Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

NASZA KSIĄŻKA

Слово Просвіти, №35 за 2008 рік

Nadia KYRIAN Kiedy trafiłam na wystawę książek poświęconą Dniu Niepodległości Ukrainy, która odbywała się od 18 do 21 sierpnia w Ukraińskim Domu w Kijowie, przypomniał mi się wers z wiersza Ołeksandra Ołesia: „Z żalem radość się objęła…” I przez cztery dni, z kimkolwiek rozmawiałam, to odczucie tylko się wzmacniało. Bardzo wyraźnie wybrzmiało to u znanego poety Wasyla Wasylaszki: „Wchodzimy na luksusową wystawę książek, na której jest około 200 wydawnictw. Jeśli postać przy każdym stoisku godzinę, przeglądając książki — potrzeba miesiąca. A jeszcze jest tu wystawa płócien, poświęcona 1020-leciu Chrztu Rusi. Zadziwiające obrazy świętych ojców, archaniołów, książąt, hetmanów, działaczy kultury i sztuki. To jednocześnie i Trietiakowka, i nasze muzeum sztuki, i Luwr, i Ermitaż… Odczucie święta. Ale rzuca się w oczy całkowita nieadekwatność tego luksusu… i słabej reklamy. Obok towarzystwa „Znannia”, gdzie pracuję, jest jakiś bazar, gdzie sprzedają rzeczy gospodarstwa domowego. O nim 20 razy dziennie informuje radio. A tutaj — raz gdzieś się wyłapało, i to niewyraźnie. Jak można przeprowadzać takie wydarzenia i ich nie reklamować?” Na to od razu zwrócił uwagę poeta i prozaik Ihor Siczowyk, który przyniósł na wystawę niemało swoich książek. Oto co powiedział pierwszego dnia: „Ładnie przygotowali, ale nie ma komu jeść. Ludzi jest niezwykle mało. W zeszłym roku w ciągu godziny sprzedałem książek za 300 hrywien, a dzisiaj przez trzy godziny — żadnej. Przyjaciele opowiadali, że kiedy takie wydarzenie przeprowadzano w Bułgarii, to na dwa tygodnie przed tym ich autobusy i trolejbusy były oklejone ogłoszeniami”. Już następnego dnia słuszność tych słów się potwierdziła. Ihor Siczowyk, który po wczorajszej porażce ledwo zmusił się, by znowu pojechać do Ukraińskiego Domu, był mile zaskoczony: nie można było się do niego dostać — tyle było chętnych, by obejrzeć i kupić dobre książki, a do tego jeszcze z autografem! Dziewczynka Nastusia, trzecioklasistka z Wasylkowa w obwodzie kijowskim, która przyjechała z mamą na jarmark, od razu stała się właścicielką aż pięciu! A jej mama, Natalia Anatolijiwna, która pracuje w szkole z internatem dla dzieci z wadami mowy jako zastępca dyrektora ds. wychowawczych, potwierdziła: dowiedziała się o wystawie z telewizji po tym, jak ją otwarto. Wcześniej wzmianki o zaplanowanym wydarzeniu nigdzie nie spotkała. Celowo prenumeruje gazetę „Weekend”, w której zawsze jest repertuar teatrów, wiadomości o wystawach. A o tej — ani słowa. Na jarmarki książki jeździć lubi, tutaj jest niezwykle duży wybór, no i taniej niż w sklepach. Łarysa Łytwyn, metodyk rejonowego wydziału oświaty w Kijowie-Swiatoszynie, również zaznaczyła, że jest wybór literatury w języku ukraińskim dla dzieci, półki z książkami kuszą. „Już któryś raz podchodzę do tego stoiska (wydawnictwo „Grani-T”). Kupiłam dla siostrzeńców książkę rodaka Mykoły Herasymenki „Lot nad czereśnią” oraz Iren Rozdobudko o wybitnych dzieciach. Jestem bardzo zadowolona, że jest dużo literatury edukacyjnej, metodycznej dla nauczycieli. Kupiłam u Mychajła Słaboszpyckiego książkę o Pawle Zahrebelnym z autografem. Zaprosił mnie na przyszły rok do jury konkursu imienia Petra Jacyka. Po raz pierwszy będę brać udział. Tutaj są takie ciekawe spotkania!” Spotkania są naprawdę ciekawe, można nie tylko wziąć autograf — sesje autografów prowadziły Zirka Menzatiuk, Dmytro Czerednyczenko, Wołodymyr Osypczuk, Hałyna Tarasiuk, Wasyl Wasylaszko, dwutomnik „Nie tylko o sobie” sprzedawał Bohdan Horyń, i kogo tam tylko nie było! Dzielili się wrażeniami; kto chciał, mógł poznać historię powstania wielu książek. Rozmawiałam z Wałentyną Szewczuk, wdową po pisarzu Wasylu Szewczuku, która sprzedawała jego książkę „Pasje za Mykołą” — o Mykole Łysence. Opowiedziała, jak wcielał się w życie ten zamysł. „Wasyl Andrijowycz bardzo kochał ludzi. Jednak pisać zawsze chciał o wybitnych. Wydał utwory o Skoworodzie, Welesyczu, Szewczence. Zaproponowano mu napis-

s. 11 · strona oryginału ↗

nalność nie ma znaczenia). Ta nagroda istnieje we Francji do dziś. Pogrzeb odbywa się tak, jak chciała Maria. Białe konie, biała suknia artystki. Białe kwiaty. Żałobny kondukt przepływa przez Paryż. Zatrzymuje się przy domu, w którym mieszka Bastien-Lepage. Podnoszą go do okna. Bezsilnym spojrzeniem żegna się z Marią. Po jej śmierci prasa pisała o epistolarnej powieści Marii z Maupassantem. Niektórzy uważali, że ta powieść nie była wyłącznie epistolarna. W latach dwudziestych w Austrii nakręcono nawet film o ich rzekomych miłosnych stosunkach. Wtedy potomkowie Basznircewej zdołali na drodze sądowej zakazać wyświetlania tego obrazu. M. Słaboszpycki szczegółowo zatrzymuje się na przedhistorii (podobnie jak na całej historii) korespondencji Basznircewej z Maupassantem. Maria nie bez podstaw obawiała się o los swojego dziennika. Rozumiała, że matka pod żadnym pozorem nie puści w świat wielu rzeczy, które tam napisała. Maria postanowiła w ostatnich miesiącach swojego życia przekazać swoje zapiski w ręce jakiegoś znanego pisarza, przekazując mu prawo do wydania książki. Pisała do Edmonda de Goncourt, do Émile'a Zoli. Bezskutecznie. Na jej list odpowiedział, jak pisze autor powieści, „pożeracz kobiecych serc”, „niepoprawny kondotier na froncie miłosnym” Maupassant. Składał jej intymne propozycje. Maria zaś w odpowiedzi intrygowała i koketowała. Maupassant wściekał się, że nie może osiągnąć swego i sypał w listach frywolnościami. Maria w odpowiedzi mistyfikowała: Jest Pan, widzi Pan, bardzo naiwny i prymitywny, skoro uwierzył Pan, że pisze do Pana naprawdę kobieta, a ja nie jestem kobietą, jestem mężczyzną, nauczycielem liceum… Maupassant w odpowiedzi wybuchnął brutalnym słownictwem, nazywając swego korespondenta oszustem, literą, szczurem, i zaproponował mu adresy paryskich burdeli ze swoimi rekomendacjami oraz charakterystykami tamtejszych cen i poziomu obsługi klientów. Maria zdezorientowana — nie tego spodziewała się po korespondencji z Maupassantem. Nie była już w nastroju do flirtów ani do epistolarnych wojen. Czuła się urażona. „Nie jesteś mnie wart… — pisze w jednym z ostatnich listów do Maupassanta. — Nasza korespondencja mnie zmęczyła…” Jak pisze M. Słaboszpycki, obecnie na świecie istnieją setki książek o Marii Basznircewej. Zdecydowana większość autorów zachwyca się jej młodym talentem i olśniewająco jaskrawym życiem. Są też tacy autorzy, którzy specjalizują się w demaskowaniu Basznircewej, oskarżając ją o egocentryzm i patologiczną próżność. Szczególnie popularne były te motywy od końca XIX do lat dwudziestych XX wieku, kiedy feminizm nie stał się jeszcze potężnym tendencją światową, mając liczne przedstawicielstwa we wszystkich rozwiniętych krajach świata. Z Basznircewą walczyli przede wszystkim przedstawiciele męskiej połowy ludzkości. W swoim „Dzienniku” artystka odważyła się wyartykułować te ambicje i pretensje, które w owym czasie w mężczyznocentrycznej Europie nie były kobietom dozwolone (przypomnijmy: „kirche, kinder, küche”). I jej zasługa nie polega jedynie na tym, że powiedziała społeczeństwu wiele z tego, co feministki wzięły na swój sztandar. Gdyby w „Dzienniku” było tylko to, dawno by o niej zapomniano. Dmytro Doncow przenikliwie określił rolę pisarki Basznircewej (we Francji jest znana nie tylko jako artystka, ale także jako pisarka), nazywając ją prekursorką egocentryzmu w literaturze europejskiej. Zatem powieść Michaiła Słaboszpyckiego to historia młodej, niespokojnej duszy z jej grandiozalnymi nadziejami i rozległymi zamiarami. Wiele w tym życiu się nie spełniło, dlatego że Basznircewej tak mało dni na ziemi było jej dane. Ale stała się jedną z tych bohaterek ludzkości, którymi od tylu już pokoleń nie przestają się zachwycać. Michaił Słaboszpycki przytacza tak wymowny fakt: „Dziennik” Basznircewej ukazywał się w przekładach na wszystkie główne języki Europy. Tylko w USA wydano o niej 39 książek. W tym roku obchodzi się 150-lecie urodzin Basznircewej. Uroczystości z tej okazji oraz konferencje naukowe odbywają się w różnych krajach świata, szczególnie w tym kontekście wiele ich odbędzie się we Francji i USA. Dlatego ważne jest to, że na Ukrainie ukazała się ta wspaniała książka Michaiła Słaboszpyckiego, która daje logicznie przekonującą wersję złożonego, jasnego i burzliwego życia władczyni wielu talentów, Marii Basznircewej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn