Eurooffensywa przeciw bezczynności polityków (czytaj na str. 3)
Fot. Petro Antonenko
SOŁOWIECKIE WYWIADY
UKRAIŃSKIE — KREATYWNE!
Tłumaczenie maszynowe
W przededniu nowego roku szkolnego media poinformowały o kolejnej reformie na niwie oświatowej: kolegium Ministerstwa Oświaty zatwierdziło projekt Koncepcji kształcenia profilowego. Począwszy od 1 września 2018 roku, na uczniów klas 10—11 czekać będą cztery specjalizacje: przyrodniczo-naukowa, matematyczna, język i literatura ukraińska, języki obce. Każda z nich przewidywać będzie pogłębione studiowanie odpowiednich dyscyplin. Poza tym obowiązkowych przedmiotów pozostaje tylko sześć: język i literatura ukraińska, język obcy, historia, matematyka, przyrodoznawstwo (dokąd planuje się sprowadzić pozostałości fizyki, chemii i biologii) oraz wychowanie fizyczne. Każdy z przedmiotów będzie studiowany w wymiarze 3 godzin tygodniowo. Zatem niby wszystko jest bardzo progresywne: wreszcie nasza szkoła średnia będzie przygotowywać absolwentów mniej więcej gotowych do przyszłego zawodu. Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, pisarz. Jednak dlaczego wśród specjalistów rozbrzmiewały głównie głosy niepokoju? Dlaczego przeciwko koncepcji wypowiedzieli się faktycznie wszyscy uczestnicy okrągłego stołu, zorganizowanego przez komitet Rady Najwyższej do spraw nauki i oświaty (wśród nich nie tylko eksperci i nauczyciele, ale także dwaj akademicy-sekretarze Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych, którzy z racji obowiązków powinni taką reformę opracowywać)? Dlaczego listy z prośbą o istotne skorygowanie koncepcji wysłały do Ministerstwa Oświaty Narodowa Akademia Nauk, Ukraińskie Towarzystwo Fizyczne, Ukraińskie Stowarzyszenie Astronomiczne oraz inne branżowe stowarzyszenia naukowców i wykładowców? Dlaczego Ministerstwo nie posłuchało żadnej z tych propozycji i zatwierdziło kontrowersyjną koncepcję? Spróbujmy odpowiedzieć na wszystkie te pytania. Zdaniem specjalistów kluczowym elementem systemu oświaty jest wybór dyscyplin obowiązkowych do nauki dla wszystkich uczniów, niezależnie od wybranego profilu kształcenia. Światowe doświadczenie pedagogiczne przekonuje: dyscypliny zawierające informacje o najważniejszych osiągnięciach ludzkości w jej wieloaspektowej działalności powinny stanowić podstawę kształtowania wykształcenia i ogólnej kultury nowego pokolenia. W związku z przyspieszonym postępem naukowo-technicznym opanowanie informacji o najważniejszych procesach i właściwościach otaczającego środowiska, uzyskanych w matematyce i naukach przyrodniczych — fizyce, biologii i chemii — jest skrajnie niezbędne dla każdego wykształconego człowieka. Nie mniejsze znaczenie dla kształtowania podstaw humanistycznego światopoglądu ma także komponent humanistyczny — historia, język ojczysty i języki obce, literatura i kultura narodowa oraz światowa. Dlatego u ludzi nieobojętnych niepokój wywołało to, że projekt Koncepcji kształcenia profilowego w szkole wyższego stopnia nie przewidywał już nauki fizyki, chemii, biologii, geografii, literatury światowej jako przedmiotów obowiązkowych w klasach 10—11. Nauka tych dyscyplin, rozpoczęta w klasach średnich, faktycznie urwie się po 9 klasie w połowie, co trudno uznać za logiczne. Wspólnym zdaniem czołowych ukraińskich naukowców, akademików NAN Ukrainy Wadyma Łoktiewa, Antona Naumowcia, Jarosława Jackowa, zastąpieniem nauki fizyki, chemii i biologii w żadnym wypadku nie może być przewidziany w projekcie Koncepcji zintegrowany kurs „przyrodoznawstwa” (fizyka, chemia i biologia razem w wymiarze 3 godzin tygodniowo). Jak podkreślano w apelu do ministra Dmytra Tabacznyka od Ukraińskiego Towarzystwa Fizycznego, próba połączenia w jednym kursie tak różnych dyscyplin doprowadzi do tego, że uczniowie odtąd nie będą znali ani fizyki, ani chemii, ani biologii. Faktycznie, w przypadku gdy reforma wejdzie w życie, wymienione dyscypliny będą studiować tylko uczniowie szkół wyspecjalizowanych, a jest ich za mało, aby zaspokoić potrzeby przygotowania wystarczającej liczby wykwalifikowanych abiturientów, którzy będą wstępować na uczelnie wyższe odpowiedniego profilu. A uczniowie większości szkół, nawet jeśli zdecydują się wstępować po 11 klasie na takie uczelnie (przecież dziecko może zmienić wybór dokonany po 9 klasie!), będą realnie pozbawieni możliwości zrobienia tego z powodu braku odpowiedniej wiedzy. Dokończenie na str. 2. 10–11. ANATOLIJ HAJDAMAKA: ZAGROŻONE ŚWIĘTOŚCI. OTCHENASZ MYKOŁY DUBASA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Ile jeszcze zapłaci społeczeństwo za inicjatywy Ministerstwa Oświaty?», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. Eksperci ostrzegali: nieuchronnie odbije się to na spadku zainteresowania kierunkami przyrodniczo-naukowymi, medycznymi, technologicznymi oraz inżynieryjnymi na uczelniach wyższych (przy tym, że nawet dziś państwo odczuwa dotkliwy brak wykwalifikowanych naukowców, medyków, inżynierów, technologów, techników itd.). Odbije się to również na poziomie badań naukowych w tych dziedzinach, w których Ukraina ma dość silną pozycję na arenie światowej. Eksperci podkreślali: doświadczenie innych krajów, w tym USA, nie może być argumentem na korzyść proponowanej reformy. Po pierwsze, w USA jest dość dużo szkół, gdzie dyscypliny o profilu przyrodniczym wykłada się na wysokim poziomie; po drugie, dzięki swoim zasobom kraj ten w znacznym stopniu zaspokaja swoje potrzeby w zakresie kadr najwyższych kwalifikacji poprzez „kupowanie mózgów” za granicą. Taką drogą Ukraina w dającej się przewidzieć perspektywie pójść, najwyraźniej, nie będzie mogła. Dlatego naukowcy i pedagodzy prosili Dmytra Tabacznyka, aby przy dopracowywaniu projektu Koncepcji zachować najlepszy dorobek krajowego szkolnictwa ostatnich dziesięcioleci, który polegał na zapewnieniu wystarczająco wysokiego poziomu wiedzy fundamentalnej, stanowiącej dla dziecka dobrą podstawę do dalszej orientacji w samodzielnym życiu. Rozbrzmiewało też inne istotne ostrzeżenie: profilowe kształcenie średnie rzeczywiście aktywnie zyskuje dziś prawo obywatelstwa na świecie. Ale we wszystkich państwach europejskich czas trwania etapu kształcenia profilowego wynosi od 3 do 5 lat — w tym czasie rzeczywiście można uformować u uczniów głęboką i systemową wiedzę w określonej dziedzinie. Dlatego w ciągu ukraińskich 2 lat (tylko klasy 10 i 11) raczej nie uda się jakościowo zrealizować tego, czego nie udało się dotąd zrobić w żadnym innym kraju kontynentu! Ale tutaj Ministerstwo stało się zakładnikiem popartej przez siebie 3 lata temu (zaraz po dojściu do władzy „donieckiej” ekipy) decyzji, zgodnie z którą Ukraina pilnie przechodziła od nigdy niezrealizowanej 12-letniej europejskiej systemu oświaty (przygotowania do przejścia na nią trwały od 1999 roku) do rosyjskiej 11-letniej. Ta decyzja, formalnie zainicjowana przez ówczesnego przewodniczącego komisji parlamentarnej ds. oświaty, „regionala” Maksyma Łuckiego (choć dla nikogo nie było tajemnicą nazwisko prawdziwego inspiratora), już kosztowała państwo i społeczeństwo niezwykle wiele: podręczniki, które starannie przygotowywano przez poprzednią dekadę, trzeba było wyrzucić na śmietnik i zamiast nich rozpocząć przygotowanie nowych. W każdym razie, jak podkreślali ludzie obeznani, kierownictwo Ministerstwa Oświaty jedynie cieszyło się z takiego scenariusza: po pierwsze, pojawiła się możliwość wniesienia do podręczników z historii i literatury niezbędnych „ideologicznych” korekt; po drugie, operowanie wielomiliardowymi środkami budżetowymi (zgodnie z Konstytucją, podręcznikami uczniów u nas zapewnia państwo) otwiera w specyficznych ukraińskich warunkach ogromne dodatkowe możliwości. Jednak już w 2010 roku eksperci podkreślali: straty od „ustawy Łuckiego” na tym się nie skończą. I potwierdziło się to dzisiaj. Przecież wcześniej pod szkołę profilową planowano klasy 10—12 (3 lata, co odpowiada europejskiej praktyce). A w 11-latkę wcisnąć pełnowartościową szkołę profilową już nijak się nie udaje… Zatem podsumujmy: Ministerstwo Oświaty jest gotowe ostatecznie zrezygnować z szerokiego przygotowania fundamentalnego uczniów w imię profilowej specjalizacji, której pełnowartościowo zrealizować w zaproponowanych terminach nie sposób. Nie mówiąc już o „technologicznych” szczegółach: co będzie z tymi nauczycielami fizyki, chemii, biologii, geografii, literatury światowej, których nieuchronnie trzeba będzie zwalniać (bo ich dyscypliny w klasach 10—11 znikną)? Kto napisze jakościowe programy i podręczniki z „przyrodoznawstwa” dla klas 10—11 i kto zdąży przygotować nauczycieli, którzy od 1 września 2018 roku powinni nauczać według tych podręczników i programów? Jak zapewnić wystarczającą liczbę uczniów na specjalizacji przyrodniczo-naukowej, aby pokryć choćby podstawowe potrzeby uniwersytetów technologicznych i medycznych? Odpowiedzi na te pytania nikt dzisiaj nie daje. Dlatego, jeśli koncepcję jednak wcielą w życie, społeczeństwo niemal gwarantowanie otrzyma dużą liczbę absolwentów szkoły z krańcowo niewystarczającym poziomem zarówno ogólnego, jak i profilowego przygotowania. A w to, że Ministerstwo tę koncepcję jednak będzie wdrażać, nie wątpimy: po coż inaczej było ją przyjmować, dając kolejny policzek całej wspólnocie fachowej Ukrainy? W każdym razie stosunek Ministerstwa Oświaty do „dialogu ze społeczeństwem” jest znany: taki „dialog” będzie prowadzony tylko z ludźmi w ten czy inny sposób zależnymi, gotowymi do bezwarunkowego „popierania”. Uwzględniać uwag oponentów resort Dmytra Tabacznyka wcale nie jest nastawiony. W pełni ujawniło się to przy historii o wprowadzeniu w szkole drugiego obowiązkowego języka obcego, która rozwijała się równolegle z dyskusją dotyczącą Koncepcji kształcenia profilowego. Znowu
tak, kto dzisiaj sprzeciwiałby się drugiemu językowi obcemu? Ale, jak zawsze, diabeł tkwi w szczegółach. Godziny na drugi język planuje się wykroić kosztem pierwszego (angielskiego), z nauką którego w większości ukraińskich szkół też nie jest najlepiej. A ponieważ nauczycieli niemieckiego, francuskiego, hiszpańskiego czy polskiego (zwłaszcza na prowincji) jest mało, „drugi obcy” stał się zawoalowanym sposobem powrotu do wiejskich i małomiasteczkowych szkół centralnej Ukrainy… rosyjskiego (który w obowiązującym ukraińskim ustawodawstwie określony jest nie jako obcy, lecz jako język największej mniejszości narodowej). Ten cel szefów Ministerstwa jest tak oczywisty, a nacisk administracyjny, by „zachęcić” uczniów i rodziców do dokonania właśnie takiego wyboru, tak nieukrywany, że należy tylko dziwić się upartości i zdrowemu rozsądkowi tych rodziców oraz uczniów, z których trzy czwarte wybrało jednak niemiecki, francuski, hiszpański i polski, a tylko 23% pogodziło się z „obcym” rosyjskim. Można oczywiście uspokajać się: za pięć lat, zanim przyjęta Koncepcja wejdzie w życie, wiele może się zmienić. Można przyjąć postawę Hodży Nasreddina ze starego dowcipu: w tym czasie, powiadają, niechybnie zdechnie albo emir, albo osioł… Ale lepiej zamiast tego uczciwie uznać oczywistość: wysiłkami Dmytra Tabacznyka i jego zespołu w ciągu trzech lat system ukraińskiej edukacji został odwrócony jeśli nie o 180 stopni, to już na pewno o 90 od tego kursu, którym poruszał się przez poprzednie dwie dekady. Ten system staje się potężnym środkiem wciągania Ukrainy w orbitę „ruskiego miru”. Jednocześnie podejmowane są decyzje, które niszczą autonomię uniwersytecką, pogarszają programy nauczania, czynią absolwentów ukraińskich szkół i uniwersytetów niekonkurencyjnymi. Wszystkie dotychczasowe publiczne próby zainicjowania usunięcia Dmytra Tabacznyka ze stanowiska zakończyły się niepowodzeniem. Opozycja nie tylko nie zdołała zebrać za jego dymisją większości głosów (było to z góry niemożliwe), ale i nie zdołała zrozumiale wyjaśnić obywatelom całej szkody wynikającej z działań ministra i jego zespołu (co powinna była zrobić). W rządzącej ekipie straciła pozycję i wpływy jedyna publiczna oponentka Dmytra Tabacznyka — była doradczyni prezydenta Hanna Herman. Więc po odznaczeniu ministra orderem na Dzień Niepodległości pozostaje czekać na dekret o nadaniu mu tytułu Bohatera Ukrainy… Opozycji nie udało się zaproponować mechanizmów blokowania choćby najbardziej odrażających inicjatyw ministerialnych. Chociaż obecna szefowa parlamentarnej komisji ds. nauki i edukacji Lilija Hrynewycz wykazuje cuda fachowości i wytrwałości, by przynajmniej pokazać społeczeństwu, za co dokładnie będzie ono płacić w wyniku kolejnych decyzji Ministerstwa Oświaty, skutkami prawnymi tego stają się w najlepszym razie kolejne odpowiedzi wymijające z podpisem jednego z zastępców Dmytra Wołodymyrowycza. Jednocześnie realnym osiągnięciem Liliji Hrynewycz do tej pory jest blokowanie ministerialnego projektu ustawy o szkolnictwie wyższym, który ostatecznie przenosi zarządzanie uczelniami w „tryb ręczny”. A szerokiego ruchu społecznego na rzecz zmian w budynku przy prospekcie Peremohy 10 do tej pory nikomu nie udało się rozwinąć. Inteligencja i studenci są nastawieni do tego, co dzieje się obecnie w edukacji, zdecydowanie negatywnie, ale okazują opozycyjność głównie na „Facebooku”. Operetkowe inicjatywy jednodniówki w rodzaju stworzenia „anty-tabacznikowskiej koalicji KAT” raczej dodają punktów wprawnemu w publicznej retoryce ministrowi. Korpus rektorski milczy (jedynie „Mohylance” i KPI udało się obronić w otwartym starciu z Ministerstwem swoją godność i niezależność, — ale za to obie uczelnie płacą zmniejszeniem wolumenu zamówień państwowych na „prestiżowe” specjalności i cięciem finansowania na badania). Oczywiste jest jedno: jeśli ostatecznym wyborem Ukrainy jest „ruski mir”, to Dmytro Wołodymyrowycz rzeczywiście jest dla niej najlepszym ministrem edukacji — zdecydowanym i zdolnym działać bez oglądania się na opinię publiczną. Działać za przykładem Rosji, gdzie władza niedawno odważyła się na skandaliczną reformę Rosyjskiej Akademii Nauk, lekceważąc zdanie absolutnej większości środowiska naukowego. Ale jeśli Ukraina rzeczywiście idzie do Europy, to minister, który nie kryje się ze zdecydowanie negatywnym stosunkiem do fundamentalnych wartości europejskich i narodowych, będzie musiał prędzej czy później odejść. Maksym STRICHA prozaik, artysta i etnograf Szewczenko — bez przesady jeden z duchowych Atlantów naszego państwa, wielki patriota, który poświęcił całe swoje życie Ukrainie. Dzisiejsza lekcja szewczenkowska — to pierwsza wasza lekcja dumy z własnego państwa i swojego narodu”. Ogólnoukraińską lekcję szewczenkowską przeprowadził literaturoznawca, kandydat nauk filologicznych, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy Serhij Anastasijowycz Halczenko. W centrum jego wykładu — „Kobziarz” Szewczenki, główna książka narodu ukraińskiego. Inf. „SP”
Tłumaczenie maszynowe
2 września Pierwszy Narodowy Kanał transmitował Ogólnoukraińską lekcję szewczenkowską, poświęconą 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Inicjatywę zgłosiły Ministerstwo Edukacji i Nauki oraz Fundacja Charytatywna „Wielka Rodzina”, a poparł ją prezydent W. Janukowycz. W odpowiednim zarządzeniu głowy państwa z 27 sierpnia mowa była o przeprowadzeniu lekcji na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. T. Szewczenki. Przewodniczącemu Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu oraz przewodniczącym obwodowych, kijowskiej i sewastopolskiej miejskiej administracji państwowej polecono zapewnić obejrzenie telewizyjnej lekcji szewczenkowskiej przez uczniów ogólnokształcących i zawodowych szkół, co ma zachęcić młode pokolenie do poznawania twórczego dziedzictwa Kobzarza.
Tak więc pierwsza lekcja roku szkolnego 2013–2014 rozpoczęła się od telewizyjnego zwrotu W. Janukowycza do uczniów, ich rodziców i nauczycieli: „Z nami ten jubileusz będzie obchodził cały świat… Genialny poeta,
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
minister spraw zagranicznych Ukrainy w latach 2007—2009: — Obecnie jesteśmy na decydującym etapie naszego rozwoju historycznego. Porównałbym go do tego, co przeżywaliśmy w 1991 roku, kiedy Ukraina stawała się niepodległa. I dzisiaj, jak nigdy dotąd, zarówno siły rządowe, jak i opozycyjne w parlamencie muszą się zjednoczyć, aby w ciągu najbliższych tygodni uchwalić niezbędne ustawy integracyjne z Europą. W przeciwnym razie ryzykujemy pozostanie w nowym Związku Radzieckim, do czego aktywnie wzywa nas Moskwa. Dlatego ta akcja ma na celu powiedzenie naszym ustawodawcom: albo uchwalą ustawy integracyjne z Europą, albo pójdą do rad rejonowych uczyć się polityki państwowej. I druga sprawa — musimy wezwać zarówno polityków, jak i społeczeństwo do postawienia tamy moskiewskiej ofensywie. Bo to, co dzisiaj się dzieje, możemy nazwać każdą wojną — i gospodarczą, i dyplomatyczną, i ideologiczną. Musimy więc zjednoczyć ludzi, aby powiedzieć wyraźnie i jasno: “Moskiewskim zakusom — nie!” Chciałbym, aby głos społeczeństwa stał się dodatkowym bodźcem dla parlamentarzystów i żeby mimo wszystko zagłosowali za tymi ustawami. Ostap KRYWDYK, politolog, działacz społeczny: — Teraz jest historyczny moment dla Ukrainy. Możemy podpisać tę Umowę stowarzyszeniową, a możemy ją zaprzepaścić. Struktury europejskie są nastawione na podpisanie. Teraz wszystko zależy od Ukrainy i od Ukraińców. Wypełniamy swój obywatelski obowiązek, zmuszając deputowanych ludowych do wykonania tego, co obiecali w swoich programach wyborczych. Kostiantyn MATWIJENKO, politolog: — Zobaczyliśmy stanowisko Rosji wobec wydarzeń w Syrii i rozumiemy, że FR przekształca się w imperium zła, dąży do przeciwstawienia się całemu światu, nie mając przy tym potęgi ZSRR. Jedyną jej potęgą jest, nawiasem mówiąc, Ukraina. Przecież bez naszego państwa FR nie będzie wielka i czy będzie w ogóle? Niestety, w ukraińskim politycznym środowisku bardzo duży jest wpływ rosyjskich interesów, w związku z czym możliwe są próby zerwania podpisania tej umowy dzięki działalności piątej kolumny, przede wszystkim komunistów. nasz naród duchowo i fizycznie. Dlatego każdy taki zdemontowany bożek — to małe zwycięstwo nad obecnymi “leninowcami” — zaznaczył deputowany ze Swobody Ołeksandr Zacharczuk. Na miejscu pomnika czerwonego kata przewidziano ustawienie zegara słonecznego i dużego kwietnika. Biuro prasowe Żytomierskiej organizacji obwodowej WS “Swoboda” różnych rejonach. Wtedy będzie umiejętność osiągania wspólnych celów”. Jurij Hanuszczak, ekspert ds. samorządu lokalnego: “Należy domagać się nie tylko wyborów, ale i zmiany zasad. Potrzebne są uprawnienia dla mera miasta. Trzeba przywrócić rady rejonowe i zapewnić Kijowowi niezależność budżetową. A jeśli chodzi o przeciwdziałanie — warto pamiętać, że każdy “deputowany” ma bolesny punkt, jak “Epicentr” u Herehy”.
Tłumaczenie maszynowe
Główne wydarzenie otwarcia — wystąpienie Prezydenta, który od pierwszych słów scharakteryzował pracę poprzedniej sesji Rady Najwyższej jako czas straconych możliwości i wezwał deputowanych do porozumienia się między sobą w celu rozwiązania dwóch najważniejszych zadań strategicznych, stojących przed Ukrainą: posuwania się w kierunku europejskim oraz przyspieszenia reform społeczno-gospodarczych. Ich realizacja, naszym zdaniem, musiałaby znacząco zmienić sytuację w gospodarce kraju, podnieść standardy socjalne, położyć kres zgniłemu i skorumpowanemu systemowi sądowemu, organom prokuratury i milicji. Głowa państwa opowiedział o osiągnięciach gospodarczych: nieustannym spadku cen, znaczącym wzroście w ciągu ostatnich 3 lat płac (o 60%), emerytur (o ponad 40%). Ale ani słowem nie wspomniał o tym, dlaczego przeciętni obywatele Ukrainy tak i nie odczuli tego „polepszenia” nie tylko „dzisiaj”. Nie zapomniał też o nie mniej ważnych dziedzinach: społecznej i humanitarnej. Gwarant zapewnił, że władza i tutaj wdraża fundamentalne reformy. Należy zapewne tak rozumieć, że „Ustawa o zasadach państwowej polityki językowej”, uchwalona przez parlamentarną większość z liczby regionalistów i komunistów, to tylko początek wielkiej pracy w tej dziedzinie. Odnośnie sytuacji w gospodarce, to prezydent zadeklarował potrzebę jakościowo nowej roli państwa, czyli obecnej władzy, w zarządzaniu procesami gospodarczymi: „Chcę szczególnie podkreślić: zadania rządu w gospodarce rynkowej wyczerpują się jedynie na zbieraniu podatków i redystrybucji środków. Trzeba budować warunki dla rozwoju biznesu, sprzyjający klimat inwestycyjny, wdrażać instrumenty finansowe wzrostu, w tym także na poziomie regionalnym, pomagać eksporterom wchodzić na nowe rynki”. Na zakończenie W. Janukowycz wspomniał znane słowa premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla o tym, że „politycy dbają o przyszłe wybory, a mężowie stanu — o przyszłe pokolenia”. Cóż, rozwój wydarzeń już w najbliższym czasie na Ukrainie pokaże sprawiedliwość słów brytyjskiego polityka wystarczająco wyraźnie. Tak jak i to, na czyją korzyść czy państwa pracuje ta czy inna siła polityczna, ten czy inny przedstawiciel władzy… Kontynuując pracę, parlament przyjął decyzję o przeprowadzeniu 23 października tego roku wysłuchań na temat „Dostępność i jakość ogólnego wykształcenia średniego: stan i drogi poprawy”. Wł. inf. Petro ANTONENKO Gorący początek jesiennego sezonu politycznego jest uwarunkowany tym, że już w pierwszych tygodniach pracy trzeciej sesji Rady Najwyższej Ukrainy nasz parlament musi uchwalić szereg ustaw, niezbędnych do podpisania w listopadzie na szczycie w Wilnie Umowy o stowarzyszeniu Ukrainy i Unii Europejskiej. 2 września pod murami parlamentu podczas posiedzenia rady uzgodnieniowej odbyła się akcja „Euroofensywa na bezczynność polityków”. Wzięło w niej udział około tysiąca aktywistów społecznych z Kijowa i obwodów. Akcję zorganizowały stale działający Narodowy okrągły stół „Porozumienie w imię europejskiej przyszłości”, zjednoczenie społeczne „Prawi” oraz inne bezpartyjne zjednoczenia i organizacje. Akcentowano jak najszersze zaangażowanie sektora społecznego w to, aby zmusić nasz polityk do radykalnego określenia się w kwestii europejskiego kursu Ukrainy. „SP” zwróciło się do uczestników i organizatorów wydarzenia z pytaniem: „Co skłoniło Państwa do wzięcia udziału w tej akcji?”. Oto ich odpowiedzi. Wołodymyr OHRYZKO, mi We wtorek, 3 września, odbyło się uroczyste otwarcie trzeciej sesji Rady Najwyższej Ukrainy siódmej kadencji, w pracy której wzięło udział tylko 385 deputowanych ludowych. W ceremonii otwarcia wziął udział prezydent Ukrainy W. Janukowycz, a także premier Ukrainy M. Azarow i członkowie rządu, kierownicy sądowej gałęzi władzy oraz przewodniczący rad obwodowych. Wśród nielicznych gości byli przedstawiciele misji monitoringowej Parlamentu Europejskiego Aleksander Kwaśniewski i Pat Cox, szefowie przedstawicielstw dyplomatycznych państw obcych.
Tłumaczenie maszynowe
26 sierpnia 2013 roku w Nowogrodzie Wołyńskim zdemontowano pomnik komunistycznego kata, Włodzimierza Lenina, który sterczał przed budynkiem rad. Demontaż nastąpił zgodnie z decyzją rady miejskiej z 15 lutego 2013 roku, zainicjowaną przez deputowanych ze „Swobody”.
Komentując to wydarzenie, przewodniczący Nowogrodzko-Wołyńskiej Miejskiej Organizacji WO „Swoboda” Wasyl Ostapczuk stwierdził: „Pomniki katów nie mają psuć wyglądu miasta; ich miejsce jest na śmietniku historii i w muzeum totalitaryzmu. Każdy pomnik, który wciąż sterczy na ulicach i placach ukraińskich miast i wsi, to plucie w duszę narodu, ponieważ każda rodzina, każda miejscowość, w której mieszkają Ukraińcy etniczni, ma ofiary bolszewickich represji. Represjami kierowali ci, na cześć których wzniesiono te pomniki”.
„Nasze działania to początek końca przebywania haniebnego idola na znaczących miejscach miast i wsi całej Ukrainy. Krwawa postać Lenina stanie się jedynie historią, choć nieprzyjemną. A nowe pokolenia obywateli będą dorastać z ukształtowaną patriotyczną świadomością. Tych idoli dziś próbują chronić ich duchowi spadkobiercy — przedstawiciele obecnej antynarodowej władzy, która również dziś prowadzi otwartą antyukraińską politykę, niszcząc
Tłumaczenie maszynowe
Jehor Soboliew, „Wola”: „Co robić — to pytanie do każdego myślącego człowieka. Przy czym nie tylko w Kijowie, ale i we Lwowie, Doniecku, Charkowie, Odessie czy Rowenkach w obwodzie ługańskim. Dlatego że jest wiele podstaw, by oczekiwać, iż władza tak samo zniszczy i nasze prawo wybierać (i nie wybierać) prezydenta, parlament… Nie uwierzę, że tyle „Berkutu” i „tituszek” z takim „mandatem” do bicia ludzi zebrali Ołeksandr Popow z Hałyną Herehą. I do więzienia nie oni nas wsadzali. Widzielibyście twarze sędziów, którzy nas tam skierowali. Czy milicjantów, którzy na sygnale wieźli nas na obrzeża miasta za kraty”. Wiktor Czumak, UDAR: „Potrzebna jest kampania informacyjna dla ludzi. Gdyby z nami do Rady Miasta Kijowa przychodziło 10 tysięcy kijowian — rozmowa z władzą byłaby inna. Tak samo warto zwracać się do Unii Europejskiej w przededniu umowy z Ukrainą”. Ołeksandr Bryhineć, „Batkiwszczyna”: „Teraz Popow wymyślił nowy powód, by zbierać Radę Miasta Kijowa — ubezpieczenia medyczne w Kijowie. Oni za każdym razem będą wymyślać temat społeczny dla swoich „zebrań”. Dlatego ważne jest, by rozmawiać z kijowianami o ich totalnym okradaniu przez władzę we wszystkich sferach. I o tym, że zmienić to mogą wybory”. Andrij Illenko, „Swoboda”: „Wróg okazał się pomysłowy. Z nimi trzeba działać jak z okupantami, uciekając się do taktyki partyzanckiej. Na przykład czynić nieznośnym życie deputowanych tej Rady Miasta Kijowa, dowódców „Berkutu” i „tituszek”. Metodami legalnymi lub na granicy prawa. Potrzebne jest adresowe, personalne działanie wobec tych urzędników, którzy stają się podporą okupacyjnego reżimu”. Anatolij Welimowski, aktywista: „Potrzebny jest jednolity sztab opozycji z aktywistami społecznymi, wspólne wyjście na ulicę, milion ulotek i podniesienie ludzi do kijowskiej rewolucji konstytucyjnej”. Iwan Krulko, „Batkiwszczyna Młoda”: „Należy zaskarżać wszystkie decyzje Rady Miasta Kijowa w sądzie jako nielegalne. Trzeba naciskać na parlament, który musi wyznaczyć wybory mera miasta i deputowanych Rady Miasta Kijowa”. Jarosław Didenko, „Kijowianie Razem”: „Deputowani słabo pracują z ludźmi. Stawiamy im ultimatum — działajcie bardziej zdecydowanie. Przychodźcie wcześniej do Rady Miasta Kijowa, blokujcie salę obrad. Parlamentarzyści, blokujcie parlament, dopóki nie wyznaczą wyborów. Kliczko, Jaceniuk, Tiahnybok muszą osobiście stanąć na czele tej walki”. Ołeksij Hrycenko, „Pozycja Obywatelska”: „Liderzy opozycji nie są zainteresowani prawdziwą walką o wybory w Kijowie. Potrzebny jest też jednolity kandydat opozycji na mera”. Łeonid Jemec, „Batkiwszczyna”: „Trzeba pomagać sobie nawzajem w... Podczas okrągłego stołu „Jak wygonić przeterminowaną Radę Miasta Kijowa?” deputowani Rady Najwyższej z opozycji oraz aktywiści społeczni określili kierunki działań na rzecz obrony prawa kijowian do wyboru władzy.
Tłumaczenie maszynowe
Zarząd Centralny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki składa głębokie kondolencje członkowi Zarządu Centralnego, laureatowi Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, znanemu pisarzowi i działaczowi społecznemu Jaremie Petrowyczowi Hojanowi z powodu nieodwracalnej straty — śmierci żony Oleny Bohdanówny. Niech jej ziemia będzie puchem. Proświtianie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
skweru studenckiego imienia Wasyla Stusa, gdzie ma zostać ustawiony pomnik. Otóż Rada Najwyższa Ukrainy jeszcze 15 maja 2012 roku uchwaliła Postanowienie „O obchodzeniu 75. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego poety, więźnia politycznego, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa”. Zarządzeniem Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej z 19.03.2013 roku utworzono Komitet Organizacyjny do przygotowania i przeprowadzenia imprez upamiętniających 75. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego poety, więźnia politycznego, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa. Komitet Organizacyjny obradował już trzy razy, jednak do tej pory nie może zatwierdzić przedsięwzięć, w tym przeprowadzenia V Ogólnoukraińskiej konferencji „Słowo artystyczne Wasyla Stusa w kontekście literatury ukraińskiej i światowej” oraz finansowania, wykonania i ustawienia pomnika Wasyla Stusa, ponieważ wszystko blokuje członkini Komitetu Organizacyjnego, prorektor Donieckiego Uniwersytetu Narodowego Tetiana Marmazowa. 17 grudnia 2008 roku, na wniosek rektora (wówczas Wołodymyra Pawłowycza Szewczenki, akademika NAUU), kolektywu pracowniczego DonNU oraz obwodowej „Proświty”, której przewodniczącym jest Wołodymyr Szewczenko, Komitet Wykonawczy Donieckiej Rady Miejskiej podjął decyzję o ustawieniu naprzeciwko głównego budynku Donieckiego Uniwersytetu Narodowego pomnika Wasyla Stusa oraz zagospodarowaniu studenckiego skweru im. Wasyla Stusa. Już 28.11.2007 roku Miejska Rada Doniecka przekazała uniwersytetowi na stałe użytkowanie na potrzeby studenckiego skweru działkę o powierzchni 305 m², na którą 31 stycznia 2008 roku DonNU otrzymał państwowy akt na prawo stałego użytkowania w celu zorganizowania wypoczynku studentów. Opłacono i wykonano projekt zagospodarowania. Zrobiono to jeszcze w ramach obchodów 70. rocznicy urodzin Wasyla Stusa w 2008 roku. Wówczas Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa przeznaczyła środki (150 tysięcy hrywien) na pomnik, jednak ponieważ decyzja Komitetu Wykonawczego Donieckiej Rady Miejskiej została wydana zbyt późno (dopiero 27 grudnia), przeznaczone środki celowe przelano 25 grudnia do budżetu. Na zagospodarowanie skweru w ogóle nie przeznaczono środków. Jednak DonNU z własnych środków opłacił wykonanie projektu zagospodarowania skweru. Z powodu kryzysu 2009 roku środków na pomnik nie zwrócono. Obwodowa „Proświta” zaproponowała, aby do imprez z okazji 75. rocznicy urodzin Wasyla Stusa włączyć zamierzenie niezrealizowane w 2008 roku. Liczymy na to, że wreszcie dzięki pomocy Wołodymyra Rybaka pomnik Wasyla Stusa się pojawi. Otóż właśnie wtedy, gdy Wołodymyr Rybak kierował Miejską Radą Doniecka, podjęto decyzję o ustawieniu tablicy pamiątkowej Wasylowi Stusowi, opłacono jej wykonanie i uroczyście odsłonięto we wrześniu 2001 roku.
Tłumaczenie maszynowe
W Dniu Wiedzy z roboczą wizytą w Doniecku przybył przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Rybak. W programie pobytu zaplanowano wizytę w szkole ogólnokształcącej nr 55 w Doniecku oraz w Donbaskiej Narodowej Akademii Budownictwa i Architektury w Makiejewce. Maria OLIJNYK, „Słowo Proświty”, m. Donieck. Z lotniska W. Rybak przybył do szkoły nr 55. W słowie powitalnym przewodniczący Rady Najwyższej podkreślił, że cieszy się, iż może spędzić Dzień Wiedzy z uczniami i nauczycielami swojej rodzinnej szkoły, która jest jedną z najlepszych szkół Doniecka. Tej jesieni 450 tysięcy dzieci Ukrainy przyszło do pierwszej klasy, a 2,5 miliona — do szkół wyższych. „Marzę — powiedział Wołodymyr Rybak — aby to młode pokolenie żyło w europejskiej Ukrainie”. Podarował pracownię komputerową, już drugą, przekazał bibliotece szkolnej ponad 200 książek ukraińskich klasyków oraz słodycze pierwszoklasistom. „Ukończyłem szkołę nr 55 ponad 50 lat temu. I jako przewodniczący parlamentu zaproponowałem swoim kolegom, deputowanym ludowym Ukrainy, zakup za środki pomocy materialnej i przekazanie szkołom książek, techniki, wyposażenia” — podkreślił. Dyrektor szkoły Ołena Bohat podziękowała za prezenty, zaprosiła na tradycyjną akademię z pieśniami i tańcami. Wszystko to odbywało się w języku rosyjskim, bez żadnego znaku, że ta szkoła jest na Ukrainie, a nie w Rosji. A już w pracowni komputerowej, gdzie Wołodymyrowi Rybakowi demonstrowano film o szkole — oczywiście też po rosyjsku, zapytał, w jakim języku prowadzone jest nauczanie w jego rodzinnej szkole? W odpowiedzi usłyszał, że WYŁĄCZNIE PO ROSYJSKU uczy się w 11 klasach 250 dzieci, tak samo uczyć się będzie 34 pierwszoklasistów. Powiedziano to z dumą. Na co Wołodymyr Rybak ze zdziwieniem zapytał: „Dlaczego?”. I opowiedział, jak trudno było mu w pierwszych dniach przewodniczenia Radzie Najwyższej Ukrainy z powodu słabej znajomości języka ukraińskiego. Miejscy urzędnicy zaczęli pospiesznie wyjaśniać, że przedszkole, z którego dzieci przychodzą do tej szkoły, jest rosyjskojęzyczne, dlatego szkoła zmuszona jest kontynuować nauczanie po rosyjsku. Ale już obecnie 49% dzieci w przedszkolach wychowuje się po ukraińsku. Szczere zdziwienie Wołodymyra Rybaka — dlaczego przez 22 lata jego rodzinna szkoła i przedszkole do tej pory pracują jak w ZSRR, w języku sąsiedniego państwa, chcę wesprzeć pytaniem, na które nie może odpowiedzieć żaden miejski urzędnik oświatowy: gdzież jest reszta „procentów” wychowanków przedszkoli, skoro do pierwszych klas z ukraińskim językiem nauczania wstępuje tylko 25% z 49% deklarowanych? Mam nadzieję, że dyrekcja i urzędnicy mają nad czym pomyśleć i… nie stwarzać przeszkód w nauce dzieci w ukraińskim języku państwowym w Doniecku. Swoją drogą, na stronie internetowej tej szkoły czytamy: „Siedmioletnia szkoła od 1934 r. przeradza się w dziesięcioletnią (rozpoczęto nabór do 8 klas). Rosła liczba uczniów. W szkole były rosyjskie, ukraińskie i tatarskie klasy”. Zatem w latach 30. szkoła była jeszcze trójjęzyczna, a w NIEPODLEGŁYM PAŃSTWIE UKRAIŃSKIM — jednojęzyczna, rosyjskojęzyczna. Przez 2 godziny pobytu Wołodymyra Rybaka w szkole po ukraińsku zabrzmiał tylko hymn Ukrainy. W wyszywance byłam tylko ja… Po Doniecku pojechaliśmy do Makiejewki, do Donbaskiej Narodowej Akademii Budownictwa i Architektury, gdzie Wołodymyr Rybak wziął udział w ceremonii pasowania na studentów 863 pierwszoroczniaków. Oczekując przybycia przewodniczącego RN, w przepełnionej pierwszoroczniakami i wykładowcami auli z głośników płynęła rosyjska „blatota”. Potem kilka razy zaprezentowano film o rozrywkach „wewnątrzuczelnianej republiki studenckiej”, która zaczynała się od piosenki „I Lenin takoj mołodoj, i junyj Oktiabr wperiedi”. Wreszcie zabrzmiała melodia hymnu państwowego… bez słów!? Rzeczywiście, w tej sytuacji słowa hymnu nijak nie mogły zabrzmieć — tutaj są one wrogie. Na scenę wszedł rektor Jewhen Horochow — doktor nauk technicznych, profesor, akademik Rosyjskiej Akademii Architektury i Nauk Budowlanych, powitał pierwszoroczniaków, powiedział, że tutaj staną się Europejczykami, i zaprosił na scenę Wołodymyra Rybaka, przewodniczącego rady nadzorczej uczelni, „dobrego budowniczego i dobrego państwowego architekta”. — Tutaj siedzą młodzi ludzie, którzy będą budować przedsiębiorstwa, ale najważniejsze — budować nowy kraj. Mamy nadzieję, że podpiszemy umowę o stowarzyszeniu z Unią Europejską i musimy przechodzić na europejskie standardy we wszystkim. W kolejce — uchwalenie bardzo poważnej „Ustawy o oświacie” — poinformował Wołodymyr Rybak. Podkreślił, że kwestie finansowania kultury i oświaty przy tworzeniu budżetu państwowego na 2014 rok powinny być rozpatrywane w pierwszej kolejności. „Musimy odwrócić piramidę, aby odejść od szczątkowej zasady finansowania tych branż. Musimy zrobić wszystko, aby na Ukrainie wyrosło pokolenie zdrowych i wykształconych ludzi” — zaznaczył przewodniczący parlamentu. Zdaniem Wołodymyra Rybaka, „za jakieś dwadzieścia lat będzie to zupełnie inne pokolenie ludzi, którzy będą żyć w cywilizowanym europejskim kraju. Tak dalej budować i żyć, jak teraz, nie można” — podsumował. Donbaska Narodowa Akademia Budownictwa i Architektury została założona w 1947 roku i od ponad 65 lat kształci specjalistów dla budownictwa i architektury, początkowo jako wydział, a od 1972 roku jako samodzielna wyższa uczelnia. W 2012 roku akademii, jedynej z budowlanych uczelni wyższych Ukrainy, nadano status organizacji bazowej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Budownictwa i Gospodarki Komunalnej Ukrainy w sprawach działalności naukowo-technicznej, dzięki czemu Donbaska Narodowa Akademia Budownictwa i Architektury na podstawie bezpośrednich umów z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego i zarządzenia ministra stała się członkiem grupy roboczej Ministerstwa. I przykro, że w tej uczelni nie ma nic narodowego. Prawda, mimo wszystko w akademii, w odróżnieniu od szkoły, zabrzmiała ukraińska pieśń w cudownym wykonaniu studentki Dżamili Szachmamiedowej „Tecze woda” oraz przysięga pierwszoroczniaków w języku ukraińskim. To wszystko. A reszta: studenci, wykładowcy, urzędnicy, prowadzący, oprawa — komunikowali się wyłącznie po rosyjsku. Korzystając z okazji, w imieniu obwodowej „Proświty” zwróciłam się do Wołodymyra Rybaka z prośbą o pomoc, a mianowicie o zbiórkę środków wśród deputowanych ludowych Ukrainy na wykonanie i ustawienie pomnika-popiersia Wasyla Stusa autorstwa kijowskiego rzeźbiarza Borysa Dowhania oraz zagospodarowanie. Przewodniczący Rady Najwyższej Wołodymyr Rybak, Maria Olijnyk, zastępca mera Doniecka Wałentyn Łaktionow. Drugi rząd: deputowany ludowy Ukrainy Wałentyn Łandyk oraz przewodniczący Rady Obwodowej Doniecka Andrij Fedoruk.
Tłumaczenie maszynowe
Donieckij Uniwersytet Narodowy wraz z Instytutem Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy oraz Instytutem Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zapraszają do udziału w V Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-teoretycznej „Artystyczne słowo Wasyla Stusa w kontekście literatury ukraińskiej i światowej”, która odbędzie się 27–28 listopada 2013 roku na Donieckim Uniwersytecie Narodowym. Przewidziano pracę następujących sekcji: 1. Filozoficzno-egzystencjalny dyskurs artystycznego dziedzictwa Wasyla Stusa. 2. Narodowo-estetyczne koncepty Wasyla Stusa. 3. Świat językowy Wasyla Stusa: nowatorstwo i problem autorskiego słownika. Korpus tekstów poety. 4. Epistolarium Wasyla Stusa: badania lingwistyczne. Wstępny harmonogram konferencji: 26.11.2013 — przyjazd uczestników, rejestracja; 27.11.2013 — sesja plenarna, praca sekcji, posiedzenia okrągłych stołów. 28.11.2013 — posiedzenia sekcji, sesja plenarna podsumowująca. Materiały konferencji zostaną opublikowane w osobnym zbiorze prac naukowych (dla chętnych materiały można złożyć do wydawnictw branżowych „Актуальні проблеми літературознавства” oraz „Лінгвістичні студії” (wydawnictwo naukometryczne (wymogi redakcyjne pod adresem: mova.dn.ua)). Elektroniczną wersję materiałów prosimy przesyłać do 20 października 2013 roku na adres: [kontakt ukryty] (temat: Василь Стус). Telefon do informacji: [kontakt ukryty] — katedra języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej. Komitet organizacyjny
Tłumaczenie maszynowe
Oleksij KURIENNYJ, dyrektor programu „Prawa narodów, mniejszości narodowych i ludności rdzennej w prawie krajowym i międzynarodowym” Centrum Międzynarodowej Ochrony Praw Człowieka NaUKMA, zastępca przewodniczącego Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Przez cały okres swojej najnowszej historii Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki było skuteczną siłą w walce o odrodzenie ukraińskości, języka ukraińskiego, kultury i pamięci historycznej, występując w awangardzie procesów społeczno-politycznych na Ukrainie, a także ich wyrazu polityczno-prawnego. Przebywając pod czujną uwagą opinii publicznej, proświcianie — zarówno lokalni aktywiści, jak i kierownictwo sieci na szczeblu centralnym i regionalnym, muszą dbać nie tylko o nieustanność i skuteczność ukrainocentrycznego czynu, jego znaczenie społeczne, ale także o prawomocność swojego statusu i działalności — czyli o funkcjonowanie w ramach ukraińskiego pola prawnego. Prawna legitymizacja sieci społecznej jest niezwykle ważna w nowoczesnych ukraińskich realiach utwierdzania brutalizowanego pozytywizmu; szczególnie wymownie taka aktualność legitymizacji przejawia się na przykładzie nękania przez władze „nielegalnego” krymskotatarskiego Medżlisu, który ogłaszany jest niemal „samowolnym zgromadzeniem”. Jeśli chodzi o „Proświtę” — niezbędnym składnikiem takiej legitymizacji jest zgodna z literą prawa forma organizacyjno-prawna (która według Kodeksu cywilnego jest obowiązkowa dla osób prawnych prawa prywatnego, czyli także dla „Proświty”), co umożliwi skuteczne i pełnowartościowe wykonywanie jej zadań w zakresie utwierdzania idei narodowej, języka, kultury i świadomości ukraińskości, a także brak pytań do niej ze strony władzy państwowej i administracji publicznej na miejscu. Określony jeszcze na początku lat 90. i potwierdzony Statutem status prawny „Proświty” pozostawał niezmienny przez ostatnie 20 lat, kiedy ustawodawstwo dotyczące organizacji społecznych istotnie się nie zmieniało. Rozważmy go. Zgodnie z przepisami obowiązującego Statutu, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest organizacją społeczną o charakterze kulturalno-oświatowym. W Rozdziale 3 Statutu zaznaczono, że „Proświta” dopuszcza członkostwo poszczególnych obywateli i kolektywów — chociaż wyraźnie nie powiedziano o możliwości zindywidualizowanego członkostwa właśnie osób prawnych jako podmiotów z samodzielną wolą, niezależną od woli jej członków. Na podstawie postanowień poprzedniej Ustawy Ukrainy „O zjednoczeniach obywateli” z 1992 r. (a mianowicie art. 14 — w przypadku rejestracji zjednoczenie obywateli nabywa status osoby prawnej), a także wychodząc z treści art. 19 Konstytucji Ukrainy (gdzie mowa o możliwości obywateli do wykonywania wszystkich działań, w tym prawnie znaczących, jeśli nie są one zabronione przez prawo), a także Statutu „Proświty” — w ciągu dwóch dziesięcioleci powoli uformowała się istniejąca obecnie struktura proświciańska, kiedy z jednej strony istnieje „Proświta” jako ogólnoukraińska organizacja społeczna z siecią lokalnych oddziałów (zgodnie z art. 12 obecnie już nieobowiązującej Ustawy). Ale nie tylko. Oprócz lokalnych oddziałów „Proświty” bez statusu osoby prawnej istnieje pewna liczba lokalnych „Proświt”, zarejestrowanych jako samodzielne organizacje społeczne ze statusem osoby prawnej, czyli formalnie — całkowicie niezależnych od pierwotnego OT „Proświta”, które jednak wyznają ideologię i wartości proświciańskie oraz wykorzystują „proświciańską” markę. Jednocześnie daleko nie zawsze takie oddziały są podkontrolowane i rozliczalne przed organami kierowniczymi pierwotnej, głównej „Proświty”. W tej sytuacji najbardziej problematyczna wydaje się nawet nie tyle całkowita samodzielność takich oddziałów-organizacji w podejmowaniu decyzji, co skala tego zjawiska: liczba takich organizacji i ich obecność na wszystkich szczeblach — od lokalnego do regionalnego. W tym kontekście należy wspomnieć o analizie „Młodej Proświty” Kijowszczyzny. Nazwa materiału jest wymowna: „Pół setki „Proświt”, z nich trzy ogólnoukraińskie”. Przytaczane są przykłady, że we wsi Mychajliwśke w rejonie nowomykołajiwskim obwodu zaporoskiego formalnie prawnie istnieje… jeszcze jedno Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, organizacja społeczna, zarejestrowana 14.12.1995 r. „Pewnie to jeden z lokalnych oddziałów „Proświty”, ale mamy oto taką kolizję prawną”. Autorzy analizy zaznaczają: „Sytuacja z rejestracją na miejscu oddziałów towarzystwa jest w ogóle ciekawa. Zamiast nich na całej Ukrainie tworzone są lokalne organizacje społeczne”. Trzeci „blok” — to „Młoda Proświta”. Z logiki — twierdzą autorzy — też powinna istnieć jednolita Ogólnoukraińska młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta”, zarejestrowana 31.10.2002 roku. Ale i tutaj wszystko nie jest takie proste: istnieje z dziesięć prawnie niezależnych organizacji obwodowych i rejonowych. W ten sposób dzisiaj na Ukrainie jest 55 prawnie niezależnych organizacji, które mają oficjalną nazwę, postanowienia statutowe i zadania — podobne do OT „Proświta”, zarejestrowanego 23.01.1992 (szef — Pawło Mowczan). Autorzy analizy oskarżają o taką sytuację urzędników państwowych, którzy zajmowali się legalizacją działalności zjednoczeń obywateli. Jednocześnie taka sytuacja stała się możliwa również zgodnie z przepisami obowiązującego dzisiaj Statutu OT „Proświta”, według którego — z jednej strony — podstawą Towarzystwa są pierwotne oddziały, które wchodzą do rejonowych, miejskich zjednoczeń i są w nich rejestrowane (jak i rejonowe / miejskie zjednoczenia), a z drugiej — „pierwotne oddziały Towarzystwa „Proświta” nabywają status osoby prawnej po rejestracji w ustalonym przez prawo porządku. Zatem niejasno założony w ustawodawstwie problem został wzmocniony w postanowieniach Statutu OT „Proświta”, który wymaga niezwłocznego dopracowania poprzez wniesienie zmian i uzupełnień dotyczących struktury OT. Jednocześnie potrzeba przeglądu Statutu „Proświty” wynika również z kardynalnej zmiany ustawodawstwa. Ponad półtora roku temu, jeszcze 22 marca 2012 r. została uchwalona nowa Ustawa Ukrainy „O zjednoczeniach społecznych”, która zastąpiła moralnie przestarzałą i w wielu kwestiach sprzeczną Ustawę z 1992 r. 1 września 2013 r. ta Ustawa weszła w życie, więc wszystkie zarejestrowane na Ukrainie zjednoczenia obywateli (ale nie partie polityczne, nie związki zawodowe) muszą uzgodnić swoją działalność i organizacyjnie
prawną formę i strukturę zgodnie z nim. Zgodnie z pkt 7 Rozdziału V nowej Ustawy („Przepisy końcowe”) ogólnoukraińskie organizacje społeczne, zarejestrowane w dniu wejścia tej Ustawy w życie (czyli także Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”), uważa się za organizacje społeczne, które potwierdziły swój ogólnoukraiński status. Czyli zgodnie z nową Ustawą Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” automatycznie zachowało swój poprzedni status prawny. Jednakże zgodnie z tym samym pkt 7, lokalne oddziały takich organizacji społecznych mogą być uwzględniane dla celów niniejszej Ustawy jako ich wyodrębnione jednostki w ciągu terminu określonego w punkcie 8. Zgodnie z tym punktem, status prawny lokalnych oddziałów organizacji społecznych, które działały ze statusem osoby prawnej w dniu wejścia Ustawy w życie, musi zostać doprowadzony do zgodności z niniejszą Ustawą w ciągu pięciu lat od dnia wejścia jej w życie (czyli do 1 stycznia 2018 roku, gdyż zgodnie z pkt 1 przepisów przejściowych, Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2013 roku). „Decyzja o likwidacji takich oddziałów jako osób prawnych podejmowana jest przez wyższy organ zarządzający organizacji społecznej”. Zatem formalnie prawnie istniejące oddziały „Proświty” muszą zostać zlikwidowane, faktycznie zaś mają zostać przekształcone w wyodrębnione jednostki głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Konieczność takiej reorganizacji określono w art. 13 Ustawy, zgodnie z którym stowarzyszenie społeczne ze statusem osoby prawnej może posiadać wyodrębnione jednostki, które nie są osobami prawnymi. Zatem pojawia się delikatny problem wyboru optymalnego statusu prawnego i organizacyjno-prawnej formy dla Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — i każda z możliwych alternatyw ma zarówno zalety, jak i wady. Zaletami zachowania „Proświty” jako ogólnoukraińskiej organizacji społecznej jest brak potrzeby przerejestrowania „Proświty” (gdyż, jak powiedziano wyżej, „Proświta” automatycznie zachowała taki status) oraz wnoszenia radykalnych zmian do Statutu (co faktycznie oznaczałoby jego gruntowny przegląd i przyjęcie nowej redakcji). Zasadnicze jest to, że istotnie wzmocni się wewnętrzna spójność „Proświty” i koordynacja jej działalności. Wszak sama ta nowela Ustawy skierowana jest na zapewnienie osobie prawnej znacznie większej kontroli nad filiami i przedstawicielstwami oraz przekazanym im majątkiem. Wszak, jak już powiedziano, w okresie obowiązywania poprzedniej Ustawy oddziały tworzono niezależnie od decyzji „macierzystej” organizacji społecznej przez poszczególne osoby fizyczne, kontrolowano je przez takie osoby fizyczne i mogły one wyjść ze składu takiej organizacji wraz z całym przekazanym im majątkiem3. Rzeczywiście, zgodnie z cytowanym pkt 8 przepisów przejściowych nowej Ustawy, „następcą prawnym majątku, aktywów i pasywów takich oddziałów jest odpowiednia organizacja społeczna”. Logiczne jest, że lokalni aktywiści-założyciele nie będą mieli chęci przekazywać na własność centralnej organizacji majątku, który wydzielili z własnych zasobów lub zdobyli własną działalnością. Dlatego zrozumiałymi minusami zachowania takiego „status quo” w nowych warunkach stanie się napięcie we wzajemnych relacjach z „lojalnymi” oddziałami, które posiadają status osoby prawnej. Prawdopodobna jest ostateczna utrata jakiegokolwiek wpływu pierwotnej „Proświty” na liczne samowolnie utworzone oddziały, które mogą nadal przez długi czas zachowywać istniejące „proświtańskie” nazwy, a zatem i wykorzystywać „proświtańską” markę i reputację. Wszystko to może spowodować falę „rozłamów” i wyodrębnień ze wzajemnymi oskarżeniami i publicznymi oświadczeniami — porównywalną jedynie z rozłamem cerkiewnym początku lat 90. oraz z rozpadem struktury partyjnej Partii Socjalistycznej i „Naszej Ukrainy”. Alternatywą dla „stabilizacyjno-rozłamowego” wariantu, moim zdaniem, wydaje się zmiana przez „Proświtę” swojej organizacyjno-prawnej formy — z organizacji społecznej na związek społeczny. Tak, zgodnie z cz. 4 art. 1 nowej Ustawy, związek społeczny to stowarzyszenie społeczne, którego założycielami są osoby prawne prawa prywatnego, a członkami (uczestnikami) mogą być osoby prawne prawa prywatnego oraz osoby fizyczne (czyli przeciętni obywatele). Zgodnie z cz. 2 art. 7 Ustawy założycielami związku społecznego mogą być osoby prawne prawa prywatnego, które tworzą go na podstawie dokumentów założycielskich (statutu lub umowy założycielskiej)4. W takim przypadku konieczna stanie się formalna przerejestracja „Proświty” już jako związku społecznego. Taka przerejestracja formalnie prawnie oznaczać będzie stworzenie zasadniczo nowej „Proświty”, której założycielami będą już nie wybitni działacze społeczni Ukrainy, ale stowarzyszenia społeczne ze statusem osoby prawnej — czyli lokalne organizacje-oddziały Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, przede wszystkim obwodowe. Przy tym także członkami (uczestnikami) takiego nowo utworzonego związku mogą być osoby prawne prawa prywatnego oraz osoby fizyczne. Pewna decentralizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” jako związku społecznego oznaczać będzie zachowanie samorządności lokalnych organizacji społecznych — byłych oddziałów, zarówno w zakresie własnej działalności, jak i majątku oraz środków, co powinno zadowolić lokalnych aktywistów. Zatem stworzenie związku społecznego „Proświta”, moim zdaniem, wydaje się bardziej akceptowalne i konstruktywne dla zachowania lokalnej sieci „Proświty” oraz jej reputacji, która, rzecz jasna, w świadomości społeczeństwa zachowywana będzie wyłącznie za największą i najbardziej autorytatywną „proświtańską” organizacją — Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta”. ____________________ 1 Ustawa Ukrainy „O stowarzyszeniach obywateli” z 16.06.1992 nr 2460-XII // http://zakon3.rada.gov.ua/laws/show/2460-12/print1360582710174051. 2 http://molodaprosvita.at.ua/publ/pivsotni_prosvit_z_nikh_tri_vseukrajinski/3-1-0-17. 3 Sokolenko N. Od 1 stycznia 2013 r. wchodzi w życie nowa Ustawa „O stowarzyszeniach społecznych”. Oświadczenie autorów Ustawy. – 31.12.2012 // http://blogs.pravda.com.ua/authors/sokolenko/50e1508b5c67e/. 4 Ustawa Ukrainy „O stowarzyszeniach społecznych” z 22.03.2012 nr 4572-VI // http://zakon0.rada.gov.ua/laws/show/43515/print1360598230426202.
Tłumaczenie maszynowe
Kiedy w oczy wpadł mi artykuł „O sukcesach, przeładowaniu i harmonii duszy”, przemknęło kilka myśli: po co publikować podobny dialog, jeśli w rzeczywistości jest on tylko bezprzedmiotowym dialogiem z pewnymi niezweryfikowanymi faktami, komu potrzebne jest „przeładowanie” ostatniej ustrukturyzowanej ukraińskiej organizacji, jaki jest cel tych pogaduszek w sytuacji w kraju, która ukształtowała się w związku z muzeami, kiedy trwa systemowy atak na wszystko, co ukraińskie, w warunkach zwycięstwa rosyjskiego i posowieckiego elementu w wojnie informacyjnej, przy całkowitym braku charyzmatycznych liderów?
Maria KOZAK, członkini Proświty, Lwów
Ale kiedy został opublikowany artykuł „Monolog o »przeładowaniu«”, chciało się dodać coś od siebie. Pojawiło się uczucie niepokoju, że pod wpływem emocji zapomnimy, po co jesteśmy w „Proświcie”, i dla abstrakcyjnego „przeładowania” po prostu przestanie ona istnieć jako jedna całość. Być może to cel „przeładowywaczy”… Najpierw trochę subiektywnych myśli o Wasylu Czepurnym, gazecie „Siwerszczyna”, czernihowskiej „Proświcie”. Trzeba oddać sprawiedliwość wieloletniej pracy przewodniczącego czernihowskiej „Proświty” Wasyla Czepurnego. Miło, że kiedy wspomina się o „Proświcie”, czernihowianie znają przewodniczącego, znają organizację, jej sprawy… W wędrówkach po Ukrainie w ręce wpadały różnorodne wydawnictwa proświtańskie, które są w każdym regionie. O gazecie „Siwerszczyna” przed tym dialogiem słyszałam, ale potrzymać w rękach nie było okazji. Dlatego ciekawie było zapoznać się z tym czernihowskim wydawnictwem. Chciało się przeanalizować naświetlanie w gazecie ważnych tematów politycznych, ich konsekwencję. Muszę powiedzieć — to nie jest gazeta proświtańska, to zwykły regionalny tygodnik pod szyldem „Proświty”, że tak powiem, projekt komercyjny. I to wspaniale, że gazeta jest ciekawa dla ogółu, wydawana jest już tyle lat. W dialogu wspomniane jest imię Petra Makowskiego ze Stryja, tak zwane inicjatywy gospodarcze proświtańców. Kiedyś spółdzielnię kredytową, o której wspomina się w artykule, kierował Petro Makowski (on i teraz jest w organach kierowniczych tej instytucji), była ona proświtańska, a potem anulowała tę cechę. Ale do tej pory w pewnej grupie gospodarczej w Stryju eksploatuje się imię „Proświty” i Kościoła greckokatolickiego — bo to działa. O pewnych proświtańskich przedsięwzięciach, które organizował Petro Makowski w Tarnopolu, nawet nie wiedziała tarnopolska „Proświta”. To również o czymś świadczy… Zgadzam się z Wołodymyrem Ferencem, że w tej dyskusji „przeładowanie” to tylko słowo, które brzmi po nowemu, a nie program działań, nie strategiczna wizja.
Każda organizacja społeczna może stać się miejscem manipulacji zasadami demokratycznymi jej budowy, jeśli jej członkowie nie są na to gotowi, jeśli nie ma kultury sztywnego przestrzegania statutów, jeśli nie bierze się pod uwagę prostych parametrów podczas wyborów organów kierowniczych — czas przebywania w organizacji, przestrzeganie statutu, opłacanie składek członkowskich, wykonywanie bieżących obowiązków, osiągnięcia. Wtedy bardzo dobrze działają hasła w rodzaju „przeładowanie”, „potrzebujemy młodych” itd. Nie jest tajemnicą, że komsomolski aktyw uczono, jak prawidłowo przeprowadzić zebranie, jak wybierać ponownie, jak manipulować na zebraniach… Te metody są żywe i dziś. Na Ukrainie jest już szereg „przeładowanych” „Proświt”, na czele z „nową krwią”, którym odebrano pomieszczenia w centrum miasta, albo stoją one puste i nic się tam nie dzieje. Jeśli pomieszczenie było sprywatyzowane, to tworzono miejską „Proświtę” w przeciwwadze do rejonowej (na przykład) i zabierano pomieszczenie. A teraz te pomieszczenia są w dzierżawie, tylko nie wiadomo, do kogo ta dzierżawa idzie. A na papierze wszystko ładnie… Na szczęście te przypadki są odosobnione i to zaszczyt zarówno dla Centrali, jak i dla wszystkich proświtańców w terenie. Jeśli chodzi o działalność gospodarczą „Proświty” — i tutaj jest wiele niezbyt pozytywnych doświadczeń i, w końcu, gospodarowanie nigdy nie było celem działalności „Proświty”. Uczyła ona ludzi gospodarować, jej wychowankowie stworzyli organizacje gospodarcze (Masłosojuz, „Silśkyj hospodar” itd.), ale to nigdy nie było jej celem. To, że „Proświtę” można wykorzystać w interesach biznesowych, pograć kolejny raz na patriotycznych uczuciach ludzi — to fakt, i nawet dla kogoś bardzo ciekawy w naszych czasach marketingu wielopoziomowego. Dlatego „Proświta” musi być przede wszystkim organizacją ludzi samowystarczalnych, którzy są połączeni wspólnym światopoglądem, wspólnymi ideami, wspólną wizją przyszłości. I dyskusja musi przenieść się z płaszczyzny „co ma robić »Proświta«” na płaszczyznę „co my (ja) mamy zrobić dla »Proświty«, dla swojego narodu, dla lepszej przyszłości Ukrainy…”. Nie będzie mnie na tym zjeździe ze względu na status, chociaż mój staż w „Proświcie” jest dość znaczący — od samych początków. Ale na tym zjeździe będą agenci służb specjalnych z mandatami, i z prawej, i z lewej strony granicy, i od wewnątrz. Wszyscy będą w wyszywankach. Dlatego proświtańcy, którzy są proświtańcami, powinni uświadamiać sobie, że to będzie ich bój. Inaczej „Proświtę” czeka los Ruchu. My jesteśmy ostatnią wielką realną organizacją, która została na mapie Ukrainy… P. S. Jeśli chodzi o gazety. Każda poważna organizacja powinna mieć jedną centralną gazetę, a regionalne mają prawo do istnienia. „Słowo Proświty” tę misję wypełnia i wielu z ideologicznego punktu widzenia to nie odpowiada. O tym przyszło się przekonać w prywatnych rozmowach. Nawet było nieoczekiwane, że pracownicy niektórych rozkolportowanych wydawnictw są po prostu rozdrażnieni jej istnieniem, chociaż, wydawałoby się, ta gazeta nie jest dla nich konkurencją…
zainteresować się ukraińskim życiem, odwiedzić salę wystawową i kupić coś w księgarni Halyny Dolnyk, wieloletniej przewodniczącej odeskiej „Proświty”. W Ukraińskim Domu czekała nas prezentacja książki „Ukraińskie wesele”, wystawa prac Łarysy Demianyszynoj, zastępczyni przewodniczącego Towarzystwa „Proświta” w m. Jużne w obwodzie odeskim, które stały się ilustracjami do tej książki. To wspaniałe wydanie z nutami, wierszami, obrzędowością, pięknymi ilustracjami — drogowskaz do lepszej przyszłości, recepta, że tylko nasze działanie, jedność wyprowadzi nas do tej Ukrainy, o której marzymy. W drodze do domu dzieliliśmy się wrażeniami. Ktoś wspominał, że Tarasa Honczaruka pytano: „Skąd Pan pochodzi?”, dlatego że jego ukraiński wywoływał zazdrość, a on odpowiedział: „Jestem z Odessy i rodzice moi są z Odessy, jesteśmy rdzennymi odesytami”. Spodobał się szczery oddźwięk o Ihorze Sapożnikowie, który „pochodzi z Kronsztadu”: „Początkowo wydawało mi się, że on trochę dostosowuje się do nas, a potem zrozumiałam, że on jest po stronie prawdy”. Dyskutowaliśmy, ile wysiłku musi włożyć Natalia Czajczuk, żeby ten dom żył. Wspominaliśmy, jak śpiewaliśmy przy pomniku Szewczenki, jak kąpaliśmy się w ciepłym morzu i myśleliśmy o powrocie.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana SEMENIUK, Lwów, Halicki Oddział Rejonowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wielu ludzi wypoczywało w Odessie, odwiedzało wycieczki „Bandycka Odessa” lub coś w tym rodzaju, chodzili po Dieribasowskiej, chodzili po Schodach Potiomkinowskich, odwiedzali Prywoz. Wydawało się, że te banalne szablony już nie zmienią oblicza miasta. Ale nasza tegoroczna podróż pokazała nam inną Odessę, z innym obliczem — ukraińskim… Najpierw był Owidiopol. Powitali nas Wołodymyr Łewczuk, były przewodniczący Owidiopolskiej Rejonowej Administracji Państwowej, oraz Ihor Sapożnykow, doktor nauk historycznych, archeolog. Gościnni gospodarze pokazali miasto, opowiedzieli o dawnej historii miasteczka Hadżyder i współczesnego Owidiopola. Zaprowadzili nas na wykopaliska twierdzy Hadżyder. Miło było spotkać się z archeologami, popatrzeć na odnalezione fundamenty, zapoznać się z planami odbudowy części twierdzy. Pocieszyło, że nawet w tych warunkach polowych, na wykopaliskach jest niewielka ekspozycja muzealna w namiotach. Odkryciem dla nas było odwiedzenie kompleksu sportowego, który pod względem swoich parametrów technicznych nie ustępuje najlepszym krytym obiektom sportowym świata, posiada specjalny system gazowego ogrzewania pod dachem. I dzieci Owidiopola uczęszczają na wszystkie sekcje bezpłatnie. Potem odwiedziliśmy starożytną twierdzę w Białogrodzie nad Dniestrem, czyli Akerman. Wycieczka z Ihorem Sapożnykowem była treściwa, ciekawa i ważna dla nas. Dowiedzieliśmy się wiele z historii, ciekawe fakty, porozmawialiśmy na tematy współczesne. To był prawdziwy Dzień Niepodległości. W Białogrodzie nad Dniestrem zobaczyliśmy bodaj największą twierdzę Ukrainy. Dla zwiedzających jest tu wiele atrakcyjnych miejsc: muzeum, place zabaw, sklepiki z pamiątkami, kawiarnie. Chociaż wchodzenie na mury jest zabronione, turyści odważają się na to. Nie jest wyjątkiem także nasza grupa. Przez strzelnice oceniliśmy wielkość budowli, zobaczyliśmy krajobrazy. Do Odessy wracaliśmy przez winnice Szabo. Okazuje się, że w XVIII—XIX w. żyły tu psy, które zjadały dojrzałe winogrona u szwajcarsko-niemieckich kolonistów hrabiego Szabo. A Odessa, którą pokazał nam doktor nauk historycznych Taras Honczaruk, oczarowała. Jego opowieść o tym, że Odessa wzbogaciła się na ukraińskim zbożu, o półtora miliona czumackich wozów, które dostarczały to zboże z całej Ukrainy, myślę, że nie usłyszysz na żadnej wycieczce. Razem z nim zobaczyliśmy budynek „Proświty”, dom Mychajła Komarowa — wielkiego patrioty i organizatora ukraińskiego życia w Odessie. W gości do Mychajła Komarowa przyjeżdżały Łesia Ukrainka, Sołomija Kruszelnyćka. A przyjaźń z Iwanem Franką, który mieszkał u niego, kiedy leczył się w Odessie, trwała do końca życia. Mychajło Komarow dołączył do stworzenia i pracował w zjednoczonej bibliotece w Odessie, która mieściła się w luksusowym budynku zbudowanym w latach 1904–1906 według projektu znanego ukraińskiego architekta F. P. Nesturchy. A jeszcze usłyszeliśmy o Juriju Lypie, zobaczyliśmy zaułek Szuchewycza, dowiedzieliśmy się o aktywności odesytów w Ukraińskiej Republice Ludowej. Odwiedziliśmy pomniki Iwana Franki, Tarasa Szewczenki. Jedyny pomnik z koniem w Odessie, poświęcony atamanowi nakaznemu Antonowi Hołowatemu, zachwyca swoją kompozycją, zamysłem zagospodarowania placu wokół niego (symbolizuje Ukrainę). Jego budowę zainicjował Wiaczesław Czornowił. Ciepłem ukraińskiego świata otulił nas Sobór Katedralny Narodzenia Pańskiego, gdzie odbywał się chrzest dziewczynki Olenki. Rodzice, rodzice chrzestni, goście — wszyscy w ukraińskich strojach, nabożeństwo po ukraińsku, wspaniałe jasne malowidła na ścianach, obrazy pod ręcznikami, świece tworzyły rodzinny obraz Odessy. Po tym odwiedziliśmy Ukraiński Dom, który znajduje się przy ulicy Katerynenskiej 77. A tam witano nas korowajem, pieśniami, przyjacielską rozmową. Własnym kosztem rodzina Czajczuków wykupiła ten budynek, urządziła go, tchnęła w niego ukraińskiego ducha. Myślę, że obowiązkiem każdego Ukraińca, który podróżuje po Odesszczyźnie, jest wstąpić do Ukraińskiego Domu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na agrarnej Czernihowszczyźnie, nie zadziałają w całej Ukrainie, której ludność w większości skupia się w rejonach przemysłowych Donbasu, Naddnieprza, Lwowszczyzny, w miastach
milionowych miastach. Zapewne byłoby stosownie powierzyć panu Czepurnemu kuratorstwo nad kilkoma sąsiednimi obwodowymi zrzeszeniami, gdzie on wraz ze swoim zespołem mógłby upowszechniać pozytywne doświadczenie zgromadzone nad Desną. Jednak w skali ogólnopaństwowej przeniesienie działalności Towarzystwa na nowe tory uważamy za ryzykowne i nie do końca przemyślane. Mimo to pozostajemy przekonani, że najlepsze cechy czernihowskiej «Proświty» zostaną wprowadzone do codziennej działalności nowo wybranego Zarządu Centralnego. Uważamy za konieczne przestrzec delegatów nadchodzącego zjazdu «Proświty» przed nadmiernym zapałem niektórych znanych przywódców poszczególnych partii politycznych — byłych posłów ludowych, którzy w narodzie już otrzymali wspólną nazwę «kanapowych», do przyłączenia się do kierownictwa «Proświty». Jeśli nie osiągnęli znaczących sukcesów w prowadzeniu pracy partyjnej, to czego można oczekiwać od ich działalności w organizacji społecznej?! Jednocześnie jesteśmy pewni, że optymalną kandydaturą na stanowisko przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na nową kadencję, która będzie w stanie, nie odchylając się od wytyczonego kursu, w przyszłości kierować proświtiańskim okrętem na „pełną naprzód”, jest postać jego wieloletniego przywódcy, posła ludowego Ukrainy pięciu kadencji Pawła Mowczana, dla którego na dziś po prostu nie ma alternatywy. Ale to za mało. Uważamy również, że w ekstremalnie trudnych warunkach próby, jakiej dziś doświadcza «Proświta» i całe nasze państwo, przed którym stoi kwestia ostra jak brzytwa — „być albo nie być?”, czyli być w Europie czy powrócić do Azji, najważniejszą jest jedność szeregów proświtiańskich i maksymalne poświęcenie oraz oddanie sprawie ogólnonarodowej każdego członka Towarzystwa, wszystkich patriotów Ukrainy. „Zdobędziesz albo zginiesz” — to hasło ukraińskich nacjonalistów dziś jest aktualne jak nigdy. Zatem — naprzód ku prawdziwie ukraińskiej, szewczenkowskiej Ukrainie! Daj nam, Boże, rozumu i zdrowego rozsądku!
Jednogłośnie przyjęto na posiedzeniu Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki 28 sierpnia 2013 roku.
Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący zrzeszenia
Daj, Boże, rozumu!
Tłumaczenie maszynowe
Ostatnio pojawiło się wielu chętnych do reformowania, przeładowywania, przebudowywania «Proświty» albo robienia z nią czegoś jeszcze. Ale zanim to wprowadzimy w życie, trzeba zastanowić się nad skutkami takich przemian. Przede wszystkim przypomnijmy sobie, w jakim kraju żyjemy. Obecne władze sztucznie dzielą Ukrainę na ukraińskojęzyczną i rosyjskojęzyczną, nie wiadomo dlaczego dając pierwszeństwo tej drugiej. Ministrowie i inni urzędnicy demonstracyjnie mówią językiem sąsiedniego państwa. Przed Dniem Niepodległości Prezydent odznaczył ukraińskimi odznaczeniami ludzi, którzy nienależycie wypełniają swoje obowiązki albo wręcz prowadzą antyukraińską politykę. Do prowadzenia świątecznego koncertu na głównym placu stolicy zaprasza się mężczyznę, który nie włada językiem ukraińskim. A jaką wartość ma obchodzenie 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, które goście z Moskwy, Cyryl i Putin, wykorzystali do dalszego utrwalania w Ukrainie «russkiego mira»? A wybryki rosyjskiej służby celnej wobec ukraińskich towarów na granicy? A zabijanie ukraińskich rybaków na Morzu Azowskim? Listę można ciągnąć dalej i dalej. Słowem, nie nadszedł czas, byśmy się rozdzielali i tworzyli jakieś szczególne obwodowe czy rejonowe proświty. «Proświta» w nas była, jest i będzie jedna. Jej przewodniczący Pawło Mowczan ma wielkie doświadczenie w utrwalaniu języka ukraińskiego i duchowości, dlatego w tym czasie warto go ponownie wybrać. Dumą naszego Towarzystwa jest gazeta «Słowo Proświty», jedna z najlepszych gazet Ukrainy. W warunkach braku pieniędzy, przy niewielkim zespole redakcyjnym, tworzy ją znana pisarka i publicystka Ljubow Hołota. Proświetianie we wszystkich zakątkach Ukrainy muszą wesprzeć «Słowo Proświty», organizując jego prenumeratę. To pozwoliłoby zwiększyć nakład wydania i docierać z prawdziwym, patriotycznym słowem do jak najszerszego kręgu czytelników. Antyukraińskim działaniom władz musimy przeciwstawić naszą jedność i zdecydowanie w obronie soborowego państwa ukraińskiego i jedynego państwowego języka — ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Z wielkim żalem stwierdzamy, że sprzeczności kulisowe w stosunkach między aktywistami poszczególnych zjednoczeń proświtiańskich a Centralnym Zarządem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” nie pojawiły się dziś ani wczoraj. Dziś trudno już powiedzieć, kto je zainicjował i sprowokował, ponieważ krytyczne uwagi pod adresem obecnego kierownictwa „Proświty” rozlegały się z różnych obwodów Ukrainy oraz ze środowiska ukraińskiej diaspory. W rezultacie te tendencje wylały się w otwartą „polemikę” na łamach proświtiańskiej gazety „Słowo Proświty”, w której uczestniczyli redaktor naczelny gazety Ljubow Hołota oraz przewodniczący czernihowskiego obwodowego zjednoczenia proświtiańskiego Wasyl Czepurnyj. Ale czym jest ta „polemika”? Czy nie stoją za nią dążenia pewnych sił, świadomie lub nieświadomie, do zniszczenia najstarszej narodowej organizacji społecznej Ukrainy, która od końca lat 60. XIX wieku konsekwentnie prowadzi pracę patriotyczną? Tym bardziej, że nie zawsze konstruktywne dążenia każdego do udowodnienia swoich racji wzbudziły pewne wątpliwości w gronie proświtian, właśnie w przededniu kolejnego zjazdu towarzystwa proświtiańskiego. I wszystko to ponownie skłania do zastanowienia się nad tradycyjnym, niestety, dla Ukraińców pytaniem: dlaczego w swoim domu nie potrafimy dojść do porozumienia, nawet w czasie decydującym dla całego narodu i państwa? Jako chrześcijanie dobrze wiemy, że wszyscy nie jesteśmy bez grzechu. Dlaczego więc tak zapamiętale wyszukujemy drzazgę w oku bliźniego, nie dostrzegając belki we własnym? I czy nie nadszedł czas, by przypomnieć skrzydlate słowa Iwana Franki o tym, że wszyscy powinniśmy nauczyć się czuć siebie Ukraińcami? Aby nie być stronniczymi, spróbujemy obiektywnie przeanalizować sytuację, która dziś ukształtowała się w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, i wyciągnąć odpowiednie wnioski. W niektórych zjednoczeniach proświtiańskich omawiana jest idea „restartu” towarzystwa proświtiańskiego w celu uczynienia go bardziej „rozreklamowanym”, wpływowszym w życiu społecznym
politycznym życiu, bardziej atrakcyjnym dla młodzieży naszego państwa. Idea nie jest nowa. Pamiętam, że jeszcze w 1997 roku z ust poważnych stołecznych prosvitian padały słowa, że „Proświta” rzekomo jest już „stara”. I w znacznej mierze tak wówczas było. Czas jednak nie stał w miejscu. Po kilku próbach utwierdzono „Młodą Proświtę” na ogólnonarodowym poziomie, a niektórzy z jej dawnych kierowników są dziś czołowymi członkami „dorosłego” towarzystwa proswiticzeńskiego. Równocześnie ożywiło się życie regionalnych i lokalnych organizacji — i tu bez fałszywej skromności można przytoczyć przykład Ługańszczyzny, gdzie nie tylko obwodowy Zarząd systematycznie organizuje te czy inne ogólnonarodowe i kulturologiczne przedsięwzięcia, lecz także młodzi proswiticzeńscy mają własne stanowisko, wyrażając je w prasie i Internecie
wydaniach. Warto zaznaczyć, że aktywne wsparcie w osiąganiu naszych sukcesów zawsze odczuwaliśmy ze strony Centralnego Zarządu „Proświty”. W szczególności cenne wsparcie organizacyjne, informacyjne, prawne i metodyczne otrzymywaliśmy od przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana, członków Centralnego Zarządu — śp. Anatolija Pohribnoho, Ołeksandra Ponomariowa, Iwana Juszczuka i innych, którzy nie tylko w lepszych czasach, ale nawet w dzisiejszych warunkach „janukotabaczyzny”, gdy brakuje regularnego finansowania, a presja ukrainożerców jest stale odczuwalna, celowo prowadzą (choć nie zawsze jasno i efektownie) żmudną pracę, ukierunkowaną na przebudzenie świadomości narodowej rodaków, obronę języka ukraińskiego jako jedynego państwowego na Ukrainie, obronę prawdziwej ojczystej historii, odrodzenie kultury etnicznej, dawnych ludowych tradycji. Taki rezultat osiągany jest stopniowo, w miarę znajdowania niezbędnych zasobów ludzkich, materialnych i finansowych. Myśl szanownego pana Wasyla Czepurnoho dotycząca akcentowania aspektów gospodarczych działalności Towarzystwa (która nie jest pozbawiona racji, lecz którą bardzo trudno wdrożyć w dzisiejszych warunkach) wydaje nam się niezupełnie trafną, zarówno ze względu na przewidzianą Statutem OTP „Proświta” nieprzynoszenie zysku przez Towarzystwo jako organizację społeczną, jak i na faktyczny brak realnych możliwości tworzenia „Maślosojuzów” w warunkach hiperurbanizowanego XXI wieku. Nie odrzucając w żadnym wypadku cennego doświadczenia Wasyla Czepurnoho w organizowaniu działalności gospodarczej prosvitian Siwierszczyzny i przychylnie przyjmując jego konstruktywne myśli, zauważmy jednak, że metody działania „Proświty”, przyjmowalne
Tłumaczenie maszynowe
Wira BODNARUK, profesor, przewodnicząca TJU-Chicago. Członkowie Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TJU-Chicago) mieli okazję pokazać ukraińskiej społeczności książki i czasopisma wydrukowane przez „Proświtę” w różnych obwodach Ukrainy podczas tradycyjnych „Ukraińskich Dni”, 24—25 sierpnia 2013 r., które odbywały się w rocznicę Niepodległości Ukrainy w miejscowym parku w Chicago. Na ten liczny festiwal, zorganizowany przez Ukraiński Komitet Kongresowy Ameryki – oddział Illinois, przychodzą tysiące ludzi, aby spotkać się z przyjaciółmi, posłuchać śpiewaków, zobaczyć tancerzy, obejrzeć stoły z różnymi towarami oraz nabyć nagrania ukraińskich pieśni. TJU-Chicago już niejednokrotnie bierze udział w festiwalu, w tym roku prezentując publikacje „Proświty” z Kijowa, Charkowa, Doniecka, Zaporoża, Dniepropetrowska, Czernihowa, Chmielnickiego, Równego, Łucka, Tarnopola, Zakarpacia oraz Iwano-Frankiwska. Tym ośrodkom TJU pomaga finansowo. A najnowszą książkę o współpracy obwodowych „Proświt” z TJU-Chicago „Mosty na Ukrainę” wydano w tym roku w Doniecku. Można ją było nabyć na festiwalu. Zarząd TJU-Chicago gratuluje organizatorom „Ukraińskich Dni” na czele z dr. Olesiem Strilczukiem wielkiego sukcesu w propagowaniu języka i kultury ukraińskiej, życzy sukcesów w przyszłości. Bohdan Bodnaruk, dr Julian Kulas — prezes Fundacji „Spadczyna”, Wira Bodnaruk, Roman Zawadowycz — przewodniczący Płastu w Chicago
Tłumaczenie maszynowe
Dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NANU, doktor nauk filologicznych, przewodniczący Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka Paweł Hrycenko został laureatem nagrody im. Zofii Rusowej. Tę nagrodę, przyznawaną w uznaniu bezinteresownej pracy na rzecz utrwalania idei narodowej i podnoszenia prestiżu społecznego języka państwowego w Ukrainie, ustanowiły Liga Ukraińskich Mecenasów i Klub „Jarosławiw Wał”. W tym roku nagrodę przyznano po raz drugi.
Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Zakończenie. Początek w nr 32, 34 z 2013 r. „Sołowiecka pielgrzymka” — 2013: „Archipelag Sołowiecki składa się ze 110 wysp o łącznej powierzchni około 300 km2. Największą pod względem powierzchni wyspą jest Wielka Wyspa Sołowiecka — 225 km2. Następna jest wyspa Anzerska („Anzer” w tłumaczeniu z języka wepskiego oznacza „Bardzo wydłużona wyspa”). Jej powierzchnia wynosi 47 km2. Wyspa Wielka Muksałma — 17 km2. Dalej znajdują się wyspy Mała Muksałma, Wielka i Mała Zajęcza — powierzchnia każdej z nich to około 1 km2. Pozostała powierzchnia przypada na niewielkie wysepki pokryte roślinnością, położone w akwenie Wielkiej Wyspy Sołowieckiej, tak zwane łudy. Na uformowanie Archipelagu Sołowieckiego wpłynęły trzy siły: tektonika, lodowiec i morze. Około dwóch miliardów lat temu, podczas aktywnych działań tektonicznych na kuli ziemskiej, u wyjścia z Zatoki Oneskiej powstało wypiętrzenie lądu — platforma przyszłych wysp. Około 18 mln lat temu, podczas kolejnego zlodowacenia na Ziemi, lodowiec o grubości około 3 km przesuwał się z północnego zachodu w stronę współczesnych Sołowek. Przyniósł ze sobą granitowe głazy — odłamki wierzchołków skał z Półwyspu Kolskiego. Wypiętrzenie lądu zahamowało ruch głazów. Tak powstały wyspy. Po stopnieniu lodu odsłoniły się liczne wyspy głazowe o powierzchni około 1/3 współczesnego archipelagu. Następnie, powoli wynurzając się z morza, wyspy nabrały współczesnego wyglądu. Obecnie wypiętrzanie wysp wynosi około 1,2 mm rocznie. Na wygląd zewnętrzny wysp wpłynęło morze, liczne osady morenowe i silnie sterasowany krajobraz. Wyspy znajdują się 163 kilometry na południe od koła podbiegunowego, ale ich klimat jest dość łagodny: zimą, dzięki południowym i południowo-zachodnim wiatrom, temperatura rzadko spada poniżej minus 16 stopni, jednak z powodu wysokiej wilgotności i silnych wiatrów zimy są tu dość surowe, a latem odwrotnie — Sołowki są narażone na wpływ wiatrów z Arktyki. Latem średnia temperatura jest niższa niż na stałym lądzie. Woda morska w górnych warstwach latem nagrzewa się do 16 stopni powyżej zera, więc w Morzu Białym jak najbardziej można się kąpać. Ludzie zaczęli zasiedlać Archipelag Sołowiecki około 6-6,5 tysiąca lat temu (jedne z najstarszych znalezisk na Sołowkach datowane są mniej więcej na ten czas), ale za pierwszych stałych mieszkańców uważa się starca Sawałtija i mnicha Hermana. Przybyli oni tutaj w 1429 roku, chociaż na wyspach już wcześniej istniały tak zwane „tonie” — tymczasowe osady przemysłowe Karelów. Skład gatunkowy roślin i zwierząt nie jest zbyt bogaty. Ale właśnie tym jest piękna surowa północna przyroda” — tak opowiadała o wyspach przewodniczka Ołeksandra Bajdikowa z Archangielska. Mieszka i pracuje ona na archipelagu przez trzy miesiące w roku. Sołowki są obecnie jednym z centrów pielgrzymek i turystyki kulturowej. W pierwszej dekadzie XXI wieku liczba odwiedzających wzrosła 7-krotnie i nadal rośnie. Obecnie co roku Sołowki odwiedza około 40 tysięcy turystów i pielgrzymów. Niestety, bardzo niewielu z nich interesuje się wydarzeniami, które miały tu miejsce w ubiegłym stuleciu. Niemniej dni pamięci ofiar represji politycznych na początku sierpnia są stałym punktem programu Muzeum Sołowieckiego.
rezerwatu. I właśnie na te dni od wielu lat z rzędu przyjeżdża ukraińska delegacja, na którą czekają z niecierpliwością. Przecież, jak zauważali sami mieszkańcy Sołowek, gdyby nie Ukraińcy, o dniach represji wszyscy dawno by zapomnieli. Kontynuujemy zapoznawanie naszych czytelników z uczestnikami tegorocznej „Sołowieckiej Pielgrzymki” oraz ich wrażeniami z tego, co zobaczyli i usłyszeli. Inna Ołeksandrowa, z rodziny represjonowanych, Kijów: „Na pierwszy rzut oka wydaje się, że do dziewiczej przyrody Wysp Sołowieckich cywilizacja jeszcze nie dotarła. Powietrze jest czyste, zwierzęta i ptaki nie boją się ludzi, a wiekowe kamienie są niemymi świadkami historii. Gdyby tylko umiały mówić, jak wiele by nam opowiedziały! Ukraińcy znacznie lepiej niż Rosjanie wiedzą, czym są Sołowki, że wysyłano tam na zesłanie, że zginęło tam wielu niewinnych ludzi. Dziadek mojej teściowej, Mychajło Wasylowycz Rumiancew, podczas wojny pracował jako chirurg na okupowanym terytorium. Za to zesłano go na 10 lat do GUŁAG-u. Przepracowawszy rok przy wyrębie lasu, otrzymał przydział do nowo wybudowanego szpitala obozowego. Tam Mychajło Rumiancew leczył pisarza-dysydenta Olega Wołkowa, o czym wspomina on w swojej książce „Zanurzenie w mrok”. Na wiecu przy Kamieniu Sołowieckim przemawiał syn Olega Wołkowa, Wsiewołod. Podeszłam do niego, opowiedziałam tę historię, a on powiedział, że bardzo dobrze pamięta tę rodzinę, ponieważ woził tatę w gości do jego lekarza”. Iryna Skudarnowa, Kercz: „Ta podróż mnie oszołomiła. Nawet nie wyobrażałam sobie, że przejechawszy ponad 3000 kilometrów na północ od Krymu, zobaczę tak malownicze krajobrazy. A także – poczuję ludzkie okrucieństwo… Ono zabija… Nigdy nie zrozumiem, jak można było zniszczyć tylu ludzi, kwiat narodu… Koniecznie trzeba odwiedzać naszych spoczywających rodaków, aby o tym pamiętać”. Ołena Fajnberg, lekarz: „Moja matka, Lidija Łeonidiwna Kułakiwska, siedziała 10 lat w Norylskim GUŁAG-u. Ten temat w naszej rodzinie był objęty zakazem. Matka do ostatniego dnia życia bała się mówić o swoim uwięzieniu, dlatego bardzo długo nic o tej karcie w jej biografii nie wiedziałam. Zszokowały mnie niektóre jej wypowiedzi, w tym taka, że „Norylsk zbudowano na kościach więźniów”. Później opowiedziała, że Norylsk stoi na wiecznej zmarzlinie, a do budowy domów wykonywano ogromne wykopy. W tym celu więźniowie łomami kuli lód, a potem ręcznie wstawiali pale. Jeśli ktoś wpadał do tego wykopu, to tam zostawał. Już po jej śmierci w 1996 roku znalazłam dokumenty, w których była informacja o tym, jak ją skazano, gdzie odbywało się śledztwo, jaki był wyrok, dokąd ją skierowano w pierwszym i drugim etapie, jak odbywała uwięzienie, kiedy została zrehabilitowana itp. Z tymi dokumentami trafiłam do Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Ekspozycja muzeum-baraku na Sołowkach poruszyła mnie do głębi duszy. Do dziś pamiętam wycieczkę, którą prowadziła kierownik działu historii XX wieku Sołowieckiego Państwowego Muzeum-Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego i Przyrodniczego, Olha Wołodymyriwna Boczkariowa. Ta wycieczka przewróciła mój światopogląd. Potem w prywatnej rozmowie Olha Wołodymyriwna poradziła mi zwrócić się do krasnojarskiego „Memoriału”, poczytać więcej o obozie norylskim. I przyjechawszy do Kijowa, rozpoczęłam poszukiwania. Pierwszym odkryciem dla mnie stała się postać Hryhorija Petrowycza Kucenki. Potem z zachwytem czytałam artykuły i książki krasnojarskiego „Memoriału” i natrafiłam na informację o powstaniu norylskim. Okazało się, że moja matka była wśród więźniów szóstego baraku, który brał udział w powstaniu. Niestety, nikt mnie nie powiadomił, że „norylczanie” zbierali się we Lwowie na kongres z okazji 60-lecia powstania norylskiego. Kiedy ludzie dowiadują się o takich szczegółach z życia swoich bliskich, z życia rodaków, zaczynają inaczej patrzeć na świat, to bez wątpienia wpływa na przyszły rozwój kraju”. Hałyna Kułikowa, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w Zespole Szkół nr 1 w Stawyszczach, obwód kijowski: „Pojechałam na Sołowki z dwóch powodów. Po pierwsze, mój tata też był więźniem, co prawda w Magadanie, a po drugie, jestem nauczycielem i w 11 klasie opowiadam o pisarzach Rozstrzelanego Odrodzenia: Jewhenie Płużnyku, Mykole Kuliszu, Lesiu Kurbasie, Wałerjanie Pidmohylnym, którzy zginęli w Sandarmochu i w obozie sołowieckim. W tym roku będę inaczej opowiadać dzieciom o śmierci tych ludzi, ponieważ widziałam te miejsca, poczułam ich ból, przepuściłam przez serce całą tę kolosalną informację, którą tu usłyszałam”. Lubow Matiusza, emerytka: „Moją rodzinę wysłano w obwód tiumeński za to, że ojciec miał kilka dziesięcin ziemi. W grudniu w ciągu jednej doby nas wysiedlono, w niezwykle ciężkich warunkach wywieziono tam, ale byłam dzieckiem, więc dopiero trafiwszy tutaj, zrozumiałam, jakie to były nieludzkie znęcania się. Gdyby ludzie wiedzieli o tych Sołowkach, to dawno już zakazaliby partii komunistycznej i nie miałaby ona prawa się odrodzić. Zapomniane byłyby też pomniki totalitarnych wodzów… A tak – komuniści nadal zasiadają w Radzie Najwyższej, z pomnikami Lenina biegają jak głupi, wybijają im nosy, znów naprawiają, chronią… Jak można ich bronić, dowiedziawszy się, co działo się na Sołowkach?!”. Ałła Nowyćka, Narodowa Biblioteka Historyczna Ukrainy: „Dziś jest wiele książek poświęconych represjonowanym, w tym także tym, którzy przebywali na Wyspach Sołowieckich. Ale kiedy trafiłam tutaj, poczułam pogłębiony szacunek do tych ludzi. Przecież zobaczyliśmy warunki, w jakich trzymano więźniów. I chociaż cele, baraki są już posprzątane, wypełnione współczesnym wyposażeniem, to ich wygląd jest przerażający, a historyczne zdjęcia w muzeum dopełniają obrazu. Dodajcie do tego surowy klimat okolicy, a zrozumiecie, jakim wyczynem było życie tych ludzi. W nieludzkich warunkach nie tylko nie stracili ludzkiego oblicza, ale do końca pozostawali wierni swoim przekonaniom”. Rajisa Taran, sekretarz Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych: „Jestem na Sołowkach po raz drugi. Najbardziej zapadły mi w pamięć zarówno w 2011 roku, jak i w tym roku opowieści Olhy Boczkariowej. Uważam, że ta kobieta jest wyjątkowym specjalistą w kwestiach więzień sołowieckich. I duch Sołowek, i nasze modlitwy, i trasy wycieczkowe z 2011 roku wywoływały tylko łzy. Wyspy Sołowieckie w celach poznawczych musi odwiedzić każdy człowiek. A państwo ukraińskie powinno szanować te miejsca, gdzie poległa tak ogromna masa Ukraińców. Wierzę, że z czasem będzie ono nie tylko finansować takie wyjazdy, ale także brać aktywny udział w rozpowszechnianiu prawdziwej informacji o tej tragicznej karcie naszej historii. Przecież pamięć nie powinna być upolityczniona”. Witalij Moroz, bandurzysta: „Początkowo trudno było mi sobie wyobrazić całą tę bryłę informacyjną, którą trzyma ten archipelag. Po pierwszej podróży na Sołowki (przed tym rokiem byłem tu już po raz piąty), chciało się przeczytać wszystko, co zostało o tym napisane – o ostatnich dniach atamana koszowego, o represjach XX wieku, o tutejszym centrum duchowym. Historia Wysp Sołowieckich jest ciekawa i tragiczna. Bez znajomości historii, bez godności narodowej bardzo trudno zrozumieć Ukraińcom, kim są. Przyzwyczailiśmy się uczyć na zwycięstwach, na pozytywach, ale tylko studiując karty tragiczne, mamy możliwość nie wpaść w te same tarapaty ponownie. Życzę Hryhorijowi Petrowyczowi Kucence i jego pomocnikom natchnienia, wytrwałości, sił życiowych, aby pokonać wszystkie trudności. Chciałoby się, aby więcej naukowców zaangażowano do tej pracy, ponieważ do tej pory pielgrzymki odbywają się raczej na poziomie emocji, a trzeba badać archiwa, organizować konferencje itp. Również wielkie znaczenie ma współpraca międzynarodowa, w szczególności z petersburskim „Memoriałem”. Właśnie dzięki ich wsparciu organizacyjnemu w zeszłym roku ustawiliśmy tablicę dla Ukraińców – ofiar represji. Komunikacja z Rosjanami, Polakami, przedstawicielami innych narodów pomaga nam znaleźć punkty porozumienia, wzajemnego szacunku, wzajemnej pomocy w wielu kwestiach”. Wołodymyr Bilinski, kierownik sektora Rady Miejskiej Kijowa: „Takie wyjazdy powinny odbywać się regularnie, aby ludzie znali swoją historię, aby nie dopuszczali do powtórzenia tych horrorów. Wszystkim, którzy jadą, należy jak najaktywniej rozpowszechniać informację o tym, co zobaczyli, przekazywać ją zarówno przez media, jak i z ust do ust. Nie po raz pierwszy biorę udział w „Sołowieckiej Pielgrzymce” i za każdym razem odkrywam coś nowego, uzupełniam swoje wyobrażenia o miejscach, które odwiedzamy. Będę opowiadać o tym, co zobaczyłem, dzieciom, wnukom, kolegom z pracy”. Natalija Stoliarenko, pracownik naukowy centrum cybernetycznego: „W czasie wielkiego terroru”
Ukraińska delegacja przy pomniku „Zabitym synom Ukrainy” w uroczysku Sandarmoch w rejonie miedwieżjegorskim, Karelia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
propozycje, sesja zatwierdziła ten artykuł, a finansowanie wyjazdu wpisano do budżetu miasta Kijowa na 2013 rok. — Co Pana/Panią najbardziej uderzyło podczas „Sołowieckiej pielgrzymki”? — To była moja pierwsza podróż na Wyspy Sołowieckie. Wrażeń jest wiele. W historii Ukrainy, której uczono w szkole i na studiach, te wydarzenia jakby omijano, o egzekucjach nie mówiono szczegółowo. Nawet strach pomyśleć, w jakich warunkach trzymano więźniów, jak traktowano kobiety, dzieci. Trudno pojąć, dlaczego człowiek wykonywał te zbrodnicze rozkazy totalitarnej władzy. Jak można rozstrzeliwać ludzi, którzy niczego nie są winni?! Dlatego my … narodowości, wyznań ani sympatii politycznych — jest ustanowiony w imieniu państwa. A nasza delegacja, reprezentująca niepodzielny i zjednoczony naród, jest tworzona również jako państwowa — bez haseł i symboli politycznych. Tradycyjnie wieziemy ukraińskie symbole — słonecznik, kalinę, korowaje, rушники, narodowe flagi, wszyscy w strojach narodowych, śpiewamy hymn narodowy, inne pieśni, które stały się symbolami ukraińskości. W Sandarmoch postawiono duży granitowy krzyż dzięki staraniom Łarysy Hryhorywny Skrypnykowej i jej współmyślicieli ze Towarzystwa „Kalina”. Zmieniono dębowy krzyż na Puszczy Lewaszowskiej na granitowy, ustawiono pamiątkowy znak dla Ukraińców. Jewhen Pługnyk swego czasu powiedział, że naród ukraiński poświęcił te odległe, straszne tereny swoją krwią, swoim prochem. Bo tych, których rozstrzeliwano, nie chowano po ludzku, lecz wrzucano do dołów, nie odprawiając za nich żałoby. Dlatego obecnie trudno ustalić, kto w którym dole jest zakopany. Ale nie zwalnia nas to z obowiązku pochylenia głów i odśpiewania modlitwy za spokój ich dusz. Dlatego Ukraina musi nie tylko upamiętniać, ale też uświadamiać sobie, co się wydarzyło w jej historii i dlaczego tak się stało. Bezpaństwowość naszego narodu przez wiele lat doprowadziła do tego, że nam wskazywano, gdzie mamy być, gdzie mamy umrzeć i jak zostaniemy pochowani. Gdyby był choćby słaby głos w obronie, nie wieziono by eszelonami rodaków na dalekią północ.
musimy choć raz w życiu odwiedzić te miejsca, aby to poczuć i zrozumieć, że trzeba szerzyć prawdę o represjach, by nigdy się nie powtórzyły. — Niestety, w tym roku Ministerstwo Kultury Ukrainy nie poparło „Sołowieckiej pielgrzymki”. Czy jako deputowana Kijowskiej Rady Miejskiej będzie Pani lobbować za wsparciem pielgrzymki w przyszłym roku na szczeblu państwowym? — Państwo powinno maksymalnie sprzyjać upowszechnianiu prawdziwych informacji o wydarzeniach, które miały wtedy miejsce. A takie przedsięwzięcia trzeba organizować i prowadzić na szczeblu państwowym, z udziałem posłów, przedstawicieli rządu, dyplomatów.
— Dlaczego państwo w tym roku nie wsparło „Sołowieckiej pielgrzymki”? Czy wcześniej je wspierało, i w jaki sposób? — Wspierało za czasów Wiktora Juszczenki, bo on sam tam jeździł, aby uczcić pamięć poległych. Dlaczego obecni władcy tego nie robią? Bo nie oni tam byli. Trzeba przejść tą drogą, zobaczyć, usłyszeć i poczuć. Dlatego dziś trzeba robić wszystko, aby ludzie pamiętali o swoich niewinnie zamordowanych rodakach, aby dzwon ich pamięci, jak w Lewaszowie, uderzył w serca każdego Ukraińca. — Kto pomógł Pani w organizacji tegorocznej podróży? — Materialnie pomogły dwie organizacje: Kijowska Rada Miejska, która swoim zarządzeniem przydzieliła połowę środków, oraz Fundacja charytatywna „Wielka rodzina”, którą kieruje Wiera Uljanczenko. Środki przeznaczono na zakwaterowanie, przejazd katamaranem i autobusem. Ponadto firma „Lew Tawrija”, która zapewniła autobus, również bierze bezpośredni udział w organizacji i przeprowadzeniu pielgrzymki. Wiaczesław Tymczenko i Jurij Tkacz są pełnoprawnymi uczestnikami pielgrzymki, ponieważ ich dziadkowie zostali represjonowani. Przy tej okazji dziękuję wszystkim, którzy przyłączyli się do organizacji i przeprowadzenia tej podróży. Jestem przekonany, że nasza delegacja ich nie zawiodła i wykonała wszystko, na co każdy z nich liczył.
Materiał przygotował Jewhen Buket. Zdjęcia autora
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mieszkańcy Ukrainy nie zdołali ochronić swoich bliskich. Myślę, że nasza podróż ma również na celu nauczenie ludzi, jak się bronić. Przecież tak łatwo rozprawiać się z życiem — to zbrodnia. I musimy znać swoje prawa, aby w przyszłości dawać godny odpór przestępcom”. Nina Cwietkowa, m. Kijów: “Te okropności, moim zdaniem, miały miejsce dlatego, że nie działały prawa. Nie działały one przede wszystkim dla uciemiężonych narodów. Na Sołowkach wielu Ukraińców ucierpiało tylko dlatego, że byli Ukraińcami. Za to, że bronili swojego języka, praw, chcieli żyć w ludzkich warunkach, za to, że mieli własne zdanie, które czasami nie pokrywało się ze zdaniem ludzi stawiających siebie ponad prawem. Wnioski trzeba wyciągać. Dlatego dzisiaj na Ukrainie musimy bronić swoich praw, aby straszne wydarzenia pierwszej połowy ubiegłego wieku nigdy się nie powtórzyły”. Jurij Derkacz, sołtys wsi Iwaniwka w obwodzie kijowskim: “Mam niejednoznaczne wrażenie zarówno z tej podróży, jak i z tej, która odbyła się cztery lata temu. Mieliśmy ciężką drogę, noce w autobusie, ale nawet nie potrafimy sobie wyobrazić, jak czuli się ci chłopcy i dziewczęta, których pędzono na północ etapem, którzy w chłodzie i głodzie cierpieli nieludzkie męki. Cóż to za niesprawiedliwość! A ile mąk wycierpiał wielce doświadczony ostatni ataman Siczy Zaporoskiej Petro Kałnyszewski… Jadę tutaj po to, aby jeszcze raz naładować się tą energią, która jest mi potrzebna do życia, do walki o sprawiedliwość, po to, by być gotowym na próby. Ukraińcy powinni wiedzieć, co działo się za reżimu totalitarnego”. Roman Pidłużny, m. Kołomyja: “Mnie najbardziej poraziła wielkość budowli Kremla Sołowieckiego. Tutaj wszystko oddycha historią, w tym i — „Pielgrzymka na Sołowki” odbyła się już po raz piętnasty. Kto ją zapoczątkował? Kiedy Pan dołączył do tej szlachetnej sprawy? — Zapoczątkowali ją dysydenci, którzy wyszli z więzień w ostatnich latach istnienia Związku Radzieckiego: Wasyl Owsijenko, Jewhen Swerstjuk; a także poeci demokraci Iwan Dracz, Dmytro Pawłyczko oraz wszyscy ludzie, którzy zgłosili się, by odwiedzić te miejsca. Kiedy krajoznawca Jurij Dmitrijew odnalazł mogiły i stało się wiadome, gdzie jest miejsce rozstrzelania „Sołowieckiego po ukraińsku. Kiedy uświadamiasz sobie, jakie tortury przeszli nasi rodacy, zaczynasz rozumieć, że staliśmy się niepodległym państwem nie w ostatniej kolejności dlatego, że oni tutaj pozostali”. Iwan Kuźmyn, ksiądz: “Jako ksiądz uważam, że każdy Ukrainiec powinien był odwiedzić te surowe ziemie, gdzie spoczywają tysiące niewinnie uśmierconych synów i córek Ukrainy, i pokłonić się ich pamięci. Dla mnie była to duchowa podróż, z celem zobaczenia, gdzie przebywał ostatni koszowy ataman Siczy Zaporoskiej. Dzięki Panu przeżył długie życie i pokazał ducha, chwałę naszego narodu”. Wiaczesław Tymczenko, kierowca: “Pokłonić się najlepszym ludziom naszego narodu, wspomnieć ich — to mój obowiązek. To, że mam taką możliwość, to wielki zaszczyt. Byłem tu już siódmy raz, ale chyba najbardziej ze wszystkich lat poraziło mnie tegoroczne wystąpienie przedstawiciela „Memoriału”, który zaznaczył: „Ta strona historii, niestety, jeszcze nie została przewrócona”. Deputowana Rady Miejskiej Kijowa Witalina Szłapak: „Represje nie powinny się powtórzyć w przyszłości” — W tym roku Hryhorijowi Petrowyczowi bardzo ciężko przychodziła organizacja tej podróży. Jak Pani dołączyła do jej przeprowadzenia? — Moje spotkanie z Hryhorijem Petrowyczem Kucenką odbyło się pod koniec grudnia 2012 roku. Opowiedział mi o tym projekcie, o instytucjach i organizacjach, które go wspierają, i zwrócił się o pomoc. Tę kwestię należało zbadać, uzasadnić wykorzystanie środków z miejskiego etapu”, Ukraińcy pojechali tam, postawili dębowy krzyż, zapoczątkowując „Sołowiecką pielgrzymkę”. Wtedy ta droga nie była przetarta, dlatego była bardzo ciężka. Dołączyłem do tej pielgrzymki siedem lat temu. Staraliśmy się zrobić wszystko, aby uczcić naszych rodaków i ludzi, którzy tam zginęli. Z czasem podróże stały się zorganizowane — pod egidą Instytutu Pamięci Narodowej, ale w ostatnich latach wszystko jest zwijane. Władza się tym nie przejmuje, dlatego budżetu. Zaproponowałam Hryhorijowi Petrowyczowi, aby towarzystwo, zgodnie z kodeksem budżetowym, zwróciło się ze swoimi propozycjami do głównych dysponentów środków budżetowych — Departamentu Komunikacji Wewnętrznej. Kiedy informacje o podróży przekazał Departament, wniosłam kwestię jej finansowania na stałą komisję Rady Kijowskiej ds. budżetu i rozwoju społeczno-gospodarczego, osobiście referowałam tę sprawę i przekonywałam deputowanych o konieczności wsparcia takiej podróży na szczeblu miejskim. Musi być wsparcie i na szczeblu państwowym, przecież trzeba znać swoją historię. Deputowani ze zrozumieniem odnieśli się do tego, stało się to sprawą społeczności. I jeśli nie my, to nikt tego nie będzie robił. I dlatego po raz kolejny zawieźliśmy na Wyspy Sołowieckie przez Sankt Petersburg, Pietrozawodzk, Miedwieżjegorsk delegację 36 osób. Najwybitniejsi ludzie, którzy mogliby przyczynić się do rozwoju ukraińskiej kultury i duchowości, zginęli na tych dalekich północnych terytoriach. Potrzebne jest tylko znikome w skali Ukrainy wsparcie — 100 tysięcy hrywien na jeden autobus. Można by organizować duże grupy naukowców, duchowieństwa, działaczy kultury, nieobojętnych na temat represji. A tam nas zawsze zapraszają i czekają. — Czy dotknęły Panią rodzinę stalinowskie represje? — Mój dziadek, jego dwaj bracia byli na Biełomorkanałe za odmowę wspierania kolektywizacji we wsi. Siedzieli także moja babcia, mój ojciec. Doszło i do mnie. Kiedy służyłem w armii za znajomość z moskiewskimi dysydentami, za czytanie zakazanych książek i niektóre wypowiedzi w tej sprawie, ja też otrzymałem swój wyrok i przebywałem w trzech obozach w Mordowii i na Uralu oraz w pięciu więzieniach Związku Radzieckiego. — Proszę wymienić znaczące lata, w które „Sołowiecka pielgrzymka” zapadła w pamięć szczególnie. — W zeszłym roku na Sołowkach ustawiliśmy znak pamięci z napisem „Wieczna pamięć rodakom ofiarom represji reżimu totalitarnego”. Tam nie ma żadnej narodowej Na wiecu żałobnym na miejscu rozstrzelania więźniów politycznych, obok kamienia z napisem „Sołowieckim więźniom” występuje Hryhorij Kucenko Przewodniczący Kijowskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych Hryhorij Kucenko: „Nasza delegacja reprezentuje niepodzielny i zjednoczony naród”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
26 sierpnia gościł w wieczornym studiu radia „Kultura” przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Związku Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, skrzypek, kompozytor, działacz społeczny Kyryło Stecenko. Temat rozmowy — o ukraińskiej kreatywności i o tym, jak działacze kultury mogą sprzyjać utrwaleniu takiego skojarzenia między ukraińskim a kreatywnym — w społeczeństwie, w rozumieniu publicznym, oraz jakie są osobiste kreatywne plany Kyryła STECENKI. Wypytywała dziennikarka Anastasija Bahalika, prowadząca program „Na przecięciu myśli”. Do radia „KULTURA” o ukraińskim i kreatywnym dołączali się z pytaniami słuchacze, jak na przykład kijowianka pani Ludmyła: — W nurcie tej rozmowy nie mogę nie wspomnieć o bardzo rozreklamowanym koncercie „Dzień urodzin naszego państwa”: nieudanie dobrano wykonawców, ich repertuar, a koncert młody człowiek prowadził w języku innego państwa. Ci śpiewacy, którzy wykonywali piosenki, przyłączali się do konferansjera i też prowadzili razem z nim koncert, i od razu przechodzili na rosyjski. Przepraszam, był tam taki paw Potap w zielonych spodniach i czerwonej marynarce oraz mulatka Nastia. Wykonali aż pięć piosenek, z których żadna nawet nie pachniała Ukrainą w dobrym tego słowa znaczeniu. Prawdziwą perłą na sam koniec był Ołeh Skrypka. Jak można było koncert na Dzień urodzin naszego państwa prowadzić w języku rosyjskim? Dokąd jeszcze? Gdzie patriotyzm, propaganda ukraińskiej kultury, jak można w Dzień urodzin państwa na Majdanie Niepodległości na coś takiego sobie pozwalać? K. Stecenko. Odnośnie koncertu na Majdanie Niepodległości z okazji 22. rocznicy Niepodległości... Ja też byłem zdziwiony, ale nie byłem zaskoczony. Rozumiałem, że tak właśnie będzie, że koncert — to nie spontaniczna twórczość każdego artysty, a reżyseria, produkowanie ze strony zamawiających, a zamawiającymi są ci, którzy przeprowadzali to święto: to i miasto, i państwo. To narodowy Dzień Niepodległości i to święto świadczy o tej świadomej polityce kulturalnej, która jest skierowana na to, by pozbawić nas ukraińskiej tożsamości kulturowej. I to jest centralny punkt zapalny, ta tarcza, w którą wymierzona jest polityka Kremla, żeby Ukraińcy zgodzili się z tym, że my żadni nie jesteśmy Ukraińcy, żadna nie jesteśmy nacja, a jedynie część wielkiego narodu rosyjskiego, czy „ruskiego miru”. Dzięki show-biznesowi odbywa się wpływ na świadomość młodzieży, przez cerkiew wpływają na ludzi średniego i starszego pokolenia. Odpowiednio inne kanały masowego wpływu, jak stacje radiowe FM, telewizja, wszystkie one skoordynowanie działają w jednym i tym samym kierunku. I nawet jeśli świętowaliśmy 1025. rocznicę Chrztu Rusi, to w koncercie tylko zespół Skaj był ukraińskojęzyczny. Reszta — goście z innego kraju oraz ukraińskie zespoły, ale rosyjskojęzyczne i o orientacji rosyjskojęzycznej, takie jak „Bracia Karamazow”, które też pracują na tę samą strategię „ruskiego miru” czy projektu eurazjatyckiego, czy Unii Eurazjatyckiej.
Tłumaczenie maszynowe
Anastasija Bahalika: Panie Kyryle, nie bez powodu poruszyliśmy temat „kreatywności”. Ponieważ kultura ukraińska przede wszystkim i najogólniej wywołuje nieco inne skojarzenia. Kyryło Stecenko: W rzeczywistości zderzamy się z takim stereotypem, który ukształtował się w świadomości społecznej, że ukraińskie oznacza ludowe, tradycyjne, minione, wiejskie, i w ten sposób wychodzi na to, że to wyobrażenie o ukraińskości jest jakby odcinane od przyszłości i miałoby naturalnie wymrzeć. I to mnie zawsze uderzało. Wychowałem się w ukraińskiej rodzinie, urodziłem się we Lwowie, jestem dzieckiem miasta. Całe moje doświadczenie jest związane z tym, co najnowsze, najnowocześniejsze, twórcze, ponieważ grałem, dorastałem w rodzinie muzyków. Mój tata wykładał w konserwatorium grę na skrzypcach, miał bardzo wielu przyjaciół, właśnie kreatywnych — nie tylko z zawodu, ale i ze stylu życia. I myślałem, dlaczego wszystko, co ukraińskie — wiecie, jak Indian w Ameryce — odsuwa się gdzieś do rezerwatów, żeby tam pokazać: oto strefa ukraińska, a oto świat ogólny — nowoczesny, postęp techniczny, naukowy, artystyczny; że to wszystko jest już prawdziwą przyszłością i ono musi się rozwijać. Po prostu konstatujemy, jak to było: i za czasów carskich świadomi Ukraińcy musieli walczyć o przyszłość i o to, by nie tylko pokazać, że ukraińskie to nasza kolosalna tysiącletnia tradycja, ogromne niewyczerpane dziedzictwo ludowe, a jednocześnie ukraińskie to jest to, co jest nowoczesne, to, co się rozwija. I to samo było za czasów Związku Radzieckiego, kiedy wskazywano nam miejsce — o tam przy przyźbie, na ganku, a tutaj, gdzie panowie spacerują, tam, gdzie jest już prawdziwe życie i kształtowanie przyszłości, was nie powinno być! To moje dziecięce doświadczenie, zawsze tak to widziałem i tak to słyszałem. Pamiętacie, że język ukraiński ogłoszono nieperspektywicznym? Kulturę ukraińską ogłoszono nieperspektywiczną, ponieważ potem, rzekomo, przetrwają najbardziej perspektywiczne kultury i języki, które wszystkie złączą się w jeden nurt, i na planecie będzie jedna idea. Słyszałem to w szkole, mówił nam to nauczyciel historii i „wiedzy o społeczeństwie”. I wiecie, co jest ciekawe? Mówili, że język rosyjski będzie przyjmował w siebie wszystkie inne języki i będzie bazą formowania tej kultury przyszłości. Nie uwierzycie, to była ósma, dziewiąta klasa. I właśnie dzieci z ukraińskich i żydowskich rodzin w szkole muzycznej imienia Łysenki, w której się uczyłem, poczuły swoją tożsamość narodową i zaczęły podnosić kwestie i protestować, obrażać się: jak to? Rozumiecie, to był taki ciekawy moment spontanicznego jednoczenia się Ukraińców i Żydów w obronie swojej tożsamości narodowej i prawa do przyszłości. To po prostu psychologiczny — nawet nie polityczny — aspekt. Przypomniały mi się minione czasy komunistycznej doktryny z „zacieraniem granic między narodami” itd. Ale najgorsze jest to, że obecnie, kiedy Ukraina jest już od 22 lat niepodległa, my wciąż żyjemy w rezerwacie, i ukraińskie wartości, ukraińskie jako takie znowu są „oznaczane”… Ale przecież przykro, że teraz, kiedy Ukraina jest niepodległa, zmieniła się argumentacja, ale nie zmieniła się tendencja, że tak powiem, spychania ukraińskiego na margines. Zmieniła się tylko argumentacja — logika jest już inna. Rzekomo język ukraiński nie jest… konkurencyjny… Nie jest konkurencyjny i przetrwać ma silniejszy. Czyli na ten rynek kultury nakłada się darwinizm społeczny: to sprawiedliwe, normalne, jeśli nie jesteście zdolni i nie jesteście konkurencyjni, to… Stwórzcie takie dzieła literackie, napiszcie taką muzykę, żeby konkurować. Mamy demokrację, mamy rynek. Na rynku nie można być niekonkurencyjnym. Ta logika rynku jest sprzeczna z logiką życia. — Spójrzmy na ten problem w perspektywie zamknięcia ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, globalnej przestrzeni informacyjnej. Chodzi nie tylko o media i nie tylko o to, co dzieje się „tu i teraz”, ale także, na przykład, o informacje, które docierają do nas w szkole i docierały tak samo do Pana, do Pana rodziców. Na ile jest ona zamknięta na współczesną sztukę ukraińską, która tworzy się tu i teraz? Na ile przestrzeń dla takiej informacji jest zamknięta? — O obecnej szkole powiedzieć nie mogę, ale mogę powiedzieć o mediach i o takim ważnym dla mediów aspekcie, jak muzyka i w szczególności kultura sztuki masowej. I tutaj, jestem przekonany, istnieje kolosalne doświadczenie słuchaczy radiowych, które świadczy o tym, że muzyka ukraińska nie jest dopuszczana na antenę. Chyba że w małych dawkach, po to, by zaraportować, że jest. Jeśli na dobę, na przykład, jest normatyw, że narodowy produkt kulturowy (czy produkt ukraińskojęzyczny) ma zajmować nie mniej niż 50%, to wtedy może być od trzeciej do szóstej rano, kiedy nikt go nie słucha. Tak samo w telewizji. Na przykład na Nowym Kanale w nocy demonstrują bardzo ciekawe ukraińskie filmy dokumentalne. Ale rozumiecie, tak jest, że właściciele prywatnych kanałów radiowych i telewizyjnych wykorzystują do swojego biznesu publiczną przestrzeń informacyjną, a państwo w tej sytuacji nie chroni praw społeczeństwa, a stoi po stronie biznesu. I utrwala się taka logika, że mamy wolny rynek, i ten, kto występuje na nim jako właściciel środka masowego przekazu, może propagować cokolwiek. Tutaj działa konkurencja, i jeśli rankingi kanału telewizyjnego czy radiowego podnoszą się dzięki rosyjskiej czy amerykańskiej muzyce, to logiczne, że będzie to puszczał. Jakie problemy? Muzyka ukraińska jest „niekonkurencyjna”. Badałem eter radiowy w paśmie FM i wtedy, w 2002 roku, produkt ukraiński w sferze muzyki (mam na myśli piosenki) obejmował 4%. To był najniższy wskaźnik. Przy czym nie mówię o ukraińskojęzycznym, który był jeszcze cztery razy mniejszy (1%). To mniej więcej to samo, co w Kanadzie, gdzie muzyka ukraińskojęzyczna zajmuje około 1%. Tak jak na Ukrainie. A dosłownie tydzień temu sprawdzałem trzydzieści stacji radiowych FM i zobaczyłem, że ukraińskojęzyczny produkt piosenkowy zajmuje około 2—4%. — Czyli już więcej? — Nie, nie więcej — mniej. Ale więcej niż 1% (w 2002 roku za Kuczmy). Chociaż w 2005 roku było około 25%. Teraz — dziesięć razy mniej! Kiedy mówią, że produkt ukraiński jest niekonkurencyjny i że wytwarza się go bardzo mało, we mnie buzują ogromne energie protestacyjne, ponieważ wiem, że produktu ukraińskiego jest dużo (mówię „produkt” ogólnie, jako wszelkie dzieła, zwłaszcza gdy mówimy o kulturze masowej), i co więcej — jest bardzo jakościowy produkt. Wspaniałe piosenki, wspaniałe aktualne teksty, jakościowa muzyka. Nie powiem oczywiście, że cała muzyka ukraińska jest jakościowa, ale przecież nie cała rosyjska jest jakościowa. — I daleko nie cała światowa jest jakościowa. — Kiedy byłem w USA, w stacjach radiowych FM słuchałem znacznie więcej jakościowej muzyki niż tej, którą wybierają dyrektorzy programowi do słuchania na Ukrainie. Czyli jest nawet pewne zaniżanie poziomu, kiedy proponowana jest muzyka anglojęzyczna. Niestety, ponieważ wybierana jest uogólniona i zbyt znana, albo też — mechaniczna muzyka, wyłącznie na dyskoteki. I jeśli porównywać anglojęzyczny eter w Kijowie i Nowym Jorku, to oczywiście w Nowym
Yorku znacznie ciekawiej, tym bardziej, że każdy z nas ma dostęp przez Internet do słuchania wszystkich stacji radiowych świata, które tam są. Dlatego zaprzeczam tezie, że na Ukrainie jest mało jakościowego produktu. Głównym problemem są dyrektorzy programowi firm radiowych i telewizji, którzy cenzurują (właśnie cenzurują) i nie wpuszczają na antenę w takiej proporcji ukraińskiego produktu kulturalnego, która odpowiadałaby składowi etnicznemu ludności, a nawet sympatiom czy preferencjom kulturowym Ukraińców. Odbywa się operacja chirurgiczna na zmianie świadomości, na tym, by ludzi przyzwyczajać do nieprzystających im kultur, języków, gatunków, stylów, by ludzie odbierali to jako swoje. Odbywa się po prostu zmiana tożsamości. I ja twierdzę, że to celowa — nie po prostu ideologiczna, a cywilizacyjna praca nad tym, żeby nas nie było. Fizycznie bądźcie, proszę. Żeby nas nie było mentalnie, żebyśmy nie mieli swojej odrębności. To bardzo skomplikowana historia, — wykonawcy tej operacji bardzo często o tym nie wiedzą, w końcu wszystko zależy od tego, jaka jest polityka kadrowa. Można dać pierwszeństwo, kiedy pracuje w stacji radiowej ten czy inny DJ, czy VJ w telewizji, czy prowadzący, czy dyrektor programowy, po prostu widząc jego światopogląd, jego preferencje dotyczące stylów muzycznych, języków, kultur itd. I nie trzeba mu niczego wyjaśniać. Po prostu zależy od tego, kogo bierzesz do pracy, i to już wystarczy. Bez żadnych dodatkowych wytycznych. Dlatego uważam, że to sztuczny proces i sztucznie zatrzymuje się oraz zawęża dostęp ukraińskiego produktu artystycznego dla masowej publiczności. W masowej świadomości ukraińskie z jakiegoś powodu kojarzy się z przeszłością, ze wsią w gorszym znaczeniu tego słowa i tylko z ludem. Mówiąc: co cesarskie — cesarzowi, a co boskie — Bogu. Ukraińskie, że tak powiem, zna swoje miejsce i bądź tutaj. To polityka kulturowej rezerwacji. Mamy tylko trzy kanały Radia Narodowego na Ukrainie, w których ukraińskiego produktu jest większość. — Do naszej z panem Kyryłem rozmowy na antenie „Ukraińskiego ra-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Panie Kirile, moim zdaniem takie koncerty powinny odbywać się przynajmniej po to, żeby z każdym rokiem coraz więcej ludzi rozumiało, że tutaj coś jest nie tak, i odczuwało dysonans między rzeczywistością, koncertami a tym, co się dzieje. — Jeśli mówimy o współczesnym wysokiej jakości ukraińskim produkcie, to trzeba precyzować, o jakiej dziedzinie sztuki mowa, jakich gatunkach, jakich stylach. Jeśli mówić ogólnie, to istnieje problem dostępu konsumenta bezpośrednio do produktu. Jeśli on jest, ale dostępu nie ma, to wrażenie jest takie, jakby go nie było. I wtedy Pan — jedna z milionów ofiar, które nie mają dostępu do wysokiej jakości współczesnego ukraińskiego produktu. Możemy mówić, że w literaturze i w piosence on jest, ale czy Pan go słyszy, czy Pan o nim wie, czy może Pan do niego dotrzeć? Dzieje się tak, ponieważ główne kanały dostępu to przede wszystkim telewizja i radio FM, a jak wiadomo, jeśli tam w ogóle trafia ukraiński produkt, to nie współczesny. — Panie Kirile, młodzież poszła do Internetu, a wraz z nią tam znalazł się także wysokiej jakości ukraiński produkt. Tam nikt mu nie przeszkadza istnieć. — To bardzo dobrze, że istnieje alternatywa. W rzeczywistości radio, a zwłaszcza telewizja, która obecnie działa na zasadach komercyjnych, na rzecz reklamodawcy i chwali się swoją konkurencyjnością, — to banki, które już zbankrutowały, ale o tym nikt nie wie. Ja o tym wiem, ponieważ młode pokolenie i społecznie aktywni ludzie nie oglądają telewizorów. To tragedia właścicieli telewizji. Przede wszystkim oddziałują oni na bierne, inercyjne warstwy społeczeństwa, na tę większość, która nie ma wyboru. To nie jest ocena ludzi. To zależy od tego, gdzie się mieszka. Jeśli w małym miasteczku lub na wsi, nie ma się ogromnego wyboru FM
radia stacji, a może nie masz dostępu do Internetu, a nawet nie masz możliwości kupienia komputera. Dlatego media wpływają przede wszystkim na ludzi o tradycyjnym stylu życia. Ale ci, którzy mają więcej pieniędzy, społecznie aktywni, mobilni ludzie, którzy wpływają na życie, oraz ta młodzież, przed którą stoi perspektywa, już dawno nie oglądają telewizji. Ten problem, oczywiście, gorączkowo rozwiązują menedżerowie telewizji. Zamierzają tworzyć różnorodne holdingi, w których media się łączą, w szczególności telewizja z Internetem. I wielu mądrych ludzi rozwiązuje to mniej więcej skutecznie. A my, Ukraińcy, bądźmy mobilni w zakresie śledzenia postępu i jego wykorzystywania na swoją korzyść.
Jest bardzo wielu młodych, odnoszących sukcesy literatów. Jest to jakościowe, zwłaszcza gdy mówimy o tekstach piosenek. Ale jakie kryterium oceny jakości tekstów? Tu należy zapytać, jakie gatunki i style mamy na myśli? Ponieważ nie można porównywać jakości w różnych stylach, bo każdy styl ma swoje kanony i miary jakości.
Co do koncertu. Chcę pochwalić autorów graficznego designu. „22” zostało stworzone w formie dwóch łabędzi, a zarazem jako serce, podkowa i omega. Tylko omega oznacza koniec wszystkiego. Kiedy to zobaczyłem, przestraszyłem się, czy to nie koniec niepodległej Ukrainy, czy to nie ostatnie świętowanie? Pochwalić mogę jedynie Tonię Matwijenko, Zlatę Ogniewicz, które wystąpiły z ukraińskim repertuarem.
Teraz co do rosyjskiej gwary. Ostatnio na rolę prowadzących w radiu
...i telewizje, na koncerty zapraszają ludzi, którzy mają naprawdę rosyjską wymowę. Naszą młodzież chcą przyzwyczaić do tego, by mówiła po rosyjsku poprawnie — nie z ukraińskim, lecz z moskiewskim akcentem. Robi się to po to, by wymazać tożsamość Ukraińców nawet w tej zmienionej formie. Jak mówi kulturolog Mykoła Ryabczuk, chodzi o to, by w wymowie nie pozostał ani ślad ukraińskości, choć jest to bardzo trudne. Bo nawet ukrainizowana forma języka rosyjskiego zachowywała ukraiński mentalitet, ukraińską psychikę, temperament. To epoka przejściowa i musimy zdecydować, kim jesteśmy. Bo jeśli jesteśmy Ukraińcami i nie wstydzimy się tego, to bądźmy pracowici i ambitni w rozwijaniu siebie. Dlaczego zawsze mamy być ofiarą? Są wśród nas ci, którzy stoją po naszej stronie, ale są też ci, którzy są przeciwko nam. Zwycięża ten, kto jest bardziej zmotywowany. A przegrywają obojętni i rozczarowani. Rozczarowanie to wewnętrzny problem psychologiczny. Niech każdy sam zdecyduje, po co żyje. Jaki sens ma całe życie przeżyć w rozczarowaniu i umrzeć z niczym? Wszystko jest w naszych rękach. Bóg daje nieograniczone możliwości wyboru własnego stanowiska. Jeśli jesteś nastawiony na zwycięstwo, pracujesz nad sobą, to osiągasz cel. Jeśli ciągle narzekasz i skarżysz się na warunki, to życie przeżyłeś na próżno. Właściwie Ukraińcy i naród ukraiński mają jako główne przeznaczenie twórczość, czyli kreatywność. Jeśli spojrzeć na różnicę między człowiekiem a zwierzęciem, zobaczymy, że podstawowym przeznaczeniem człowieka jest tworzenie. Ukraińcom poszczęściło się: są jednym z najbardziej kreatywnych narodów na planecie. Czy w nauce, czy w sztuce, Ukraińcy zawsze są na czele, kiedy mają wolność i mogą być sobą. Niewolnicza przeszłość Ukraińców to bycie konsumentami. Konsumpcjonizm to jedna z form niewolnictwa. Dokonajmy rewolucji w naszej świadomości, bądźmy twórcami. Nie oglądajcie telewizji. Nie ma tam nic nowego ani dobrego. I nic, co wspiera naszą ukraińskość. Musimy być aktywni w wyborze źródeł, które kształtują naszą świadomość. — Jak można sprzyjać kojarzeniu tego, co ukraińskie, z kreatywnością w świadomości ogólnej? Co może zrobić nawet w warunkach blokady informacyjnej nieobojętny artysta albo po prostu nieobojętny człowiek, aby w społeczeństwie sztuka ukraińska kojarzyła się z kreatywnością? — Odeślę Pana do niedawnej historii. Pierwszy festiwal „Czerwona ruta” to bomba, zupełnie niezwykła muzyka, jaskrawi bohaterowie. To szczęśliwy czas, kiedy tryskała nowa twórcza energia. Wszystko to było jednocześnie nowe i stare. Organizatorzy, inicjatorzy i twórcy festiwalu: Taras Melnyk, Anatolij Kalinyczenko, Ołeksandr Horności, Kyrylo Stecenko i inni — wypracowali trzy zasady. Wszystkie piosenki, ich muzyka i aranżacja, słowa mają odpowiadać trzem zasadom. Pierwsza — ukraińskość nie tylko w języku, lecz we wszystkim, co związane z ukraińską tradycją. Nie oznacza to dosłownego cytowania. Prawdziwi artyści mogą to robić poprzez obrazowość, tematykę, cechy muzyczne, intonacje. Druga — nowoczesność. Jeśli tworzysz muzykę i śpiewasz, dokładnie wiesz, co dzieje się na świecie, co jest najnowocześniejsze w danej chwili. I to proponujesz słuchaczom, którzy też są tego świadomi. Pracujesz dla słuchacza nie marginalnego, lecz rozwiniętego. Jeśli mu się to podoba, a on jeszcze tego nie wie, to rozwijasz słuchacza, proponujesz mu najnowszy produkt, który jest jednocześnie ukraiński i nowoczesny. To znak geniuszu — umieć połączyć tradycję narodową z najnowszymi tendencjami w twórczości, a nie przez dosłowne wykonywanie jakichś reguł czy cenzorskich nakazów. I trzecia zasada — młodzieńczość, bo zmienić świat na lepsze można tylko przez młodzież. Pokolenie, które jutro będzie miało władzę, to dzisiejsza młodzież. Choć wśród ludzi starszego wieku też wielu jest młodych duchem, to oni już się ukształtowali i wierzą w to, w co wierzyli. W ten sposób „Czerwona ruta” miała ukraińskość, nowoczesność i młodzieńczość. Żal mi, że wpływała na społeczeństwo tylko przez dziesięć lat. Choć istnieje do dziś, to jest to także kwestia polityki kulturalnej państwa. Pod koniec XX wieku państwo wciąż wspierało festiwal. A w ostatnich latach dzieje się to dość trudno. Jeśli wziąć inne dziedziny: teatr, literaturę, malarstwo — w Ukrainie jest bardzo wielu utalentowanych młodych ludzi. I nie tylko młodych, lecz także ludzi w średnim wieku, którzy są bardzo sukcesywni na światowych scenach. Jest wiele spekulacji, bo żyjemy w epoce postmodernizmu, który pozwala wszystko mieszać, być absolutnie wolnym w formach, stylach i nie martwić się o eklektyzm. Ale to zjawisko ma dwie strony. Postmodernizm daje utalentowanemu człowiekowi szansę na szalone, ale bardzo interesujące, produktywne idee, bo żyjemy w epoce przejściowej. A człowiekowi o nietwórczym zawodzie bywa czasem ciężko, a ta sztuka jest dla niego niezrozumiała, nawet go drażni. Ale drażni nas właśnie życie, bo szybko się zmienia. A jeśli Chińczycy mówią: „Nie daj Boże żyć w epoce przemian”, to ja powiem: „Jakie szczęście dla twórczych ludzi żyć w epoce przemian”, bo tylko w takim czasie twórca może nie tylko tworzyć w ramach swoich dziedzin artystycznych, naukowych czy zawodowych, lecz realnie wpływać na rozwój świata. Jeśli świat jest plastyczny i się zmienia, to każda ukierunkowana osobowość, która jeszcze potrafi odczuwać zamysł Boży, czuje odpowiedzialność za całość świata. Ukraińcy to niezwykle kreatywny naród. Wielu ludzi na emigracji stało się liderami w innych krajach. Jestem przekonany, że w epoce kreatywności Ukraina stanie się liderem świata, i abyśmy w to uwierzyli, najpierw musimy stać się sobą. Czyli wolność dla Ukraińców to potrzeba nr 1, ale przed nami bardzo poważna praca wewnętrzna, trzeba oczyścić się ze wszystkiego, co narosłe, i według zasad miłości tworzyć świat. Prawdopodobnie w 2050 roku Ukraina, stawszy się sobą, naturalną drogą stanie się liderem. Nie siłą. Mam na myśli inny typ przywództwa, w którym Ukraina będzie potrzebna światu jako ta, która go zharmonizuje według nowych praw. I właśnie ta ukraińska istota — jest tym modelem przyszłości, który ma dać światu ocalenie.
Od redakcji. Zapis rozmowy publikujemy w skrócie. Materiał przygotowała Kateryna KRASNOŻON.
Tłumaczenie maszynowe
U każdego narodu są aktorzy filmowi, którzy uosabiają jego charakter, duszę i myśli, reprezentują ten naród w świecie. Wśród takich artystów są Włoszka Anna Magnani, Francuz Jean Gabin, Rosjanin Wasilij Szukszyn i wielu innych. Ukraina również jest hojna w talenty aktorskie i, nie umniejszając wcale ich roli, można powiedzieć, że dla Ukraińców takim szczególnym aktorem jest Iwan Mykołajczuk. W naszej pamięci jego imię jest nierozerwalnie związane z obrazami poety i proroka Tarasa Szewczenki, huculskiego Iwana Palijczuka, niepokonanego kozaka Wasyla i wiejskiego mędrca Fabiana. Wszystkie one należą do najlepszych ekranowych osiągnięć XX wieku. Iwan Mykołajczuk w warunkach prześladowań stał się nosicielem etnicznych symboli i kodów naszego narodu w najbardziej masowej sztuce, jaką jest kino, zdołał nadać ukraińskim filmom narodowe oblicze. Spuścizna genialnego aktora, scenarzysty i reżysera z czasem nabiera coraz większego znaczenia, zwłaszcza że kino zachowało jego twórczość dla potomnych. Ponadto był on twórcą muzyki do filmów, władał słowem literackim, napisał 11 scenariuszy. I chociaż dla uczczenia jego pamięci zrobiono wiele (w Kijowie ustanowiono nagrodę jego imienia, w Czerniowcach jego imieniem nazwano ulicę, w Czortoriji działa Memorialna chata-muzeum, wydano monografię i broszurę o nim, księgę jego scenariuszy i prezentowy album fotograficzny, na DVD wydano zrekonstruowane filmy z jego udziałem), to jednak wciąż pozostajemy dłużni temu artyście i jasnej osobowości. Przed 75. rocznicą jego urodzin, która będzie obchodzona 15 czerwca 2016 roku, należy zrealizować to, co najpilniejsze i co pomogłoby młodemu pokoleniu poznawać jego twórcze dziedzictwo.
1. Nadać Memorialnej chacie-muzeum w Czortoriji status państwowy.
2. Rozszerzyć Memorialną chatę-muzeum poprzez utworzenie sal ekspozycyjnej i projekcyjnej, w tym celu wznieść osobny budynek. Pomoże to w przybliżeniu życia i twórczości Iwana Mykołajczuka i stanie się atrakcyjnym obiektem turystycznym.
3. Wydać dodatkowy nakład filmów z jego udziałem na DVD do sprzedaży podczas obchodów uroczystości w Kijowie, Czerniowcach i Czortoriji.
4. Przeprowadzić konferencję naukową poświęconą twórczości Iwana Mykołajczuka i wydać księgę wspomnień o nim.
5. Zorganizować uroczysty wieczór pamięci z okazji 75. rocznicy urodzin Iwana Mykołajczuka w Czerniowcach i Kijowie.
Wykonać to powinno nie tylko państwo w osobie Ministerstwa Kultury. W tych przedsięwzięciach powinna uczestniczyć także szeroka opinia publiczna. Inicjatywna grupa zwraca się do współobywateli z ideą wsparcia budowy muzeum Iwana Mykołajczuka w Czortoriji. Narodowy Uniwersytet «Kijowska Akademia Mohylańska» obejmuje budowę Muzeum swoim patronatem, a Międzynarodowa Fundacja Charytatywna Odrodzenia Kijowskiej Akademii Mohylańskiej udostępnia specjalny rachunek do gromadzenia środków. Każdy, kto kocha twórczość Iwana Mykołajczuka i czci jego pamięć, może przelać środki na budowę Muzeum.
Odbiorca: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna Odrodzenia Kijowskiej Akademii Mohylańskiej
Kod EDRPOU: 20072119
Nr rachunku: 26001032
Bank: AT «Pireus Bank MKB»
Kod MFO: 300658
Przeznaczenie: Muzeum Mykołajczuka
Grupa inicjatywna: Wiaczesław Briuchowecki, honorowy prezydent NaUKMA, Bohater Ukrainy; Iwan Dziuba, akademik NANU, Bohater Ukrainy; Iwan Dracz, poeta, scenarzysta filmowy, Bohater Ukrainy; Maria Mykołajczuk, Artystka Ludowa Ukrainy; Walentyna Kowalska, Artystka Ludowa Ukrainy; Roman Bałajan, reżyser filmowy, Artysta Ludowy Ukrainy; Mychajło Hryciuk, dyrektor Memorialnej Chaty-Muzeum I. Mykołajczuka; Lubomyr Pyrih, akademik NANU; Jarosław Jaćkiw, akademik NANU; Myrosław Popowycz, akademik NANU, dyrektor Instytutu Filozofii NANU; Fedir Stryhun, artystyczny kierownik Lwowskiego Narodowego Teatru im. M. Zankowieckiej, Artysta Ludowy Ukrainy; Januisz Gazda, krytyk filmowy, Polska; Hryhorij Hładij, aktor filmowy, reżyser, Kanada; Anatolij Wołkow, profesor, doktor nauk filologicznych; Larysa Wandiuk, architekt, docent Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego; Bohdan Kozak, aktor, Artysta Ludowy Ukrainy; Ołeksandr Horobeć, redaktor czasopisma „Międzynarodowy turyzm”; Ołeksandra Hubczyn, działaczka społeczna; Wasyl Bojczuk, koordynator Rady Społecznej w obwodzie czerniowieckim
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tyle wydań! I to wszystko również usunięto z ekspozycji. — Dla porównania — przecież robiła Pani również ekspozycję Muzeum Literacko-Pamięciowego Mychajła Kociubynskiego w Czernihowie. Tam wszystko jest zachowane. — Bo tam dbają o sprawę. A tutaj przyszli absolutnie przypadkowi ludzie, którzy popełniają zbrodnię wobec Ukrainy. Ta sama profesor architektury Skoryk — autorka, która uważa, że wszystko potrafi. A dlaczego zniszczyła Bykownię? Ludzie postawili krzyż, 30 lat stał, chodzili tam potajemnie za reżimu komunistycznego, wieszali ręczniki, portrety swoich bliskich przyczepiali do sosen. Wyrzuciła ten krzyż i postawiła te pylony, które swego czasu stawiano po wszystkich wsiach. Oto „nowe europejskie myślenie”. Wszystko niszczą za pomocą zasobów administracyjnych. Przy czym za środki publiczne. A środki są bardzo duże: 27 milionów hrywien przeznaczono tylko na kijowskie muzeum Szewczenki, a proszono aż o 80. Dają ogromne pieniądze, żeby zniszczyć Szewczenkę, upokorzyć go. — To przy tym, że na Ukrainie jest ogromna liczba miejsc i obiektów związanych z Szewczenką, a tam niewiele się robi — brakuje środków. — A uczepili się tych dwóch obiektów — Kaniowa i Kijowa. Choć u nas setki obiektów wymagają wsparcia. — Chociażby na Pani rodzinnej Czernihowszczyźnie: zaczynając od Kaczanówki, wspomnianego tutaj Tarnowskiego. — Ile już „mielą” tę „restaurację” majątku w Kaczanówce, tyle pieniędzy wpompowali, już nawet Niemcy dawali środki, a pożytku nie ma. — Niedaleko znane Sokirynce, gdzie pracy jest co niemiara, a środków też nie ma. — A jeszcze — ten sam Siedniów, majątek Lyzohubów, którzy tak wspierali poetę i malarza. A na Połtawszczyźnie — Berezowa Rudka z jej słynną ceramiką. Nic nie robią. A Szewczenko tam mieszkał. Albo ostatnie miejsca Tarasa na Ukrainie przed jego aresztowaniem i zsyłką — Prochoriwka. Co tam zrobiono? Nic. Dajcie z tych 27 milionów chociaż po jednym na inne obiekty. O, w Zaporożu w Muzeum Kozactwa dach przecieka, a środków nie ma. To hańba! Normalny kraj chroniłby i odnawiał takie narodowe świętości. Rozmawiał Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
— Panie Anatoliju, do jubileuszowej daty pozostało pół roku. Przygotowania do jubileuszu wchodzą praktycznie na ostatnią prostą, a to ogromny kompleks prac i przedsięwzięć. Co Pana szczególnie niepokoi w tej dziedzinie? — Niepokoi mnie to, że wielkie pieniądze, które państwo przeznacza na przygotowania do jubileuszu, trafiają w ręce ludzi niekompetentnych w sprawach muzealnych. Co jest najważniejsze w muzeum? Eksponaty. Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie słynie z tego, że ma ich bardzo wiele. Tym nie może pochwalić się na przykład Rosja w odniesieniu do takiej postaci jak Puszkin. Mamy cerkiewną księgę metrykalną z zapisem o narodzinach Szewczenki. To taki rarytas! Normalne państwo zbudowałoby memoriał dla tej księgi. Mamy wielkie skarby. Właśnie dzięki Wasylowi Tarnowskiemu, który u siebie w Kaczanówce zbierał takie rarytasy. Potem przekazał je do Czernihowa, dla muzeum, z czasem część kolekcji trafiła do Kijowa, do Muzeum T. Szewczenki. Tutaj zgromadzono grafikę, akwarele, malarstwo, jego rękopisy, listy. Ale, niestety, już w naszych czasach miały miejsce dwa ataki na to muzeum. Pierwszy w 2004 roku. Muzeum próbowano po prostu zniszczyć — zrobić z niego jakąś salę, gdzie można by pograć na fortepianie, pochodzić po salach z kawą, winem czy piwem. W istocie chciano zlikwidować muzeum jako placówkę, zrobić tak zwany „ukraiński dom”. Przy tym, że pod to nie było ani ziemi, ani środków. Tutaj zniszczymy, a potem będziemy czegoś szukać. Malarstwo planowano oddać do Muzeum Sztuki, rękopisy do Instytutu Literatury. Już nawet zdjęto ekspozycję. — To właśnie Pan ją tworzył trzy dekady temu, wkładając w to duszę. — Ja wtedy objechałem wszystkie miejsca związane z Szewczenką. Byłem w Kazachstanie, w Orenburgu, Orsku, w wioskach, które Szewczenko malował. Na cmentarzach, które uwiecznił Taras, znajdowałem przedmioty, które on szkicował. Ja przecież tworzyłem muzeum Szewczenki także w Kazachstanie, w Szewczenkowem. Przywiozłem tutaj, na Ukrainę, kamień z Twierdzy Nowopietrowskiej. Na pogorzelisku spalonej cerkwi w miejscu zesłania poety zebrałem kute gwoździe, przywiozłem je tutaj i w Kaniowie zrobiłem portret Szewczenki w cierniowej koronie z tych gwoździ. Z góry, gdzie Szewczenko odbywał musztrę, poprosiłem o przywiezienie jaspisu, kamienia, z którego zrobiliśmy kolumny: na nich w Muzeum Tarasa w stolicy umieszczono jego prace. I właśnie wtedy, w 2004 roku, pierwsi „reformatorzy” muzeum wyrzucili te kolumny. Drugi atak na muzeum rozpoczął się niedawno, w okresie przygotowań do jubileuszu. — Czym motywowali to nowi „reformatorzy”? — Tym, że rzekomo będą robić „nowoczesne” muzeum europejskiego wzorca. Nie wiem, co to oznacza. Ale jeden mój znajomy architekt pokazywał mi w Londynie wieczne, starodawne budynki i mówił: jeśli usłyszy, że ktoś mówi, iż jest on „nowoczesny”, to ta osoba jest w tyle o minimum 200 lat. Oto i na Bulwarze Szewczenki w stolicy tworzą bardzo „nowoczesne” muzeum. A w Kaniowie już zbudowali… Teraz o Kaniowie, o Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim. To, co tam zrobiono, to po prostu zbrodnia, tam musi wyjaśnić sprawę prokuratura. Bo zniszczyć zabytek architektury, zniszczyć Kryczewskiego. Tylko dlatego, że nie spodobał się Łarysie Pawliwnie? Ale on jest Kryczewski, a ona tylko Skoryk. Kryczewski — to protoplasta ukraińskiego modernizmu. Niech ktoś zbuduje coś lepszego niż jego budynek muzeum krajoznawczego w Połtawie. W Kaniowie popełniono zbrodnię wobec Kryczewskiego, zbrodnię wobec Szewczenki. Ta idea z projektorami… Czyż można „upchnąć” Ermitaż w projektory i zamiast bezcennych oryginałów obrazów pokazywać projektorem ich wizerunki na ścianie? Ludzie idą do muzeów, żeby zobaczyć oryginały. A je, oryginały, rarytasy, stamtąd wyrzucają. Wyrzucili też te gwoździe z Nowopietrowska, z których zrobiłem cierniowy wieniec na portrecie Tarasa. — „Reformują” też w Narodowym Muzeum w Kijowie? — Po co ścięto słynną morwę? Sadzonkę jej wzięliśmy trzy dekady temu na podwórku Uskowa, komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej. Bardzo życzliwie odnosił się do Szewczenki, wbrew najwyższemu zakazowi pisania i malowania dla poety, pozwalał mu tworzyć. Posadziliśmy w Kijowie, na dziedzińcu muzeum, tę morwę Szewczenki. Obecnie ją zniszczono — Łarysie Skoryk przeszkadzała. — Co jeszcze przeszkadza „reformatorom” w głównym muzeum szewczenkowskim? — Zburzyli galerię, którą budował Tereszczenko, część architektury, ona też z jakiegoś powodu przeszkadzała. A najważniejsze — im przeszkadza Szewczenko. Jego niszczą, bo bardzo chcą pokazać, jak my „kochamy Szewczenkę” na nowo. Zapraszają artystów, których nikt nie zna, żeby tam namalowali Tarasa. Ale Szewczenko jest samowystarczalny! On namalował siebie sam, namalował tę epokę, zilustrował swoje życie. Jemu nie trzeba pomagać. Ktoś chce — niech sobie maluje, ale nie trzeba tego wszystkiego wciągać do głównej ekspozycji muzeum, do biografii Tarasa. I oto Prokopenko, przyjaciel Buzyny, maluje ogromne płótno do pierwszej sali muzeum, to, tak by rzec, „jego wizja” Szewczenki. A dlaczego ja muszę jego „wizję” widzieć tutaj, w głównym muzeum, w biografii Kobziarza? Jeszcze do tego zamiast słynnej księgi metrykalnej, którą wyrzucono z sali. Wszystko to zaczęło się wraz z objęciem stanowiska dyrektora przez Dmytra Stusa. Kto jemu i Łarysie Skoryk dał prawo „redagować” Szewczenkę? Jest jasna naukowa biografia naszego geniusza: urodził się, żył, uczył się, pracował, zesłanie, znowu praca, śmierć. To nie jest takie muzeum, jak na przykład w Moryńcach, tutaj zadanie jest inne — to klasyczne muzeum, gdzie trzeba pokazać całe życie Tarasa. Cała kolekcja prac Szewczenki jest właśnie tutaj. To po co robić z niego jakiś „Szewczenko-fest”? Na wzór galerii Pinczuka? Po co „rozszarpywać” biografię Tarasa? To mówię ja, autor tej ekspozycji muzealnej, którą tworzyłem 30 lat temu. Dla porównania: tworzyłem ekspozycję Muzeum Literatury w Odessie. Tam wszystko jest zachowane! Niechby Łarysa Skoryk pojechała do Odessy i spróbowała coś „przerobić”. — Zatem „nowa wizja Szewczenki”… — A ta „nowa wizja” już dawno była. Kiedy w 1983 roku zaczęliśmy tworzyć ekspozycję, tam cała sala była zawieszona podobnymi obrazami „na tematy szewczenkowskie”. Na przykład „Szewczenko w Kazachstanie” — ogromne płótno 12x4 metry. A mała praca (10x15 cm) samego Tarasa wisi gdzieś w kącie. Chociaż eksponatów w muzeum na Bulwarze jest bardzo dużo. Wręcz przeciwnie: tego muzeum nie wystarcza dla Szewczenki. Oto w Kaniowie są wielkie przestrzenie, tam można pokazać Tarasa bardzo szeroko. I inaczej niż w Kijowie. Mam swoje pomysły co do tego. Wspomnę też o sali w stołecznym muzeum, gdzie były prezentowane liczne wydania utworów Szewczenki — z różnych lat, w różnych krajach, w wielu językach. To przecież robi wrażenie — Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, wybitny artysta-monumentalista Anatolij Hajdamaka znany jest z wielu prac związanych z przywracaniem pamięci narodowej, wybitnymi wydarzeniami naszej historii. Wśród jego prac — stołeczny Memoriał ofiar Hołodomoru, memoriały w Baturynie, Krutach. Także Anatolij Wasylowycz brał udział w tworzeniu ekspozycji muzealnych i kompleksów muzealnych poświęconych Tarasowi Szewczence. Dlatego całkiem naturalnie niepokoi go to, co dzieje się w tych placówkach, jak idą przygotowania do obchodów 200-lecia urodzin Kobziarza. Obecny westybul (autor — Ł. Skoryk) oraz szkic wystroju drugiego piętra westybulu W. Kryczewskiego (1936 r.). Muzeum Pamięci T.G. Szewczenki w Kaniowie
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Odessie odbył się V festiwal sztuki ekranowej i scenicznej „Kinologos”, gdzie przewodniczącym jury w nominacji „Sztuka ekranowa” był reżyser filmowy, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Leonid MUŻUK. Podzielił się on z czytelnikami „SP” wrażeniami z festiwalu, a także przemyśleniami na temat sytuacji we współczesnej kinematografii.
— Panie Leonidzie, jak Pan postrzega sytuację w ukraińskiej kinematografii, w szczególności w kinie dokumentalnym? — W kinie dzisiaj zadeklarowane są pewne wartości, które odciągają widza od kina narodowego. W związku z tym, że my, filmowcy, na tym rynku, gdzie panuje „russkij mir”, jesteśmy odsunięci od kluczowych pozycji, widzowie otrzymują informacje od rosyjskich producentów, takie, które są potrzebne Rosji, abyśmy w jej przestrzeni geopolitycznej, do której roszczą sobie pretensje i gdzie Ukraina zajmuje kluczowe miejsce, czuli się postkolonialnym narodem, który nie ma swojego języka, historii i nie jest zdolny do budowania państwa ukraińskiego samodzielnie, bez wpływu i bez wskazówek Kremla. Ta myśl jest systemowo przemycana przez wszystkie te prace, które są kręcone, w tym także na terytorium Ukrainy, dla ogólnego poradzieckiego konsumenta. Utwory o takim ukierunkowaniu wychodzą także z rosyjskich studiów telewizyjnych, najpierw demonstrują je na centralnych moskiewskich kanałach, potem także na Ukrainie i w innych państwach byłego Związku. Filmy są albo koprodukcjami, albo powstają na zamówienie Rosji, ale często podaje się to niemal jako naszą ukraińską produkcję. W rzeczywistości nie mają one żadnego związku z ukraińską kulturą, z ukraińskim kinem, ale mają bezpośredni związek z polityką „russkogo mira”.
Nie pogłębiać procesu degradacji. Środki za filmy (zarówno w kinach, jak i na kanałach telewizyjnych), które przywozi się z Rosji, wywozi się poza granice Ukrainy. W związku z tym, że nasze niskobudżetowe kino nie jest zdolne podjąć głębokich i poważnych tematów, rozpowszechniane są uproszczone pod względem treści i formy filmy, jak na przykład cykl o dziwakach, którzy sami siebie wyzywają od nieprzyzwoitych słów itp. To technologie, które podrzuca się ideowo mało zahartowanym ludziom, oferuje się im uproszczone możliwości wyrażania siebie i oni wpadają na ten haczyk. Wśród nich, bez wątpienia, są też utalentowani ludzie, nie chciałbym ich obrażać, ale moim zdaniem taka produkcja to kinematograficzne śmieci. W takie rzeczy mogą bawić się dzieci, ale nie powinni się tym zajmować dyplomowani profesjonalni artyści, poważni ludzie, ponieważ za ekranem stoi nie tylko zabawa, ale i idea. I nie rozumieć, że narzucanie procesu degradacji świadomości społecznej to grzech. To jeszcze można wybaczyć ludziom bez doświadczenia, ale ci, którzy mają już kilka prac, powinni rozumieć, że w najtrudniejszej depresyjnej sytuacji, która jest charakterystyczna dzisiaj dla ukraińskiego społeczeństwa, dalej pogłębiać proces degradacji kosztem uproszczonych tematów mogą tylko nie-Ukraińcy, którzy chcieliby, aby tutaj kino nigdy nie stanęło na nogi. Lepiej nie kręcić wcale, niż kręcić tak. Następuje dewaluacja wartości moralnych, degradacja ludzkiej osobowości i pełny upadek duchowy. Potrzebny jest pozytywny program i idea narodowa. Jak w USA, gdzie kiedyś była depresyjna sytuacja, która przerodziła się w wielką hollywoodzką kinematografię, która uratowała Amerykanów od depresji. Potrzebna jest taka polityka państwowa, wpływowe wsparcie finansowe od Ukraińców, którzy mają środki i zdrowy rozsądek, wpływ na stymulowanie ukraińskiej kinematografii, gdzie Ukrainiec byłby uczciwy, sprawiedliwy i pewny jutra. Dzisiaj potrzebne są filmy o ukraińskiej armii, ukraińskiej milicji, wszak pośród tej powszechnej korupcji, którą obserwujemy, są ludzie, którzy bronią interesów społecznych, idą na poświęcenie, bronią swoich ideałów. Państwo nie ma strategii odrodzenia ukraińskiego kina. Ukraińskie kino można odrodzić wielkimi projektami i wielkimi ideami, które w tych projektach będą naświetlane. Dotyczy to także kina dokumentalnego, które musi wziąć na siebie funkcję szerokiego oświecenia. Nawiasem mówiąc, wsparcie państwowe dla poszczególnych projektów edukacyjnych jest obecnie realizowane, co jest pozytywną tendencją w działalności Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Na Ukrainie jest wielka armia kinematograficzna, dzisiaj jesteśmy jeszcze narodem kinematograficznym, jest wielu młodych ludzi, którzy mogą kontynuować tradycję, która bazowała na filmach Leonida Bykowa, Mykoły Maszczenki, na filmach dokumentalistów, wreszcie i na tych starych radzieckich filmach, gdzie była czystość ludzkiej duszy i była prawda, niezależnie od tego, że był to inny świat, świat totalitarnego państwa, gospodarki normatywnej. Najlepsze filmy wtedy otwierały dla człowieka okno do dobra, do prawdy, autorzy świadomie narażali się na cenzurę, ale kino przebijało się do tego światła, dzięki któremu przeżyliśmy w totalitarnym systemie i pozostaliśmy jeszcze dzisiaj ludźmi.
Potrzebny jest program państwowy i wsparcie. — Czy są nadzieje na pozytywne zmiany? — Bez wątpienia są. Stanie się to, jeśli cierpliwość skończy się nie tylko widzom, którzy już pragną widzieć pozytywnego bohatera, ale i filmowcom, którzy czekają od państwa ukraińskiego kompleksowego podejścia do rozwiązania problemu kinematograficznego. Tym jeszcze, w istocie, nikt się nie zajmował, nie opracowywał głębokiej polityki państwowej nie na deklaratywne, a na ekonomiczne wsparcie. Państwo powinno opracować taką politykę ekonomiczną, aby pieniądze z kina zostawały na Ukrainie. Na przykład kinematografie francuska i włoska mają wsparcie państwowe. Tak powinno być i u nas. Wielkie kino to wysokie ideały, wysoka sztuka, ludzkość, humanizm, miłość, godność ludzka, która jest niemożliwa bez samoświadomości godności narodowej, szacunku do swojej historii, języka. Jeszcze niedawno uchwalono potrzebne ustawy, wydawano środki na ukraińskie dubbingi, które były lepsze od rosyjskich. Obecnie z podpowiedzi krótkowzrocznych polityków stało się to nieobowiązkowe.
Chronić młode państwo. — Jaka jest koncepcja festiwalu „Kinologos”, który odbył się w Odessie? — Festiwal ma wyraźnie sformułowane podejście koncepcyjne. To patriotyzm, poczucie ukraińskich tradycji, próba zrozumienia, jak rozwija się ukraińska państwowość, jak można ją wspierać, aby ustabilizowała się jako obecność europejska. Wszyscy uczestnicy troszczą się o te trzy fundamentalne pozycje. W festiwalu biorą udział twórcy filmowi z różnych krajów, głównie tych, gdzie są ukraińskie diaspory. Jeśli nie będziemy starali się chronić młodego państwa ukraińskiego, to negatywne procesy się przeciągną i będzie trwała degradacja takiego ważnego ludzkiego uczucia jak godność narodowa. Wielu bierze udział w festiwalu nie pierwszy rok. Są ludzie, którzy tutaj startowali i do tej pory rywalizują w konkursie. Są autorzy, którzy przez pięć lat wielokrotnie zostawali laureatami. To również charakteryzuje naszą działalność festiwalową. Rośnie średni poziom produkcji, która napływa na konkurs. Patriotyczna tematyka z roku na rok
Dyskusja nad pracami konkursowymi festiwalu „Kinologos”
jest stymulowana na kanałach telewizyjnych przez zespoły twórcze, które chcą dostać się na festiwal. Powstaje sprzężenie zwrotne naszego festiwalu z praktycznym życiem telewizyjnym. Ponieważ nasze motto jest dostępne dla wszystkich państwowych spółek telewizyjnych, to i tam w ten czy inny sposób historyczna tematyka ukraińska jest badana, ukraińska tradycja jest wspierana w programach telewizyjnych i filmach, a autorzy ją rozwijają, zdobywając doświadczenie. Wszak kino historyczne to zarówno praca badawcza, jak i poszukiwania mało znanych kart historii. Festiwal skłania do myślenia o naszej perspektywie — Jakie są osobliwości obecnego festiwalu? — W tym konkursie bierze udział wielu początkujących, dla których festiwal staje się pewną formą uświadomienia sobie, że państwo ukraińskie istnieje, żyje i musi żyć. Udział w nim daje im możliwość przez cały rok pracować nad tematem festiwalowym. Obecnie mieliśmy w programie kilka utworów, które dotyczą II wojny światowej. Ich autorzy to przedstawiciele Donieckiej Obwodowej Spółki Telewizyjno-Radiowej, dnieprzański „Teleteatr”, praca reżysera Wiktora Babaka z Mińska. Te kronikarskie badania filmowe o tematyce antywojennej, antyfaszystowskiej zostały przedstawione w formie emocjonalnej w celu zrozumienia sensu życia i walki o życie. Ciekawa jest praca z Połtawy, w której przedstawiono portret historyczny Hryhorija Skoworody, gdzie śledzi się nie tylko życie i pozycje filozoficzne samego bohatera, ale także w dość ciekawych epizodach asocjacyjnych tamten czas zestawiono ze współczesnością. Wymieniłbym wśród najlepszych prac kilka filmów odeskich, które wywołały niesamowity szum wśród widzów: pomysłowością, swoim humorystycznym tłem, a nawet sarkastycznymi metaforami, które są właściwe młodemu pokoleniu. Jedną z tych prac stworzyli młodzi autorzy — kolektyw artystyczny „Bałahanczyk”, którego uczestnicy nie tylko śpiewają, tańczą, grają w sztukach, ale także zajmują się sztuką filmową. Ich praca „Pierwsi w państwie” jest amatorska, ale poziom jej jest tak imponujący pod względem formy, że można ją demonstrować nie tylko na kanałach telewizji odeskiej, gdzie, niestety, jest mało patriotyzmu, ukraińskiej tradycji, tego, dla czego istnieje nasz festiwal. Te dzieci pokazały, że Odessa to Ukraina. Niestety, odesici w swoich programach na prywatnych kanałach telewizyjnych nierzadko podważają duchowe i narodowe potrzeby Ukraińców. Ja tutaj na festiwalu nawet apelowałem do nieznanego mi dziennikarza, publicysty, który prowadzi audycję pod tytułem „Prawda”, której tam tak naprawdę nie ma. W tej audycji ukryta jest metodologia manipulowania świadomością widza, jest wielkomocarstwowy, wyraźnie wyrażony szowinizm ze strony tych ludzi, którzy propagują „russkij mir”. Tę metodologię wykorzystują nawet na kanałach państwowych, a Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii nie tylko nie widzi, że dochodzi do zamachu na konstytucyjne prawo Ukraińców do posiadania własnego państwa, że monotonnie podpiłowuje się zdrową wewnętrzną równowagę narodu ukraińskiego, stosuje się manipulacyjną statystykę. Wszystko zrobiono tak przebiegle, aby otrzymać negatywny wynik, który dyskredytowałby ukraińską niepodległość. Na przykład: „Ukraińska niepodległość — czy was oszukano?”. Pytanie obliczone jest na tych ludzi, którzy dzisiaj są wywłaszczeni, ale nie rozumieją, dlaczego tak się stało. Celem manipulacji jest powiedzenie, że „U nas w Odessie tylko 3% popiera ukraińską niepodległość”. Człowiek, który prowadzi tę audycję, jest radnym rady lokalnej. Jego sentencje są sprzeczne z pojęciem sprawiedliwości i zdrowym rozsądkiem. Na szczęście obecnie nie reprezentuje on punktu widzenia zdecydowanej większości odesitów, co potwierdza również obecny festiwal odeski, wokół którego gromadzą się zdrowe siły patriotyczne. Rozmawiała Nadija KYRIAN Zdjęcie autora
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
uważał datę swojego chrztu za datę urodzenia. W zbiorach muzeum przechowywane jest zaświadczenie z Kijowskiego Obserwatorium Astronomicznego Kijowskiego Orderu Lenina Uniwersytetu Państwowego im. T. G. Szewczenki nr 21 z dnia 25.03.1970 roku o następującej treści: „ZAŚWIADCZENIE Niniejszym zaświadcza się, że data 29 sierpnia 1894 r. według starego stylu odpowiada dacie 10 września 1894 r. według nowego stylu doktor nauk fiz.-mat. prof. I.S. Astapowicz”. Zatem oficjalnie za dzień urodzin Ołeksandra Dowżenki uważa się 10 września 1894 roku. Zagroda rodziców Ołeksandra Dowżenki była typowa dla tamtych czasów. Chata pod słomianą strzechą, stodoła, piwnica z nadbudówką, studnia z żurawiem, budynki gospodarcze, brama, płot, sad, ogród. Początkowo gospodarzem zagrody był dziadek Semen Tarasowycz. Jak świadczy ciotka O. Dowżenki Ołena Samijliwna ChaKało: „Semen był bardzo pracowity. Nigdy nie próżnował, zawsze czymś się zajmował: uprawiał ziemię, pasł konie, pędził dziegieć albo go sprzedawał. Dziegieć Semen pędził na podwórzu. Był tam dół na ogień, nad którym stał wielki kadź z brzozową korą. I jakoś tam pozyskiwano dziegieć, który Semen woził do Borzny i po okolicznych wsiach. Za to miał niewielki zarobek, który szedł na gospodarstwo. Jego syn Petro pomagał ojcu… W zagrodzie u Semena był duży sad, który sadził Petro i jego dzieci, a za czasów Semena rosło zaledwie kilka grusz. Szczególnie dużo sadził, szczepił i zajmował się ogrodnictwem syn Petra — Saszeńka”. O ogrodzie Dowżenków barwnie napisał sam Ołeksandr Petrowycz w „Zaczarowanej Desnie”: „Jakże pięknie i wesoło było w naszym ogrodzie! Ot, jak wyjść z sieni i spojrzeć wokoło — całkiem wszystko zielone i bujne. A sad jak zakwitnie wiosną! A co się działo na początku lata — ogórki kwitną, dynie kwitną, ziemniaki kwitną. Kwitnie malina, porzeczka, tytoń, fasola. A słonecznika, a maku, buraków, łobody, kopru, marchwi! Czego to tylko nie nasadzi nasza niezmordowana matka…”. Saszeńce Dowżence najbardziej zapadła w pamięć pora sianokosów. „Mieliśmy bajeczne sianożęcie nad Desną. Do samego końca życia pozostanie w mojej pamięci jako najpiękniejsze miejsce na całej ziemi” — pisał O. Dowżenko w „Autobiografii”. A w „Za
Tłumaczenie maszynowe
Lubow NAKONECZNA, dyrektor Sosnyckiego Muzeum Literacko-Pamięciowego im. O. P. Dowżenki; Oksana PŁYTNIK, zastępca dyrektora ds. naukowych “Nie mógł być sobą bez Ukrainy, bo to nie tylko ziemia ojców, ale i źródło natchnienia w jego twórczości. Prawie wszystko, co stworzył i napisał, jest ukraińskie lub przepuszczone przez pryzmat losu Ukrainy” — wspominała żona reżysera Julia Sołncewa. Wielka i ciekawa jest geografia życiowych i twórczych dróg Ołeksandra Dowżenki: Sosnycia, Hłuchiw, Żytomierz, Kijów, Charków, Odessa, Lwów, Czernihów, Jaresky, Nikopol, Nowa Kachowka. Jednak najdroższą, najukochańszą, najpiękniejszą była dla Dowżenki ziemia, na której się urodził, gdzie przeleciało dzieciństwo na jabłkowych koniach. Swoją rodzinną Sosnycię zawsze nosił w sercu. “Wspominam Was często. Wspominam naszą chatę i wesołą wodę desniańską — napisze w liście do matki 13 kwietnia 1947 roku. — Czasem patrząc w okno, przenoszę się myślą na Ukrainę, do Was i nad Desnę, i płynę łodzią-dębem między brzegami i między ludźmi i jasokorami, a niebo jakby uśmiecha się do mnie z dalekiej, niepowrotnej przeszłości…” Z nostalgicznym bólem pisze z Moskwy o swojej “dziewiczej pannie Desnie” do Jurija Smołycza 1 lipca 1953 roku: “Juro, kiedy przyjadę, zabierz mnie gdzieś nad Desnę połowić ryby. Niech pochodzę boso po jej czystych, dziewiczych łachach, popiję jej miękkiej, rodzinnej wody, popłaczę, złagodnieję. Niech usłyszę choć trochę ptasiego świergotu nad nią, czy może i dziewczęta gdzieś zaśpiewają komuś, a ja posłucham i wspomnę dzieciństwo, kiedy kąpałem się jako zielony chłopiec w jej wodach. Była wtedy całkiem, całkiem była wtedy moja Desna inna”. Dowżenko pisał w “Autobiografii” w 1939 roku: “Urodziłem się 30 sierpnia 1894 roku na przedmieściu niewielkiego miasteczka powiatowego Sosnycia na Czernihowszczyźnie, które nazywało się Wjunyszcze, w rodzinie rolnika Petra Semenowycza Dowżenki, który należał do kozackiego, jak na tamte czasy, stanu”. Zgodnie z danymi księgi metrykalnej Soboru Trójcy Świętej w Sosnyci, w zapisie nr 12 widniało, że 29 sierpnia 1894 roku urodził się chłopiec w rodzinie “kozaka miasta Sosnycia Dowżenki Petra Semenowycza i jego prawowitej żony Dowżenko Darii Jermołajiwny”, a 30 sierpnia został ochrzczony i nazwany Ołeksandrem. Zatem Ołeksandr Petrowycz omyłkowo Chata-muzeum O. Dowżenki w Sosnyci zaczarowanej Desnie” wspominał: “Gdyby zapytał mnie ktoś, jaką muzykę kochałem we wczesnym dzieciństwie, jaki instrument, jakich muzyków, powiedziałbym, że najbardziej kochałem słuchać klepania kosy. Kiedy cichego wieczoru, gdzieś przed Piotrem i Pawłem, zaczynał nasz ojciec klepać kosę pod chatą w ogrodzie, to była dla mnie najczarowniejsza muzyka”. Tam, gdzie dla dorosłych była ciężka praca, dla małego Saszy otwierał się bajkowy świat. “Budzę się na brzegu Desny pod dębem. Słońce wysoko, kosiarze daleko, kosy dzwonią, konie się pasą. Pachnie zwiędłą trawą. Kwiatami. A nad Desną piękno! Łoziny, łachy, urwiska, las — wszystko błyszczy i jaśnieje w słońcu. Skaczę z urwiska w piasek do Desny, myję się, piję wodę. Woda łaskawa, słodka. Piję jeszcze raz, wchodząc po kolana i wyciągając szyję jak źrebak, potem skaczę na urwisko i hejże na sianożęcia. I już nie chodzę, a tylko latam, ledwie dotykając łąki. Wbiegam do lasu — grzyby. W łoziny — jeżyny. W krzaki — orzechy. W jeziorze zamącę — ryba. Tak sobie rajuję dni dwa albo trzy, aż póki nie skoszą trawy”. Dowżenkowie byli ludźmi średniozamożnymi. Ale w tamtym czasie na Ukrainie było wielu chłopów, którzy nie mieli wystarczająco dużo ziemi do uprawy, byli skazani na półgłodną egzystencję. Szybki proces zubożenia doprowadził do tego, że w ostatniej dekadzie XIX w. wielu chłopów wyjechało na osiedlenie na Syberię i na Daleki Wschód. W 1883 roku do Południowoussyryjskiego Kraju z powiatu sosnyckiego wyjechało 250 osób. O nieudanym przesiedleniu dziadka Hryhorija, towarzysza dziadka Semena, mowa jest w filmie O. Dowżenki “Ziemia”. “Usłyszawszy, że gdzieś na Oceanie Spokojnym jest wolna ziemia, i przypomniawszy sobie dalekie wędrówki za młodych lat, zaprzągł on, nie myśląc długo, swojego myszatego konia i milcząc ruszył na Wschód “na własną rękę” w towarzystwie żony Charytyny i psa Sułtana, którego szanował za takt i niechęć do szczekania… …I oto, przebywszy dwadzieścia tysięcy kilometrów po różnych długościach geograficznych, zatrzymali się koń z Sułtanem na tym samym placu, skąd trzy i pół roku Kadr z filmu “Zaczarowana Desna” temu ruszyli w wyprawę do Oceanu Spokojnego… — No, dobrze — dopytywali się sąsiedzi. — A dlaczegoście wrócili z tak dalekich krajów? – Żonie się nie spodobało — powiedział Hryhorij, od czego cały bazar mało nie padł ze śmiechu”. Hryhorij wrócił do Sosnyci, ale większość ludzi tam została, oderwana od rodzinnej ziemi. Sosnycia w tamtym czasie była miasteczkiem powiatowym. Tutaj istniały i rozwijały się placówki sfery socjalnej, oświaty, kultury. W mieście działała szkoła parafialna, Sosnyckie Gimnazjum Żeńskie, Sosnycka Szkoła Rzemieślnicza, dwie szkoły ziemskie, dwukompletowa czteroklasowa szkoła, otwarto Sosnycką Bibliotekę Publiczną im. M. W. Gogola, pracowała pierwsza apteka, zbudowano szpital ziemski na 25 łóżek. Na początku I wojny światowej w 945 domach mieszkało około 8 tysięcy ludzi. W Sosnyci istniał zarząd ziemski. Przewodniczył mu hrabia Musin-Puszkin — marszałek szlachty, mecenas i inicjator budowy teatru dramatycznego. Budynek teatru był solidny: na 1500 miejsc razem z parterem, lożą i balkonem. Przy nim istniało kółko dramatyczne, którym kierował entuzjasta sztuki dramatycznej, szlachcic Biełowski. W przedstawieniach kółka dramatycznego brał udział także młody Ołeksandr Dowżenko, u którego doświadczeni kierownicy Biełowski i Leonidow zauważyli talent aktorski. W tamtych czasach w Sosnyci istniało siedem cerkwi: Świątynia Wniebowstąpienia we Wjunyszczach, Sobór Trójcy Świętej, Świątynia Opieki Matki Bożej, Cerkiew Zmartwychwstania, Cerkiew Autokefaliczna, Cerkiew św. Mitrofana, Monaster Ruvimo-Spaski. Sasza Dowżenko uczył się początkowo 4 lata w szkole podstawowej, a potem w wyższej szkole podstawowej. Jesienią 1903 r. Petro Semenowycz oddał syna do czteroklasowej szkoły parafialnej. Kiedy Sasza skończył w 1907 r. szkołę podstawową, zaliczono go do Sosnyckiej czteroklasowej szkoły miejskiej. Uczył się bardzo dobrze, z klasy do klasy przechodził z Listem Pochwalnym. Przez wszystkie te lata Sasza Dowżenko siedział w jednej ławce z Iwanem Tyszyną, który zostawił swoje wspomnienia o nauce: “W 1904 roku oddano mnie do szkoły. Nauczyciel Leontij Sozonowycz Opanasenko rozsadził uczniów w ławkach, wydał wskazówki. Nas, chłopców, było 26. Ławki stały w trzech rzędach. Na każdej siedziało po dwóch. Mnie nauczyciel posadził w pierwszej ławce środkowego rzędu, a obok mnie krępego, sporego wzrostu chłopca, ostrzyżonego na łyso. Chłopiec miał na sobie czarne nowe spodnie i kurtkę… To był Sasza Dowżenko, którego do tego czasu nie znałem, bo mieszkaliśmy daleko od siebie… Uczył się Sasza najlepiej. Szczególnie dobrze znał arytmetykę. Kto czegoś nie wiedział, nauczyciel zawsze zwracał się do Dowżenki. Nigdy nie było tak, żeby Sasza nie odrobił zadania domowego czy nie wykonał pracy w klasie… My z Saszą mało zajmowaliśmy się grami i bieganiem. Lubiliśmy obserwować. Oprócz tego Sasza zawsze coś”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Potrzeba malowania jest dla niego tak samo naturalną, pilną koniecznością, jak dla każdego człowieka oddychanie, picie i jedzenie. Dzień w dzień, przez prawie pół wieku, maluje, maluje… „365 dni w roku”! Przekonuje, że w jego twórczości nic nie zamiera: „… mam proces, którym zresztą jest całe nasze życie”. Mimo że obrazy Iwana Marczuka swego czasu rozeszły się (i pewnie także teraz) po całym świecie, na wszystkie pięć kontynentów, a niektóre z nich mogą kosztować miliony dolarów, artysta negatywnie odnosi się do tzw. amerykanizacji, czyli komercjalizacji sztuki. Ona wypłukuje samą istotę, ducha sztuki, zamieniając ją w tandetne dorabianie, rzemiosło niskiej próby. Świadczy o tym przeważająca większość wystaw sztuki nowoczesnej w Arsenale Artystycznym. Taką samą opinię podziela również sam Marczuk. Jednocześnie na tej samej wystawie usłyszano też inną opinię artysty, mianowicie że „sztuka etniczna dawno wymarła i zachowała się tylko w ludzie”. Choć przyznaje, że „u mnie ona gdzieś jeszcze się zachowuje”. Swoje nihilistyczne poglądy przenosi także na własną szkołę artystyczną. — Pytają mnie: skąd pochodzisz? Jaki region Ukrainy reprezentujesz? Odpowiadam: wyrosłem na kamieniu, wyrosłem z niczego. Za plecami nie mam żadnych tradycji… — I dalej. — Współcześni artyści nie potrafią się odnaleźć, dlatego opierają się na tradycjach innych. A Marczuk stylistycznie w każdej swojej serii obrazów różni się od poprzedniej. Cóż, geniusz — artysta, jak nazywa się Iwana Marczuka na Ukrainie i na świecie — może sobie pozwolić na takie myśli, nieskute kajdanami określonych tradycji i dzisiejszych realiów. Tak samo jak w odniesieniu do poglądów na niedoskonałość, brzydotę naszego życia społecznego i państwowego.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Свій перший рік перебування у новому приміщенні відсвяткував Музей іс" торії Києва на вул. Богдана Хмельницького, 7. Мова про ту торгово"офісну бу" дівлю біля метро “Театральна”, яку звів “Альянс"Центр” у функціонально" примітивному стилі. Вона стала не першим яблуком розбрату між киянами і Київською міськдержадміністрацією, яка за допомогою Київради, порушую" чи всі санітарні та будівельні норми і правила, виділила земельну ділянку і ви" дала дозвіл на будівництво. Під тиском громадськості міська влада змушена була відступити, сяк"так уладнавши гучний скандал, і передала будинок му" зею. Тож на виставці Івана Марчука, що відкрилася з нагоди річниці, голова КМДА О. Попов, ніби забувши про всі ці перипетії, поставив собі це на карб.
Микола ЦИМБАЛЮК
Але не самореклама міського голови була в центрі уваги того дня, а патріарх українського авангарду І. Марчук і його живописні роботи різних років — усього 64 із більш як трьох тисяч. Цю виставку планували давно, ще весною, але не з вини художника відкладали. Нарешті до нього “прийшли й умовили зробити виставку до Дня Незалежності”. Йому не хотілося робити якогось “одного Марчука”, тому зупинився на своїх п’яти циклах (їх на сьогодні десять), щоб кожен із шанувальників його мистецтва міг насолодитися “своїм Марчуком”. Ранні його роботи — портрети, якими він займався упродовж трьох років своєї творчості, вже тоді несли в собі неповторний стиль і його унікальну техніку. Але головні на виставці — пейзажі, які були написані наприкінці 1990
х років і чи не найбільше привертали увагу глядачів: “До землі сонце стелиться”, “Нас втішає сонце весняне”, “Так наступає весна”, “На струнах лісу сонце виграє”, “Мене сонце розбудило”, “За могутнім дубом старий дім стоїть”, “А під сонцем сніг дрімає”, “Світло з небес”… Більшість із них подібні за сюжетом, але оте магічно
заворожую че таїнство шитва пензлем робить їх ніби миттєвим кадром чарівної української природи. Хоча сам Марчук, коли його запитують про натуру, ухиляється від відповіді, бо пейзаж не мусить нести ознаки певного куточка природи, він має бути всеохопним, де головне — дух, сприйняття та безмежна фантазія художника. І що цікаво: творча уява настільки у нього розвинута, що, наприклад, зимові пейзажі він пише… влітку. А взагалі про свою творчість Марчук завжди повторює одне і те ж: — Моє мистецтво побудовано так: цикл “Голос моєї душі” — то є стовбур дерева, потім гілочки з’являються. Перша гілочка — пейзаж, тому що я винайшов цю технологію, таку техніку, в якій ніхто не працював… І не треба мене наслідувати, бо це така пекельна техніка, така тяжка робота, що не позаздриш. Але мушу сказати, що вона настільки ефект на, настільки захоплююче
цікава, що сам дивуюся…
Інші гілочки його творчості — цикли не менш цікавих і новаторських робіт “Кольорові прелюдії”, “Нові експресії”, “Біла планета” тощо. А такі цикли як “Виходять мрії з берегів”, “Погляд у безмежність” (з’явився 2008 р.) засвідчують, що ці роботи також несуть на собі відбиток унікальної творчої манери митця, глибоко особистісного стилю і фантастично
заглиблене бачення навколишнього світу. Переважна більшість картин написана художником у техніці,
як він сам її назвав, “пльонтанізму”: детальна промальовка пензлем химерно переплетених багатобарвних ліній і тяжіння до графічності малюнка. Іван Марчук ненаситний у пошуках нових можливостей передачі на полотні свого духовного бачення Всесвіту. Але головним було і залишається те, що об’єднує всі цикли — гармонія барви, ритму і форми. Ненаситним залишається він упродовж усього свого життя і щодо творчості як процесу. Для
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Kod pocztowy: 30617, strona 71 w „Katalogu”.
Prenumerata: na 1 miesiąc – 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące – 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku – 53 hrywny 37 kopiejek; na rok – 105 hrywien 54 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 106B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład we wrześniu — 15100 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.
Tłumaczenie maszynowe