Strona · s. 8strona oryginału ↗
Przemalowani przeciwnicy wielkiego Ukraińca
Слово Просвіти, №35 за 2018 рік
Zakończenie. Początek na s. 7
Ten materiał wkrótce przedrukuje tygodnik „Słowo Proświty”, a jego wersja elektroniczna aktywnie rozchodzi się w sieci na informacyjno-analitycznych portalach. Gazeta „День” dwukrotnie (w numerach z 14–15 listopada i 5–6 grudnia) zamieszcza w rubryce „Резонанс” listy czytelników, którzy nie bez oburzenia pytają: co dzieje się z naszą szkołą wyższą, kto poniesie odpowiedzialność za bezprawie? W cywilizowanym świecie taki rektor powinien podać się do dymisji. Albo podlegałby zwolnieniu. Przynajmniej należało się spodziewać jakiejś reakcji struktur władzy. Tego samego ministerstwa edukacji, któremu podlega uczelnia. Jeśli zaś nie władzy, to chociaż społeczności naukowej, na przykład ogólnoukraińskich akademii nauk pedagogicznych, szkolnictwa wyższego, edukacji wyższej, stowarzyszenia rektorów, grona samodzielnych profesorów. Wreszcie moralnych autorytetów narodu. Bo fakty, o których mówiono w gazetowych wystąpieniach, były niezaprzeczalne. Niestety, wszystko pozostało na swoich miejscach: rektor-zwycięzca — w swoim służbowym, a już rzekomo rodzinnym (jak w krajach azjatyckich) gabinecie; niesprawiedliwie zniesławiona obrończyni sprawiedliwości profesor Sochacka — faktycznie na ulicy, przez co była zmuszona opuścić z rodziną drogie jej miasto… Takich historii, od stolicy po peryferie kraju, można zebrać na wydanie książkowe. Dlatego i ta, zbudowana na ciągłym faryzeizmie, jedynie wzmacnia już ustalone w społeczeństwie przekonanie, że system naszej edukacji uniwersyteckiej jest beznadziejnie chory. Niemal cały przerósł kolczastym ostem cynizmu, wzajemnej krywdy, ugodowości, samowoli i bezkarności. Że to twierdzenie nie jest bezpodstawne, przekonuje także nowsza historia kamieniecka, związana z nagłym „przemalowaniem” rektora Serhija Kopyłowa z nieprzejednanego przeciwnika Iwana Ohijenki w… kandydata i laureata nagrody imienia jego sławnego poprzednika. …Jako wieloletni członek Komitetu ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki szczególnie zapamiętałem posiedzenie tego komitetu w Żytomierzu wiosną 2016 roku, poświęcone wyłonieniu laureatów tamtego roku. Zazwyczaj w czterech nominacjach zbiera się sporo znanych i mniej znanych kandydatów, których dokumenty i materiały wymagają starannego zapoznania się. Tymczasem — nie wierzę własnym oczom: w nominacjach „Nauka i edukacja” widzę nazwisko… Serhija Kopyłowa. Zapoznaję się z „Opisem dokumentów kandydata do nagrody Iwana Ohijenki Kopyłowa Serhija Anatolijowicza”. Przedstawienie kandydata z wykazem zasług na niwie ohijenkoznawstwa, obejmujące pięć stron tekstu drukowanego, podpisali dwaj profesorowie Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu — O. M. Zawalniuk i B. M. Niehoda, a pieczęcią dokument poświadczył naczelnik wydziału kadr I. J. Bondar. W „Wykazie prac naukowych” kandydata do laureatury jest 9 pozycji. I tu pojawiły się aż dwa zastrzeżenia. Pierwsze: wzięto dlaczegoś okres publikacji za… 17 ostatnich lat — od 1997 do 2014 roku.
Po drugie: spośród artykułów napisanych jednoosobowo przez tego autora jest ich zaledwie trzy. Zwróćmy uwagę na ich objętość. Artykuły „Iwan Ohijenko — stypendysta profesorski Uniwersytetu św. Włodzimierza” oraz „Współpraca oświatowa W. Piotra (tak w oryginale; najwyraźniej chodzi o W. Pietrowa — M. T.) i I. Ohijenki w Kamieniecko-Podolskim Państwowym Uniwersytecie Ukraińskim (1918–1921)” mają po… 3 strony każdy. Rozprawka o M. Draj-Chmarze zajęła 5 stron. Wszystkie pozostałe artykuły, znacznie obszerniejsze, powstały już we współautorstwie z W. Zawalniukiem i W. Hazinem. Do tej sprawy dołączono również książkę o wymownym tytule „Iwan Ohijenko — organizator, kierownik i obrońca Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego (1918—1921)”. Książka ukazała się drukiem w 2014 roku pod marką kamienieckiego wydawnictwa „Medobory-2006”. O gatunku tego wydania o objętości 384 stron świadczy podtytuł: dokumenty, materiały, fotografie, kronika działalności. Otóż autorów taka książka, oczywiście, nie ma. Jej twórcami mogą być jedynie redaktorzy. Informacja o nich zamieszczona jest na karcie katalogowej wydania. Są dwaj — S. A. Kopyłow i O. M. Zawalniuk. Oni też podpisali przedmowę. Zatem redaktorów (nie autorów) jest dwóch, a na zdobycie nagrody zgłaszany jest jeden z nich. Tu nie ma nic do komentowania. Dlatego też ta kandydatura nie była poddana głosowaniu podczas posiedzenia komitetu im. Ohijenki, ponieważ naruszenia wymogów Regulaminu nagrody, wyraźne niedomagania kandydata do laureatu prestiżowej nagrody — to więcej niż wystarczająco. Jednak mimo takiej niedorzeczności w działaniach bliskiego otoczenia rektora, chęć figurowania wśród badaczy-ohijenkoznawców u samego rektora uniwersytetu nie minęła. Dokładnie dwa lata później w tym samym Kamieńcu Podolskim ukazuje się kolejna książka, w której opracowaniu i współprzedmowie ponownie „wziął udział” rektor S. Kopyłow (wraz z O. Zawalniukiem) — „Kamieniecko-Podolski Państwowy Uniwersytet Ukraiński (1918–1921)”. Liczba materiałów archiwalnych — 665, liczba stron — 848. Wydawnictwo poświęcone jest 100-leciu tej uczelni. Oczywiście, należy powitać wydanie takiej książki. Tylko że sumienie nie daje spokoju w związku z jednym z jej „twórców”. Wiem z wieloletniej praktyki wydawniczej i dydaktycznej, że osób rangi rektorów niemal nie sposób zobaczyć w murach centralnych i lokalnych archiwów w poszukiwaniu takich dokumentów. Zazwyczaj tę „czarną robotę” wykonują przyszli kandydaci nauk lub poszczególni zapaleńcy-profesorowie. Jeśli ktoś chce, może to łatwo sprawdzić. Bo w naszych instytucjach archiwalnych także dziś obowiązuje dawna rosyjsko-radziecka praktyka: poszukujący dokumentu, a tym bardziej jego kopista czy przepisywacz, musi podpisać i zostawić w archiwum stos różnych papierów: wniosek na ręce kierownika archiwum, zamówienie każdego dokumentu, datę i godzinę jego wydania oraz zwrotu. Jednak w obecnych ukraińskich realiach, gdy zarówno rozprawy doktorskie, jak i tytuły profesorskie są już w nieskrywanej formie kupowane i sprzedawane, tak samo jak na podstawie bezkarnie przywłaszczonych cudzych tekstów w skorumpowanych radach naukowych pokazowo i skutecznie przeprowadzane są „publiczne obrony” bogatych lub wysoko postawionych ignorantów i miernot, nie wykluczam, że „obecność” dowolnego „potrzebnego” autora gdziekolwiek może zostać łatwo „dorysowana” wstecz przez zainteresowane osoby. Podobnie jak dopisanie do listy autorów-redaktorów kogokolwiek „ważnego”. Ponownie, tylko na postradzieckiej przestrzeni wciąż rozpowszechniona jest praktyka tak zwanego autorstwa, haniebna dla świata zachodniego. Bezpieczny schemat działa tu sprawnie od dziesięcioleci: do samodzielnie wykonanej pracy autorskiej wkrótce „przyczepiają się” wpływowi współautorzy: jeden potrafi szukać sponsora, inny — przepychać pieczątkę zatwierdzającą w ministerstwie, nazwisko kolejnego pojawia się na karcie tytułowej pierwsze tylko dlatego, że jest on przełożonym dwóch poprzednich. To straszne, ale w ukraińskiej nauce i oświacie stary zgniły system niemal wszędzie zakonserwował taką sytuację, w której każdego uczonego czy wykładowcę można długo trzymać na krótkiej smyczy. Za przedłużenie kontraktu, za awans po szczeblach służbowych, za możliwość otrzymania tytułu „honorowego” czy „zasłużonego” trzeba być gotowym płacić: milczeniem, cierpliwością, niezauważaniem, „właściwym” głosowaniem, ugodowością i bezzasadnością. Najgorsze jest to, że w krąg tej posłusznej bezbarwności wciągnięto już także wyższą kadrę dydaktyczną dawnej nietykalnej i nielicznej kasty — profesorów i docentów. W warunkach gwałtownego wzrostu liczby uniwersytetów, wydawania im według korupcyjnych schematów licznych licencji na kształcenie „lipnych” specjalistów, a także naukowców-wykładowców, tych ostatnich, zwłaszcza w naukach humanistycznych, jest po prostu krytyczna nadprodukcja. Zatem na ławkę rezerwowych, a także na niepotrzebnych takiemu uniwersytetowi, jest kogo wyrzucać. Przede wszystkim stają się nimi niewygodni i drażniący dla „wiecznych rektorów” i „wiecznych dziekanów” — samodzielni i znający się na rzeczy specjaliści, którzy mają, jak w przypadku Jewhenii Sochackiej, oprócz wysokiego wykształcenia zawodowego także honor i godność. Groza tkwi także w tym, że wszyscy o tym od dawna i wszędzie wiedzą. I pogodzili się z tym. W środowisku naukowym, w którym przychodzi mi przebywać przez ostatnie dziesięciolecia, nie przyjęto mówić o tym głośno. Rzekomo przecież nic się nie zmieni, a tylko narobi się sobie wrogów. I takie, niestety, jest stanowisko wielu moich kolegów. Ale jak długo można milczeć?
Profesjonalizm, sumienie i honor, które należy przywrócić na uniwersyteckie sale wykładowe …Z mojej pamięci nijak nie chce wyjść obraz pięciominutowego przyjęcia w gabinecie rektora Serhija Kopyłowa, znanego kanadyjskiego duchownego i dziennikarza Bohdana Demczuka, we wrześniu 2013 roku. Był on ostatnim z absolwentów Kolegium św. Andrzeja przy Uniwersytecie Manitoba, którego ówczesny dziekan i pierwszy hierarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Kanadzie metropolita Ilarion (Ohijenko) pobłogosławił na początku lat 70. ubiegłego stulecia do pracy duszpasterskiej. Urodzony w Kanadzie ojciec Bohdan po raz pierwszy przyleciał na Ukrainę, aby zabrać ze sobą garść ziemi przy kamieniecko-podolskim uniwersytecie, do którego chodził Iwan Ohijenko. Będąc po kilkukrotnym stażu naukowym w Kanadzie w dawnych przyjacielskich stosunkach z tym kolegą, zgodziłem się być jego towarzyszem w tej podróży z Kijowa do Kamieńca Podolskiego.
Przedstawienie rektorowi kanadyjskiego gościa odbyło się w niezwykły sposób: Serhij Anatolijowicz natychmiast położył przed nami wydaną w Moskwie książkę „Украинские националистические организации в годы Второй мировой войны”, w której na jednej ze stron nazwisko Ohijenki jako duchownego nazywa żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii (prosili władykę o przysłanie kapłana dla podziemnego kościoła prawosławnego). „Musimy jeszcze rozeznać się w chołmskim okresie życia Ohijenki” — stanowczo i chłodno skinął w moją stronę rektor, insynuując, że zostałem honorowym profesorem tego uniwersytetu przed jego kadencją. Obojętne, wrogie i pozbawione jakichkolwiek oznak choćby widocznego przestrzegania protokołu przyjęcia zagranicznego gościa spotkanie w gabinecie rektora najbardziej rozczarowało Kanadyjczyka. Pokonał tysiące mil, by zapoznać się z wymarzonym od dawna uniwersytetem, poczuć w nim ducha swojego wielkiego nauczyciela. Niestety, nie poczuł. Mnie zaś wtedy po prostu oszołomiła. Rektor Kopyłow-młodszy dalej walczył z Ohijenką. Tym razem wziął „na pomoc” jakieś pochodne dokumenty byłego KGB, wydane w Moskwie przez zajadłych wrogów ukraińskiego w Ukrainie.
* * * Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej 100-lecie otwarcia Państwowego Ukraińskiego Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim, którego historycznym prawonastępcą jest Narodowy Uniwersytet w Kamieńcu Podolskim im. Iwana Ohijenki, zostało na szczeblu państwowym wpisane do wykazu pamiętnych dat i jubileuszy 2018 roku. Pozwolę sobie zatem przypuszczać, że w Administracji Prezydenta leży już podpisane przez rektorów, a może i przez ministra oświaty, przedstawienie do kolejnych rządowych odznaczeń dla najlepszych przedstawicieli tego zespołu. Nie ma wątpliwości, że wśród tych, którzy otrzymają takie odznaczenia w przededniu zaplanowanych na jesień uroczystości i którym zostaną wyrażone słowa podziękowania za „osiągnięcia w budowie Państwa Ukraińskiego” z tradycyjnym w takich przypadkach pozdrowieniem od samego Prezydenta, będzie także nazwisko wieloletniego rektora i nieprzejednanego przeciwnika Ohijenki oraz jego sprawy, Serhija Kopyłowa. Jakkolwiek by było. Żyjemy przecież w czasach niemal całkowicie skorumpowanej, niefachowej, niepatriotycznej i nieprzyzwoitej władzy, której kiedyś jednak nadejdzie koniec. Na moje głębokie przekonanie, milczącym wyrzutem wobec tych uroczystości będzie niewidzialna obecność ducha samego Iwana Ohijenki. Tego, któremu los zesłał tyle prób, lecz go nie złamał, a wprost przeciwnie — zahartował wśród wielkich Ukraińców. Ten duch z pewnością nie da spokojnego życia wszystkim chciwym konformistom i sługusom, koniunkturalistom i nietolerancyjnym wobec utalentowanych i oddanych ludzi, dopóki w mury tego kiedyś chlubnego uniwersytetu nie powrócą brutalnie wyparte profesjonalizm i patriotyzm, sumienie i honor.
Mykoła TYMOSZYK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
