Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Zabytek architektury, kultury i historii na sprzedaż

Слово Просвіти, №35 за 2018 рік

Kasztany Kijowa, marzyliśmy razem z wami. Kochamy was od młodzieńczych lat… Sprzedam dom. Kijów, ul. Bohdana Chmielnickiego, 68. Cena: 550 000 $. kvartorg. com Budynek pod tym numerem, na rogu ulic Kociubynskiego i Bohdana Chmielnickiego, znany w Kijowie jako ROLIT, został wzniesiony jeszcze przed wojną (w latach 1930–1931) dla radzieckich pisarzy i ich rodzin. Zgodnie z zamysłem i ideami tamtych czasów inżynierowie dusz ludzkich mieli tu pisać swoje utwory, poświęcone nowemu radzieckiemu człowiekowi i jego pracowniczym wyczynom, nie przejmując się zbytnio codziennością, a ich żony również nie musiały gotować barszczu mistrzom słowa, lecz miały ich inspirować do twórczości, mającej wysławiać „nasz przepiękny, niepowtarzalny czas”, dlatego kuchnie były bardzo małe, a na ostatnim, najwyższym piętrze znajdowała się duża jadalnia, która była zarazem salonem na twórcze zebrania i dyskusje. Sprzedawany i przepisywany dalej jest nie ten wielki dom, lecz dwupiętrowe budynek na podwórzu, gdzie mieszkali ludzie obsługujący dom: ślusarze, elektrycy, dozorcy. Doprowadzono do niego instalacje, a przed fasadą na podwórzu pisarze zaraz po zasiedleniu nowych przestronnych mieszkań z wysokimi sufitami posadzili dwa kasztany. W ogłoszeniu z Internetu mowa właśnie o tym budynku, dawno już opuszczonym i zaniedbanym, który od lat cicho się wali. Ktoś postanowił znaleźć mu jakiekolwiek zastosowanie, i to nie byle jakie, lecz takie, które będzie przynosić pieniądze, przecież to centrum miasta. Pieniądze dziś u nas rozstrzygają wszystko. Na wielomieszkaniowym budynku o interesującej, jak na tamte czasy nowoczesnej architekturze (autorzy W. H. Krychewski i P. F. Kostyrko) można dziś zobaczyć 28 tablic pamiątkowych, umieszczonych w różnym czasie; niektóre odsłonięto po wielu latach od śmierci osoby, której poświęcony jest pamiątkowy znak. Wielu z ukraińskich klasyków zmarło nie własną śmiercią i dopiero z czasem zostali zrehabilitowani i uznani za godnych takiego zaszczytu, jak upamiętnienie miejsca ich zamieszkania, jak na przykład Dawid Hofsztejn. Mieszkali i umierali tu, we swoich mieszkaniach, skąd ich też chowano: Ołeś Honczar, Jurij Smyczy, Wołodymyr Sosiura, Andrij Holowko, Andrij Malyszko, Lubow Zabasztа, Leonid Pierwomajski. Mieszkał w naszym domu także znakomity naukowiec, szewczenkolog Jewhen Kyryluk, który również odsiedział swoje. Jedno z mieszkań zajmował też kompozytor Borys Liatoszynski. Ta lista jest dość długa. Niektórych z tego domu zabrano prosto z ciepłego łóżka w środku nocy (przypomnijmy sobie te straszne lata). A poecie Jewhenowi Płużnykowi nie udało się tu pomieszkać, choć dostał przydział i nawet poszedł zmierzyć powierzchnię, żeby ocenić, jak można tu ustawić meble. Ucieszył się tymi wysokimi sufitami, choć czuł zbliżającą się biedę i rzeczywiście przygotował walizkę na wszelki wypadek: aresztowano go jeszcze przed przeprowadzką do nowego mieszkania. Ile ludzkich historii, radości, łez słyszały te ściany i kasztany na podwórzu. Urodziłam się i wychowywałam w tym domu, w mieszkaniu na trzecim piętrze, pamiętam jego mieszkańców z dzieciństwa. Mój ojciec, Mykoła Szpak, młody poeta z Żytomierszczyzny, zginął w Kijowie w pierwszym roku okupacji miasta. Walczył w partyzantce na Żytomierszczyźnie i przyszedł do Kijowa z zadaniem zdobycia czcionek i sprzętu do drukowania ulotek, wpadł do domu, by zobaczyć swoją rodzinę, swoje dziewczynki. Prawda, w tych ciężkich latach w mieszkaniach pisarzy mieszkali już pracownicy gestapo, pisarze byli na froncie lub w ewakuacji, a nas, troje dzieci z matką, wysiedlono; mieszkaliśmy na tej samej ulicy w innym domu, na którego podwórzu ojca wzięli gestapowcy, bez wątpienia na skutek donosu. Nigdy nie dowiedzieliśmy się, gdzie go rozstrzelano, być może w Babim Jarze. Miałam wtedy 5 lat. Po wyzwoleniu Kijowa wróciliśmy znów do naszego domu, z którego chodziłam do 58. żeńskiej szkoły, gdzie uczyły się dzieci (córki) pisarzy. Moimi koleżankami były Walla Malyszko i Sława Sobko. Tak się złożyło, że przyszło mi żyć i pracować w Petersburgu; moja praca i moje zainteresowania naukowe są związane z tym miastem, gdzie upłynęła młodość naszego wielkiego poety Tarasa Szewczenki. I dziś żyję w dwóch miastach. Przyjeżdżam do domu często, wspominam rodziców, szkołę i ten, kiedyś tak zielony i przytulny Kijów, nasz ówczesny dziedziniec z dwoma młodymi kasztanami, pod którymi o poranku spacerował Ostap Wysznia ze swoim pieskiem Gajem. Często wieczorami na ławkach pod nimi Michajło Stelmach prowadził dyskusję z kolegami i sąsiadami, Andrijem Malyszką i Maksymem Rylskim; obok nich stała buteleczka, z której oni, między czasie, popijali, chowając się przed żonami. Chcę, żebyście wiedzieli, że właśnie pod tymi kasztanami napisano znane słowa „Kijowskiego walca” — „Znowu kwitną kasztany…” Kiedy zaczynały kwitnąć, było to święto wiosny dla wszystkich, zwłaszcza dla dzieci, które zawsze tu się bawiły. Ile historii słyszały te drzewa, były świadkami ciężkich lat i przeżyły straszną wojnę. Istnieje tradycja, by chronić te drzewa, które są związane ze znanymi ludźmi, którzy kiedyś przebywali przy nich lub odpoczywali pod nimi. Dąb Szewczenki w Kijowie na Priorce i w Budyszczu, szewczenkowski kasztan w parku w Korsuniu, kasztan Włodzimierza Dala w Hrebince, słynna lipa Piotra Mohyły koło Dziesięciny… Nawet kościoła już nie ma, a lipa rośnie, jest chroniona jak relikt, koło niej zatrzymują się grupy turystów. Kasztany na Chreszczatyku wymieniano już kilka razy, a nowo posadzone z jakiegoś powodu się nie przyjmują; może dlatego, że ich nikt nie lubi, bo przeszkadzają w parkowaniu. A nasze kasztany są już duże i okazałe, to starzy mieszkańcy, mają 85 lat. Istnieją obawy, że nie przetrwają tej przebudowy, ...które przewidują nowi właściciele. Bardzo dobrze rozumiemy i widzimy na co dzień obecne problemy i brak pieniędzy, a także dążenie biznesmenów do otwierania jak najwięcej kawiarni i restauracji, a do tego punktów loterii państwowej i lotka z zawsze szczelnie zamkniętymi oknami — rosną jak grzyby po deszczu. Już obrzydliwie patrzeć na reklamy na ulicach: na każdej klatce schodowej oferty modnych fryzjerów czy specjalistów od manicure obok usług prawniczych. Czym żyje kijowianin, który, idąc ulicami miasta, nie podnosi oczu na architekturę tych domów, w których mieszkało tylu znanych ludzi? Powiedzcie, czy naprawdę nikogo nie obchodzi nasz dom, historia literatury, która tu, w tym domu, na tym podwórzu, się tworzyła? Większość mieszkań obecnie wykupiono, a nowi zamożni mieszkańcy codziennie przechodzą do swojej klatki schodowej obok pamiątkowych tablic, nie zatrzymując się, by przeczytać i zastanowić się: „…A kim właściwie był ten poeta, czy pisarz, który tu mieszkał, jaki on był?” Ale nawet ci mieszkańcy, już nowi kijowianie i nie kijowianie, nie chcieliby mieć na swoim dość ciasnym podwórku jakiejś speluny, kawiarni czy restauracji, dokąd będą przyjeżdżać samochodami i wychodzić nocą na lekkim rauszu (nawet gdyby przeprowadzono szykowną renowację). A jeszcze, proszę powiedzieć, czy w naszej stolicy obecnie brakuje tych banalnych lokali, gdzie tylko je się i pije? I byłoby tak wielka szkoda, gdyby nowy właściciel, który kupi budynek, zniszczył te kasztany. Z budynku, o którym mowa, pozostał tylko szkielet, a obok niego sterty śmieci. A czy nie lepiej byłoby po prostu go odrestaurować bez wszelkich „ozdobników” i założyć tu filię muzeum literatury, a jeśli już kawiarnię, to literacką, wyszukaną, intelektualną, ze starymi fotografiami, które utrwaliły momenty historii. Nazwać ją „Pod kasztanami”. W Kijowie na tej samej ulicy znajduje się Narodowe Muzeum Literatury Ukraińskiej, ale nie może ono pomieścić wszystkich nazwisk, a ile ich zapomniano! Mamy też muzea literacko-memorialne, jak choćby M. Rylskiego i P. Tyczyny. A nasz budynek to muzeum pod gołym niebem, przy nim można się zatrzymać i poprowadzić kilkugodzinną wycieczkę „Literacki Kijów”. Można by też wejść na należycie urządzone podwórko, usiąść na ławeczkach pod kasztanami, a w wyremontowanym budynku organizować wystawy z okazji jubileuszy różnych pisarzy i poetów, wieczory literackie, dyskusje, ciekawe spotkania, wieczory wspomnień. Oto za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” chcę zwrócić się do Związku Pisarzy, do towarzystwa ochrony zabytków, do wszystkich kijowian oraz do naszych miejskiej i rejonowej administracji. Chcę podzielić się moimi skromnymi wspomnieniami i zwrócić uwagę na zabytek historyczny i kulturalny naszego miasta — budynek RÓLITU. Bardzo, bardzo mało nadziei, ale nadzieję trzeba mieć. Tetiana Łebedyńska, kandydatka nauk filozoficznych, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kijowianka z urodzenia

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn