Strona · s. 12strona oryginału ↗
Drogami losu
Слово Просвіти, №35 за 2018 рік
Petro SOROKA. Zakończenie. Pocz. w nr 34 z 2018 r. Twórczość i pracę zawodową rozpoczął w wieku 15 lat. Pracował sezonowo we wsi Hiuniwka w rejonie biłozerskim obwodu zaporoskiego, a na Przedkarpaciu — we wsiach Wiktorów, Jaworów, Dowhopilla jako kołchoźnik, rachmistrz i starszy planista-ekonomista; służył jako rakietnik w wojskach obrony przeciwlotniczej (major rezerwy), był korespondentem gazety obwodowej „Prykarpatska prawda”. Życie nie raz wystawiało go na próbę, los nie zawsze okazywał swoją przychylność. Kiedy zmarł ojciec, a zachorowała matka, troje młodszych sióstr i brat pozostali pod jego opieką, więc poszedł pracować na fermę, a wieczorami biegał do szkoły średniej w Komarowie. Pewnego razu sąsiedzki chłopak powyrywał z kołchozowej działki buraki cukrowe, bo szedł do wojska i chciał na pożegnanie pędzić samogon, a przewodniczący kołchozu wraz z polowym i brygadzistą z jakiegoś powodu przyszli do Puszyków. Matka właśnie w tym czasie gotowała liście buraczane dla prosięcia, nie chcieli niczego słuchać i nałożyli wielką karę. Dwa lata trzeba było odrabiać tę zaiste czarną karę, żeby nie wsadzili matki do więzienia. Wydawało się, że to mroczne i beznadziejne życie nigdy się nie rozjaśni, nie przyniesie niczego dobrego i jasnego, tylko nędza i praca na długie lata. Lecz niespodziewana fascynacja literaturą i folklorem otworzyła młodemu chłopakowi zupełnie inny świat, podarowała dotąd nieznane szczęście. „Jeździłem po wsiach nie tylko po cyfry i nazwiska przodowników oraz tych, którzy zostawali w tyle; każda delegacja stawała się dla mnie świętem, bo jak akumulator ładowałem się od ludzi i po podróży przez tydzień lub dwa dobry nastrój nie opuszczał mojej duszy, łatwo się pisało, świeżo odbierało” — wyznawał pisarz w szkicu „Pióro złotego ptaka”. Drogi stały się szczęściem i losem poety, jego nadzieją i cichą radością, darzyły spotkaniami z niezwykłymi ludźmi i otwierały nowe, dotąd nieznane światy. „Nie raz i nie dwa przyszło mi wzdłuż i wszerz przemierzyć nogami Ukraińskie Karpaty, albo też Wierchowinę, jak nazywają je w ludzie. Mieszkałem i pracowałem na Huculszczyźnie, ale równie dobrze znam Bojkowszczyznę, Łemkowszczyznę, Opole i Podole — nie bez dumy wyznaje. — ...Zapisywać ustną poezję ludową zacząłem jeszcze w szkole. Ucząc się w Bohorodczańskim Technikum Rolniczym, miałem już sześć grubych zeszytów, po sto stron każdy, z pieśniami. Na roczną praktykę zawodową trafiłem do huculskiej wsi Jaworów w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego, gdzie zbierałem już nie tylko pieśni. Po ukończeniu technikum wstąpiłem na wydział nauk ogólnych Iwanofrankiwskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie uniwersytetu) i jednocześnie pracowałem jako planista-ekonomista we wsi Dowhopilla (obecnie rejon wierchowiński). W tych wsiach bywał nie jeden folklorysta, ale ludowe perły zostały także dla mnie. I kto wie, może miałbym wtedy poezji ludowej nie na jedną książkę, gdyby nie służba w armii w wojskach rakietowych”7. Nikt lepiej od samego pisarza nie napisał i zapewne nie napisze o perypetiach jego życia i jest to zrozumiałe: tylko przeżyte, wycierpiane i wybolane może przetopić się w pełnokrwiste żywe słowo.
Życiowe trudności i próby, które przypadły w udziale artyście, skłaniają do głębszych rozmyślań o sensie ludzkiej egzystencji, roli cierpień w oczyszczaniu duszy i poszukiwaniach ideału. Z tego powodu pisarz pisze tak: „Człowiek jest istotą i silną, i słabą. Ogólnie rzecz biorąc, nie jest święty, a dlatego swój ideał musi tworzyć. W młodości uważałem się za szczęśliwego, kiedy dziewczyna miała te same poglądy na życie, na Ojczyznę, na kwestię językową. Przekonywać kogoś kłamstwem jest trudno, a prawdą — łatwo. Tak kują się ideały. Znałem taką dziewczynę, która mnie, żołnierzowi, przywiozła materiał o spaleniu akademickiej biblioteki w Kijowie. Ja ten materiał przeczytałem żołnierzom-ziomkom. Jeden z nich doniósł. Kapitan Tuługurow miał ze mną wielki kłopot. Inni „kapitanowie” też nie siedzieli z założonymi rękami. W moim życiu były dwa przypadki, kiedy donosiciele przyszli i uczciwie przyznali się, że donieśli na mnie do KGB. Nie tylko przyznali się, ale szczerze żałowali, prosili o wybaczenie”8. To był niełatwy czas — szczyt totalitarnego reżimu. Jedni chowali książki za cholewami, inni — łyżki za cholewami, a większość — dusze za cholewami. Ale życie darowało też niezapomniane spotkania, które rozjaśniały życie szczególnym blaskiem, istotnie wpływały na los. Odbywając roczną praktykę, S. Puszyk pracował jako księgowy we wsi Jaworów w rejonie kosowskim i tak się złożyło, że na tym samym krześle po jakimś czasie siedział prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Szczególna karta w życiu poety — twórcza przyjaźń z Iwanem Mykołajczukiem, wtedy jeszcze studentem drugiego roku Kijowskiego Instytutu Teatralnego, rodowitym mieszkańcem wsi Czartoria w rejonie wyżnickim, na Iwano-Frankowszczyźnie. Młody aktor grał w „Cieniach zapomnianych przodków”, których zdjęcia częściowo odbywały się w Dzembroni i na połoninie Smotrycz, należącej do szóstej brygady kołchozu XXII zjazdu KPZR, w którym pracował jako ekonomista młody poeta. Iwan przyjeżdżał do Stepana, a Stepan do Iwana do Żabia (Wierchowiny) i szczere przyjacielskie stosunki szybko przerodziły się w mocną męską przyjaźń. I. Mykołajczuk miał ogromny wpływ na S. Puszyka. Właśnie wtedy pracował nad scenariuszem filmowym przyszłego filmu „Biały ptak z czarnym znamieniem”, który w wersji roboczej nazywał się „W gnieździe bociana”. Mykołajczuk otworzył dla Puszyka kraj kinematografii, prowadził do studia filmowego im. Dowżenki, tylko dla niego oraz bajkopisarza I. Swarnyka urządził dni prób i wątpliwości, gorzkiego zwątpienia i czarnej biedy. W mundurze wojskowym wstąpił Stepan Puszyk na próg Moskiewskiego Instytutu Literackiego, a serce zabiło z przejęcia, bo wydawało się wtedy, że wszyscy bez wyjątku ludzie, którzy wchodzą do domu Hercena, są niemal święci. Ten instytut w swoim czasie kończyli Konstantin Simonow, Rasuł Gamzatow, Płaton Woronko… Tę listę, złożoną z nazwisk pierwszorzędnych pisarzy, można ciągnąć przez niejedną stronę. „Tak wypadło, że pierwszą była wykład siwego profesora W. M. Sidelnikowa, który wykładał nam ustną ludową twórczość poetycką — mówi poeta. — I dzisiaj z wdzięcznością wspominam jego radę: „Zbierajcie bajki, legendy, pieśni, przysłowia. Wam, przyszłym pisarzom, to się tak przyda! Kiedyś jak na drodze znajdziecie”. W literaturze decydującą rolę odgrywa, bez wątpienia, talent, wszystko sprowadza się do niego i wszystko ostatecznie rozstrzyga on, ale nawet najpotężniejszy dar bez życiowego doświadczenia, znajomości głębokiej istoty podstaw życia marnieje i z czasem usycha, jak drzewo bez gruntu. S. Puszyk zawsze miał co powiedzieć czytelnikom, nigdy nie odczuwał braku tematów i fabuł, bo od wczesnego dzieciństwa poznał cenę chleba, a jego los, mówiąc słowami wielkiego poety, stał się cząstką losu samego narodu. Można to uważać za szczęście artysty, ale ciężkie, wycierpiane szczęście. I mimo wszystko z wysokości dzisiejszego dnia można powiedzieć, że miał szczęście, bo zdołał zgromadzić bezcenne życiowe doświadczenie, stał się właścicielem prawdziwego skarbu, którego nie kupi się za żadne pieniądze. „Nabywałem się z ludźmi w Karpatach, Alpach, Pirenejach, Appalachach, na Kaukazie, w Himalajach; z pasterzami i premierami, z żebrakami i królami, z fakirami i ministrami — wyznaje pisarz. — Dobrych ludzi jest więcej niż złych. Czasami ciekawszy jest żebrak niż burżuj”9. W innej rozmowie podkreśla: „Do literatury szedłem przez kołchozowe pola, fermę, biuro, koszary, korytarze technikum i instytutu, przez redakcję gazety, przez góry, które zmierzyłem wzdłuż i wszerz. Nie byłem w jednej-jedynej obwodzie ługańskim, ale bywałem, i nie raz, w bezkresnej Rosji, byłem w Ameryce, Francji, Polsce, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Białorusi, Litwie, Łotwie, Estonii, Gruzji, Azerbejdżanie, Armenii, Kazachstanie, Uzbekistanie, Turkmenistanie, Andorze, Monako… Oto też moje uniwersytety. W narodzie mówią: droga je pieniądze, a Maksym Rylski pisał, że droga — to chleb poezji. Na tych drogach miałem
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
