Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Bezcenna spuścizna naszego narodu

Слово Просвіти, №35 за 2018 рік

„Proświcie” jeszcze od czasów studenckich, nie porzuca tej działalności również później. Jest inicjatorem i wielkim orędownikiem rozszerzenia sieci czytelni po wsiach i miasteczkach Galicji. Wniósł dobroczynny wkład w postaci cennych książek dla czytelni „Proświty”. Najmłodszy z kohorty sławnych braci Ogonowskich, Petro, to ukraiński pedagog, uczony i działacz społeczny, przewodniczący „Proświty” w latach 1906—1910. Urodził się we wsi Czahriw w rejonie rohatyńskim 20 lipca 1853 r. Wykształcenie zdobył w gimnazjum w Brzeżanach, studiował na uniwersytetach we Lwowie i Wiedniu. Był rzeczywistym nauczycielem akademickiego gimnazjum ukraińskiego we Lwowie. Podobnie jak starsi bracia, Petro bierze aktywny udział w działalności „Proświty”. Jest autorem podręczników do matematyki i fizyki w języku ukraińskim. W 1906 roku na nadzwyczajnym zebraniu ogólnym siódmym przewodniczącym „Proświty” wybrano profesora Petra Ogonowskiego. Pod jego kierownictwem Towarzystwo skoncentrowało swoją uwagę na zadaniach organizacyjnych, oświatowych i gospodarczych. Przewodniczący utworzył komisje: oświatowo-organizacyjną, gospodarczo-przemysłową oraz wydawniczą. Wspierał przyznanie Towarzystwu pomocy materialnej przez Sejm Krajowy na sprawy gospodarcze i wydawnicze. Przyczynił się do wydania serii „Ruska piśmienność”, wznowienia popularnonaukowego czasopisma „Pismo z Proświty”. W 1908 roku ukazało się jubileuszowe wydanie historii towarzystwa: „Czterdzieści lat działalności Proświty” M. Łozyńskiego. Jest inicjatorem przeprowadzenia kongresu oświatowo-gospodarczego w 1909 roku. Po dymisji kontynuował pracę w Głównym Wydziale „Proświty”. Podczas wojny wyemigrował do Wiednia, gdzie wspierał kontynuację pracy Towarzystwa. Zmarł na emigracji w 1917 roku, pochowany na cmentarzu wiedeńskim. Bracia Ogonowscy to przykład dla potomnych niestrudzonej, pełnej poświęcenia pracy na rzecz idei ukraińskiej. Za każdym z nich stoi niemały dorobek naukowy, pedagogiczny i społeczny dla dobra ojczystego narodu. W 1933 roku jedną z ulic Lwowa przemianowano na cześć przewodniczących „Proświty” — braci Omelana i Petra Ogonowskich. Jednak w 1950 roku, za władzy radzieckiej, rada miejska przemianowała ją na Koreańską. Chociaż w latach 1990—1994, podczas przewodniczenia „proświty” Wasyla Szpicera, w mieście wielu ulicom przywrócono historyczne nazwy, niestety, w niepodległej Ukrainie ta ulica nie została przemianowana. „Proświta” Lwowa uważa za swój obowiązek przywrócenie w nazwach ulic naszego miasta niesprawiedliwie zapomnianych imion sławnych synów Galicji — przygotowuje wniosek do władz miejskich Lwowa o konieczności przemianowania ul. Koreańskiej na ul. braci Ogonowskich, którzy poświęcili swoją wiedzę, talenty i młode siły Ukrainie. Literatura: 1. Bracia Ogonowscy — wybitni działacze drugiej połowy XIX w. // www.archivelviv.gov.ua 2. M. Łozyński. Czterdzieści lat działalności „Proświty”. — Lwów, 1908. 3. Encyklopedia ukrainoznawstwa. T. 5. Lwów, 1996. 4. Zarys historii „Proświty”, 1993. 5. Według materiałów ze zbiorów muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie. Oksana SZAŁAK Pisząc o pieśni ludowej, Mykoła Hohol zachwycał się: „To historia ludowa, żywa, jaskrawa, barwna, prawdziwa, która odsłania całe życie narodu”. Dziś naukowcy doliczają się około 200 tysięcy ukraińskich pieśni ludowych. W UNESCO przechowywana jest fonoteka pieśni ludowych krajów świata, w której fundusz Ukrainy obejmuje 15,5 tysiąca próbek (drugie miejsce zajmują Włochy z 6000). Jednak w samej Ukrainie do tej pory nie mamy jednolitego archiwum ukraińskich pieśni. Takie zakrojone na szeroką skalę zadanie stanęło przed założycielami Muzeum Ukraińskiej Pieśni, którzy znacznie je rozszerzyli, gdyż pragną zebrać, zbadać i przedstawić w ekspozycji także autorską pieśń ukraińską — od najdawniejszych wydań po współczesność. Inicjatorzy utworzenia muzeum — zasłużona artystka Ukrainy, wykonawczyni pieśni ludowych i autorskich, dyrektor organizacji społecznej „Filharmonia Ludowa” Rusłana Łocman oraz dyrektor Ukraińskiego Domu Jurij Stelmaszczuk — uważają, że potrzebne są archiwa nutowe, audio, wideo i fotograficzne, do których weszłyby zbiory folkloru i pieśni autorskich, fonoteka nagrań ukraińskich pieśni w wykonaniu nosicieli folkloru oraz profesjonalnych Nadija KYBYCZ, nauczyciel-metodyk ukrainoznawstwa Wyżnickiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. im. J. Fedkowycza, m. Wyżnica Kontynuatorką ruchu kobiecego we współczesnej Ukrainie jest Rostysława Fedak. Panią Rostysławę jako organizatorkę Międzynarodowego konkursu „Mój rodzinny kraj” znam od 20 lat, ponieważ przygotowuję uczestników tego niezwykle prestiżowego konkursu, który jednoczy młodą elitę narodu ukraińskiego. Ten konkurs dał impuls do patriotycznego jednoczenia się naszej młodzieży, pozwolił uwierzyć we własne siły, dał możliwość rozkwitu młodym talentom niezależnie od miejsca ich przebywania i stanu materialnego. Corocznie zwycięzcy konkursu „Mój rodzinny kraj” przyjeżdżają do Lwowa na podsumowanie wyników i po nagrody. Setki niezapomnianych wrażeń przepełniają serca młodych i dumnych, ponieważ ich badania zostały wydrukowane w corocznym zbiorze „Mój rodzinny kraj”. Młodzież i ich opiekunowie naukowi dziękują pani Rostysławie i jury konkursowemu za możliwość pobytu w Kijowie, a później — we Lwowie, oraz za należyte docenienie ich pracy badawczej. Przyszli naukowcy potrzebują takiego wsparcia i mają je od Związku Ukrainek Ukrainy. Pani Rostysława prowadzi tę bezpłatną pracę jako członkini związku, łącząc Wschód i Zachód w jedną ukraińską rodzinę. Urodziła się ta mądra kobieta w 1935 roku w Bolechowie w patriotycznie nastawionej rodzinie Stepana i Julii Telehiw, gdzie nie gasło ciepło rodzinnego domu, gdzie brzmiało ojczyste ukraińskie słowo wraz z duchem Franki. Kiedy mała Rostysława skończyła 6 lat, rozwykonawców, zespołów artystycznych — od płyt, kaset po płyty CD, DVD i nośniki typu pendrive najlepszych solistów, grup, chórów. Fundusze muzeum trzeba napełnić dawnymi afiszami, portretami legendarnych śpiewaków i kompozytorów, książkami wspomnień o nich. Do kolekcji muzealnych wejdą elementy kostiumów scenicznych, rzeczy osobiste wybitnych wykonawców. Sale ekspozycyjne i wystawowe mają odtworzyć historyczne okresy rozwoju ukraińskiej pieśni od archaiki po współczesność, od folkloru po chrześcijańską kulturę muzyczną, od solistów minionych stuleci po współczesne amatorskie i profesjonalne zespoły Ukrainy i diaspory. Póki co mały pokój mieści całkiem maleńką ekspozycję, której centrum stała się kołyska w aureoli wyszywanych ręczników, wokół której — fotografie, zbiory folklorystyczne, książki wspomnień, afisze… Eksponaty przekazano z Narodowego Chóru imienia Hryhorija Werowki, Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia, Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, zasłużonego akademickiego zespołu pieśni i tańca SZU, uczestniczki trio „Złote klucze”. „Żywe muzeum żywej pieśni”, — podkreśla Rusłana Łocman. Jeszcze jako uczennica dziesiątej klasy napisała pracę naukową dla Małej Akademii Nauk o zachowaniu pieśni rodzinnej wsi na Czerkaszczyźnie. Z pieśni ludowej współmieszkańców i własnej babci Luby narodziła się Rusłana Łocman jako piosenkarka. Z czasem uczyła się w klasie Niny Matwijenko, rozwijała się duchowo i zawodowo, a niedawno, broniąc pracę doktorską, założyła stowarzyszenie artystyczne „Filharmonia Ludowa” i sama uczy młodzież, organizuje koncerty oraz występy przed żołnierzami na wschodzie Ukrainy. Nowo powstałe muzeum potrzebuje wsparcia państwa, dlatego wysłano do Ministerstwa Kultury list, pod którym zebrano podpisy narodowych działaczy kultury, kompozytorów, piosenkarzy, zespołów muzycznych, a także przyjęto odpowiednią petycję do Prezydenta. Na otwarcie muzeum przybyły słynne uczestniczki tria „Złote Klucze”: ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko, Wałentyna Kowalśka, laureat nagrody imienia Tarasa Szewczenki, członek zespołu „Jawir” Ołeś Charczenko, syn znanego na świecie poety-pieśniarza Dmytra Łucenki, współczesna piosenkarka estradowa Illaria… I oczywiście rozbrzmiewała jej wysokość ukraińska pieśń! Przez dwadzieścia lat folklorysta Hnat Tanciura zapisał od jednej wieśniaczki z Ziatkowiec na Winnicczyźnie ponad tysiąc pieśni. Jak wiadomo, do słynnego ukraińskiego zbioru folklorystycznego „Pieśni Jawdochy Zuichy” (Kijów, 1965) weszło 925. Takich ogromnych kolekcji pieśni ludowych ukraińska folklorystyka zna niemało. Najsłynniejsi badacze pieśni ludowej — Mychajło Maksymowycz, Mykoła Kostomarow, Ołeksandr Potebnia, Wołodymyr Antonowycz, Mychajło Drahomanow, Wołodymyr Hnatiuk, Mykoła Łysenko, Fiłaret Kołessa, Kłyment Kwitka, Mykoła Łeontowycz, Ołeksej Dej, Hryhorij Nudha, Sofija Hryca… — zawsze podkreślali liczebność wariantów, bogactwo gatunkowe, głębię oraz archaiczność rytmicznych archetypów ukraińskiego melosu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn