Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Anatolij Hajdamaka: «Atak na Szewczenkę»

Слово Просвіти, №35 за 2013 рік

— Panie Anatoliju, do jubileuszowej daty pozostało pół roku. Przygotowania do jubileuszu wchodzą praktycznie na ostatnią prostą, a to ogromny kompleks prac i przedsięwzięć. Co Pana szczególnie niepokoi w tej dziedzinie? — Niepokoi mnie to, że wielkie pieniądze, które państwo przeznacza na przygotowania do jubileuszu, trafiają w ręce ludzi niekompetentnych w sprawach muzealnych. Co jest najważniejsze w muzeum? Eksponaty. Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie słynie z tego, że ma ich bardzo wiele. Tym nie może pochwalić się na przykład Rosja w odniesieniu do takiej postaci jak Puszkin. Mamy cerkiewną księgę metrykalną z zapisem o narodzinach Szewczenki. To taki rarytas! Normalne państwo zbudowałoby memoriał dla tej księgi. Mamy wielkie skarby. Właśnie dzięki Wasylowi Tarnowskiemu, który u siebie w Kaczanówce zbierał takie rarytasy. Potem przekazał je do Czernihowa, dla muzeum, z czasem część kolekcji trafiła do Kijowa, do Muzeum T. Szewczenki. Tutaj zgromadzono grafikę, akwarele, malarstwo, jego rękopisy, listy. Ale, niestety, już w naszych czasach miały miejsce dwa ataki na to muzeum. Pierwszy w 2004 roku. Muzeum próbowano po prostu zniszczyć — zrobić z niego jakąś salę, gdzie można by pograć na fortepianie, pochodzić po salach z kawą, winem czy piwem. W istocie chciano zlikwidować muzeum jako placówkę, zrobić tak zwany „ukraiński dom”. Przy tym, że pod to nie było ani ziemi, ani środków. Tutaj zniszczymy, a potem będziemy czegoś szukać. Malarstwo planowano oddać do Muzeum Sztuki, rękopisy do Instytutu Literatury. Już nawet zdjęto ekspozycję. — To właśnie Pan ją tworzył trzy dekady temu, wkładając w to duszę. — Ja wtedy objechałem wszystkie miejsca związane z Szewczenką. Byłem w Kazachstanie, w Orenburgu, Orsku, w wioskach, które Szewczenko malował. Na cmentarzach, które uwiecznił Taras, znajdowałem przedmioty, które on szkicował. Ja przecież tworzyłem muzeum Szewczenki także w Kazachstanie, w Szewczenkowem. Przywiozłem tutaj, na Ukrainę, kamień z Twierdzy Nowopietrowskiej. Na pogorzelisku spalonej cerkwi w miejscu zesłania poety zebrałem kute gwoździe, przywiozłem je tutaj i w Kaniowie zrobiłem portret Szewczenki w cierniowej koronie z tych gwoździ. Z góry, gdzie Szewczenko odbywał musztrę, poprosiłem o przywiezienie jaspisu, kamienia, z którego zrobiliśmy kolumny: na nich w Muzeum Tarasa w stolicy umieszczono jego prace. I właśnie wtedy, w 2004 roku, pierwsi „reformatorzy” muzeum wyrzucili te kolumny. Drugi atak na muzeum rozpoczął się niedawno, w okresie przygotowań do jubileuszu. — Czym motywowali to nowi „reformatorzy”? — Tym, że rzekomo będą robić „nowoczesne” muzeum europejskiego wzorca. Nie wiem, co to oznacza. Ale jeden mój znajomy architekt pokazywał mi w Londynie wieczne, starodawne budynki i mówił: jeśli usłyszy, że ktoś mówi, iż jest on „nowoczesny”, to ta osoba jest w tyle o minimum 200 lat. Oto i na Bulwarze Szewczenki w stolicy tworzą bardzo „nowoczesne” muzeum. A w Kaniowie już zbudowali… Teraz o Kaniowie, o Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim. To, co tam zrobiono, to po prostu zbrodnia, tam musi wyjaśnić sprawę prokuratura. Bo zniszczyć zabytek architektury, zniszczyć Kryczewskiego. Tylko dlatego, że nie spodobał się Łarysie Pawliwnie? Ale on jest Kryczewski, a ona tylko Skoryk. Kryczewski — to protoplasta ukraińskiego modernizmu. Niech ktoś zbuduje coś lepszego niż jego budynek muzeum krajoznawczego w Połtawie. W Kaniowie popełniono zbrodnię wobec Kryczewskiego, zbrodnię wobec Szewczenki. Ta idea z projektorami… Czyż można „upchnąć” Ermitaż w projektory i zamiast bezcennych oryginałów obrazów pokazywać projektorem ich wizerunki na ścianie? Ludzie idą do muzeów, żeby zobaczyć oryginały. A je, oryginały, rarytasy, stamtąd wyrzucają. Wyrzucili też te gwoździe z Nowopietrowska, z których zrobiłem cierniowy wieniec na portrecie Tarasa. — „Reformują” też w Narodowym Muzeum w Kijowie? — Po co ścięto słynną morwę? Sadzonkę jej wzięliśmy trzy dekady temu na podwórku Uskowa, komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej. Bardzo życzliwie odnosił się do Szewczenki, wbrew najwyższemu zakazowi pisania i malowania dla poety, pozwalał mu tworzyć. Posadziliśmy w Kijowie, na dziedzińcu muzeum, tę morwę Szewczenki. Obecnie ją zniszczono — Łarysie Skoryk przeszkadzała. — Co jeszcze przeszkadza „reformatorom” w głównym muzeum szewczenkowskim? — Zburzyli galerię, którą budował Tereszczenko, część architektury, ona też z jakiegoś powodu przeszkadzała. A najważniejsze — im przeszkadza Szewczenko. Jego niszczą, bo bardzo chcą pokazać, jak my „kochamy Szewczenkę” na nowo. Zapraszają artystów, których nikt nie zna, żeby tam namalowali Tarasa. Ale Szewczenko jest samowystarczalny! On namalował siebie sam, namalował tę epokę, zilustrował swoje życie. Jemu nie trzeba pomagać. Ktoś chce — niech sobie maluje, ale nie trzeba tego wszystkiego wciągać do głównej ekspozycji muzeum, do biografii Tarasa. I oto Prokopenko, przyjaciel Buzyny, maluje ogromne płótno do pierwszej sali muzeum, to, tak by rzec, „jego wizja” Szewczenki. A dlaczego ja muszę jego „wizję” widzieć tutaj, w głównym muzeum, w biografii Kobziarza? Jeszcze do tego zamiast słynnej księgi metrykalnej, którą wyrzucono z sali. Wszystko to zaczęło się wraz z objęciem stanowiska dyrektora przez Dmytra Stusa. Kto jemu i Łarysie Skoryk dał prawo „redagować” Szewczenkę? Jest jasna naukowa biografia naszego geniusza: urodził się, żył, uczył się, pracował, zesłanie, znowu praca, śmierć. To nie jest takie muzeum, jak na przykład w Moryńcach, tutaj zadanie jest inne — to klasyczne muzeum, gdzie trzeba pokazać całe życie Tarasa. Cała kolekcja prac Szewczenki jest właśnie tutaj. To po co robić z niego jakiś „Szewczenko-fest”? Na wzór galerii Pinczuka? Po co „rozszarpywać” biografię Tarasa? To mówię ja, autor tej ekspozycji muzealnej, którą tworzyłem 30 lat temu. Dla porównania: tworzyłem ekspozycję Muzeum Literatury w Odessie. Tam wszystko jest zachowane! Niechby Łarysa Skoryk pojechała do Odessy i spróbowała coś „przerobić”. — Zatem „nowa wizja Szewczenki”… — A ta „nowa wizja” już dawno była. Kiedy w 1983 roku zaczęliśmy tworzyć ekspozycję, tam cała sala była zawieszona podobnymi obrazami „na tematy szewczenkowskie”. Na przykład „Szewczenko w Kazachstanie” — ogromne płótno 12x4 metry. A mała praca (10x15 cm) samego Tarasa wisi gdzieś w kącie. Chociaż eksponatów w muzeum na Bulwarze jest bardzo dużo. Wręcz przeciwnie: tego muzeum nie wystarcza dla Szewczenki. Oto w Kaniowie są wielkie przestrzenie, tam można pokazać Tarasa bardzo szeroko. I inaczej niż w Kijowie. Mam swoje pomysły co do tego. Wspomnę też o sali w stołecznym muzeum, gdzie były prezentowane liczne wydania utworów Szewczenki — z różnych lat, w różnych krajach, w wielu językach. To przecież robi wrażenie — Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, wybitny artysta-monumentalista Anatolij Hajdamaka znany jest z wielu prac związanych z przywracaniem pamięci narodowej, wybitnymi wydarzeniami naszej historii. Wśród jego prac — stołeczny Memoriał ofiar Hołodomoru, memoriały w Baturynie, Krutach. Także Anatolij Wasylowycz brał udział w tworzeniu ekspozycji muzealnych i kompleksów muzealnych poświęconych Tarasowi Szewczence. Dlatego całkiem naturalnie niepokoi go to, co dzieje się w tych placówkach, jak idą przygotowania do obchodów 200-lecia urodzin Kobziarza. Obecny westybul (autor — Ł. Skoryk) oraz szkic wystroju drugiego piętra westybulu W. Kryczewskiego (1936 r.). Muzeum Pamięci T.G. Szewczenki w Kaniowie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn