Strona · s. 6strona oryginału ↗
CHATA, KTÓRA PACHNIE PIEŚNIAMI
Слово Просвіти, №35 за 2005 рік
NAUCZYCIELKO MOJA
Kto zasiał ziarno rodu Nadiji Pawliwny Szewczuk, dokładnie nie wiadomo, bo stało się to dawno, dawno temu — dwieście, trzysta lat temu, a może i dawniej. Lecz kiedykolwiek żyli ci dziadowie-pradziadowie, czymkolwiek zajmowali się na ziemi, dali oni kontynuatorce rodu nieoceniony skarb: serce przepełnione dobrem. Chociaż owi sławni pierwsi siewcy są nieznani, to znamy trzech młodzieńców, którzy nazywali się Jazon, Wasyl i Iwan. Właśnie Jazon był dziadkiem Nadiji. A jeśli był dziadek, to była i babcia. Historia ich znajomości, a później — ślubu, jest banalnie zwyczajna, a mimo to po raz kolejny poświadcza nieprzemijalność istnienia tego, co najlepsze, co nosi w sobie Ukrainiec — miłości. Otóż. W sąsiedniej wsi, Dubowej, na jarmarku młodzieńcy poznawali dziewczęta. Słysząc niezwykłe imię Jazon, śmiali się bardzo. Nie śmiała się tylko Antonina. Jazon zauważył. I wszystko. Oczy w oczy, a dusza w duszę. Wysłał swatów, wyprawili wesele i przywiózł Jazon Antoninę do Oksaniny. Urodziły im się córki: Hałyna, Marija, Kyłyna. Z narodzinami Hałyny zbliżamy się do bohaterki naszej opowieści, bo właśnie ta z trzech córek Jazona i Antosi (tak czule nazywano ją we wsi) była przyszłą matką Nadiji. O ojcu Pawle Hałyna Jasoniwna nigdy nie opowiadała. Wiemy tylko, że został ciężko okaleczony na wojnie i do domu wracać odmówił. Więc jedyną córeczkę, urodzoną 3 lipca 1943 roku, Hałyna Jasoniwna wychowywała sama. Jak każde wiejskie dziecko, Nadijka od małego szanowała pracę
DO 635. ROCZNICY UPA
Pokrowa Przenajświętszej Władczyni naszej Bogurodzicy — patronka zaporoskich kozaków. Zgodnie z tradycją, pod jej ochroną i opieką 14 października 1942 roku utworzona została Ukraińska Powstańcza Armia (UPA).
Życzę, aby to niewielkie świadectwo przysłużyło się sprawie przywrócenia historycznej sprawiedliwości wobec godnego uczczenia bohaterów, którzy w latach wojny bronili honoru ukraińskiego narodu. Dla Ukrainy II wojna światowa była wojną na dwa fronty — przeciwko niemieckim faszystom i rosyjskim bolszewikom. Wojownicy UPA zademonstrowali wzorce męstwa i odwagi w walkach o niepodległość Ukrainy. Historycy świata uznają UPA za najlepszy ruch partyzancki II wojny światowej. Nie mając ani materialnego, ani moralnego wsparcia z zagranicy, jak wszystkie inne ruchy oporu tamtego czasu, ukraińscy powstańcy zdołali przez ponad 10 lat przeciwstawiać się machinom wojennym dwóch najpotężniejszych w całej historii ludzkości totalitarnych imperiów — nazistowskich Niemiec i bolszewickiej Rosji. W kwietniu 1943 roku grupę młodzieńców i mnie razem z nimi ze wsi Iwankiw w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego wysłano do pracy w miasteczku wojskowym Boryspol. Tam zbliżyliśmy się do patriotycznie nastawionych wziętych do niewoli bojowników, którzy szukali okazji, by skontaktować się z miejscowymi partyzantami. Planowali przejąć broń, kilka samochodów, wysadzić składy z amunicją i materiałami pędnymi, przebić się do lasu i połączyć z partyzantami. My w tym powinniśmy byli im pomóc, ponieważ nasza grupa również szykowała się do lasu. Ale las starynski w tamtym czasie był już szczelnie otoczony przez wrogów. Łączność z partyzantami stała się niemożliwa
— jeszcze przed szóstym rokiem życia pasła krowę, a dalej i innych wiejskich kłopotów nie unikała. Mieszkali przy dziadku z babcią. I pieśni babcine, i zwyczaje, które dziadek szanował bardzo, wplatały się w jej los, jak wstążki w warkocze. Pewnego razu na Boże Narodzenie, skrycie przed dorosłymi, z łyżką kutii na próg wybiegła — skąd pies będzie szczekać… Zaszczekał pies gdzieś z podwórka ojca Semenowego… Rozbłyskiwajcie, gwiazdeczki, gęsto, Ogrzejcie dla miłości serduszko…
Mijają lata, napełniają się kłosy życia ziarenkami dni. Nie spostrzegła się, jak skończyła dziesięciolatkę i pojechała do ciotki Mariji do miasta Poliske na Kijowszczyźnie. Niedługo tam pobyła, bo chociaż rodzina, to na obczyźnie zatęskniła, wróciła do domu. Matka Hałyna w tym czasie mieszkała w Humaniu. I Nadija przy niej. Latem pracuje w inkubatorze, a zimą — w laboratorium. Po pewnym czasie odważa się składać egzaminy wstępne do instytutu pedagogicznego i zostaje studentką wydziału matematyki. Humań nie jest tak daleko od Oksaniny, więc często w weekendy jeździła do dziadka i babci. I pewnego dnia spotkała swojego Semena. W dolinę, przyjaciółeczki, w dolinę. Po czerwoną kalinę, Po krzyżowy barwinek… Wróżenie to bożonarodzeniowe dziecięce dawno temu poszło w zapomnienie i przypomniało się dopiero hen, hen po weselu, które wyprawili były żołnierz i przyszła nauczycielka w tej samej Oksaninie 23 stycznia 1966 roku. Kończy Nadija naukę w instytucie, do rodzinnej wsi wraca wykładać matematykę, Semen pracuje jako szofer, rodzi się syn Ołeksij. Niemcy. Po drodze na stacji Radziwiłłów (obwód lwowski) dwudziestoletni młodzieniec, patriota Ukrainy Iwan Bohonko pomógł nam uciec do chłopaków z UPA. Iwan Bohonko pochodzi z Radziwiłłowa, był członkiem OUN, pracował na kolei. Mówił: „W nocy tory zrywamy, a w dzień naprawiamy”. Za zgodą tamtejszych patriotów poszliśmy na wschód, aby walczyć z okupantami na rodzinnej ziemi. Na terytorium Zachodniej Ukrainy, przez którą przedzieraliśmy się do domu, prawie wszędzie nieoficjalnie rządzili banderowcy, melnykowcy i inne ugrupowania OUN oraz UPA. Tylko przy liniach kolejowych i w miastach panowali Niemcy. „Nie będziemy niepokoić i w powietrzu. Mamy artylerię przeciwlotniczą”. W oddziale byli bojownicy z byłych okrążonych, byli bojownicy z obwodu kijowskiego i Donbasu. Zapraszano nas do szkoły starszyzny, proponowano warianty służby w UPA, lecz nas wabiła ojczyzna. Dowódca pochwalił nasze dążenie, by iść na wschód. Na terytorium wschodniej Ukrainy w Berdyczowie ja i mój towarzysz trafiliśmy do gestapowskiego więzienia: ja w celi nr 6, towarzysz w celi nr 5. W więzieniu miałem okazję porozmawiać z więźniem-nacjonalistą. Nazwisko jego Tereszczenko, przed wojną pracował jako dyrektor jednej ze szkół na Żytomierszczyźnie. W swoim rejonie on
TRWOŻNY SYGNAŁ
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
