Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ihor LIHOWYJ: «CAŁA DZIAŁALNOŚĆ MUSI BYĆ PODPORZĄDKOWANA MISJI TARASOWEJ GÓRY»

Слово Просвіти, №35 за 2005 рік

Ta rozmowa z Ihorem Lihowyjem, dyrektorem generalnym Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie, nie zaczęła się wczoraj, nie specjalnie z okazji jubileuszowej daty rezerwatu, a nawet nie rok temu, jednak do tej pory znajduje się ona jedynie na etapie „rozgrzewki”. Przecież problemy wokół Szewczenkowskiego memoriału na Czerneczej Górze nawarstwiały się, w istocie, przez niemal wszystkie osiemdziesiąt lat istnienia rezerwatu (włącznie z latami ukraińskiej niepodległości). Przez cały ten czas z kaniowskich wzgórz rozbrzmiewało wiele ideologicznych decybeli i bardzo mało jasnych sformułowań, które pomogłyby rozeznać się w tych właśnie problemach. Chce się wierzyć, że proponowany Państwa uwadze wywiad (a to, zaznaczę, jedynie fragmenty wielkiej rozmowy) z Ihorem Lihowyjem pomoże choć o krok przybliżyć się do przełamania „brązowej kurtyny” wokół Szewczenki… historycznym znaczeniu całego Kaniowskiego Naddnieprza. 80-letnia data jest dla nas przede wszystkim możliwością zwrócenia konstruktywnej uwagi władz i społeczeństwa na problemy narodowego rezerwatu, swoistym pretekstem informacyjnym do rozmowy na temat „Szewczenkowski Narodowy Rezerwat: wyzwania czasu”. Właśnie tak określiliśmy temat „okrągłego stołu”, który planujemy zorganizować w Kaniowie w połowie września. Do tej rozmowy zapraszamy praktycznie nieograniczone grono miłośników ukraińskiej kultury narodowej — historyków, architektów, krajoznawców, specjalistów od turystyki, kolegów z muzeów i rezerwatów, i, oczywiście, przedstawicieli władz wszystkich czterech szczebli oraz najszersze kręgi społeczeństwa Ukrainy i zagranicy. Przecież 144-letnia historia grobu Szewczenki w Kaniowie pokazała jego wyrazistość i znaczenie w europejskiej przestrzeni społeczno-kulturowej XIX—XXI w. Jednocześnie obecnie rozwiązujemy także dość konkretne zadania, z których jednym z najaktualniejszych jest zakończenie budowy, renowacja i przystosowanie do wymogów czasu Muzeum Literacko-Artystycznego na Tarasowej Górze, zbudowanego w latach 1934—1939 według projektu W. Kryczewskiego i P. Kostyrki. Niestety (znamienne, że w rozmowie o Szewczenkowskim memoriale w Kaniowie dość często trzeba — Tak już skonstruowany jest nasz wzrok (nasza spekulatywność), że do widzenia perspektywy i adekwatnego postrzegania retrospektywy każdego zjawiska potrzebne są znaczniki — niechby i umowne… Ihorze Dmytrowyczu, a czym dla Pana jest jubileuszowa data — 80 lat od dnia założenia Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie? Jaka jest jej doza umowności, skoro odliczanie można by prowadzić i od 1918, i od 1923 roku?.. — Data ogłoszenia grobu Szewczenki Państwowym Rezerwatem jest w istocie szczególnym dniem w historii memoriału, ponieważ właśnie od 20 sierpnia 1925 roku w Kaniowie działa państwowa instytucja, której głównym powołaniem jest troska o zachowanie grobu narodowego geniusza i szerzenie wiedzy o nim. Oczywiście, nie bez ideologicznego zabarwienia, jak to przewidywało i Postanowienie Rady Komisarzy Ludowych z 20.08.1925 r., i pierwsze Statuty Państwowego Rezerwatu z 1926 roku. Ważne, że świętując początek nowego etapu w historii grobu Szewczenki, nie zapominamy o wydarzeniach z 1918 roku i oddajemy należny szacunek S. Petlurze, P. Skoropadskiemu, W. Koroliwowi-Staremu, W. Naumence — wszystkim, którzy w tych krótkich okresach ukraińskiej państwowości podejmowali pierwsze (i, niestety, z wiadomych przyczyn mało efektywne) próby objęcia państwową opieką Tarasowej Góry w jej unikalnym przyrodniczo-krajobrazowym otoczeniu i niezwykłej histo- Studenci i wykładowcy, muzealnicy i pisarze — uczestnicy pleneru W 1845 i 1859 roku Taras Hryhorowycz Szewczenko gościł u przyjaciela — lekarza miasta Perejasławia A. O. Kozaczkowskiego. Właśnie tam Kobziarz 25 grudnia 1845 roku napisał swój genialny „Testament”. Perejasławszczyzna natchnęła go do stworzenia jeszcze dwunastu szeroko znanych arcydzieł poetyckich, wśród których są „Kaukaz”, „Najemnica”, „Psalmy Dawidowe”, „I umarłym, i żywym...”, oraz siedmiu rysunków i akwareli. W połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku ówczesny dyrektor Perejasławia używać tego zwrotu-oceny wydarzeń i zjawisk), w tych dramatycznych dla ukraińskiej kultury latach tym wybitnym architektom tak i nie udało się wcielić w życie swoich planów, ponieważ przez cały czas budowie muzeum towarzyszyły pauzy, które z technologią miały niewiele wspólnego. W tragicznym 1937 roku pod zarzutami politycznymi aresztowano dyrektora rezerwatu M. Stretowycza, inżyniera budowy K. Dukalskiego, księgowego D. Stremeckiego, przewodnika S. Derewę, a i nad samymi architektami zawisła wtedy realna groźba represji, ponieważ czujni czekiści dostrzegli w planie muzeum wielki krzyż — rzekomo echo krzyża-pomnika, który wieńczył Wielką Mogiłę w latach 1884—1923... — Do swojego jubileuszu rezerwat (w szczególności jego kierownik) podszedł nie tylko ze starymi nierozwiązanymi problemami, ale i z nowymi pomysłami. Chodzi o koncepcję Szewczenkowskiego Centrum Narodowego. A czy nie oznacza to przypadkiem, że format, w jakim rezerwat i muzeum dotychczas funkcjonowały, wyczerpał się? — Rzeczywiście, działalność rezerwatu w całości, a w szczególności muzeum, w dalekim stopniu nie odpowiada potrzebom czasu, co, właściwie, jest charakterystyczne dla większości placówek muzealnych Ukrainy, które, moim zdaniem, już dawno przeżywają kryzys systemowy z całego szeregu obiektywnych i subiektywnych przyczyn. Dlatego opracowujemy obecnie jeden z kierunków wyjścia z kryzysu, który przewiduje transformację dość zamkniętego i mało efektywnego, bo zrodzonego przez długotrwałe warunki „siedzenia w okopach” i działania w pojedynkę, obecnego schematu Muzeum-Rezerwat w projekt pod nazwą „Szewczenkowskie Centrum Narodowe” (lub „Narodowe Centrum Tarasa Szewczenki”), który przewiduje szeroką i głęboką integrację wszystkich naukowych oraz kulturalno-oświatowych instytucji szewczenkowskich, działających na Ukrainie i za granicą. Da to możliwość połączenia wysiłków, póki co z różnych przyczyn rozdzielonych, muzeów szewczenkowskich, rezerwatów itp. w badaniu i popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki, powiedziałbym nawet, swoistego wszczepienia Tarasa Szewczenki w ukraińskie społeczeństwo, a także w procesy eurointegracyjne Ukrainy. Przecież wiadomo, że przynajmniej 5—6 pokoleń Ukraińców żyje w polu siłowym „Kobziarza” Szewczenki, i cała najnowsza historia narodu jest nieodłączna od Tarasa Szewczenki. Chce ktoś tego czy nie, ale tak było, tak jest i tak będzie... Nowa koncepcja działalności narodowego rezerwatu wyrasta z przeszłości Szewczenkowskiego memoriału — pewnych tradycji i rytuałów, założonych jeszcze przez naszych poprzedników w drugiej połowie XIX w. i miała swoją precyzję przez cały XIX w. Tutaj jaskrawo wi-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn