Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Wielkie kino to wysokie ideały

Слово Просвіти, №35 за 2013 рік

Niedawno w Odessie odbył się V festiwal sztuki ekranowej i scenicznej „Kinologos”, gdzie przewodniczącym jury w nominacji „Sztuka ekranowa” był reżyser filmowy, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Leonid MUŻUK. Podzielił się on z czytelnikami „SP” wrażeniami z festiwalu, a także przemyśleniami na temat sytuacji we współczesnej kinematografii. — Panie Leonidzie, jak Pan postrzega sytuację w ukraińskiej kinematografii, w szczególności w kinie dokumentalnym? — W kinie dzisiaj zadeklarowane są pewne wartości, które odciągają widza od kina narodowego. W związku z tym, że my, filmowcy, na tym rynku, gdzie panuje „russkij mir”, jesteśmy odsunięci od kluczowych pozycji, widzowie otrzymują informacje od rosyjskich producentów, takie, które są potrzebne Rosji, abyśmy w jej przestrzeni geopolitycznej, do której roszczą sobie pretensje i gdzie Ukraina zajmuje kluczowe miejsce, czuli się postkolonialnym narodem, który nie ma swojego języka, historii i nie jest zdolny do budowania państwa ukraińskiego samodzielnie, bez wpływu i bez wskazówek Kremla. Ta myśl jest systemowo przemycana przez wszystkie te prace, które są kręcone, w tym także na terytorium Ukrainy, dla ogólnego poradzieckiego konsumenta. Utwory o takim ukierunkowaniu wychodzą także z rosyjskich studiów telewizyjnych, najpierw demonstrują je na centralnych moskiewskich kanałach, potem także na Ukrainie i w innych państwach byłego Związku. Filmy są albo koprodukcjami, albo powstają na zamówienie Rosji, ale często podaje się to niemal jako naszą ukraińską produkcję. W rzeczywistości nie mają one żadnego związku z ukraińską kulturą, z ukraińskim kinem, ale mają bezpośredni związek z polityką „russkogo mira”. Nie pogłębiać procesu degradacji. Środki za filmy (zarówno w kinach, jak i na kanałach telewizyjnych), które przywozi się z Rosji, wywozi się poza granice Ukrainy. W związku z tym, że nasze niskobudżetowe kino nie jest zdolne podjąć głębokich i poważnych tematów, rozpowszechniane są uproszczone pod względem treści i formy filmy, jak na przykład cykl o dziwakach, którzy sami siebie wyzywają od nieprzyzwoitych słów itp. To technologie, które podrzuca się ideowo mało zahartowanym ludziom, oferuje się im uproszczone możliwości wyrażania siebie i oni wpadają na ten haczyk. Wśród nich, bez wątpienia, są też utalentowani ludzie, nie chciałbym ich obrażać, ale moim zdaniem taka produkcja to kinematograficzne śmieci. W takie rzeczy mogą bawić się dzieci, ale nie powinni się tym zajmować dyplomowani profesjonalni artyści, poważni ludzie, ponieważ za ekranem stoi nie tylko zabawa, ale i idea. I nie rozumieć, że narzucanie procesu degradacji świadomości społecznej to grzech. To jeszcze można wybaczyć ludziom bez doświadczenia, ale ci, którzy mają już kilka prac, powinni rozumieć, że w najtrudniejszej depresyjnej sytuacji, która jest charakterystyczna dzisiaj dla ukraińskiego społeczeństwa, dalej pogłębiać proces degradacji kosztem uproszczonych tematów mogą tylko nie-Ukraińcy, którzy chcieliby, aby tutaj kino nigdy nie stanęło na nogi. Lepiej nie kręcić wcale, niż kręcić tak. Następuje dewaluacja wartości moralnych, degradacja ludzkiej osobowości i pełny upadek duchowy. Potrzebny jest pozytywny program i idea narodowa. Jak w USA, gdzie kiedyś była depresyjna sytuacja, która przerodziła się w wielką hollywoodzką kinematografię, która uratowała Amerykanów od depresji. Potrzebna jest taka polityka państwowa, wpływowe wsparcie finansowe od Ukraińców, którzy mają środki i zdrowy rozsądek, wpływ na stymulowanie ukraińskiej kinematografii, gdzie Ukrainiec byłby uczciwy, sprawiedliwy i pewny jutra. Dzisiaj potrzebne są filmy o ukraińskiej armii, ukraińskiej milicji, wszak pośród tej powszechnej korupcji, którą obserwujemy, są ludzie, którzy bronią interesów społecznych, idą na poświęcenie, bronią swoich ideałów. Państwo nie ma strategii odrodzenia ukraińskiego kina. Ukraińskie kino można odrodzić wielkimi projektami i wielkimi ideami, które w tych projektach będą naświetlane. Dotyczy to także kina dokumentalnego, które musi wziąć na siebie funkcję szerokiego oświecenia. Nawiasem mówiąc, wsparcie państwowe dla poszczególnych projektów edukacyjnych jest obecnie realizowane, co jest pozytywną tendencją w działalności Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Na Ukrainie jest wielka armia kinematograficzna, dzisiaj jesteśmy jeszcze narodem kinematograficznym, jest wielu młodych ludzi, którzy mogą kontynuować tradycję, która bazowała na filmach Leonida Bykowa, Mykoły Maszczenki, na filmach dokumentalistów, wreszcie i na tych starych radzieckich filmach, gdzie była czystość ludzkiej duszy i była prawda, niezależnie od tego, że był to inny świat, świat totalitarnego państwa, gospodarki normatywnej. Najlepsze filmy wtedy otwierały dla człowieka okno do dobra, do prawdy, autorzy świadomie narażali się na cenzurę, ale kino przebijało się do tego światła, dzięki któremu przeżyliśmy w totalitarnym systemie i pozostaliśmy jeszcze dzisiaj ludźmi. Potrzebny jest program państwowy i wsparcie. — Czy są nadzieje na pozytywne zmiany? — Bez wątpienia są. Stanie się to, jeśli cierpliwość skończy się nie tylko widzom, którzy już pragną widzieć pozytywnego bohatera, ale i filmowcom, którzy czekają od państwa ukraińskiego kompleksowego podejścia do rozwiązania problemu kinematograficznego. Tym jeszcze, w istocie, nikt się nie zajmował, nie opracowywał głębokiej polityki państwowej nie na deklaratywne, a na ekonomiczne wsparcie. Państwo powinno opracować taką politykę ekonomiczną, aby pieniądze z kina zostawały na Ukrainie. Na przykład kinematografie francuska i włoska mają wsparcie państwowe. Tak powinno być i u nas. Wielkie kino to wysokie ideały, wysoka sztuka, ludzkość, humanizm, miłość, godność ludzka, która jest niemożliwa bez samoświadomości godności narodowej, szacunku do swojej historii, języka. Jeszcze niedawno uchwalono potrzebne ustawy, wydawano środki na ukraińskie dubbingi, które były lepsze od rosyjskich. Obecnie z podpowiedzi krótkowzrocznych polityków stało się to nieobowiązkowe. Chronić młode państwo. — Jaka jest koncepcja festiwalu „Kinologos”, który odbył się w Odessie? — Festiwal ma wyraźnie sformułowane podejście koncepcyjne. To patriotyzm, poczucie ukraińskich tradycji, próba zrozumienia, jak rozwija się ukraińska państwowość, jak można ją wspierać, aby ustabilizowała się jako obecność europejska. Wszyscy uczestnicy troszczą się o te trzy fundamentalne pozycje. W festiwalu biorą udział twórcy filmowi z różnych krajów, głównie tych, gdzie są ukraińskie diaspory. Jeśli nie będziemy starali się chronić młodego państwa ukraińskiego, to negatywne procesy się przeciągną i będzie trwała degradacja takiego ważnego ludzkiego uczucia jak godność narodowa. Wielu bierze udział w festiwalu nie pierwszy rok. Są ludzie, którzy tutaj startowali i do tej pory rywalizują w konkursie. Są autorzy, którzy przez pięć lat wielokrotnie zostawali laureatami. To również charakteryzuje naszą działalność festiwalową. Rośnie średni poziom produkcji, która napływa na konkurs. Patriotyczna tematyka z roku na rok Dyskusja nad pracami konkursowymi festiwalu „Kinologos” jest stymulowana na kanałach telewizyjnych przez zespoły twórcze, które chcą dostać się na festiwal. Powstaje sprzężenie zwrotne naszego festiwalu z praktycznym życiem telewizyjnym. Ponieważ nasze motto jest dostępne dla wszystkich państwowych spółek telewizyjnych, to i tam w ten czy inny sposób historyczna tematyka ukraińska jest badana, ukraińska tradycja jest wspierana w programach telewizyjnych i filmach, a autorzy ją rozwijają, zdobywając doświadczenie. Wszak kino historyczne to zarówno praca badawcza, jak i poszukiwania mało znanych kart historii. Festiwal skłania do myślenia o naszej perspektywie — Jakie są osobliwości obecnego festiwalu? — W tym konkursie bierze udział wielu początkujących, dla których festiwal staje się pewną formą uświadomienia sobie, że państwo ukraińskie istnieje, żyje i musi żyć. Udział w nim daje im możliwość przez cały rok pracować nad tematem festiwalowym. Obecnie mieliśmy w programie kilka utworów, które dotyczą II wojny światowej. Ich autorzy to przedstawiciele Donieckiej Obwodowej Spółki Telewizyjno-Radiowej, dnieprzański „Teleteatr”, praca reżysera Wiktora Babaka z Mińska. Te kronikarskie badania filmowe o tematyce antywojennej, antyfaszystowskiej zostały przedstawione w formie emocjonalnej w celu zrozumienia sensu życia i walki o życie. Ciekawa jest praca z Połtawy, w której przedstawiono portret historyczny Hryhorija Skoworody, gdzie śledzi się nie tylko życie i pozycje filozoficzne samego bohatera, ale także w dość ciekawych epizodach asocjacyjnych tamten czas zestawiono ze współczesnością. Wymieniłbym wśród najlepszych prac kilka filmów odeskich, które wywołały niesamowity szum wśród widzów: pomysłowością, swoim humorystycznym tłem, a nawet sarkastycznymi metaforami, które są właściwe młodemu pokoleniu. Jedną z tych prac stworzyli młodzi autorzy — kolektyw artystyczny „Bałahanczyk”, którego uczestnicy nie tylko śpiewają, tańczą, grają w sztukach, ale także zajmują się sztuką filmową. Ich praca „Pierwsi w państwie” jest amatorska, ale poziom jej jest tak imponujący pod względem formy, że można ją demonstrować nie tylko na kanałach telewizji odeskiej, gdzie, niestety, jest mało patriotyzmu, ukraińskiej tradycji, tego, dla czego istnieje nasz festiwal. Te dzieci pokazały, że Odessa to Ukraina. Niestety, odesici w swoich programach na prywatnych kanałach telewizyjnych nierzadko podważają duchowe i narodowe potrzeby Ukraińców. Ja tutaj na festiwalu nawet apelowałem do nieznanego mi dziennikarza, publicysty, który prowadzi audycję pod tytułem „Prawda”, której tam tak naprawdę nie ma. W tej audycji ukryta jest metodologia manipulowania świadomością widza, jest wielkomocarstwowy, wyraźnie wyrażony szowinizm ze strony tych ludzi, którzy propagują „russkij mir”. Tę metodologię wykorzystują nawet na kanałach państwowych, a Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii nie tylko nie widzi, że dochodzi do zamachu na konstytucyjne prawo Ukraińców do posiadania własnego państwa, że monotonnie podpiłowuje się zdrową wewnętrzną równowagę narodu ukraińskiego, stosuje się manipulacyjną statystykę. Wszystko zrobiono tak przebiegle, aby otrzymać negatywny wynik, który dyskredytowałby ukraińską niepodległość. Na przykład: „Ukraińska niepodległość — czy was oszukano?”. Pytanie obliczone jest na tych ludzi, którzy dzisiaj są wywłaszczeni, ale nie rozumieją, dlaczego tak się stało. Celem manipulacji jest powiedzenie, że „U nas w Odessie tylko 3% popiera ukraińską niepodległość”. Człowiek, który prowadzi tę audycję, jest radnym rady lokalnej. Jego sentencje są sprzeczne z pojęciem sprawiedliwości i zdrowym rozsądkiem. Na szczęście obecnie nie reprezentuje on punktu widzenia zdecydowanej większości odesitów, co potwierdza również obecny festiwal odeski, wokół którego gromadzą się zdrowe siły patriotyczne. Rozmawiała Nadija KYRIAN Zdjęcie autora

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn