Strona · s. 12strona oryginału ↗
Niepojęty kosmos ukraińskiej pieśni
Слово Просвіти, №35 за 2008 рік
Ołeksandr Jewtuszenko
Ktoś z uczonych etnografów zauważył, że mamy zaledwie zarejestrowanych ludowych pieśni niemal 600 tysięcy. Żaden z krajów nie może się pochwalić taką statystyką. W większości z nich od dawna nie ma już żywych nosicieli kultury ludowej, u nas zaś ta warstwa starszych ludzi, niestety, szybko się zmniejsza. Od niedawna w Ukrainie obserwujemy prawdziwy renesans ludowej pieśni wśród… profesjonalistów. O pozytywnym i globalnym powrocie społeczeństwa do własnych korzeni świadczy znakomity serial graficzny Mykoły Kocziubeja „Ukraińska pieśń”. Wśród mnóstwa gatunków artysta nie bez powodu wybrał kolędy, pieśni kozackie, czumackie, wiosenne wiosenki-hajiwki. Wszystkie razem tworzą prawdziwy archetyp narodu. Kiedyś człowiek rodził się, żył, pracował i umierał z
Tymisz Laszczuk, m. Kijów
Święty Paweł, przekonując o potrzebie modlitwy w ojczystym języku, pouczał: „Gdy modlę się w obcym języku, to choć mój duch się modli, to mój rozum pozostaje jałowy”. Kiedy zaś w sztuce dominuje rozum, a ducha brak, dzieło jest niepełnowartościowe. A kiedy napełnia się ono duchem, emocjonalna siła dzieła wzrasta i oglądamy obraz, nawet nie wnikając w treść, przejmujemy się nastrojem i przenika nas duchowa energia. Ta cecha właściwa jest obrazom Walerija Franczuka – po brzegi! Z czasem treść dzieł ulega zapomnieniu, lecz duch, energia, którą promieniowały obrazy, żyje. Znaczące i uderzające wystawy indywidualne miały miejsce u W. Zareckiego, F. Humenjuka, W. Zadorożnego, A. Antoniuka, T. Jabłońskiej. Do nich, pod względem siły wrażenia i zachwytu, dołączam wystawę Walerija Franczuka „Dzwony pamięci”. Przed tą wystawą jakby nie zauważałem Walerija Franczuka, nie wyróżniałem go spośród masy artystów, może tylko nieco dłużej oglądałem jego obrazy. „Dzwony pamięci” rozpoczynały się w dwóch niewielkich salach. Przechodzisz przez nie, jakbyś był wśród błogosławionego ognia, który promieniowały obrazy, a w większej sali obrazy wybuchały protuberancjami. Tragiczny temat odbierasz jako optymistyczny, z pieśnią na ustach. Pieśń pełniła funkcję magiczno-obrzędową, była swoistym życiowym kompasem i kamertonem. To zupełnie nie ten dzisiejszy popowy tandetny szajs, od którego nie ma gdzie uciec. Pieśń harmonizowała życie ludzi, była zbiorową duszą i w końcu stworzyła naród. Każdy arkusz Koczubeja to jak monumentalne malowidło, jak wielowarstwowa freska wieków. Wzniosłe postacie Zbawiciela i Bogurodzicy jakby skupiają wokół siebie życie i losy zwykłych ludzi. Zwłaszcza losy twórców heroicznego eposu – zaporoskich kozaków, których widzimy na czajkach, symbolach prawosławnej wiary, za którą przelewali krew w bitwach z bisurmanami. To, że pieśń czumacka istniała jako odrębny gatunek, świadczy o ogromnym szacunku ludu dla tego rzemiosła. Czumaków z ich wędrownym życiem romantyzowano, wynoszono ponad innych. Artele czumackie ze swoimi cechowymi ... idyllę, bo jest pełna słonecznych barw, którymi bogata jest nasza ziemia. Wydaje się, że takiego cudu mógł dokonać tylko ukraiński artysta, przepełniony po brzegi duchem ukraińskim. Wspomnę obraz, na którym przedstawiono kobiety. Głód sprawił, że były jednakowe wiekiem. Są wychudzone i wyniszczone. Życie w nich ledwie się tli, a one śpiewają! I tylko w oczach – iskierki. Śpiewają, bo ciało jest śmiertelne, a duch niezniszczalny. Od dawna żyje we mnie przekonanie o wielkości ukraińskiej sztuki i całej kultury – od początków po dzień dzisiejszy. Prawda, w jednym z artykułów o socrealizmie (w którym dostrzegam wiele osiągnięć) przejąłem się myślą, że we współczesnym malarstwie, jeśli nie upadek, to stagnacja. Twórczość Franczuka pokonała mój sceptycyzm i zaszczepiła nadzieję, że ukraińskie malarstwo się rozwija i wysuwa na czołowe miejsca utalentowanych twórców, mimo tego surogatu, który dziś wychwalają szmatławi pismacy „od sztuki”. Jeśli w czasach duchowej tyranii ukraińskie malarstwo wzbogaciło się arcydziełami, to i „żółty diabeł” nie pokona prawdziwego artysty, przepełnionego miłością do ojczystej ziemi i pragnieniem opiewania jej piękna. Franczuk studiował na wydziale graficznym. Lecz nie wszyscy ci, którzy studiowali na wydziale malarstwa, ... Czumacy, żyjąc według swoich zasad, niepisanych kodeksów honoru i swoistego sposobu życia, wyróżniali się tym, że stworzyli własną subkulturę, unikalne tradycje, swoje pieśni. Najlepszym komentarzem do arkusza „Pieśni czumackie” jest wypowiedź muzyka Romana Krila z zespołu „Oczeretiany Kit”, który wykonuje autentyczną pieśń czumacką: „Odkryliśmy dla siebie nowy świat – świat przenikliwego, a zarazem spokojnego melosu, a także pogardliwego stosunku czumaków do samych siebie i, przeciwnie, najwyższego szacunku dla pracowitych wołów”. Jakby na potwierdzenie tego widzimy wołu w centrum kompozycji, uświęconego przez artystę z wielką czcią. Pieśń ukraińska to najwyższy przejaw narodowej duszy z jej głębią, sakralnością i pięknem. To Kosmos, który do końca nie został pojęty. Cztery wizje Wszechświata ukraińskiej pieśni – na graficznych arkuszach Mykoły Koczubeja.
Pisці. Malarstwo — od Boga. Dał Bóg talent — pracuj, a będzie ci wynagrodzone. Artysta jest pełen energii i pragnienia pracy. Jego dewiza: ani jednego dnia bez pociągnięcia pędzlem. Po zimowej wystawie zorganizował jeszcze dwie wystawy nowych prac (pejzaży), na których ujawniła się jeszcze jedna strona jego talentu — szczery liryzm. Pisać o malarstwie to to samo, co pisać o muzyce. Muzykę trzeba słuchać, a malarstwo — oglądać, i żadne słowa nie zastąpią tej energii, jaką promieniują farby czy dźwięki. Malarstwa Franczuka nie da się ocenić po jednym czy kilku obrazach, trzeba oglądać jego wystawy, a jeśli macie zmysł do piękna, będziecie zachwyceni. To artysta nie tylko niegasnącej energii, lecz także silnej woli, dlatego nie mogą go pokonać ani niesprawiedliwe potępienie, ani szczera pochwała. Wierzę, że blask Szewczenkowskiego medalu na piersi go nie oślepi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
