacji – medal „Za oddanie i miłość do Ukrainy”. Ihor Dmytrowycz wyraził swoją opinię dotyczącą konieczności podtrzymywania ogólnonarodowej pielgrzymki do Tarasa Szewczenki jako Ojca i proroka narodu ukraińskiego. Na górę wchodziliśmy z flagami Ukrainy, Unii Europejskiej (którą Ihor Lichowyj przekazał pogranicznikowi Serhijowi Juscewyczowi), UPA oraz Narodowej Rady Kobiet Ukrainy. Portret Tarasa Szewczenki, wykonany przez zasłużonego artystę Ukrainy Ołeksandra Ochapkina, w obramowaniu wyszywanego ręcznika niosły Switłana Sadowenko oraz Oksana Petrykowa. Powitali nas dyrektor generalny Anatolij Kononenko, kierowniczka działu zbiorów dziedzictwa Tarasa Szewczenki i rzadkich kolekcji Hanna Manżara, znana poetka, przewodnicząca Związku Poetów Kijowszczyzny Wira Nosenko oraz pracownicy muzeum. Przekazawszy jubileuszowy korowaj Anatolijowi Kononence, Ihor Lichowyj ponownie wziął do rąk flagę Unii Europejskiej. Wiec pamięci rozpoczęto złożeniem wieńca od Narodowej Rady Kobiet Ukrainy (przewodnicząca Ludmyła Porochniak-Hanowska), Związku Oficerów Ukrainy (przewodniczący Ołeksandr Saśko), Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący Pawło Mowczan), organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Ziemianie Naddnieprza” (przewodniczący Łeonid Kostiuczenko), Kijowskiego Profesjonalnego Kolegium ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym (dyrektor Wasyl Petrowycz), Stowarzyszenia Ziemiaństw Obwodów Ukrainy (koordynator – przewodniczący organizacji społecznej „Tarnopolskie Ziemiaństwo „Tarnopolszczyzna” Iwan Baszniak), Szewczenkowskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej (przewodniczący Serhij Smałko), Ukraińskiego Rejestrowego Kozactwa Czerkaszczyzny (ataman Borys Marczenko), Wszechukraińskiej organizacji społecznej „Wszechukraińska Federacja „Spas” (prezydent – Ołeksandr Prytuła), Centrum Medycznego PR „Dżereło” (dyrektor – Ołena Diaczuk), organizacji społecznej „Wszechukraińskie Zjednoczenie „Postęp kobiet-miłosiernic” (przewodnicząca – Zoja Rużyn), organizacji międzynarodowej „Postęp kobiet-miłosiernic w diasporze” (przewodnicząca – Lesia Korolyk-Boiko). Do zebranych z modlitewnym słowem zwrócił się kapłan Prawosławnego Kościoła Ukrainy Mychajło. Wystąpili: Anatolij Kononenko, Ludmyła Porochniak-Hanowska, Switłana Sadowenko, Mychajło Orluk, Wira Nosenko, Ihor Lichowyj. Dyrektorowi muzeum przekazano malowniczo ozdobiony przez Ołeksandra Ochapkina hełm na wyszywanym ręczniku. Minutą ciszy uczczono pamięć Tarasa Szewczenki, całego jego rodu, a także tych, którzy we wszystkich czasach oddawali i oddają to, co najcenniejsze – swoje życie – za wolność i niepodległość Ukrainy. Dobrym słowem wspomniano zmarłego byłego dyrektora generalnego muzeum Mariana Piniaka. Razem z obecnymi zwycięsko-modlitewnie wykonała „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń” zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Oksana Petrykowa. Uroczysty program z okazji 100-lecia Narodowego Rezerwatu-Muzeum rozpoczęto słowami powitania. Na tę doniosłą datę przewodnicząca Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyła Porochniak-Hanowska przygotowała honorowe odznaki NRKU „Za oddanie i miłość do Ukrainy” dla mera Kaniowa, byłego dyrektora generalnego muzeum-jubilata Ihora Renkasa oraz byłej dyrektor generalnej muzeum, pisarki Wałentyny Kowalenko. Obecnemu dyrektorowi muzeum Anatolijowi Kononence wręczono nagrody ze słowami wdzięczności za owocną współpracę, za zachowanie i utrwalenie pamięci o Wielkim Kobzarze. Biorąc pod uwagę wieloletnią współpracę, która, począwszy od 7. rocznicy Niepodległości Ukrainy, oznacza już 27 lat (od 24 sierpnia 1998 r.), doszli do porozumienia w sprawie podpisania Memorandum o współpracy między Szewczenkowskim Narodowym Rezerwatem a organizacją społeczną „Wszechukraińskie zjednoczenie „Postęp kobiet-niosących mir” z dnia 22 sierpnia 2025 r. Na wydarzeniu byli obecni przedstawiciele zespołu Szewczenkowskiego Rezerwatu, którzy codziennie trzymają rękę na pulsie życia muzeum swoją niestrudzoną pracą, która pomnaża i wzmacnia szewczenkowskie zasady patriotyzmu, obecne we wszystkich jego osiągnięciach i nieśmiertelnym dziedzictwie: Anatolij Kononenko, Hanna Manżara, Switłana Bryżycka, Julija Jarmolenko, Ihor Ołeksandrow, Tamara Filipowycz, Olha Wasylczuk, Jurij Kardasz, Ołeksandr Skoryk, Wołodymyr Ussow oraz wielu innych pracowników, zjednoczonych wzniosłością siły ducha Wielkiego Kobzara. Tego samego dnia Memorandum o współpracy zostało podpisane przez przewodniczącą Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyłę Porochniak-Hanowską z dyrektor kaniowskiej Gimnazji imienia Iwana Franki Wałentyną Jakymenko. Program koncertowy rozpoczęto pieśnią „Modlitwa” Tarasa Szewczenki w wykonaniu Oksany Petrykowej. Na skrzydłach melodii drżąco i czule rozlewała się ona w przestronnej świątyni duchowego dziedzictwa Wielkiego Kobzara. Zabrzmiał autorski wiersz w wykonaniu Zoi Rużyn „Kaniów sławny”, który został ułożony do muzyki przez Wołodymyra Pawlikowskiego. Potężny był występ gwiazdorskich artystów ze znanego zespołu artystycznego Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Państwowej Służby Granicznej Ukrainy na czele z zasłużoną artystką Ukrainy, reżyserką Ołeną Nehrai-Kosinową, który od wielu lat prowadzi wydarzenia we współpracy z „Artystycznym specnazem”. Zasłużeni artyści Ukrainy Iwan Koreniwski, Ołena Łukaszowa, Maksym Apostołow, laureat międzynarodowych i wszechukraińskich konkursów Serhij Juszkewycz zaprezentowali obecnym szereg ukraińskich patriotycznych współczesnych i ludowych utworów pieśniarskich, które utwierdzają tożsamość ukraińskiego narodu i wielkość ukraińskiego ducha. Zoja Rużyn wyrecytowała autorski wiersz „Słoneczne państwo”. W wykonaniu Lesi Łuciw melodyjnie i uroczyście brzmiała pieśń-hymn „Kobiety-Ukrainki” do słów Zoi Rużyn, muzyka Switłany Sadowenko. Oksana Petrykowa wzruszająco i z uczuciem wykonała modlitwę „Bogurodzico Mario”. Występ zakończył ludowy deklamator Mychajło Orluk słowami Kobzara. Zastępczyni dyrektora generalnego muzeum Switłana Bryżycka wygłosiła przemówienie ze słowami wdzięczności dla zespołu artystów za przygotowanie koncertu na 100-lecie Szewczenkowskiego Narodowego Muzeum. Nieoficjalne spotkanie i sesja zdjęciowa na historyczną pamiątkę wydarzenia podarowały każdemu pozytywne emocje. Wolontariuszka Tamara Bihun częstowała obecnych własnoręcznie przygotowanymi smakołykami. Jako jedna rodzina odbywało się łamanie pachnącego korowaja. Na zawsze w pamięci zapisał się ten uroczysty dzień jako symbol wytrwałości, niepokonanego dążenia do wolności i niepodległości Ukrainy na czele z Ojcem narodu ukraińskiego Tarasem Szewczenką pod flagą Ukrainy, pod flagą Unii Europejskiej, pod flagą Narodowej Rady Kobiet Ukrainy. Wielka wdzięczność za wsparcie organizacji i podróży do Kaniowa dla Leonida Kostiuczenki, Ludmyły Porochniak-Hanowskiej, Ołeny Nehrai-Kosinowej, Anatolija Kononenki, Hanny Manżary, Wasyla Petrowycza, Łady Wołoszkowej, Ołeksandra Saski, Switłany Sadowenko, Tamary Bihun, kierowcy pana Ołeha oraz wszystkich uczestników wydarzenia. Jedność, wzajemne wsparcie i świadomość ważności naszych narodowo-patriotycznych zamiarów i działań pomnaża naszą siłę na drodze do Zwycięstwa. Wasyl Stefanyk (1871–1936) – „geniusz ukraińskiej noweli”, który z niesamowitą siłą przenikał w najgłębsze tragedie ludzkiej duszy. Współdziałanie artystów zaczęło się po tym, jak Olha Kobylańska przeczytała nowele Wasyla Stefanyka w czasopiśmie „Wisnyk” i, poruszona jego talentem, napisała do Osypa Makoweja, wzywając go: „trzymajcie go”. Stało się to impulsem do wieloletniej korespondencji pisarzy. Muzyka organicznie wplotła się w kanwę wydarzenia, tworząc szczególną atmosferę, która harmonijnie podkreśliła ogólny ton projektu. Wyrafinowana gra na fortepianie dopełniła jasne emocjonalne spotkanie, które odbyło się w ten sierpniowy dzień w naszej placówce. Szczerze dziękujemy solistce Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej imienia Dmytra Hnatiuka, utalentowanej pianistce, zasłużonej artystce Ukrainy Lilii Chołomeniuk, która wykonała znane utwory. Spotkania w dawnym rodzinnym domu Iwasjuków ze znaną ukraińską językoznawczynią Ałłą Antofijczuk w projekcie „Przemowa ciszy” – są niezwykle cenne, ponieważ dają możliwość w ciszy muzealnych przestrzeni na nowo przemyśleć dialogi przeszłości i uświadomić sobie ich aktualność dzisiaj. Jasne, letnie, atrakcyjne, bujne i dumne róże, które zaprezentowała Ałle Antofijczuk i Lilii Chołomeniuk p.o. dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka Natalija Martyniwna Moroz, podarowały nutki szczęścia i radości. Ołena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Historia, która ożyła

Niedawno w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka odbyło się wydarzenie „Dialog dusz w korespondencji O. Kobylańskiej i W. Stefanyka”. Duchowe i szczere czwarte spotkanie odbyło się w ramach projektu „Przełamywanie ciszy” z naukowczynią, badaczką dyskursu epistolarnego Bukowiny XIX–XX wieku, docentką katedry współczesnego języka ukraińskiego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, Ałłą Antofijczuk. Rozmowa koncentrowała się na głębokiej, pełnej zaufania korespondencji dwojga wybitnych ukraińskich modernistów: Olhy Kobylańskiej i Wasyla Stefanyka, których listy nie były jedynie wymianą informacji, a prawdziwym „dialogiem dusz” – przestrzenią spowiedzi, w której słowa zmieniały się w most pokonujący odległość i czas. Ałła Mykołajiwna opowiadała w sposób interesujący i porywający: „Olha Kobylańska (1863–1942) była nowatorką i intelektualistką, aktywną uczestniczką ruchu feministycznego na Bukowinie. Wasyl Ste

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

W labiryntach wspomnień

Na Kameralnej Scenie imienia Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Kalynowa sopiłka” („Kalinowy flet”). Jest to sceniczna adaptacja opowiadania znanej ukraińskiej pisarki Oksany Zabużko, w której łączą się głęboki dramat ludzki, obrazy folklorystyczne, temat pamięci, straty oraz więzi między pokoleniami. Inscenizację przygotowała Wałentyna Jeremenko-Worożbyt, która już wielokrotnie pracowała ze współczesną dramaturgią ukraińską. Spektakl opowiada historię rodziny, która zmuszona jest przejść przez piekło straty, szukając odpowiedzi na najbardziej bolesne pytania. To dramat rodziców, których życie zmieniło się na zawsze po tym, jak stracili obie córki. Rodzice błądzą w labiryntach własnych wspomnień, próbując odnaleźć tę niewidzialną granicę, która oddzieliła ich przeszłość od nieznośnej teraźniejszości. Gdzie był ten punkt zwrotny? Czy mogli coś zmienić – w wychowaniu, w relacjach, w słowach i milczeniu – aby tragedia się nie wydarzyła? – Przede wszystkim chciałbym powiedzieć, że cieszę się z odwagi reżyserki i całego zespołu, by sięgnąć po współczesny materiał – podkreślił dyrektor generalny – dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki, artysta ludowy Ukrainy Jewhen Nyszczuk. – W tym przypadku jest to współczesna pisarka, z której Ukraina jest dumna, która jest reprezentowana w Europie i na świecie. Brakowało nam w teatrze współczesnego materiału, utworów stworzonych w ostatniej dekadzie. To bardzo niełatwy materiał dla reżyserki i aktorów. Dziś do wystawiania bierze się głównie materiał rozrywkowy. Nawet w pewnym stopniu dyskutowaliśmy o rozwiązaniu scenograficznym, o karuzeli, która wyrasta spod ziemi i jest filozoficzna. Niestety, u wielu widzów, a u mnie w szczególności, wywołała ona zupełnie inną reakcję. To rakieta, która przyleciała na plac zabaw i uszkodziła karuzelę, na której bawiły się dzieci. A kiedy widzisz na scenie wilki, to przypominasz sobie 108. samodzielny batalion szturmowy „Wilki Da Vinci” – i pojawiają się zupełnie inne skojarzenia. Czyli zupełnie inny wymiar. Jak powiedziała znana krytyczka Wałentyna Zabołotna: „Wolę chodzić gdzieś na 10-12. spektakl”. Mam nadzieję, że w tym procesie każdy z aktorów znajdzie swoją naturę istnienia, a co najważniejsze – poczuje smak słowa, który zawarła Oksana Zabużko. To bardzo ważne. Trwa proces, twórczość, a one zawsze są błogosławione. A oto co opowiedzieli ludzie bezpośrednio zaangażowani w powstanie spektaklu. Wałentyna Jeremenko-Worożbyt, reżyserka: – To utwór żywego ukraińskiego klasyka, a jestem przekonana, że klasyków trzeba wystawiać za życia. Omawialiśmy z kierownictwem kilka wariantów utworów do wystawienia, a zatrzymaliśmy się na tym również dlatego, że kolejny sezon w Teatrze Franki planują poświęcić współczesnej dramaturgii ukraińskiej. Ten utwór zainteresował mnie tym, że mowa tu o rzeczach wiecznych, które dotykają nas w każdych warunkach i okolicznościach. Coś podobnego dzieje się w wielu rodzinach. Mieliśmy mało czasu na pracę nad spektaklem, tempo było szybkie, proces – nasycony. Wizualnie wszystko się udało, aktorzy są wspaniali, ale zawsze chce się coś dopracować. Kiedy robię spektakl, zawsze wychodzę od tego, co we mnie oddźwiękuje i rezonuje. A ponieważ lubię pracować z teatrem metaforycznym, wszystko przekładam na metafory. Już sam utwór jest odpowiedzią na pytanie o sensy i każdy będzie interpretował je w zależności od swojego doświadczenia, intelektu. Uważam, że reżyser o wszystkim mówi swoimi spektaklami i nie musi niczego więcej wyjaśniać. Gatunek spektaklu określiliśmy dla siebie jako rekonstrukcję. Czyli akcja się wydarzyła, a rodzice rekonstruują dla siebie to wydarzenie, wypełniając luki. Jest to im potrzebne, aby uwolnić się i zrozumieć, jak żyć dalej. Tamara Antropowa, odtwórczyni roli Matki: – Były trudności podczas pracy nad materiałem, ponieważ to nie sztuka, a inscenizacja opowiadania. Trudność tkwi w wykonaniu, bo to gatunek rekonstrukcji. Trudno jest istnieć na scenie, znajdować miarę istnienia. Ta miara jest bardzo delikatna, mam nadzieję, że jeszcze ją znajdziemy. Reżyserka prosiła, abyśmy powściągali swoje emocje. W rzeczywistości trudno było je powściągać, ponieważ ta historia wszystkich nas bardzo dotknęła. Ale trzeba było to robić, bo za emocjami czasem gubią się myśli. Trauma nie pozwala wychować nietraumatycznych dzieci. U nas w spektaklu była wymowna metafora z obrączką – zaciśnięte usta i człowiek nie może mówić. Myślę, że dziś jest to bardzo aktualne. Kiedy pracujemy nad rolą, to trochę przepracowujemy siebie. Podczas prób wydarzyła się ciekawa rzecz. Wcześniej wydawało się, że swoje przeszłe problemy już przepracowałam. A tutaj zaczął pojawiać się wewnętrzny konflikt i zrozumiałam, że przepracowałam jeszcze nie wszystko. Gdyby rodzice kochali się nawzajem, to zapewne takiej historii by nie było. Bo dzieci patrzą na zachowanie rodziców. Hannusia nigdy nie widziała, jak matka okazuje miłość swojemu mężowi, więc nie wie, jak zachowywać się wobec Dmytra. A matka nie wie, co jej doradzić. Alina Pidhorna, odtwórczyni roli Oleny: – Moja bohaterka to dziecko niekochane przez swoją matkę. Nie jest mi to bliskie, bo od dzieciństwa czułam miłość obojga rodziców. Jednocześnie bardzo ciekawie jest badać naturę tej dziewczyny, od czego wszystko się zaczęło i czym się skończy. Początkowo próbowaliśmy w sali, robiliśmy etiudy plastyczne. A kiedy doszły dekoracje, wszystko stało się bardziej zrozumiałe, ale też o wiele trudniejsze. To moja pierwsza praca w Teatrze Franki, za co wielka wdzięczność Wszechświatowi, rodzicom, reżyserce. Uważam się za szczęśliwego człowieka. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia z mediów społecznościowych. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617. Dziękujemy! Redakcja tygodnika, który został założony i jest wydawany przez organizację społeczną, składa szczere podziękowania wszystkim naszym prenumeratorom i czytelnikom, że w tych brzemiennych w skutki dla Ukrainy czasach pozostajecie ze „Słowem Proświty”. Wysoko cenimy wsparcie finansowe od naszych dawnych przyjaciół – prośwician Ołeksija Czerniachiwskiego, Wasyla Hłaholiuka, Jurija Mosenkisa, Ihora Ołeszczuka. Ukłony dla autorów z miast, które są stale pod wrogim ostrzałem – Anny Stolarowej z Charkowa i Wiktora Skrypnyka ze Słowiańska. Dziękujemy za znaczący i stały wkład charytatywny szefowej Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago (USA), profesor Wirze Bodnaruk. Razem – wytrwamy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn