Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

TRZY AUTOPORTRETY DMYTRA KREMENIA

Слово Просвіти, №35 за 2008 рік

DO 55. ROCZNICY URODZIN POETY Mykoła SULYMA Po rozmowie z Dmytrem Kremeniem na myśl przychodzi „Słowo o wyprawie Igora” z jego niezgłębioną skalą opowieści, z niedoścignioną symultanicznością: „Konie rżą za Sułą – dzwoni sława w Kijowie; trąby trąbią w Nowogrodzie – stoją sztandary w Putywlu”. Najwyraźniej Dmytrowi Kremeniowi pisane jest w rodowodzie – ogarniać wzrokiem swoje i nasze życie od irszawskiej wsi Sucha aż po południowe stepy, gdzie pachnie Scytią, gdzie odbija się echem burzliwe życie Olbii, gdzie jeszcze do dziś z głębi tysiącleci skrzypią koła rzymskich rydwanów, słychać tętent ordyńskich koni… Już w „Autoportrecie-75” wzrok Kremenia szybuje od stołu z „kieliszkiem śliwowicy”, przy którym siedzą słynni surrealiści Ferenc i Iczy Semanowie, do Sniatynia, do więzień, w których wołają Stus i Paradżanow. W „Autoportrecie-XXI” poeta wspomina Scytów, czasy, gdy kraj dekorowali „dziewczyna z wiosłem i pionier”, M. Chruszczowa i chruszczowki, jazz… Ważny w dorobku Kremenia jest „Autoportret ze świecą”. Przywraca on nas do czasów, gdy poecie skonfiskowano rękopis pierwszego zbioru, gdy łamano ludzkie losy... Dmytro Kremień, absolwent Użhorodzkiego Uniwersytetu Państwowego, został skierowany do pracy nauczycielskiej w osiedlu typu miejskiego Kazanka w obwodzie mikołajowskim. W „Autoportrecie ze świecą” poeta wspomina: Przybyłem z innego kraju W ten małorusko-ruski Prowans. O nieznośności sytuacji, w której znalazł się Kremień, świadczą wiersze. Oglądając się na tamte lata, oczywiście rozumiemy, że przeprowadzka Dmytra Kremenia na Mikołajowszczyznę miała swoje podłoże. Ci, którzy podejmowali decyzję o skierowaniu Dmytra na mikołajowskie zesłanie, przeliczyli się, tak jak ci, którzy wysyłali Owidiusza na południe dzisiejszej Ukrainy, a Szewczenkę – do Azji… Na zesłaniu u poetów otwierało się trzecie oko, zaczynali widzieć i czuć to, czego w stołecznym zgiełku nie widać. Mikołajowszczyzna dała Kremeniowi historyczną dal, szerokie tło, na które można projektować przeszłość i teraźniejszość, przypominać o wielkości ziemi, na której żyjemy. Oczywiście, te projekcje czasami rzucają na współczesnych cień, wskazują na niewspółmierność wielkich czynów naszych przodków i współczesnych. Tak, jak w passusie z eseju Dmytra Kremenia „Kozak Mamaj w gwiazdozbiorze mankurta”: „A tutaj, w Oczakowie, mimowolnie myślisz kategoriami historycznymi. Na tej ziemi przelatywali kiedyś scytyjscy jeźdźcy, pędziły hordy królów Dariusza i Aleksandra Macedońskiego, Iskandera Dwurożnego, jaśniał śnieżnobiały chiton olbiopolity – w godzinie zadumy, po krwawej łaźni światowej, ponad limanem brzmiał głos kitarzysty, o, ona, kitara, złożona w magazynie muzeum krajoznawczego… A w czasach bliższych – nienasycone armie Imperium Osmańskiego, janczarzy-mankurci, tatarskie hordy plądrowały tę ziemię, i stawały do walki kozackie palanki – ówczesne strażnice, posterunki graniczne, dumnie i nieprzystępnie stał Kozacki Gród, który dopiero teraz poszedł pod wodę jednego ze zbiorników Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej, obok „miasta Jużnoukraińska”, jak je nazwano: „prośba taka była u romantycznych atomobudowniczych”, i na terytorium suwerennej dyniowej republiki powstała taka inwazyjna nazwa”. Dmytro Kremień przeżył na Mikołajowszczyźnie trzydzieści trzy sakralne lata, „zapomniawszy o istnieniu w Karpatach i o istnieniu tajnych kancelarii”, przeżył, niech nawet „emigrując w siebie”. Ta emigracja w siebie na zesłaniu objawiła nam poetę Dmytra Kremenia, autora prawie piętnastu książek, z których jedna – „Pektorał” – została uhonorowana Nagrodą Szewczenki. W jubileuszowym miesiącu pojawią się nowe wybory wierszy w periodykach jako strony przyszłych książek. Jednym słowem, 55. rocznicę urodzin poeta wita w dobrej formie, w zgodzie z natchnieniem. Pisze, bo ma co powiedzieć czytelnikowi. Wszak jest potomkiem tych ukraińskich poetów, którzy przez wszystkie wieki niestrudzenie odbywali lot w wulkanicznej magmie Słowa.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn