Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

ŚWIĘTY CZŁOWIEK, czyli ZAFASCYNOWANIE PROFESORA ANATOLIJA FOMENKI

Слово Просвіти, №35 за 2008 рік

Lesia STEPOWYCZKA. Anatolij Fomenko to kontynuator szlachetnego dzieła takich katerynosławskich mecenasów jak O. M. Pol, D. I. Jawornycki, J. P. Nowycki, M. W. Rodzianko, M. A. Iwanenko oraz innych, którzy wnieśli znaczący wkład w powstanie i rozwój naszego muzeum historycznego. I nie tylko dniepropetrowskiego. Tak oto w 1989 roku profesor-kolekcjoner Fomenko podarował Narodowemu Muzeum T. H. Szewczenki w Kijowie kolekcję przedrewolucyjnych pocztówek, odznak i eksponatów filatelistycznych poświęconych Kobzarowi. Kiedy w mieście Palermo (Kanada) spłonął dom-muzeum T. H. Szewczenki i pojawiła się kwestia jego odbudowy, Anatolij Kuźmycz przesłał tam duży zbiór przedrewolucyjnych i radzieckich pocztówek, odznak oraz kopert z nadrukiem, poświęconych T. Szewczence. O tej akcji informowało czasopismo „Pamjatky Ukrajiny” (nr 1, 1990). Ale prawdziwie „książęcy dar”, składający się z 1600 eksponatów, Anatolij Kuźmycz przekazał w 1999 roku muzeum „Literackie Naddnieprze” (oddział Dniepropetrowskiego Muzeum Historycznego im. D. I. Jawornyckiego). Warto wspomnieć także o podarunku z 1990 roku dla „Domu-Muzeum D. I. Jawornyckiego” (oddziału tego samego muzeum historycznego) w postaci własnego egzemplarza książki historyka-akademika „Zaporoże w pozostałościach starożytności i podaniach ludu”, którą z wieloma uzupełnieniami D. I. Jawornycki przygotował do druku. Niedawno ujrzała ona światło dzienne w Dniepropetrowsku. — Kiedy i dlaczego zaczął Pan zbierać szewczenkianę? — pytam profesora. — Twórczością T. Szewczenki fascynowałem się od dziecięcych lat. W naszej rodzinie, dzięki rodzicom, panowała atmosfera wielkiego szacunku dla poety: mieliśmy w domu „Kobzarza”, śpiewaliśmy pieśni do jego słów, deklamowaliśmy wiersze. Potem uczyłem się w ukraińskiej siedmioletniej szkole w osadzie przy kopalni soli im. Tarasa Szewczenki (to na Donbasie). I sama szkoła również nosiła imię Wielkiego Kobzarza. W największej sali lekcyjnej oraz w auli wisiał duży portret T. Szewczenki, na korytarzu szkoły była stale czynna wystawa poświęcona jego życiu i działalności; corocznie aktywnie obchodzono dni urodzin poety, w przygotowaniu i przeprowadzeniu których pod kierunkiem nauczycieli brali najaktywniejszy udział uczniowie wszystkich klas. Szczególnie zapadły mi w pamięć obchody 125-lecia urodzin T. Szewczenki (byłem wtedy w szóstej klasie). Z jakim entuzjazmem się do nich przygotowywaliśmy! Robiliśmy na wystawę rysunki z wizerunkiem Tarasa Hryhorowycza oraz na tematy jego utworów. Szkolny chór (śpiewałem w nim) uczył się pieśni do jego wierszy: „Gdy umrę, pochowajcie”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, „Dumy moje, dumy moje” i innych. A jak uroczyście odbywało się czczenie Tarasa! Jak natchnienie śpiewaliśmy i deklamowaliśmy jego wiersze! Czyż takie rzeczy można zapomnieć?! Z wielką wdzięcznością wspominam naszego nauczyciela języka ukraińskiego i literatury Wołodymyra Iwanowycza Szaprana, który na lekcjach i spotkaniach kółka literackiego ukazywał nam wyjątkowe znaczenie Tarasa Szewczenki dla Ukrainy. Słucham Anatolija Kuźmycza, tak pokrewnej duszy, i wspominam swoje dzieciństwo. Drugą i prawie całą trzecią ćwierć roku szkolnego 1963—1964 nasza ukraińska szkoła z internatem nr 5 w Dniepropetrowsku tętniła życiem. Codziennie po obiedzie jedna trzecia szkoły — uczestnicy chóru (stu uczniów od pierwszej do ósmej klasy) — zbierała się w auli, ustawiała na scenie i rozpoczynała się próba przedstawienia literacko-artystycznego. Ryczały puzony i trąbki — to szkolna orkiestra dęta przygotowywała suitę jubileuszową. Trwały przygotowania do międzyszkolnej olimpiady poświęconej 150-leciu urodzin Tarasa Szewczenki. Śpiewaliśmy „Dumy moje”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” oraz „Testament”. Dyrektor szkoły, frontowiec Andrij Mykołajowycz Pawłow, sam czuwał nad przebiegiem wydarzeń, bywał na większości prób i biada temu uczniowi, który bez ważnej przyczyny opuszczał to odpowiedzialne widowisko. Na olimpiadzie obwodowej zajęliśmy miejsce na podium i całą naszą klasę 5-A nagrodzono wycieczką do miasta Sewastopola. Tak oto Kobzar przyczynił się do podróży dzieciaków nad Morze Czarne, gdzie również występowaliśmy z naszym szkolnym repertuarem. Nigdy nie zapomnę tej krymskiej szewczenkowskiej wiosny… Pamiętam, w pierwszej klasie zadano nam nauczyć się wiersza Tarasa Szewczenki. Szłam korytarzem i mruczałam pod nosem wersy, które lekko, jakby same układały się w duszy. Rozkoszowałam się słowami, ich melodią, jakby to była pieśń: …świta, Kraj nieba płonie, Słowik w ciemnym gaju Słońce wita. Cichutko wiatr wieje, Stepy, łany marzą, Między jarami, nad stawami Wierzby zielenią się. Wiedzą, co to „stepy, łany” — myślałam i latałam. I po raz pierwszy te skrzydła dał mi fragment poematu Szewczenki „Sen”. Pierwszy dotyk Tarasa — a wraz z nim samego Boga — do mojej dziecięcej duszy. Za oknem deszcz, a nasza z profesorem rozmowa niespiesznie płynie dalej. — W tamtych odległych przedwojennych latach pojąłem istotę i wielkość Szewczenki, jego czynu dokonanego dla naszego narodu, dla jego duchowego rozwoju — mówi profesor Fomenko. — Właśnie dlatego, w 1943 roku zostając żołnierzem czynnej Armii Czerwonej, zabrałem ze sobą z domu najcenniejszą relikwię — „Małego Kobzarza”, wydrukowanego w 1917 roku w moskiewskim wydawnictwie „Widrodżennia” i nabytego przeze mnie w czasie okupacji na targu w mieście Artemiwsk. Zachowałem go mimo tego, że „przeszedł” ze mną przez frontowe doświadczenia (ciężkie zranienie, szpitale itp.). A po wojnie studiowałem na Uniwersytecie Kijowskim, który, tak jak droga mi szkoła siedmioletnia, nosi imię T. H. Szewczenki. Właśnie wtedy zacząłem, mimo ograniczonych studenckich możliwości finansowych, zbierać szewczenkianę. — Przekazał Pan Muzeum Historycznemu im. D. Jawornyckiego (wersja: wiertła), bandurę, na której płycie wierzchniej znajduje się wizerunek poety, portrety i inne rzeczy. — Anatoliju Kuźmyczu, które z przekazanych przez Pana eksponatów są szczególnie cennymi rarytasami? — Do takich należą: za życia wydany „Kobzar” Szewczenki z 1860 roku, wydany dzięki mecenatowi znanego ukraińskiego ogrodnika Płatona Symyrenki, jeszcze „Kobzar” w wydaniu praskim z 1876 roku, „Poezje” T. H. Szewczenki. Zakazane w Rosji”, wydrukowane w Genewie w 1890 roku, pięknie wydane w 1886 roku w Petersburgu (w wariancie prezentowym), „Hajdamacy” z rycinami znanego artysty O. H. Slastiona z jego osobistą dedykacją książki dla Spicyna. A przedmowę do poematu napisał D. I. Jawornycki. Z późniejszych wydań — „Kobzar” z 1931 roku z ilustracjami Wasyla Sedlara, represjonowanego przez radzieckie organy, „Kobzar” w trzech książeczkach, wydrukowany w 1947 roku przez Ukraińców w Niemczech Zachodnich w obozie dla osób przemieszczonych ze słowami na okładce „Na obczyźnie”. Wśród innych eksponatów można wyróżnić radziecki medal brązowy z 1939 roku, francuskie i polskie medale brązowe, znaczki obozowe przemieszczonych Ukraińców w W Ukrainie nikogo tak nie szanują, jak Tarasa Szewczenkę. Lecz wśród jego wielbicieli godni uwagi i podziwu są ci, którzy nie ograniczają się do biernej miłości, a robią wszystko, by spuścizna sławnego Kobziarza stała się dorobkiem tysięcy i tysięcy ludzi. Do takich w Dnieprze-Siczosławiu należy Anatolij Kuźmycz FOMENKO. Nie pierwszy raz jestem gościem u tego człowieka. I jaka by nie była niepogoda za oknem, jaki by nie był przygnębiony nastrój, w przytulnym akademickim gabinecie profesora niechybnie rozgrzeje się dusza i zaprze dech, gdy spotkasz się wzrokiem z Tarasem Hryhorowyczem. Jego portretów na ścianach jest niemało. Wzruszeni, przewracamy strony rarytasu — wydanej w 1886 roku w Petersburgu książki „Hajdamacy”, oglądamy starodawne ryciny artysty O. H. Slastiona, profil Kobziarza w trumnie, czytamy przedmowę do poematu, napisaną przez D. I. Jawornyckiego. Większą część swojego życia Anatolij Kuźmycz zbiera wszystko, co ma związek z Tarasem: jego utwory i to, co napisano o nim, pocztówki, medale, odznaki, znaczki pocztowe i koperty z nadrukiem, ekslibrisy itp. Całe to kolekcjonerskie bogactwo gromadził nie tylko dla własnego intelektualnego wzbogacenia, nie dla pychy i samozadowolenia, a bardziej dla szerzenia myśli Szewczenki, dla popularyzacji słowa Tarasa wśród szerokiego ogółu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn