Strona · s. 5strona oryginału ↗
Jewhen SWERSTIUK: «NIEPODLEGŁOŚĆ — TO SIŁA POTWIERDZANIA POZYTYWNYCH ZASAD»
Слово Просвіти, №35 за 2005 рік
Pewna warstwa społeczna w Ukrainie do dziś nie identyfikuje siebie i naszego państwa z pojęciami „niepodległość” i „wolność” w sensie geopolitycznym i światopoglądowym. Redakcja „Słowa Proświty” rozpoczyna rubrykę „Nasza niepodległość” i w ciągu roku, do 15. rocznicy niepodległości Ukrainy, będzie drukować świadectwa i refleksje tych, którzy wychowali niepodległość i wolność w sobie. Zdjęcie H. Oborskiej — Jewhenie Ołeksandrowyczu, jak zapamiętał Pan 24 sierpnia 1991 roku? — Byłem za granicą, występowałem przed ukraińską publicznością — czy to w Filadelfii, czy w Waszyngtonie, nie pamiętam. Była to dość liczna publiczność i starałem się ożywić święto, ale zauważyłem bierność, indyferentyzm ludzi, którzy nie przeżywali tego święta, nie było wybuchu entuzjazmu. Chociaż ja też czułem jakąś formalność tego wydarzenia. Widziałem sowiecki świat, nowe obietnice radykalnej zmiany życia (to nam obiecywano jeszcze od lat 50. XX wieku). Kolejny sekretarz KPZR ds. propagandy został prezydentem Ukrainy i przełączył się na nową frazeologię. Starałem się ożywić — Panie Mychajle, pamięta Pan ten dzień — 24 sierpnia 1991 roku? — W sierpniu byłem na leczeniu w Lubieniu Wielkim na Lwowszczyźnie. Zadzwonił do mnie Łewko Łukjanenko i mówi: „Mychajle, chcemy przygotować dokument, który ogłasza niepodległość Ukrainy”. Byłem zachwycony tą wiadomością. Przez telefon omawialiśmy tekst tego aktu. A na drugi dzień wychodzę z budynku, w którym mieszkałem, i widzę dużą grupę ludzi, których dotąd nie znałem. Czekali właśnie na mnie. Mówię: „Co się stało, szanowni?”. Oni z troską: „Panie Mychajle, chcemy usłyszeć Pana opinię o tym straszydle, które dzieje się w Moskwie. Trzeba coś robić!”. Odpowiadam im, żeby nie popadali w rozpacz: jeśli pucz zaczął się w Moskwie, a u nas w Ukrainie nie aresztowano co najmniej 500 osób, to najlepszy dowód na to, że pucz się załamie. Wielu ludzi, w szczególności członkowie Ruchu, mówiło, że trzeba bronić takich miast jak Kijów, Lwów. Wystąpiłem przed wspólnotą, uspokoiłem ich, powiedziałem, że jeśli my, ci, którzy mogą stawiać opór puczowi, jesteśmy na wolności, to znaczy, że pucz się załamał. W lokalnej gazecie od razu zacytowali mnie, a potem dowiedzieliśmy się, że pucz rzeczywiście się załamał. Mimo wszystko zmuszony byłem przerwać leczenie i przyjechać do Kijowa. A tutaj już ogłaszaliśmy niepodległość Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Spełniło się moje marzenie, które mnie chroniło i hartowało mojego ducha. My do tego wydarzenia się przygotowywaliśmy. Właściwie należę do liczby tych więźniów politycznych, którzy w przededniu ogłoszenia niepodległości przebywali w obozach koncentracyjnych, w tym także w obozie koncentracyjnym śmierci. Byłem przekonany, że Rosja kończy swój imperialny pochód. Gdzieś w 1985 roku do naszego obozu w obwodzie permskim przyjechał naczelnik wydziału operacyjnego KGB ZSRR. I ten młody człowiek, kandydat nauk historycznych, prowadził rozmowy z więźniami politycznymi, gdzie przekonywał wszystkich, by podnieśli ręce i powiedzieli, że żałują. Zapewniał, że jeśli zrezygnujemy z oporu, to on ma pełnomocnictwa, by wypuścić nas ze strefy. Wszyscy oświadczyli, że nie jesteśmy złodziejami, jesteśmy więźniami politycznymi i żądamy rehabilitacji, a nie ułaskawienia. A ja mówię temu młodzieńcowi: „Mam nadzieję, że będzie drugi Norymberg i będziemy was sądzić”. Zaśmiał się: „My tego nie dopuścimy. My was postawimy pod ścianą”. Powiedziano to w żartobliwej, swobodnej formie. To była zupełnie nowa generacja funkcjonariuszy KGB, którzy nie mieli już tej wściekłości i otwarcie oraz spokojnie mówili o swoich zbrodniach. Kończąc rozmowę z funkcjonariuszem KGB, rzuciłem mu: „Jestem pewien tego, że XXI wiek to nasze stulecie, stulecie Ukrainy. Będziemy potwierdzać na świecie priorytety, będziemy jednymi z tych, którzy będą wyznaczać politykę w Europie”. Śmiał się. Potem to zdanie często powtarzałem. Ta pewność, że nie wszyscy umrzemy w obozach koncentracyjnych i dożyjemy czasu, kiedy XXI wiek będzie nasz, to było wielkie wyzwanie wtedy. Lata 1984—85 były bardzo ciężkie dla nas, było takie wrażenie, że funkcjonariusze KGB postanowili puścić święto, ale głębokiej wiary w jakościowo nowy etap Ukrainy nie czułem. — Czy w końcu poczuł Pan ten jakościowo nowy etap? — Mnie, człowiekowi blisko zaznajomionemu z represjami za świadomość narodową, ten nowy etap był oczywisty. Ustały deportacje na Syberię, aresztowania za przekonania, ale to miało miejsce jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości w wyniku upadku imperium. Jeśli chodzi o realizację niepodległości Ukrainy, to nie odczułem jej w żadnej dziedzinie. Życie doszło do ślepego zaułka. Była polityczna imitacja Kuczmy, obojętność na interesy narodowe i załatwianie swoich własnych spraw. Zdjęcie H. Oborskiej nas „pod górkę”. Bez poważnych chorób więźniowie polityczni zaczęli bardzo szybko umierać. Zmarli utalentowani poeci Wasyl Stus i Jurko Łytwyn, filozof Ołeksandr Tychyj, partyzant Iwan Kuroczka, Azer Kiriłow. A nas było wtedy 25 więźniów politycznych-recydywistów na całe imperium. Jedni zwolnili się, odbywszy termin uwięzienia, a zostali ci, którzy trafili do Kuczyna pod koniec lat 70. — na początku lat 80. I zaczęto nas niszczyć. Wasyla Stusa prowokowano. Idziemy na spacer czy do pracy — rozbierają do naga, przeszukują. Idziemy z pracy czy ze spaceru — znowu rozbierają i przeszukują. Stus nie wytrzymał: „Faszyści, co wy nas macacie jak kurczaki?!”. Trzeciego dnia karceru zmarł. Przedtem gdzieś około 24. godziny Stus zwracał się do nadzorcy: „Daj walidol, serce boli”. — „Nic, obejdziesz się”, — odpowiedział tamten. Nie obszedł się!.. Pamiętam, jak w grudniu 1971 r. do mnie do Lwowa przyjechał Wasyl Stus i mówi, że „wy, Galicjanie, słyniecie z pięknych tradycji świętowania Bożego Narodzenia, dlatego znajdź mi rodzinę, gdzie poczułbym świąteczną atmosferę”. Wysłałem go do przyjaciół w Morszynie. A po 2 tygodniach wrócił zachwycony. 10 stycznia jeszcze spacerowaliśmy po Lwowie z nim i Iryną Kałyneć, która powiedziała, że czuje, iż jest śledzona. 11 stycznia Stus pojechał do Kijowa, a 12. zdjęto go z pociągu i wsadzono do więzienia, skąd już nie wrócił. Irynę Kałyneć też aresztowali… Uderzyli w Naddnieprzańców, żaden Galicjanin nie umarł. Była największa złość na naddnieprzańską młodzież, która aktywnie włączyła się w ruch oporu. To był okres, kiedy Moskwa czuła, że ludzi aktywnych, którzy mogą znaleźć się na wolności i walczyć z reżimem, trzeba zniszczyć. Ale ja — Po Pomarańczowej rewolucji pojawiły się nowe tendencje? — Głębokie przeżycia, które dała nam ta rewolucja, pozostaną na zawsze. To zmiana kierunku rozwoju kraju. Czuję, że Majdan Niepodległości stał się naprawdę Majdanem Niepodległości. — Minęło 14 lat. Jakie główne wnioski polityczne, kulturologiczne dla społeczeństwa by Pan wymienił? — Społeczeństwo miało rozpocząć walkę o nową jakość życia, zmobilizować swoje siły, żeby się zrealizować. Ono nie zmobilizowało się, nie było komu go skonsolidować. Wszystko poszło linią imitacji. Myślę, że po
Pomarańczowej rewolucji pojawiają się realne formy wpływu na władzę. Rozwija się społeczeństwo obywatelskie. Póki co nie ma niczego, co by mnie szczególnie uskrzydlało, poza pewnymi dekretami Prezydenta, które, jak mi się wydaje, nie są wykonywane. — Jeśli rozpatrywać Dzień Niepodległości jako punkt konsolidacji społeczeństwa, czy władza pracuje nad ideą narodową, która zjednoczyłaby obywateli? — W ogóle nie chciałbym używać tego mętnego wyrażenia „idea narodowa”, które jest już tak wyświechtane, że nie wiadomo, kto co myśli. Bezsprzecznie, władza ma pozytywny kierunek w tym rozumieniu i może mieć pewne idee, które utwierdzą podstawy narodowej niepodległości i godności naszego narodu. Nie ma przeszkód, które głucho stały za prezydenta Kuczmy. — Jak określiłby Pan idee, które skonsolidowałyby naród? — To musi być przede wszystkim oczyszczenie i utwierdzenie praworządności, twardych zasad, które wykluczą możliwość słownej imitacji. To znaczy, kiedy przyjmowany jest jakiś dekret, jest on konsekwentnie wykonywany, a ludzie zaczynają poważnie traktować siebie nawzajem. Bez twardych reguł gry nie może być gry. — Jewhenie Ołeksandrowyczu, co powiedziałby Pan dzisiaj narodowi? — Ludzie, nie upadajcie na duchu! Wyszliśmy z niewolnictwa, gdzie nie było szacunku i szacunku do samego siebie, tylko ciągłe narzekanie na swój los. To ciągłe narzekanie wyrobiło pewien typ niewolniczej psychologii, negatywnej reakcji na zjawiska życia. Życie zmienia się wtedy, gdy człowiek wyrabia w sobie siłę utwierdzania pozytywnych zasad, odczuwania radości z uczciwej pracy i odczuwania niezależności w samym sobie. Bez niezależnych obywateli nie może być niezależności kraju. Swoją wizję wydarzenia, które miało miejsce 14 lat temu, a także jego realizacji w teraźniejszości wyraża były więzień polityczny, profesor, redaktor naczelny wydawnictwa „Nasza wira” Jewhen SWERSTIUK.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
