Strona · s. 7strona oryginału ↗
Przemalowani oponenci wielkiego Ukraińca. Nieświąteczne rozważania z okazji 100-lecia jubileuszu Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Ohijenki
Слово Просвіти, №35 за 2018 рік
17 sierpnia 1918 roku hetman Ukrainy Petro Skoropadski podpisał dekret o założeniu Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Ukraińskiego Uniwersytetu. A 22 października tego samego roku odbyło się wspaniałe święto jego otwarcia. Oficjalne, ogólnopaństwowe. Echa masowej uroczystości w starożytnym mieście nad Smotryczem głośno rozeszły się przez wielojęzyczną prasę po całej Europie. Wolą historii pierwszym rektorem uczelni został mianowany profesor Iwan Ohijenko — minister oświaty, a później także minister wyznań rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, jego Główny Pełnomocnik w ostatnich miesiącach istnienia państwa ukraińskiego. Był to rzadki, oddany i bezkompromisowy bojownik o niepodległą, soborną i sprawiedliwą Ojczyznę, którego jeszcze za życia współcześni zaliczyli do grona wielkich Ukraińców. Przez długi czas to imię, w wykazie pierwszej dziesiątki „mazepińców”, „petlurowców”, „banderowców” jako najniebezpieczniejszych dla rosyjsko-sowieckiego reżimu imperialnego, bezwstydnie i bezpodstawnie szkalowano oraz wymazywano z pamięci milionów Ukraińców. Nie ustaje takie szkalowanie i dzisiaj, w niełatwych czasach utwierdzania państwa ukraińskiego. I tę nieprawą, czarną robotę bezkarnie wykonują już rodzimi, przemalowani oponenci sprawy Wielkiego Ukraińca. Co więcej — także na uniwersytecie jego imienia.
Mykoła TYMOSYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz, profesor honorowy Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Ohijenki
Uniwersytet w Kamieńcu jako odzwierciedlenie istoty ukraińskości na Ukrainie. U tego, kto miałby chęć choćby fragmentarycznie prześledzić w stuletniej retrospektywie perypetie związane z założeniem i funkcjonowaniem tego uniwersytetu, nieuchronnie powstanie wrażenie wielkiego i tragicznego fatum losu, który niezmiennie prześladuje tę placówkę. A także — uświadomienie sobie tego gorzkiego faktu, że w historii tej jedynej w swoim rodzaju uczelni wyraźnie odzwierciedla się niegodny pozazdroszczenia los ukraińskości na Ukrainie oraz tych nielicznych zapaleńców, u których jeszcze nie opadły ręce i nie zgasła wiara, że dawna idea takiej Ukrainy może zostać zrealizowana. Dla utwierdzenia takiej myśli — dwie przekonujące tezy. Pierwsza. Uniwersytet w Kamieńcu Podolskim jako ostatniej stolicy URL — pierwszy w historii kraju, stworzony rzeczywiście przez ukraińską władzę dla prawdziwego rozwoju ukraińskiej nauki w europejskim kontekście. Dotąd wszystkie wyższe uczelnie na naszych terenach po obu stronach Dniepru zakładano na podstawie dekretów rządów lub władców państw-zaborców, między którymi została rozszarpana Ukraina: w Charkowie, Kijowie i Odessie — Rosja, w Czerniowcach — Austria, we Lwowie — Polska. Cel tych różnych rządów był wspólny: denacjonalizacja ludności ukraińskiej. A mianowicie — rusyfikacja Małorusinów, zgermanizowanie Bukowińczyków, spolszczenie Galicjan. Druga. W szybkim zniszczeniu w 1921 roku dzieła Ohijenki jako pierwszego ukraińskiego uniwersytetu typu europejskiego jakby wypracowywano uruchomiony przez Moskwę potężny mechanizm dalszej rozprawy z niepokorną ukraińskością w różnych sferach życia społecznego w skali całej Ukrainy. Jak wiadomo, los tego uniwersytetu rozstrzygnięto jednym pociągnięciem pióra wodza moskiewskich bolszewików Lenina na telegramie, który wysłał do Moskwy 3 września 1920 roku ówczesny minister oświaty radzieckiej Ukrainy Wołodymyr Zatoński. Zważywszy na wyjątkowość tego złowieszczego dokumentu, który odnalazł autor tych słów w głównym kijowskim archiwum, warto przytoczyć go w całości w języku oryginału. Wyróżniam przy tym dla czytelnika zabójcze oznaki „inteligentnego” stylu jednego z czołowych przedstawicieli ówczesnej radzieckiej państwowej „elity” (wyróżnienia moje. — M. T.): „Należy zwrócić uwagę na Kamieniecki państwowy ukraiński uniwersytet. Kamienieccy komuniści znajdują się w niewoli u petlurowskiej inteligencji. Realnych sił dla wsparcia na poziomie uniwersytetu w Kamieńcu nie ma. Kontyngent słuchaczy nikczemny. Bezrobotne dziewczęta i popowicze. W samym uniwersytecie nadal zasiadają zdziecinniali starcy i naukowe sławy w rodzaju hetmańskiego, a następnie petlurowskiego skarbnika Lebedia-Jurczenki… Profesorowie nieźle się urządzają kosztem uniwersytetu i spoglądają na zachód. Wszystkich ich należy rozpędzić. W tym stanie, w jakim istnieje, uniwersytet kompromituje władzę radziecką”. Przyjęta przez Moskwę decyzja była przewidywalna: uniwersytet jako petlurowskie „siedlisko nacjonalizmu” nie tylko w Kamieńcu, ale i w zachodniej części radzieckiej Ukrainy, zlikwidowano, a na jego podstawie stworzono instytut… nauk teoretycznych. A potem, przez dziesięciolecia, bez końca i z jakąś zoologiczną wściekłością szarpano go, nie dawano spokojnie żyć uczciwym, mądrym i patriotycznym ludziom, którzy tam wykładali lub studiowali. Niewiarygodne, ale cała radziecka epoka historyczna jest ciągłym pasmem czarnych pogromów wymierzonych w resztki niepokornego wolnomyślicielstwa, którymi jeszcze do końca lat 50. oddychały mury sławnego uniwersytetu Ohijenki. I tego, niestety, nie przeczytasz ani na oficjalnej stronie placówki, ani w pracach jej współczesnych wykładowców. Krótko mówiąc, było to tak. Instytut kilka razy zmieniał nazwę, łączył się z takim samym Winnickim, był rozformowywany. O działalność antyradziecką oskarżono trzech rektorów, których rozstrzelano; wielokrotnie aresztowano studentów, stale przypisując im „burżuazyjny nacjonalizm”. W połowie lat 30. uczelnię całkowicie zlikwidowano, rozpraszając tamtejszych studentów w celu dokończenia nauki z dala od ostatniej stolicy URL — do Nieżyna, Czerkas, Odessy. W tym samym czasie nazwisko Ohijenki trafia do sporządzonej w na Kremlu listy dziesięciu najbardziej niebezpiecznych dla władzy radzieckiej ukraińskich działaczy, których zabraniano wspominać w jakimkolwiek kontekście w prasie, radiu, telewizji. W 1939 roku, przekonawszy się, że z niepodległościową petliurowszczyzną tutaj skończono na zawsze, Moskwa pozwoliła ponownie otworzyć instytut nauczycielski. Choć nie do końca pełnowartościowy — tylko z dwuletnim okresem nauki. Wkrótce w oficjalnej nazwie Kamieniecko-Podolskiego instytutu pedagogicznego uwieczniono imię niszczyciela uniwersytetu Ohijenki — Zatońskiego. Z tym imieniem zaczęto kuć dla podolskiego kraju kadry tak zwanej budżetowej inteligencji nauczycielskiej — w większości posłusznej władzy i niepatriotycznej wobec idei ukraińskiego odrodzenia narodowego. Tak trwało aż do… marca 2003 roku, kiedy za prezydentury Leonida Kuczmy wyszło rozporządzenie rządu o podniesieniu tej uczelni do poziomu uniwersytetu. Po 85 latach, odkąd stworzyli go Ukraińcy — po raz pierwszy bez uzgodnienia z Moskwą.
Wspomniani wyżej w telegramie W. Zatońskiego do Moskwy „kamienieccy komuniści” tak szybko wyszli z niewoli „petlurowskiej inteligencji” i przez dziesięciolecia niepodzielnego panowania ich partii umocnili się w swojej sile, że nawet po 1991 roku uparcie nie chcieli zauważyć, iż znaleźli się w innym państwie, w którym nadszedł czas poznawania swojej prawdziwej historii i utwierdzania własnych narodowych priorytetów. Przez wiele lat stawiali szalony opór, aby nie dopuścić do urzeczywistnienia idei narodowo dojrzałej społeczności dotyczącej nadania tej uczelni imienia jej założyciela Iwana Ohijenki. Idea ta po raz pierwszy wybrzmiała w 1992 roku podczas niespodziewanie licznej Wszechukraińskiej konferencji naukowej z okazji 110. rocznicy urodzin pierwszego rektora. Konferencję tę, na którą zjechał wówczas do Kamieńca cały kwiat ukraińskiej nauki, zainicjowała ówczesna wykładowczyni tej uczelni, przewodnicząca Wszechukraińskiego towarzystwa im. Iwana Ohijenki Jewhenija Sochacka. Dramatyczne perypetie związane z urzeczywistnieniem tej idei (a na to potrzeba było 15 lat nieustannej walki garstki oddanych patriotów z wszechwładnymi do dziś oponentami ukraińskiego odrodzenia) zostały już opisane zarówno w publikacjach prasowych, jak i w wydaniach książkowych. Podkreślę jedynie w tym kontekście, że podszyty brudnymi insynuacjami i jawnym kłamstwem otwarty ruch przeciwko przywróceniu uczciwego i czystego imienia Ohijenki w historii tego uniwersytetu przez wiele lat kierował… ówczesny rektor tej placówki oświatowej Anatolij Kopyłow. Można jedynie wyobrazić sobie, jak wielka szkoda została wyrządzona pierwszym pędom narodowego odrodzenia, ile młodych umysłów zostało owiniętych kłamliwą komunistyczną jemiołą, ilu utalentowanych i patriotycznych pracowników zostało zwolnionych lub nieprzyjętych do pracy dydaktycznej, jak wyjaławiano komponent narodowy z dyscyplin bloku humanistycznego, jeśli wziąć pod uwagę taką liczbę: na stanowisku rektora ten nieprzejednany oponent Ohijenki i wszystkiego, co ukraińskie, pracował… ćwierć wieku (od 1977 do 2002 roku). Sądzę, że nadejdzie czas, kiedy bezstronni i nieobojętni historycy szczegółowo opiszą te ćwierć wieku — z ukrytymi do dziś faktami i nazwiskami, zorganizowanymi apelami „ludzi pracy” i „kompromatami”. W każdym razie wracamy do nietypowej historii Uniwersytetu Kamienieckiego. Jest w niej jeden niezbyt szeroki biały pasek (po 2002 roku), kiedy na jego czele, zapewne przypadkiem, stanął na krótko pro-ukraińsko nastawiony rektor — Ołeksandr Zawalniuk. To za jego kadencji placówka otrzymała status narodowej i, w rezultacie prawdziwych bojów z jawnymi i ukrytymi ukrainożercami, — także imię Iwana Ohijenki. A potem — znowu ta czarna szeroka smuga. Zaczęła się ona wraz z przyjściem do steru uniwersytetu w styczniu 2013 roku… Serhija Kopyłowa. Tak, szanowny czytelniku, to nie jest przypadkowa zbieżność nazwisk. Obecny rektor, wybrany ponad 5 lat temu, — to syn rektora z ćwierćwiecznym stażem Anatolija Kopyłowa. Czyli Kopyłowa-starszego, który zasłynął na całą Ukrainę tym, że długo straszył społeczność naukową i oświatową ukrytym w jego osobistym sejfie rzekomo sensacyjnym kompromatem na Ohijenkę oraz obietnicą jego ujawnienia „jak tylko przyjdzie czas”. Z czasem wyjaśniło się: wszystko to okazało się zwyczajnym blefem, ponieważ bojownicy o sprawiedliwość doprowadzili wreszcie do oficjalnego publicznego wyjaśnienia kierownictwa SBU o tym, że „w rezultacie niejednokrotnego Cynizm zarządzania, bezprawność oraz bezpryncypialność profesury jako realia współczesnej szkoły wyższej Zainicjowane przez rektora Serhija Kopyłowa, niemoralne w istocie, ale zabezpieczone prawnie od formalnej strony (zwyczajne nieprzedłużenie kontraktu) zwolnienie z pracy znanej na Ukrainie uczonej, działaczki oświatowej i społecznej Jewheniji Sochackiej stało się przedmiotem ostrego artykułu publicystycznego autora tych słów, który opublikowała wszechukraińska gazeta „Deń” w numerze z 30 października 2014 roku. Nagłówek tego artykułu brzmi: „Naszym uniwersytetom niepotrzebne są osobowości? Rektor Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego imienia Iwana Ohijenki nie przedłużył kontraktu z profesorką, która przez wiele lat walczyła o nadanie uczelni tego imienia…”. Zakończenie na str. 8
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
