Do Dnia Pamięci Iwana Franki
Prolog do poematu «Mojżesz»
Narodzie mój, umęczony, złamany,
Jak ten paralityk na rozdrożu,
Ludzką pogardą, jak strupem, pokryty!
Twoją przyszłością duszę trapię,
Ze wstydu, który późnych potomków
Będzie palił, zasnąć nie mogę.
Czyż na żelaznych tablicach
Zapisano ci być u sąsiadów gnojem,
Juczną bestią w ich szybkobieżnych pociągach?
Czyż na wieki twoim udziałem będzie
Skryta złość, zwodnicza uległość
Wobec każdego, kto zdradą i rozbojem
Ciebie okuł i zaprzysiągł na wierność?
Czyż przeznaczono ci tylko to zadanie,
Które by ujawniło bezmiar twoich sił?
Czyż na próżno tyle serc płonęło
Najświętszą miłością do ciebie,
Ofiarując ci duszę i ciało?
Na próżno kraj twój cały zroszony krwią
Twych bojowników? Czyż nie będzie już dumny
Z piękna, wolności i zdrowia?
Na próżno w twoim słowie iskrzą się
Siła i łagodność, dowcip i moc
I wszystko, czym duch może wznieść się w górę?
Na próżno w twojej pieśni płynie tęsknota,
I dźwięczny śmiech, i żale miłości,
Pasmo światła nadziei i pociechy?
O nie! Nie same łzy i westchnienia
Są ci przeznaczone! Wierzę w siłę ducha
I w niedzielny dzień zmartwychwstania twego powstania…
O, gdybym potrafił oddać falę, którą słowo słyszy,
I słowo oddać, które w tę błogą chwilę
Uzdrawia i ogniem żywym tchnie!
O, gdybym oddać mógł pieśń gorącą, natchnioną,
Która porywa miliony ze sobą,
Skrzydła daje, prowadzi na drogę zbawienną!
Gdyby!… Lecz nam, osłabionym smutkiem,
Rozdartym wątpliwościami, zbitym wstydem, —
Nie nam prowadzić cię do boju!
Lecz przyjdzie czas, i ty ognistym obliczem
Zabłyśniesz w kręgu wolnych narodów,
Strząsniesz Kaukaz, przepaszesz się Beskidem,
Potoczysz po Morzu Czarnym gwar wolności
I spojrzysz jak gospodarz zamożny
Na swoją chatę i na swoje pole.
Przyjmij więc tę pieśń, choć tęsknotą owiniętą,
Lecz pełną wiary; choć gorzką, lecz wolną,
Zadatek dla twojej przyszłości, łzami zlany,
Twemu geniuszowi mój skromny dar weselny.
1905
Tłumaczenie maszynowe
W przeddzień Dnia Niepodległości przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan z okazji tej wiekopomnej i drogiej dla każdego Ukraińca daty za pośrednictwem mediów społecznościowych zwrócił się z pozdrowieniami nie tylko do wielotysięcznej społeczności proświtańskiej, ale i do całej ukraińskiej wspólnoty. Witając wszystkich z okazji Dnia Niepodległości, chcę przypomnieć, że do wywalczonej w 1991 roku Niepodległości byliśmy uczestnikami czterech formacji państwowych, które tworzył i przeżył naród ukraiński. To i Ruś Kijowska, i Księstwo Halicko-Wołyńskie, i Księstwo Litewsko-Ruskie, i państwo kozackie… To także odrodzenie kraju w latach 1917–1921 w formie Ukraińskiej Republiki Ludowej i Państwa Ukraińskiego. I wreszcie obecna data, która musi być dzisiaj optyką widzenia nie tylko przeszłości, ale i dnia jutrzejszego. W imię naszej przyszłości musimy dzisiaj otwarcie i szczerze mówić o tych problemach, które nie zostały rozwiązane przez poprzednie 28 lat Niepodległości Ukrainy. My, proświtańcy, w szczególności niewielka grupa deputowanych ludowych poprzednich kadencji, jesteśmy bezpośrednio zaangażowani w formowanie tej siły politycznej, która wywalczyła Niepodległość i dokonała Rewolucji Narodowej lat 90. Tworzyli ją ludzie wszystkich szczebli i różnych poglądów politycznych, nie tylko elita. Ruch Ludowy wchłonął w siebie wszystkie nurty polityczne, narodowe i delegował do Rady Najwyższej tych ludzi, którzy byli naładowani właśnie ideą odrodzenia państwa ukraińskiego. I dlatego zarówno 23 sierpnia — Dzień Flagi Narodowej, jak i 24 sierpnia — Dzień Niepodległości Ukrainy — to bardzo ważne dla Ukraińców daty. Właśnie dlatego musimy widzieć całą sumę problemów, które nas czekają. Dzisiaj, jak nigdy dotąd, musimy jasno zdawać sobie sprawę z tego, co czeka nas jutro: czy nowe wyzwania, czy nowe rewolucje… Chcę powiedzieć, że ten dzień to prawdziwa optyka przyszłości. Ta historyczna data daje nam możliwość, opierając się na przeszłości i na dzisiejszych tendencjach w państwie, wyraźniej dostrzegać naszą perspektywę. Czy jesteśmy w stanie obronić swoje państwo? Pięć lat wojny pokazało, że jesteśmy w stanie — w niewiarygodnie krótkim czasie sformowaliśmy rozwalone przez agenturę Moskwy przy wsparciu byłych przywódców państwa swoje wojsko i zatrzymaliśmy rosyjskiego wroga. Ale bez formowania i utwierdzania fundamentalnych rzeczy, bez których nie do pomyślenia jest istnienie żadnego narodu — kultury, pamięci narodowej, a przede wszystkim słowa, państwowego języka narodowego — nie ma państwa. Bez tego wszystko inne będzie miało charakter tymczasowego tworu. I te tymczasowe twory przeżywało już niejedno pokolenie Ukraińców. Dlatego kolosalne wysiłki narodu na rzecz odrodzenia swojej państwowości, kiedy nie rozwiązywano fundamentalnych kwestii, obracały się w wielkie klęski. Chciałbym, aby wszyscy, którzy zdają sobie sprawę, że od każdego z nas zależy w pewnym stopniu los Ukrainy i los własnej rodziny, potraktowali te problemy jak najbardziej odpowiedzialnie. Nie powinniśmy, nie musieliśmy być po prostu składnikiem bezmyślnego tłumu, który można łatwo skusić pustymi obietnicami. W ciągu naszej historii Ukraińcy już nie raz dawali się nabrać na dobre, słodkie słowa, kusili się dobrymi obrazami… W szczególności obrazem tego raju, który został stworzony dla nas w epoce radzieckiej. Starsze pokolenia jeszcze pamiętają, czym karmiła nas ówczesna władza: mówiono, poczekajcie do jutra, a jutro będzie dla was raj. Coś podobnego słyszeliśmy już od niektórych naszych gwarantów w ciągu dwudziestu ośmiu lat naszej Niepodległości. A zamiast tego życie Ukraińców zamieniano w piekło lub bezbrzeżną wegetację. Dlatego my, Ukraińcy, powinniśmy 24 sierpnia traktować jako dzień odpowiedzialności, dzień naszej solidarnej odpowiedzialności. Co możemy mieć w najbliższej perspektywie? Przecież już teraz widzimy, jakie problemy pojawiają się przed nami. Nie będę robił ich pełnej listy. Jedna z najważniejszych stanęła przed Ukraińcami, kiedy zabrano nam całą naszą potęgę, wszystkie nasze wielkie i średnie przedsiębiorstwa tworzące budżet, włącznie z dumą narodową — branżą kosmiczną. Wydaje się, że jeszcze niedawno u nas rozwijały się nauki fundamentalne i było odpowiednie finansowanie budżetowe. Była wysoka edukacja, z której nie bez powodu byliśmy dumni, bo zajmowała godne miejsce na świecie, nawet wyprzedzając Polskę. A obecnie zostajemy w tyle za naszą sąsiadką o pięćdziesiąt lat! Zapytajmy siebie: kto niszczy państwo? Jakie siły, komu od czasu do czasu powierzamy swój los? Jeśli nadal bal w kraju będą prowadzić Achmetowy, Kołomojskie, Bojki, Firtasze, Rabinowicze, którzy darują centnary szczerego ukraińskiego złota na wielkie symbole innego państwa, to dobra Ukraińcy nie mają co oczekiwać. Od każdego z nas zależy, czy będziemy obojętnymi świadkami, jak obracają nas z jednego systemu zależności w inny system niewolniczy. On mnie nie interesuje w wymiarze etnicznym, bo biznes to zawsze zysk. Chciałbym, żebyśmy mieli swoich Czykałenków, Tereszczenków, Chanenków, którzy będą finansować swoje rodzime — książkę, prasę, w ogóle kulturę, naszą ukraińską sprawę. Gdzie, pytam, są nasi dzisiejsi Czykałenkowie, Tereszczenkowie? Gdzie nasi bogacze, którzy kochaliby Ukrainę nie tylko do głębi duszy, ale do głębi własnej kieszeni, i jak Czykałenko ostatnią uczciwie zarobioną kopiejkę oddawali na gazetę „Rada”? Gdzie ci wydawcy „Kobziarza”, którzy jak Symyrenko ofiarowywaliby na jego wydanie własne środki? W tym dniu zwracam się jednocześnie do tej niewielkiej części Ukraińców, którzy mają środki. Nie przesiadujcie, obrazowo mówiąc, na piecu! Przypomnijmy lekcje stosunkowo niedalekiej naszej historii, kiedy pozycja „moja chata z kraja” doprowadziła do okropności 1933 roku, kiedy przybysze i mankurci dotarli do każdego wieśniaka, wykopując ostatni czerpak ziarna, skazując na wyginięcie nie tylko całe rodziny, ale i wsie… 24 sierpnia — to wielki dzień przestrogi. Bo 24 sierpnia — to nie tylko historyczna data w kalendarzu narodowym. To lekcje, przypomnienie, co z nami robili i co z nami mogą zrobić, kiedy rozrywają nas na części, kiedy nie jesteśmy skonsolidowani ani językiem, ani duchem narodowym, ani pamięcią narodową. Zatem słowo kluczowe — bądźmy jedyni i silni! Synergia określa naszą przyszłość.
Tłumaczenie maszynowe
Nowa książka Mychajła Słabosziepyckiego „Z pamięci lustra” zamyka swoisty cykl prozy wspomnieniowej, w którym opublikowano już „Przecieranie lustra” i „Cienie w lustrze”, cieszące się szerokim rozgłosem.
Książka, podobnie jak dwie poprzednie, ukaże się latem nakładem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”. Prezentacja książki odbędzie się w Narodowym Muzeum Literatury 5 września o godzinie 17:00.
Proponujemy uwadze czytelników ten fragment wspomnień.
Zakończenie na str. 10-11
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Panie Aleksandrze Aleksandrowiczu! Wychodząc z interesów bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, prosimy Pana o rozpatrzenie poszczególnych propozycji, które dotyczą problemów humanitarnych. 1. Utworzyć Radę koordynacyjną ds. polityki humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy, w szczególności wprowadzając do jej składu przedstawicieli następujących organizacji społecznych: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Kongres Ukraińskiej Inteligencji, Towarzystwo „Ukraina-Świat”, Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, Rada Koordynacyjna Związków Narodowych Ukrainy, Ogólnoukraińskie forum „Ukraińska alternatywa”, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 2. Niezbędne jest w najbliższej perspektywie zwiększenie finansowania nauki do 2,5—3% PKB, zoptymalizowanie wykorzystania środków, ochrona własności intelektualnej, stymulowanie działalności innowacyjnej, podniesienie prestiżu i statusu społecznego naukowca, zatrzymanie migracji (w tak katastrofalnych rozmiarach!) potencjału intelektualnego narodu. W 2019 r. wydatki państwa ukraińskiego na naukę stanowią zaledwie 0,23% (Ustawa Ukrainy przewiduje 1,7%). W ciągu ostatnich 5 lat wskaźnik ten nie przekraczał 0,47%. W Europie wynosi on około 3%, w Izraelu, Szwecji — 4%, USA — 4,5%, Japonii — 7%. W obecnych warunkach niedopuszczalne jest kontynuowanie finansowania partii politycznych kosztem Budżetu Państwa. W ostatnich latach (2016—2019) wydatki na te cele wyniosły 1,691 mld hrywien. Optymalnym rozwiązaniem jest wykorzystanie zasobów budżetowych na rozwój ukraińskiej nauki, oświaty i kultury. Zważywszy na to, że wśród 17 priorytetów rozwoju świata do 2030 roku, określonych przez ONZ, oświata znajduje się na 4 miejscu (zgodnie z celami rozwoju ONZ po 2015 r.), uznać oświatę za najważniejszy priorytet państwowy w realizacji Strategii zrównoważonego rozwoju, ważny składnik bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, zaliczając do „wektora rozwoju” jej i dziesiątki pierwszoplanowych zadań modernizacji kraju. Lesia WORONIUK 1. Zejście z dziećmi w białych koszulkach ulicą Instytucką wyglądało doprawdy jak Pierwszy Maja. No, nie o Ukrainie 2019 to było. Sztucznie i pod względem obrazu, i pod względem odczuć. Jako maksimum, do czego nadaje się ta inscenizacja — to do otwarcia rejonowych zawodów w tenisie. 2. Dlaczego Badojew zdecydował się wybrać jako główny kolor biały? W kraju, w którym trwa wojna. Biel — to kolor porażki i odwrotu, jakby nie patrzeć. Początkowo pomyślałam, że przesadzam, ależ nie — takie skojarzenia ma wielu. I jeszcze ta biel dla mnie — to tak, jakby nie było już co powiedzieć i pokazać, jakbyśmy mieli zero lat historii, kultury i tożsamości. Jakbyśmy wczoraj się pojawili, jakby nie było kraju, a jedynie całkowita amnezja. No i co z tego, że 6000 lat Trypilli? Kogo to obchodzi w szybkim show-biznesie? 3. A ten artekowski chwyt z dziecięcymi dłońmi w żółto-niebieskiej farbie? I to jest „najfajniejszy” reżyser??? To — szczyt ukraińskiej reżyserii? Przecież na podstawie tego wydarzenia można wydawać podręcznik, jak nie robić świąt, albo 1001 powierzchownych rozwiązań w jednym miejscu. 4. Po co potrzebne były te makiety dzwonów, które nie grały? 5. Za plusy mogłabym uznać współczesne popularne wykonawczynie — Onukę i Alinę Pash (o jej trasach na Krym usłyszałam dopiero wczoraj). Ale te dziewczyny tutaj były po prostu nie na swoich miejscach. Zwłaszcza ta druga, i ta skoczna inscenizacja przed wojskowymi z niezdarnym tekstem o „chruszczach, które nie bzyczą”, który już stał się memem. Trzeba rozumieć, że na wszystko jest swoje miejsce i swój czas. Jest takie słowo — stosowność. 6. Tak, zrozumiałam metaforę o żółto-niebieskim pianinie z Rewolucji Godności. Nie, nie zrozumiałam metafory z Tiną Karol na konserwatorium. Myślę, że zamiast niej powinna tam być Chrystyna Panasiuk. 7. Ogólnie bardzo skąpo wyglądało wydarzenie, mało wojskowych, mało ludzi. Taki wielki kraj. Gdzie skala? Gdzie Zgodnie z deklaracjami światowymi z Hangzhou (2013 r.) oraz Florencji (2014 r.) konferencji dotyczących problemów kultury w zakresie „zapewnienia centralnej roli kultury w polityce zrównoważonego rozwoju”, wprowadzić składnik kultury do systemu bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Ministerstwom kultury, oświaty i nauki wypracować efektywny plan dotyczący zwiększania możliwości i wpływu państwowego programu „Ukraińska książka” w kontekście wychowania narodowo-patriotycznego i obywatelskiego, rozwoju intelektualnego społeczeństwa. (Na Ukrainie na jedną osobę drukuje się zaledwie 0,5 książki). 7. Opracować Kompleksowy program rozwoju języka ukraińskiego jako państwowego na okres 2020-2025 lat, poświęcając uwagę następującym kwestiom: — należy uznać istnienie negatywnej tendencji pogarszania się wiedzy uczniów z języka i literatury ukraińskiej. W 2019 r. 53 981 (16%) abiturientów z 339 753 nie zdało egzaminu ZNO z tej ważnej, tworzącej naród dyscypliny. — udoskonalić i wzmocnić naukę państwowego języka ukraińskiego w szkołach, w których uczą się dzieci mniejszości narodowych, aktywnie wykorzystywać system pogłębionej nauki przez nie języka i literatury ukraińskiej, w tym także kosztem języka rosyjskiego, którego jako drugiego obcego uczą się obecnie w 23—25% szkół Ukrainy. — błędną praktyką jest to, że w narodowych uczelniach 57—60% studentów zagranicznych uczy się w języku rosyjskim i tylko co szósty — w państwowym ukraińskim. Zwężenie ukraińskiej przestrzeni językowo-kulturowej w systemie szkolnictwa wyższego, rusyfikacja procesu nauczania uniwersytetów, które obdarzono statusem „Narodowy”, zwłaszcza uczelni prywatnych, a także oderwanie oświaty mniejszości narodowych od ukrainoznawstwa — to rudyment, który hamuje postęp ku jedności narodu politycznego. 8. Rządowi zapewnić efektywną pracę Ukraińskiego Instytutu (przy MSZ Ukrainy), rozszerzając centra i katedry studiów ukrainoznawczych, aktywizując współpracę z takimi instytucjami jak Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki, Ukraiński Wolny Uniwersytet (Monachium), Ukraińska Wolna Akademia Nauk (w Nowym Jorku), Instytut Studiów Ukraińskich na Uniwersytecie Harvarda oraz wieloma innymi zagranicznymi instytucjami naukowymi i kulturalnymi. 9. Przyjąć zgodnie z postanowieniami konstytucyjnymi Program Narodowy Ukrainy „Ukraiństwo zagraniczne” na okres do 2025 roku. — otworzyć (wznowić!) działalność konsulatów w krajach masowego zamieszkania Ukraińców (miasta Suczawa, Preszów, Parana i in.), które zostały nieuzasadnienie zamknięte; — rządowi (na podstawie materiałów analitycznych) zapewnić informowanie światowej wspólnoty o stanie zaspokojenia praw Ukraińców do oświaty, języka, informacji, kultury, cerkwi, w szczególności zwracając się do ONZ, organizacji międzynarodowych w sprawie problemu dyskryminacji Ukraińców w Rosji, w tym także na okupowanych przez nią Krymie i Donbasie; — zapewnić wsparcie autochtonicznej ludności ukraińskiej przede wszystkim w sąsiadujących z Ukrainą państwach — Rumunii, Mołdawii, Węgrzech, Białorusi, Polsce, Słowacji i in. Zobowiązać obwodowe administracje państwowe i rady obwodowe do opracowania uzgodnionych z Rządem regionalnych programów pomocy Ukraińcom za granicą. Szczególny program działań, zważywszy na agresję wojskową Rosji, należy wypracować w zakresie wsparcia Ukraińców w Federacji Rosyjskiej; — przyjąć Ustawę o obywatelstwie dla Ukraińców zagranicznych. 10. Ministerstwom spraw zagranicznych, oświaty i nauki: — stworzyć koncepcję rozwoju oświaty dla Ukraińców za granicą, w której jasno określono by cel, priorytetowe kierunki rozwoju, treść, proces nauczania i wychowania ukrainoznawczego, zasady ekonomiczne;
— opracować konkretny program perspektyw kształcenia Ukraińców z zagranicy na uczelniach wyższych Ukrainy kosztem budżetu centralnego, uzgadniając takie działania z organizacjami społecznymi na Ukrainie i za granicą; — przeprowadzić do końca 2019 roku analizę dotyczącą szkół i placówek edukacyjno-wychowawczych ukraińskiej diaspory, co pozwoli na opracowanie i wdrożenie realnego programu edukacyjnego; — wdrożyć nowoczesne technologie edukacyjne, w szczególności technologie nauczania na odległość, które zapewniają edukację zdalną, za pomocą której można doskonalić przygotowanie uczniów i studentów oraz przygotowanie i przekwalifikowanie nauczycieli i wykładowców. Umożliwi to świadczenie bardziej jakościowych usług edukacyjnych dla dużej liczby Ukraińców za granicą za pomocą wyspecjalizowanego informacyjnego środowiska edukacyjnego, opartego na Internecie; — opracować ogólnonarodową stronę internetową, która skutecznie pomagałaby w funkcjonowaniu ukraińskich społeczności, działalności placówek edukacyjnych, globalnie jednocząc Ukraińców w jedną grupę etniczną, tworząc tak zwaną ukraińską etnosieć, posiadającą wspólną Ojczyznę, która dla każdego jej członka jest źródłem UKRAIŃSKIEJ kultury, języka, historii, tradycji, tożsamości narodowej; jakościowo zmienić koordynującą i merytoryczną rolę w realizacji koncepcji ukrainoznawstwa Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Pawło MOWCZAN; Towarzystwo „Ukraina-Świat”, Mykoła ŻULYNSKYJ; Kongres Ukraińskiej Inteligencji, Heorhij FILIPCZUK; Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna, Mychajło RATUSZNYJ; Organizacja Społeczna „Za Ukrainę w NATO”, Iwan ZAJEC; Rada Koordynacyjna Związków Narodowych Ukrainy, Jewhen SZEWCZENKO; Ogólnoukraińskie forum „Ukraińska alternatywa”, Mykoła HOŁOMSZA; Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Mychajło SYDORŻEWSKYJ języka przemawiać na imprezach firmowych. Jednak nie powiedziano, kto jest wrogiem (Rosja). Nie nazwano Krymu, Doniecka, Ługańska jako nielegalnie okupowanych terytoriów. Te metafory o dzieciach to nic więcej niż wypracowanie ósmoklasisty. Dlaczego prezydent boi się lub nie chce nazywać rzeczy po imieniu i na głos? Nic o UE i NATO, nic o gospodarce, stosunkach międzynarodowych, obniżeniu opłat komunalnych, wzroście płac. Dlaczego prezydent nie zwrócił się do międzynarodowych sojuszników? Dlaczego nie wezwał do 1, 2, 3…? 12. To, co bardzo chciałam usłyszeć, to plany prezydenta na przyszłość. To, że nie chce otrzymywać złych SMS-ów, jest dobre. Ale jak zamierza to osiągnąć? Jakie strategie? Dokąd będzie prowadził kraj, kto jest naszymi sojusznikami, co ma robić każdy z nas na swoim miejscu? Kiedy wreszcie prezydentowi przestaną pisać przemówienia redaktorzy Kwartału 95? Muszą zrozumieć, że bycie po prostu „fajnym chłopakiem” to jeszcze nie wszystko, czego oczekują ludzie. A jeśli pewna część oczekuje właśnie tego, to trzeba jej wyjaśnić, że zadaniem prezydenta nie jest bycie laleczką, a rozwiązywanie problemów państwowych. 13. Czy w ogóle zauważyliście, że prezydent przestał składać obietnice? Ani jednej w świątecznym przemówieniu! A przypomnijcie sobie kampanię wyborczą… 14. Również administracja prezydenta powinna była przewidzieć, że show tego dnia będzie dużo – na każdym kanale wieczorem – swój koncert, setki wydarzeń w całym kraju. A rano wszyscy chcieli widzieć wojskowych. Jak co roku. Wpatrywać się w ich twarze, starali się zapamiętać ich imiona i rodzaj wojsk. Opowiadać dzieciom, kim są ci ludzie i dlaczego wszyscy tak szacunkowo się do nich odnoszą. Dlatego tak, Marsz Obrońców to pierwszy sygnał dla władzy. 15. OK, nawaliło biuro prezydenta, każdemu zdarza się to bez doświadczenia. Ale dlaczego nie zorientowali się i prezydent nie poszedł lub nie doczekał się Marszu Obrońców na Chreszczatyku? Przecież miał być taki „swój”, bez protokołu, ochrony i innych „nudnych rzeczy”…
Tłumaczenie maszynowe
Główna lekcja, którą musi przyswoić prezydent po Dniu Niepodległości: on nie jest już showmanem, a prezydentem. Obywatelom w stanie wojny potrzebne jest nie show, a poczucie potęgi kraju i jedności narodu. I nawet jeśli nie wszyscy czekają na te odczucia, to i tak trzeba będzie liczyć się właśnie z tymi, którym są one potrzebne. Bo właśnie ta kategoria obywateli jest proaktywna, wyszła na Marsz Obrońców i będzie dalej napędzać procesy społeczne. A zatem, chronologicznie. aż tak, żeby dech zapierało? A oto gdzie naprawdę dech zapierało, to na Marszu Obrońców — bez inscenizacji, skoków, białych statystów. Po prostu główną ulicą kraju szli naprawdę główni ludzie. 8. Na oficjalnym wydarzeniu nie było nic o kobietach-wojskowych — ani kolumny, ani nagród, ani o ich służbie, ani o mnóstwie organizacji, które zbudowały i utrzymują, jak „Hospitallerzy”, „Anioły Tajry”, „Szkoła Aerorozpoznania” itd. Tak, nagrodzono jedną wolontariuszkę. Ale to za mało. To nie jest o kobietach-wojskowych. Po prostu Badojew jeszcze nie jest w kursie, że kobiety nie tylko pracują w chórkach w jego teledyskach, ale bronią kraju z bronią w ręku na równi z mężczyznami. 9. Tak, było zauważalne, że Zełenskiego czasami przytłaczało i dusił łzy, kiedy wręczał odznaczenia. I nawet chciało się go poklepać po ramieniu: „No już trzymaj się, jeśli na kolanach przed bliskimi poległych i weteranami — uczestnikami Marszu Obrońców Ukrainy. Kijów, 24 sierpnia wplątałeś się w to prezydentowanie”. Ale niewzruszona twarz jego żony… Nie wiem, jak wy zrozumieliście jej przekaz, ale oprócz emocji „jakże mi to wszystko obojętne i uciążliwe”, niczego innego nie dało się wyczuć. Mogła przynajmniej zagrać, nie iść przed nim, nie odwracać się od męża, wziąć go za rękę, łamiąc protokół. 10. Podczas transmisji telewizyjnej nie zobaczyłam poprzednich prezydentów, chociaż później wszyscy oni razem z Zełenskim pili szampana. Czyli dla widza, wyborcy Ze, miało to wyglądać tak — oto on nowiutki, zieloniutki, bez starych elit. A w rzeczywistości? Ale sprawa w zupełnie czym innym: ważne jest pokazywanie poprzednich prezydentów — dobrzy oni czy nie bardzo — my ich wybieraliśmy. Ich obecność to świadectwo ciągłości, nieprzerwalności naszej niepodległej historii. Zobaczyłam z bliska Onufrego, ale nie zobaczyłam Epifaniusza, choć może on i był. Wcześniej pokazywano duchownych różnych wyznań. Nie zobaczyłam liderów innych społeczności, w szczególności krymskotatarskiej. Nie zobaczyłam zagranicznych prezydentów i dyplomatów. A był choć jeden zagraniczny prezydent? Czy to wszystko przypadkowo tak sfilmowano? 11. Teraz najważniejsze — przemówienie prezydenta. Mówią, że bardzo silne. No, jak silne? Świetny stand-up w programie telewizyjnym. Ale nie wystąpienie prezydenta. Kupa zbędnego tekstu o jakichś armagedonach i McDonaldach, pagerach… Świetnie takie pro-
Tłumaczenie maszynowe
Myrosław ŁEWYCKYJ W połowie lat 80. przeczytałem pasjonującą książkę niemieckiego etologa Vitusa B. Dröschera o walce w świecie zwierząt o zachowanie gatunków. Przykuła ona uwagę nie tylko ciekawym przedstawieniem materiału. Zmusiła mnie do głębokiego zastanowienia się nad przyczynami dziwnego zachowania części ludzi, jako korony Bożego stworzenia. Człowiek został obdarzony darem odróżniania dobra od zła. Jednak często na gruncie interpretacji tych pojęć dochodziło do strasznych spekulacji i dzikich wypaczeń. Były straszne czasy, kiedy bronienie na Ukrainie języka ukraińskiego, kultury, mówienie o ukraińskiej historii uważano za przejaw wrogiego stosunku do radzieckiej rzeczywistości. I w tym samym czasie uważano za szczyt „patriotyzmu” rusyfikację zagarniętych nie-rosyjskich terytoriów. Na Ukrainie pierwszym przejawem tej patologii, uwarunkowanej głębokim wpływem informacyjnym, były słowa „kakaja raznica”, jako prymitywna próba usprawiedliwienia mankurtyzmu. Ale Bóg swoją wolą sprawił, że w sierpniu 1991 roku rozpadł się ZSRR (faktyczna data jego rozpadu — 19 sierpnia 1991 roku). Proces denacjonalizacji podbitych narodów, przekształcania ich w bezimienną masę niewolników został zatrzymany. A na politycznej mapie świata pojawiło się państwo Ukraina. I to, że stało się to bez rozlewu krwi — to jasny dowód, że powstanie niepodległej Ukrainy jest częścią wielkiego Bożego planu. Tylko ludzie małego rozumu mogą uważać wydarzenia 1991 roku, włącznie z powstaniem niepodległej Ukrainy, jedynie za zbieg okoliczności. Z rozpadem ZSRR i powstaniem niepodległego państwa nijak nie mogła pogodzić się kasta wywodząca się z KGB, która 20 lat temu zdołała przejąć władzę w Rosji. I robi wszystko, aby przywrócić Ukrainę pod swoją kontrolę. Jeszcze niedawno (po wyborach prezydenckich i parlamentarnych w 2019 r.) szaleńcom wydawało się, że ich cel jest już blisko. Choć każda trzeźwo myśląca istota powinna rozumieć, że próba cofnięcia koła historii doprowadzi do takiego politycznego i społecznego kataklizmu, który zetrze w pierwszej kolejności szaleńców, którzy go sprowokowali. Pierwszym ostrzeżeniem dla nich stał się Marsz Obrońców Ukrainy w Dniu Niepodległości Ukrainy. Była to odpowiedź ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego, a zwłaszcza środowiska wojskowego, na prymitywnie populistyczny krok obecnego prezydenta Ukrainy, czyli na odwołanie defilady wojskowej w Dniu Niepodległości Ukrainy. Ja osobiście na ten marsz szedłem z niepokojem. I były ku temu powody. Na Ukrainie ukształtowała się swoista tradycja, że w przeddzień Dnia Niepodległości obchodzony jest Dzień Flagi Państwowej Ukrainy. Oficjalne uroczystości z udziałem prezydenta Ukrainy dotyczące podniesienia flagi państwowej na placu Sofijskim trwały zaledwie pół godziny bez żadnych przemówień, w których zazwyczaj zawarte są znaczące sygnały dotyczące strategii rozwoju państwa. Na poziomie społecznym zarówno w Kijowie (na placu Michajłowskim), jak i w 15 miastach Ukrainy odbył się flash mob („błyskawiczny tłum”). Ogółem na Ukrainie w tym flash mobie wzięły udział tysiące ludzi. W Kijowie w tej akcji wziął udział piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko. W odróżnieniu od ubogiego w znaczące słowa i strategiczne inicjatywy obecnego prezydenta Ukrainy, jego poprzednik aktywnie występuje (i tradycyjnie bez kartki) z różnymi inicjatywami i oświadczeniami. I choć na Ukrainie nie wszyscy chcą ich słuchać, to na świecie wsłuchują się w nie. Według moich obserwacji, obecnie zachodnia demokracja, przy oficjalnym prezydencie Ukrainy Wołodymyrze Zełenskim, postrzega Petro Poroszenkę jako nieoficjalnego lidera ukraińskiego narodu, wsłuchuje się w jego opinię. On, czując w sobie siłę lidera narodu, podczas flash mobu na placu Michajłowskim 23 sierpnia powiedział: „Ukraińscy wojskowi, ryzykując życiem, podnoszą flagę państwową nad wyzwolonymi od okupantów miastami i musimy cenić symbol ukraińskiej państwowości”. Święte słowa, jednak rzeczywistość jest o wiele bardziej skomplikowana. Co roku rozbrzmiewają wezwania, aby w Dniu Flagi Państwowej Ukrainy wywieszać z okien mieszkań flagi państwowe. W przypadku Kijowa to swoiste rzucanie „grochem o ścianę”. Mogę porównać to z tym, jak Polacy masowo wywieszają z okien flagę narodową w święta. Na to zdarzało mi się słyszeć opinie Ukraińców: „Bo Polacy są o wiele bardziej patriotyczni od nas”. Jeśli brać pod uwagę zewnętrzną formę wyrażania patriotyzmu, to my i Polacy — dwa różne światy. Tam, oprócz rodziny, na patriotyczne wychowanie pracują szkoła, kościół, radio i telewizja. A u nas z telewizora słyszymy: „Języka na chleb nie posmarujesz”. I koledzy dziennikarze, i znajomi artyści opowiadali, że „językowa deklaracja” Mosejczuk z „1+1” daje straszne przerzuty w formie cynicznych stwierdzeń „patriotyzmu na chleb nie posmarujesz”… Usłyszałem to kiedyś mimowolnie i przypomniała mi się babcina intencja: „Głupiego poznasz po jego mowie” (sposobie mówienia. — Red.). Biorąc pod uwagę tę małą liczbę flag, które 23 sierpnia powiewały z okien, szedłem na Marsz Obrońców Ukrainy (bo miałem moralny obowiązek jako syn człowieka, który trzykrotnie siedział w więzieniu „za ukraińską niepokorność”) z uczuciem niepokoju. W przeddzień była informacja, że w marszu weźmie udział do 10 tysięcy osób. Czy realne jest zebranie takiej liczby ludzi, kiedy „ile chto” przez długi czas otrzymywali straszną dawkę moskiewskiej trucizny informacyjnej? I czy obejdzie się bez putinowskich prowokacji przy tak dużej liczbie ludzi? Przed wyjściem z domu spojrzałem na ostatnie wiadomości w Internecie. Moją uwagę przykuł nagłówek, że w soborze Sofijskim odbyła się modlitwa za Ukrainę. Pomyślałem: chociaż jeden z tradycyjnych elementów święta Niepodległości został zachowany — modlitwa za Ukrainę. Nie będzie przecież mądry człowiek bawić się w chowanego z Panem Bogiem! Nawet jeśli w momencie wyboru miał 73 procent poparcia społecznego! Okazuje się, że w swoich rozważaniach, iż prezydent nie będzie bawił się w chowanego z Panem Bogiem, głęboko się pomyliłem. Obecnemu prezydentowi wydaje się, że przy poparciu uzyskanym w wyborach prezydenckich, on i bez modlitwy za Ukrainę pokona wszystkie wyzwania, które stoją przed krajem. Czy może ta, już nie pierwsza nieobecność W. Zełenskiego na uroczystościach w chrześcijańskich świątyniach, jest w jakiś sposób związana z jego żydowskim pochodzeniem? Swego czasu, jeszcze przed wyborami prezydenckimi, oligarcha Ihor Kołomojski deklarował, że będzie robił wszystko, aby nowy prezydent ściśle przestrzegał żydowskich kanonów. A one, jak mówi się w komentarzu prezydenta żydowskich gmin Rosji Aleksandra Borody, pozwalają prawowiernemu żydowi wchodzić do miejsc rytualnych innych religii tylko wtedy, gdy jest to konieczne dla ratowania życia. A udział w modlitwie za państwo, któremu W. Zełenski przewodzi, jeśli ściśle przestrzegać kanonu, do takich przypadków nie należy… Najbardziej szczegółowa informacja o tegorocznej międzywyznaniowej modlitwie za Ukrainę, która pozwoliła mi zrozumieć drugoplanową istotę procesu, znajduje się na stronie UKGK. Powiedziano tam, że była to tradycyjna uroczysta uroczystość „Błogosławieństwo Ukrainy” z okazji Dnia Niepodległości, która odbyła się w soborze Sofii Kijowskiej z inicjatywy Ogólnoukraińskiej Rady Kościołów i Organizacji Religijnych. Było to wykonanie przez ORKiOR Dekretu Prezydenta Ukrainy nr 513/2019 „O obchodach 28. rocznicy niepodległości Ukrainy”. W jednym z punktów tego Dekretu Gabinetowi Ministrów zlecono zadanie „zwrócenia się do organizacji religijnych z propozycją przeprowadzenia 24 sierpnia 2019 roku modlitw za Ukrainę”.
Uroczystości z okazji obchodów 28. rocznicy niepodległości Ukrainy rozpoczęły się o 8 rano od błogosławieństw udzielonych przez zwierzchników kościołów i organizacji religijnych, wygłoszonych w obecności wysokich rangą urzędników rządu, parlamentu i innych organów władzy, polityków oraz działaczy społecznych. Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy metropolita Epifaniusz zwrócił się z modlitwą za naród Ukrainy. Prosił on Najwyższego o wstawiennictwo wszystkich świętych, mądrość i jedność dla narodu ukraińskiego. Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego zwracał się bardziej do sumienia narodu niż do Najwyższego: „Państwo ukraińskie jest jedyną na dziś gwarancją, że nasza godność — ludowa, narodowa, obywatelska — może być chroniona”. Przedstawiciele innych Kościołów prosili Najwyższego o pokój dla Ukrainy, a dla jej obecnego kierownictwa — o mądrość państwową. Jednakże osobliwością tegorocznej modlitwy za Ukrainę stał się pierwszy w historii brak udziału w niej urzędującego prezydenta. Nieobecność na tej modlitwie za Ukrainę Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, który obłudnie nazywa siebie najbardziej ukraińskim ze wszystkich ukraińskich Kościołów — to nie osobliwość, a tradycja… Wiele wskazuje na to, że uczestnicy modlitwy za Ukrainę do ostatniej chwili nie wiedzieli, że na modlitwie nie będzie urzędującego prezydenta. W pierwszej kolejności prezydent Zjednoczenia Organizacji Religijnych Żydów Ukrainy rabin Jakow Dow Bleich, który modlił się tego dnia w chrześcijańskiej świątyni. Powtórzył on niejednokrotnie potwierdzone przez życie słowa: „Musimy pamiętać, że bez Boga, religii i wiary niczego nie możemy osiągnąć. Musimy znaleźć złoty środek, aby państwo szanowało religię, aby religia szanowała państwo, aby byli partnerami w tym, co jest dozwolone przez Konstytucję”. Nasuwa się pytanie: dlaczego Zełenski wierzy, że samymi rankingami, uzyskanymi dzięki populistycznym obietnicom, można stworzyć coś znaczącego? Jak tylko spróbował postawić się oligarchom, którzy umieścili go na prezydenckim fotelu, rozpoczął się proces jego „spalania”. Galicjanie w podobnych sytuacjach mówią — „to kaplica”. Jednak żadna to „kaplica” (w znaczeniu — koniec). To początek bardzo ciekawego procesu, który zapoczątkował już wspomniany kijowski Marsz Obrońców Ukrainy w Dniu Niepodległości Ukrainy. Odbywał się on drogą od pomnika Szewczenki przed uniwersytetem do Majdanu Niepodległości. Choć początek zaplanowano na godzinę 10:00, ze względu na niespodziewanie dużą liczbę chętnych do wzięcia udziału w wydarzeniu, marsz wyruszył z półtoragodzinnym opóźnieniem. Ostatni uczestnicy marszu dotarli na Majdan Niepodległości dopiero wtedy, gdy minęła 13:30. I wtedy organizatorzy marszu ogłosili przez megafony: „Tym marszem udowodniliśmy, że jesteśmy siłą, z którą władza musi się liczyć”. Jaką dokładnie siłą? Jako uczestnikowi i dokumentaliście tego wydarzenia, trudno ocenić jaką. Jednak w zagranicznych doniesieniach o tym wydarzeniu nazywano siłę. Siłę, która zjednoczyła 50 tysięcy niepokonanych Ukraińców. Od siebie dodam: to znaczące wydarzenie w najnowszej historii. Bezzasadne były moje obawy, z którymi jechałem na marsz. Dla mnie poruszający był przemarsz kolumny matek, ojców i żon poległych żołnierzy. Na twarzach tych ludzi nie było najmniejszych oznak wyrzutu — jakoby ich bliscy zginęli na polu bitwy za cudze interesy, jak to przez 5 lat trąbiła rosyjska propaganda. W surowości ich spojrzeń czytałem swoiste przesłanie: „Putinie, kacie, nie minie cię ani ludzka, ani Boska kara!”. Hasła na plakatach i banerach były adresowane nie tylko do Putina, ale i do Zełenskiego: „Nie dla rewanżu!”, „Nie dla porozumień z okupantem!”, „Donbas to Ukraina!”, „Krym zwrócimy Ukrainie!”. Głośnymi oklaskami powitano baner, który nieśli zagraniczni studenci: „Szewczenko jednoczy narody”. Marszowi towarzyszyły skandowania: „Dziękujemy!”, „Dziękujemy, że nas bronicie!”. Ze strony marszu rozbrzmiewało również „Dziękuję!”, „Jesteśmy niepokonani!”, „Precz z moskiewskimi okupantami!”. Czasami, żeby raźniej się szło, uczestnicy marszu śpiewali wesołą piosenkę: „Putin ch…o”… Po marszu wieczorem zadzwoniła znajoma lwowianka. Powiedziała: „Dziś wyraźnie zobaczyłam, że jesteśmy jednak niepokonani, że nasze sławne wojsko wraz ze społeczeństwem obywatelskim może czynić cuda. Zorganizowany przez siły społeczne Marsz Obrońców Ukrainy miał głęboki patriotyczno-wychowawczy sens. Prezydent Zełenski ze swoim „nowym formatem” święta wpadł w głęboką kałużę. Mam nadzieję, że zrozumiał, jaki popełnił błąd”.
Tłumaczenie maszynowe
Oles ŁUPIJ Moje życie gwałtownie zmieniło się 16 kwietnia 1991 roku, kiedy odbył się zjazd pisarzy Ukrainy, na którym zostałem wybrany odpowiedzialnym sekretarzem i członkiem prezydium Związku. Już od pierwszych dni poczułem, że na jakiś czas przyjdzie mi pożegnać się z planami twórczymi. Już z tych obowiązków, o których opowiadał mój poprzednik Jurij Serdiuk, nietrudno było odgadnąć, jak ciężkie brzemię przyjdzie wziąć na swoje barki, wszak bycie odpowiedzialnym sekretarzem Związku Pisarzy to, właściwie, kierowanie sztabem wielkiej organizacji twórczej, która ma dwadzieścia pięć oddziałów obwodowych, około dziesięciu organów prasowych, wydawnictwo, domy pracy twórczej, przychodnię i ponad tysiąc dwustu członków Związku, o których należy dbać, interesować się ich losem, wiedzieć, w jakich warunkach żyją, wspierać w wydawaniu ich utworów… Szczególnie ciężko było w pierwszych miesiącach, pracowałem do późnego wieczora, bo oprócz pisania protokołów posiedzeń sekretariatu, prezydium, różnych oświadczeń i apeli, musiałem rozmawiać z wieloma pisarzami, którzy przychodzili ze swoimi problemami lub po prostu porozmawiać. Jednocześnie nie przerywałem swojego udziału w pracy społecznej, występowałem na posiedzeniach Ruchu, Towarzystwa Języka Ukraińskiego, „Memoriału”, Towarzystwa Represjonowanych, Ukraińskiego Oddziału PEN Clubu, które odbywały się w siedzibie Związku. Często musiałem wyjeżdżać do obwodów, gdzie odbywały się zebrania pisarzy lub wspólne akcje kulturalne wraz z organizacjami patriotycznymi, w szczególności do Lwowa, Łucka, Równego, Sum, Charkowa, Tarnopola… Takie delegacje pomagały mi, oprócz wszystkiego, lepiej poznać pisarzy, którzy mieszkali na tamtych terenach, nawiązać kontakty z władzami lokalnymi, gdzie pojawiło się niemało demokratów, którzy mogli w wielu kwestiach pomóc naszym organizacjom, choćby w zmniejszeniu opłat za usługi komunalne, w przyznawaniu stypendiów dla utalentowanych i niezbyt zamożnych pisarzy. Ale, niestety, już wtedy nietrudno było zauważyć narodziny niezdrowej konkurencji między demokratami, co z czasem doprowadziło do podziału partii i organizacji. Nasz Związek aktywnie reagował na wszystkie wydarzenia, które dotyczyły obecnego i przyszłego statusu Ukrainy: czy to omawianie projektu Konstytucji Ukrainy w Radzie Najwyższej, czy projektu nowego traktatu związkowego w Moskwie… Do wszystkiego mieliśmy stosunek, pisaliśmy oświadczenia w imieniu prezydium i od razu publikowaliśmy je w „Literackiej Ukrainie” (brudnopisy tych dokumentów przechowuję w swoim archiwum). Często do Związku przychodzili I. Dracz, R. Iwanyczuk, D. Pawłyczko, P. Mowczan, M. Żułynski, W. Jaworiwski, R. Łubkiwski, P. Osadczuk, S. Puszyk, Mychajło i Bohdan Horyniowie, Mychajło Światosław Prask: Miło mi, że odzew Ihora Pawluka został wydrukowany właśnie w naszym proświtańskim czasopiśmie, wszak byłem organizatorem i pierwszym przewodniczącym rejonowej „Proświty” w Kostopolu. U mnie w mieszkaniu zbierali się i pierwsi proświtańcy, i pierwsi działacze Ruchu z naszego powstańczego kraju. Właściwie, jeszcze gdzieś od końca 1989 roku to właśnie my, ówcześni członkowie Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego, zapoczątkowaliśmy poszukiwania mogił żołnierzy UPA, a z czasem także zbieranie wspomnień uczestników ruchu powstańczego ziemi kostopolskiej. Jednym słowem, kiedy byłem przewodniczącym rejonowego towarzystwa „Proświty”, wszystkie komórki wiejskie oprócz czysto oświatowej działalności zajmowały się zbieraniem najróżniejszych informacji o ruchu powstańczym, czyli studiowaniem historii narodzin i walki UPA na terenach Polesia. Udawało mi się to skutecznie realizować, bo byłem nie tylko przewodniczącym „Proświty”, ale pracowałem także jako kierownik wydziału odrodzenia narodowego Kostopolskiego Komitetu Wykonawczego. I dlatego „Proświta” w naszym rejonie miała oficjalny status. Udało mi się przez radę rejonową wprowadzić w życie i pod Radą Najwyższą Ukrainy. Lipiec 1991 r. Zdjęcie A. Skrypnyka lija Skrypnyka, wspaniałego dziennikarza i krytyka, ale jasna pamięć o nich i tamtym dniu pod Radą Najwyższą na zawsze pozostaną w sercu. Kosowa i opowiadali o ostatnich wydarzeniach, co Radzie Narodowej udawało się obronić, co ma się wydarzyć w kolejnych dniach. A bywało i tak, że D. Pawłyczko czy I. Dracz w rozmowie telefonicznej mówili: „Olesiu, zbieraj jak najwięcej pisarzy i prowadź pod Radę Najwyższą”. Już w pierwszym miesiącu pracy w Związku poprosiłem nasze pracownice z Domu Literata o zakup niebiesko-żółtej flagi, a artystę o namalowanie na dużym kartonie hasła: „Pisarze za niepodległą Ukrainę” (odwrotna strona też była pomalowana niebiesko-żółtymi kolorami). Mijało lato 1991 roku, kończył się i sierpień. Większość pracowników aparatu Związku Pisarzy, wśród nich i Jurij Muszketyk, była na urlopie. Ja zaś, pracując dopiero czwarty miesiąc, nie mogłem nawet myśleć o odpoczynku. A rano 19 sierpnia 1991 roku usłyszeliśmy w radiu o puczu w Moskwie — giekaczepiści przejęli władzę, M. Gorbaczow na Krymie, czyli w areszcie. Próbowałem skontaktować się telefonicznie z
Sierpniowego ranka 1991 roku chciałem się z kimś z sekretarzy skontaktować, ale nie zastałem nikogo w domu. Na mój telefon odpowiedział Iwan Dracz i powiedział, żebym został na miejscu, bo sam ma wkrótce przyjechać. Najpierw pomyślałem: gdzie schować komputery i powielacze, które Związkowi niedawno podarowali ukraińscy darczyńcy z Kanady i USA i które można by wykorzystać w przypadku zwycięstwa puczystów z GKCzP. Jedynym pewnym miejscem, moim zdaniem, były piwnice w Irpieńskim Domu Pracy Twórczej lub czyjaś dacza w Konczy-Oziernej. Poradziłem się w tej sprawie Ołeha Czornohuza, który właśnie przyszedł do Związku. Opowiedział się za wariantem irpieńskim, radząc nikomu o tym nie mówić, poza, oczywiście, przewodniczącym Związku. Wkrótce do mojego gabinetu wszedł Iwan Dracz i wręczył kilka arkuszy papieru, mówiąc: „To wystąpienie Jelcyna w Moskwie z ostrym potępieniem puczystów. Wkrótce w Związku przeprowadzimy posiedzenie Rady Narodowej. Dobrze byłoby do tego czasu przygotować oświadczenie od naszego Związku…”. Powiedziałem, że oświadczenie napiszę, jednak trzeba je zatwierdzić, ale wielu członków prezydium przebywa poza Kijowem. Iwan poradził po prostu zebrać podpisy tych, z którymi uda się skontaktować, oni wystąpią w imieniu całego Związku. Urządziwszy się w sali aktowej na drugim piętrze, napisałem projekt oświadczenia i zadzwoniłem do Jurija Muszkietyka. Wymieniliśmy poglądy na temat sytuacji, opowiedziałem o posiedzeniu Rady Narodowej w naszym Związku, a potem odczytałem tekst oświadczenia i poprosiłem o wyrażenie swoich uwag lub uzupełnień. Jurij Mychajłowycz zainteresował się, kto napisał oświadczenie, pochwalił je, poradził, do kogo jeszcze można się zwrócić, i jako pierwszych wymienił Ołesia Honczara, Linę Kostenko, Pawła Zahrebelnego…
Prawie cały dzień 20 sierpnia drzwi w Związku Pisarzy się nie zamykały. Rano, mniej więcej o dziesiątej godzinie, w dolnej sali rozpoczęła pracę Rada Narodowa.
Przekazałem notatkę przewodniczącemu Iwanowi Draczowi z informacją, że oświadczenie jest gotowe. Iwan Fedorowycz powiedział obecnym, że nasz Związek jako jeden z pierwszych wyraża swój protest przeciwko puczystom, i udzielił mi głosu. Przeczytałem oświadczenie prezydium rady Związku Pisarzy i zostało ono przyjęte oklaskami. Już w następnym numerze „Literaturnej Ukrajiny” oświadczenie to zostało opublikowane. Jego znaczenie polegało również na tym, że pomogło ono od razu zorientować się naszym kolegom, pisarzom w organizacjach obwodowych, stało się swoistym wsparciem także dla tych, którzy mieszkali w rejonach, gdzie u władzy byli zagorzali zwolennicy bolszewickiej idei, nienawidzący wszystkiego, co ukraińskie.
Zadzwonił Dmytro Pawłyczko i powiedział, że pod Radą Najwyższą zbierają się ludzie, bo z Moskwy ma przylecieć grupa deputowanych, żeby przekonać Ukraińców, by jednak podpisali traktat związkowy. Po godzinie ponad trzydziestu naszych pisarzy przybyło pod Radę Najwyższą ze swoim sztandarem i hasłami. Wkrótce z budynku parlamentu wyszedł Iwan Dracz i powiedział, że ta grupa moskiewskich wysłanników już przyleciała do Boryspola, tam też zebrały się setki ukraińskich patriotów, którzy żądają, by nieproszeni goście wracali do domu. Wtedy podszedł do nas Anatolij Skrypnyk, miał aparat fotograficzny i od razu zrobił kilka zdjęć, a już po paru dniach podarował mi fotografie. Na tych zdjęciach są Iwan Dracz, Anatolij Pohribny, Jarosław Jarosz, Nadija Neporożnia, Wiktor Teren, Petro Sweć i ja z hasłem w rękach: „Pisarze za niepodległą Ukrainę”. Niestety, odeszli już w zaświaty niektórzy z naszych kolegów — nie ma już Anatolija Pohribnego.
Przez wszystkie kolejne dni, aż do upadku puczystów, licznie chodziliśmy na wiece pod Radę Najwyższą, na Chreszczatyk, pod budynki byłego KC KPU, Kijowskiego Komitetu Miejskiego Kompartii oraz rady miejskiej.
Występując na jednym z wieców na placu przy konserwatorium, wzywałem wszystkich do nieugiętości w bronieniu prawa do wolności, prawa do posiadania własnego niepodległego państwa, opowiedziałem o udziale pisarzy w obwodach w akcjach nieposłuszeństwa wobec puczystów, a na zakończenie przeczytałem wiersz „Samostijna Ukrajina” z nowego zbioru poezji „Koloramy prekiw”, który niedawno ukazał się w wydawnictwie „Mołod”.
Radością napełniły się nasze serca po wiadomości, że w Moskwie zwyciężyli demokraci, a puczyści zostali aresztowani.
Chyba nikt jeszcze nie badał tego niezwykle ważnego tematu — wieców na placach i ulicach Kijowa 19–24 sierpnia 1991 roku. Ile ich było, kto na nich występował, co mówił… Wydawało się, że wtedy cała Ukraina zebrała się pod błękitnym kijowskim niebem, żądając wolności.
Pisarze J. Jarosz, O. Łupij, I. Dracz, Nadija Neporożnia oraz A. Pohribny na wiecu
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno redakcja drukowała w „Słowie Proświty” recenzję Ihora Pawluka na temat powieści-trylogii Światosława Praska o Głównym Dowódcy UPA Romanie Szuchewyczu. W tym roku lwowskie wydawnictwo „Apriori” wydaje drugi tom powieści. Do pierwszego tomu weszły dwie książki: „Zabawy nad Bugiem” i „Rycerski hart”. Trzecia, najbardziej obszerna książka „Droga w nieśmiertelność” o Romanie Szuchewyczu jako Głównym Dowódcy UPA, znajdzie się w drugim tomie. W tym, 2019 roku, w wydawnictwie „Ukraiński priorytet” ujrzała światło dzienne inna powieść Światosława Praska — „Stepowy Lis”. Redakcja zwróciła się do autora z prośbą o skomentowanie swoich nowości książkowych. Nawet sfinansować „Celowy program rejonowy na rzecz odrodzenia narodowego”, który zmuszone były wykonywać wiejskie organy kierownicze, składające się wówczas z miejscowej nomenklatury komunistycznej. Wszystkie zebrane przez nas materiały drukowane były w prasie rejonowej i obwodowej, na tematycznej stronie proświciańskiej „Ojcowskie studnie”. Dzięki proświcianom regionu na Kostopolszczyźnie wzniesiono wiele pomników na mogiłach poległych żołnierzy UPA. Wiele takich pomników wykonał własnymi rękami przewodniczący Bazaltowskiego oddziału „Proświty” Wiktor Dowżanycia, były łącznik UPA i długoletni więzień bolszewickich gułagów. Wreszcie wynik tej wieloletniej pracy poszukiwawczej przelał się w napisanie przeze mnie powieści historycznej „Stepowy Lis”. Jest to książka nie tylko o legendarnym dowódcy powstańczym Heorhiju Jurczence — „Lisie”, którego głośna sława roznosiła się po rówieńskim Polesiu w latach wojennych i powojennych, ale także swoista, przy tym gruntowna, kronika narodzin i dojrzewania Ukraińskiej Powstańczej Armii na Kostopolszczyźnie oraz jej rozrastania się na inne tereny Ukrainy. Kor.: Mam nadzieję, że „Słowo Proświty” jeszcze napisze o Pańskich książkach, bo jestem pewna, że odezwą się i ci, którzy są pośrednio zaangażowani w ich pisanie… Światosław Prask: Tak, do zbierania materiałów dołączyło wielu prośwician naszego powstańczego kraju, ich opinia jest dla mnie bardzo ważna. Teraz pracuję nad książką „Kostopolszczyzna proświciańska”, do której wejdzie także wiele ciekawych wspomnień najaktywniejszych prośwician Powstańczego Kraju. Myślę, że dołączycie się i wy, nasz wspaniały tygodnik, który oświecał umysły i serca Ukraińców, abyśmy stawali się potężnym i prosperującym państwem europejskim. Własny korespondent „SP”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
konieczne jest posiadanie w Ukrainie narodowej akademii nauk, uniwersytetów, teatrów państwowych, Biblioteki Państwowej, Archiwum Państwowego, całej sieci ukraińskich szkół. Kwestia ta była rozwiązywana poprzez otwieranie nowych instytucji kultury i oświaty pod wysokim patronatem państwowym. Tak obok istniejącego Uniwersytetu Kijowskiego Świętego Włodzimierza powstał Ukraiński Uniwersytet Państwowy w Kijowie, a nieco później — analogiczny w Kamieńcu Podolskim. Znany historyk Stepan Tomasziwski słusznie zauważył: „Hetman Skoropadski będzie miał na sądzie historii najlepszych obrońców w osobach ukraińskiej szkoły i nauki; grabarze Hetmanatu byli natomiast grabarzami ukraińskiej kultury i w tym charakterze staną oni przed obliczem tego samego sądu”. Hetmanat miał wszelkie podstawy do długotrwałego istnienia i stopniowego wzmacniania się, poza jednym, ale głównym czynnikiem — zagranicznopolitycznym. Listopadowa rewolucja 1918 roku w Niemczech i Austro-Węgrzech zlikwidowała istniejącą w tamtym czasie gwarancję jego stabilności. W noc 14 grudnia 1918 roku hetman Państwa Ukraińskiego podpisał ostateczną abdykację: „Ja, hetman całej Ukrainy, w ciągu siedmiu i pół miesiąca dokładałem wszystkich moich sił, aby wyprowadzić kraj z tego ciężkiego położenia, w którym się znajduje. Bóg nie dał mi sił, by poradzić sobie z tym zadaniem…” Ta abdykacja zademonstrowała najwyższy stopień kultury Pawła Skoropadskiego jako urzędnika państwowego, jego troskę o dalsze losy Ukrainy… Jeszcze do dziś niedoceniony… Znalazłszy się w Berlinie, Paweł Skoropadski rozpoczął pracę nad wspomnieniami, w których starał się podsumować logicznie swój udział w ukraińskim budowaniu państwa. Za sprawą losu ostatnie schronienie zapewniła mu niemiecka ziemia. Zmarł w mieście Metten 28 kwietnia 1945 roku od ran w wyniku bombardowania stacji kolejowej Plattling. Zapewne długoletnia przyjaźń Pawła Skoropadskiego i Carla Gustafa Mannerheima wyrosła poza ramy ich osobistych relacji i jest faktem wspólnej ukraińsko-fińskiej historii. Dawni koledzy z pułku, postawieni z woli losu na czele swoich państw w tym samym czasie w podobnych warunkach historycznych, każdy według własnego uznania starali się przysłużyć swojej ojczyźnie. Lecz jeśli Finlandia wytrzymała ten państwowy egzamin dzięki osobistym wysiłkom Mannerheima, to Ukraina, wbrew staraniom Pawła Skoropadskiego, nie wykorzystała swojej historycznej szansy na budowanie państwa i ostatecznie doświadczyła nowego — radzieckiego — zniewolenia… Ukraina oddała należny hołd Mychajłowi Hruszewskiemu: jest on w Kijowie na postumencie obok Muzeum Pedagogicznego, gdzie kierował Centralną Radą. Pomniki jemu wzniesiono także we Lwowie i Łucku, Barze oraz Chełmie (Polska), gdzie się urodził. A ponadto jest on uwieczniony na banknotach i monetach okolicznościowych, licznych płaskorzeźbach — w Moskwie i Tbilisi, Warszawie, Pradze oraz Wiedniu. Rzeczywiście, szanuje Ukraina Mychajła Hruszewskiego! A Pawła Skoropadskiego?.. Jako działacz społeczny i budowniczy państwa Paweł Skoropadski jeszcze do dziś nie jest doceniony i ma prawo do więcej w pamięci potomnych! Gestem wdzięczności za włożone w budowę państwa wysiłki mogłoby stać się wzniesienie w Kijowie pomnika Hetmana Skoropadskiego. Chciałoby się go widzieć na Peczerskich Lipkach — już choćby dlatego, że ta dzielnica miasta została wybrana przez Hetmana na rezydencję. Na ulicy Lipskiej stoi pusty postument po monumencie Dmytro Manuilskiego, który został zburzony w ramach dekomunizacji. W Kijowie w 1918 roku Manuilski reprezentował interesy bolszewickiej Rosji, a nawet zachęcał do antyhetmańskiego powstania Wołodymyra Wynnyczenkę. Głęboko symbolicznym byłoby wzniesienie w tym miejscu pomnika jego politycznego przeciwnika — Hetmana Skoropadskiego. Pokazałoby to, czyj projekt polityczny okazał się bardziej żywotny i kto zwyciężył w długoterminowej perspektywie…
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SKRYNCZENKO
Schodami kariery wojskowej Dzieciństwo Pawła mijało w malowniczym Trościańcu, na Połtawszczyźnie, w majątku dziadka Iwana Mychajłowycza, który doskonale władał ukraińskim, zapraszał do siebie kobzarzy, opowiadał wnukom o sławnych czasach ukraińskiej przeszłości. Zapewne opowieści dziadka i szlacheckie tradycje rodu, wśród których najznakomitszym był hetman Iwan Skoropadski, wpłynęły na decyzję Pawła, by pójść w stronę spraw wojskowych.
Prosto z Korpusu Paziów korneta
Skoropadski został wypuszczony w 1893 roku do lejbgwardii pułku kawalerogardów, gdzie spotkał porucznika Carla Gustava Mannerheima, Fina szwedzkiego pochodzenia, który otrzymał długo wyczekiwaną błyszczącą mundurową po służbie w pułku dragonów. Zarówno Pawło Skoropadski, jak i baron Mannerheim wywodzili się ze szlacheckich rodów, które były znane w historii swoich krajów — Ukrainy i Finlandii.
Z czasem drogi życiowe Ukraińca Pawła Skoropadskiego i Fina Carla Mannerheima rozeszły się. Ale przez całe życie zachowali swoje przyjacielskie stosunki i korespondencję.
Kariera wojskowa Pawła Skoropadskiego zaczynała się dość pomyślnie. Z frontu wojny rosyjsko-japońskiej powrócił jako rotmistrz, kawaler złotej broni św. Jerzego i licznych orderów, otrzymał pagony pułkownika, a w czasie I wojny światowej zdobył stopień generała-lejtnanta, order św. Jerzego IV klasy oraz sławę doświadczonego wojskowego. Temu sprzyjały jego osobiste cechy — rycerski charakter, rzadka wytrwałość w osiąganiu swojego celu.
Jednak rewolucja lutowa 1917 roku i abdykacja cara Mikołaja II z tronu postawiła generała Skoropadskiego przed wyborem dalszego losu. Jednocześnie następowała ewolucja jego poglądów politycznych w stronę ukraińskości.
Tymczasem w Kijowie zawrzało życie polityczne Ukrainy, rozbłysła gwiazda Mychajła Serhijowycza Hruszewskiego, który został przewodniczącym Centralnej Rady. Ale bardzo szybko okazało się, że Centralnej Radzie dotkliwie brakuje kierownictwa. Traciła ona swój czas na niekończące się spory, nie rozwiązywała aktualnych problemów społecznych, w szczególności palącej kwestii redystrybucji ziemi. Ukrainę pochłonęły anarchia i bezwład.
“Rada sprawia przygnębiające wrażenie rozgardiaszu, niepiśmienności, słabości…” — notuje w swoim dzienniku profesor Wołodymyr Wernadski.
Szczególnie szkodliwy był stosunek tych działaczy do wojskowych. Generał Skoropadski oddał do dyspozycji Centralnej Rady ukrainizowany korpus złożony z 40 tys. żołnierzy, świetnie zdyscyplinowanych i wyposażonych. Ale jego gest został odrzucony z dwóch powodów: ideolodzy Centralnej Rady dowodzili, że rewolucja usuwała potrzebę regularnej armii, po drugie, twierdzili, że nie można ufać bogatemu ziemianinowi Skoropadskiemu. Zapewne władał nimi paniczny strach przed widmem “ukraińskiego Napoleona”. Świadectwo tych ukrytych nastrojów pozostawił Dmytro Doroszenko, twierdząc, że Centralna Rada bała się ukraińskiej armii nie mniej niż bolszewików.
Tymczasem na Ukrainę nadciągali z Rosji bolszewiccy najeźdźcy…
Droga do buławy hetmańskiej Sytuacja radykalnie zmieniła się po tym, jak Centralna Rada podpisała 9 lutego 1918 roku układ pokojowy w Brześciu, i na Ukrainę jako sojusznicy wkroczyły wojska niemieckie i austro-węgierskie. Z ich pomocą udało się wygnać czerwonych Rosjan oraz własnych bolszewików. Ale warunki podyktowane przez sojuszników były dość uciążliwe. Zgodnie z traktatem brzeskim Ukraina miała do 31 lipca 1918 r. dostarczyć do Niemiec i Austro-Węgier 60 mln pudów zboża, 2750 tys. pudów mięsa oraz inną produkcję rolną i surowce przemysłowe.
Jednak Niemcy i Austriacy nie zadowolili się rolą najemników, a prowadzili własną politykę w celu pozyskania żywności i surowców. Szybko przekonali się o niezdolności kierownictwa ukraińskiego rządu do zaprowadzenia porządku i spokoju w kraju własnymi siłami. Niemieckie dowództwo wojskowe, w szczególności generał Groener, nalegało na zmianę rządu.
Poza uwagą generała Groenera nie mogła pozostać działalność nowo utworzonej organizacji o kierunku konserwatywno-liberalnym — Ukraińskiej Hromady Ludowej oraz jej lidera Pawła Skoropadskiego. Miał on bowiem dwie niezaprzeczalne zalety — był bojowym generałem i potomkiem ukraińskiego rodu hetmańskiego. Jego przynależność do wielkich ziemian była gwarancją prowadzenia przez przyszły rząd niesocjalistycznej polityki rolnej, gdyż był on pożądany przez wpływową i posiadającą część społeczeństwa, która miała co tracić w wyniku eksperymentów społecznych Centralnej Rady.
29 kwietnia, około godziny 11-ej, w kijowskim cyrku Petra Krutykowa “Hippo Palace” rozpoczął pracę Kongres Rolników. Wiodącą rolę odgrywało na nim kierownictwo Związku Właścicieli Ziemskich, które wzięło na siebie realizację scenariusza, którego kulminacją miało stać się ogłoszenie Pawła Skoropadskiego hetmanem Ukrainy. Taki scenariusz został dynamicznie zrealizowany przez prezydium kongresu. Wydarzenia rozwijały się tak szybko, że krytyka Centralnej Rady wkrótce zmieniła się w natarczywe żądania “silnej władzy”, “dyktatora” i, wreszcie, skandowanie “Hetmana potrzeba!”
30 kwietnia 1918 roku opublikowano dwa fundamentalne dokumenty władzy hetmańskiej: “Gramotę do całego narodu ukraińskiego” i “Ustawy o tymczasowym ustroju Ukrainy”. Gramotą Pawło Skoropadski ogłosił się Hetmanem całej Ukrainy. Wyjaśniał, że do takiego kroku zmusiła go groźba nowej katastrofy Ukrainy i kategoryczne żądania mas pracujących ludności, by “niezwłocznie zbudować taką Władzę Państwową, która zdolna byłaby zapewnić ludności spokój, prawo i możliwość twórczej pracy”. Do “Gramoty” dołączono “Ustawy o tymczasowym ustroju państwowym Ukrainy”. Pierwszą ustawą “O Władzy Hetmańskiej” ogłaszano wyłączność władzy hetmana Ukrainy w granicach całego Państwa Ukraińskiego. “Gramota” hetmana oraz “Ustawy o tymczasowym ustroju państwowym Ukrainy” stały się konstytucyjną podstawą Państwa Ukraińskiego.
Osobiście hetman bronił prymatu zasady własności prywatnej zarówno w przemyśle, jak i w rolnictwie, w szczególności rozpoczął przygotowania do sprawiedliwej reformy rolnej. Jej celem było stworzenie silnej warstwy drobnych i średnich właścicieli ziemskich. W dziedzinie przemysłu tworzono sprzyjającą atmosferę dla prywatnej inicjatywy, co momentalnie spowodowało ożywienie życia gospodarczego. Ogólnie rzecz biorąc, sytuacja ekonomiczna państwa była w tamtym czasie zadziwiająco silna, budżet państwowy po raz pierwszy stał się dodatni, a Dyrektoriatowi hetman pozostawił pełny skarbiec państwowy.
Ustanawiano silne relacje z państwami neutralnymi, a także z krajami, które powstały na terenach byłego Imperium Rosyjskiego. Wysiłkami młodej ukraińskiej dyplomacji nawiązano stosunki z Niemcami i Austro-Węgrami, krajami Skandynawii, Bałtyku i Zakaukazia, Hiszpanią, Portugalią, Holandią, Finlandią, Polską i in.
Ale największe osiągnięcia Państwo Hetmańskie Ukrainy w 1918 roku odniosło w sferach życia wewnętrznego, które Skoropadski uważał za czysto narodowe. Były to, odpowiednio, budownictwo kulturalne i organizacja cerkwi. Jako głowa suwerennego państwa, hetman uważał za nieob-
O czym przypomina nam święto Niepodległości naszego państwa? Chyba o ciężkiej i długiej drodze, którą szedł nasz naród do tego sławnego wydarzenia, oraz o tych, którzy byli u źródeł ukraińskiego państwowotwórstwa. A wśród nich czołowe miejsce zajmuje Pawło Skoropadski, Hetman Ukrainy z 1918 roku, który przyczynił się do formowania ukraińskiego państwa. Jednak Hetmanowi Skoropadskiemu nie poszczęściło się, gdyż na siedmiu i pół miesiącach istnienia jego Hetmanatu skupiono niszczycielską krytykę, sarkazm oraz ironię jego przeciwników, wśród których nie brakowało ludzi z pisarskim lub publicystycznym talentem. Wspomnijmy chociażby utwory Wynnyczenki. Jednak ogólny stan Ukrainy podczas rządów Pawła Skoropadskiego większość bezstronnych obserwatorów oceniała jako błyskotliwy. Wśród krajów, które powstały na gruzach Imperium Rosyjskiego, była ona jedyną, która zdołała zapewnić spokój i ład, stałą gospodarkę oraz finanse. Na arenie międzynarodowej Państwo Ukraińskie zdobyło szerokie uznanie, ale największe osiągnięcia odniosło w sferach budownictwa kulturalnego. Jako głowa suwerennego państwa, hetman uważał za konieczne posiadanie na Ukrainie narodowej akademii nauk oraz uniwersytetów, bibliotek, teatrów, całej sieci ukraińskich szkół. Gestem wdzięczności za włożone w budowę państwa wysiłki mogłoby stać się wzniesienie w Kijowie pomnika Pawłowi Skoropadskiemu.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Tak, właśnie drugim, albo Ukraińskim Athosem nazywają Skit Maniawski Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, czyli kompleks klasztorny, który znajduje się na Iwano-Frankowszczyźnie — znany niemal na cały świat ośrodek duchowości, kultury i sztuki, dokąd zewsząd przyjeżdżają ludzie, aby skłonić głowy w modlitwie. O co? Ukraińcy przez wieki wymodlili wolę, wolność, pokój, prawdę, prosili o zdrowie, zgodę, mądrość. Niezmiennymi te wartości pozostały i dziś. Notatka historyczna. Pierwsze wzmianki o założeniu klasztoru w Maniawie sięgają końca XIII wieku i są związane z mnichami Joannicjuszem i Pachomiuszem. Kiedy mongolscy Tatarzy zniszczyli monaster Kijowsko-Pieczerski, ci dwaj mnisi przybyli w Karpaty, gdzie założyli klasztor. Bywał tu Zachar Berkut. Tutaj do starców przychodził także książę Danyło Halicki — po pocieszenie i błogosławieństwo. Kilka wieków później Tatarzy napadli i spustoszyli także ten klasztor. Dowiedziawszy się o tych pobłogosławionych przez Boga miejscach, w 1608 roku przybył tu mnich-schimnik, surowy asceta z góry Athos Hiob (Iwan) Kniahynycki (ze sławnego rodu, z Tyśmienicy), jeden z niewielu afonitów, który powrócił na Ruś, aby pomnażać ideały w duchu nieskalanego życia i ascezy w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej oraz innych klasztorach. Już na początku XVII wieku skit, który posiadał status stauropigialny (samodzielny), pozostając pod jurysdykcją tylko patriarchy konstantynopolitańskiego, podporządkowywał sobie 556 innych klasztorów Galicji, Bukowiny i Mołdawii. W 1785 roku został zamknięty przez rząd austriacki. Właśnie w Skicie pochowano hetmana Iwana Wyhowskiego. Jako oryginalny eksponat w skicie pozostała płyta nagrobna, pod którą pochowano pierwszych dwóch ihumenów: Hioba i Teodozjusza. W maju 1998 roku otwarto Maniawski Monaster Podwyższenia Krzyża Świętego UCP KP (obecnie — PCU). Boże, daj nam jedność, pokój i spokój. Zatem właśnie w Dzień Niepodległości naszego państwa do tej świętości wraz z pielgrzymami z różnych zakątków Ukrainy zawitaliśmy i my, proświcianie-bukowińczycy: przewodniczący oddziału obwodowego Ostap Sawczuk, sekretarz odpowiedzialny Marija Pełech oraz inni, — na Wielką Modlitwę za Ukrainę. Dorośli i dzieci, w podeszłym wieku i młodzi, nauczyciele i robotnicy, lekarze i biznesmeni byli równi we wspólnych dążeniach — pokoju w domu i na Ukrainie, losu i spokoju — w rodzinach i w kraju, miłości — w rodzinach i pośród nas. A Miłość to Bóg, którego duch był obecny obok przez cały ten dzień, najważniejszy dla Ukrainy i tak niezapomniany dla każdego z nas. Tajemnica modlitwy z pewnością jest wartościowa bez patosu. — Cerkiew — to przejaw miłości człowieka do Boga… Cerkiew zawsze prowadzi ludzi do pełni miłości oraz do jedności z Bogiem — podkreślali księża. — Ale jak można prowadzić ludzi do jedności, kiedy sami tego nie pragniemy, kiedy sami jesteśmy podzieleni?.. Niepodległą Ukrainę, jak i Niepodległą Cerkiew, możemy zbudować tylko z Bożą pomocą i wspólną modlitwą, którą w trudnym czasie wojny na Wschodzie Ukrainy, kiedy już tysiące śmierci nie zatrzymują wroga, trzeba powtarzać kilka razy dziennie… „Ojcze nasz! Modlimy się do Ciebie o pokój i spokój dla naszej wielkiej rodziny, za nasze wojsko, za wszystkich prawosławnych! Daj nam, Boże, żyć w miłości do bliźniego. Królu Niebieski! Wierzę w naszą jedność, bo to wielka siła Twoja. Wierzę w siłę ducha naszego, bo to Cud Tworzenia Twojego. Panie! Pobłogosław Ukrainę i wszystkie rodziny nasze. Chroń od wrogów widzialnych i niewidzialnych, którzy chcą nas zniewolić. Daj nam, Boże, żyć wolnym życiem, daj lepszy los naszemu narodowi. Daj nam jedność, pokój i spokój…” Daj nam jedność, pokój i spokój — powtarzaliśmy i my, kto na głos, kto szeptem, a kto w myślach… Kto ze łzami w oczach, kto z nisko opuszczoną głową, a kto — zaciskając zęby… Nikt nie był obojętny, bo to obecnie najgorsza wada, która niszczy i prowadzi donikąd. Błogosławiony kamieniu, ulecz ciało i dusze niemocnych… A wiara w Pana oraz nadzieja, że nasza modlitwa zostanie wysłuchana tam, w Niebiosach, poprowadziła nas do jeszcze jednego świętego miejsca — do Błogosławionego kamienia (w odległości 800 metrów od skitu), który ukrył się, niczym schimnik, w karpackim międzygórzu pierwotnej dzikiej przyrody, pośród smukłych świerków i pradawnych dębów. Notatka historyczna. Jeszcze w II połowie XII wieku rozpoczął swoją Bogu miłą historię Skit Maniawski. Mnisi monasteru Kijowsko-Pieczerskiego udali się w kierunku Karpat, szukając cudotwórczej wody, która powinna być podobna do wody Kijowsko-Pieczerskiej. Zatrzymali się przy kamieniu jaskini ze źródłem. Tą wodą i ziołami leczyli chorych. Bo źródło — jest uzdrawiające, ma takie same właściwości, jak wody z Lourdes (miasteczko we Francji, gdzie w górze Massabielle bije cudotwórcze źródło, dokąd jeżdżą miliony chorych i zdrowych prawosławnych, katolików, muzułmanów, a nawet ateistów, aby napić się jego życiodajnej wody). Właśnie w miejscu, które zwie się „Błogosławiony kamień”, w 1281 roku osiedlili się mnisi i założyli Monaster Podwyższenia Krzyża Świętego… Droga jest stroma, stromo pod górę pośród jarów i bezdroży iść ciężko. Niektórych zaczęła boleć głowa, komuś ciężko postawić nogę… Ale i tutaj ratuje nas modlitwa i, oczywiście, Błogosławiony kamień. Tulimy się do niego, nogi zanurzamy w wodzie rzeczki, z modlitwą prosimy o uzdrowienie dla siebie i Ukrainy. W górskim powietrzu ból jakby się rozpuszcza. Liturgia pod kamieniem — to coś nadzwyczajnego, święty dreszcz znów ogarnia nas. Nabieramy wody do buteleczek — po kilka kropel, bo przez wieki ludzie wybrali ją na swoje wyzdrowienie. Lekki chłód pozostaje w wąwozie, a my z odnowioną energią i Bożą łaską ruszamy dalej… W autobusie, jak i w drodze do Maniawy, — już taka zwyczajna, ale nie mniej wytrwała modlitwa. My znów w oczekiwaniu na jeszcze jedną świętość. Królu niebieski! Przemień nasze dusze, cerkiew i Ukrainę. Wieś Uhorniki. Mówią, że właśnie tutaj rozpoczęli życie monastyczne Hiob Poczajowski i Hiob Maniawski. Ale odwieczni wrogowie i tutaj „postarali się”, aby nas oddalić od duchowości — niszczyli świętości, lecz nie zniszczyli ducha. W pierwotnym wyglądzie pozostała brama do świętych miejsc. W 2003 roku otwarto pierwszą cerkiew Przemienienia Pańskiego (przeniesioną i odbudowaną ze wsi Tiudiw w rejonie kosowskim, stała od 1856 roku). W 2007 — drugą: Wprowadzenia do Świątyni Przenajświętszej Dziewicy Marii (z 1827 roku, przeniesioną ze wsi Dełewa w rejonie tłumackim). Tutaj planuje się stworzyć muzeum architektury sakralnej, gdzie zostanie umieszczonych wiele starych, wymodlonych świątyń, przewiezionych z innych rejonów obwodu iwanofrankowskiego. Obecnie klasztor jest czynny. Jak opowiada o. Mykoła, nasz przewodnik-organizator, mnisi prowadzą prawdziwe życie monastyczne, modląc się trzy razy dziennie, niezależnie od jakichkolwiek okoliczności. Dołączamy do modlitwy i my. Pradawność czuć w architekturze i dziwnych dźwiękach. Jakby dzwony. Zbliżając się do zbiornika Dzwyniocha, napełnionego wodą, która płynie z cudotwórczego źródła, słyszysz je silniej… — Nazwa pochodzi od słowa dzwony — mówi pani Ołena z Otyni. — Tutaj woda ma 2-3 stopnie latem i zimą. Uzdrawiająca. Bywało, że niektórych na rękach przynoszono, a po kąpieli — o własnych nogach chory wychodził. Przebierając się, idziemy do wody: rzeczywiście, lodowata.
Nie zastanawiając się, tylko modląc, zanurzamy się jeszcze, jeszcze i jeszcze raz! Emocje biorą górę. A w uszach — co byście pomyśleli? Dzwony! Mówią, że ta woda zmywa smutki. Najważniejsze, by wierzyć, że źródło jest pomocne. A my wierzymy, inaczej nie zaryzykowalibyśmy spoceni od upału — lodowatej kąpieli. Tak jak i słowom namiestnika monasteru Przemienienia Pańskiego Prawosławnego Kościoła Ukrainy, archimandryty Ołeksija: „Ukraina ma wiele świętości. Ławrę Peczerską nazywamy ukraińskim Jeruzalem, Poczajowską — ukraińskim Nazaretem, jako miejsce spoczynku Matki Bożej, monaster Maniawski — ukraińskim Afonem. Daj Boże, aby na tym Uhornyckim wzgórzu zajaśniała wielka łaska, aby nazwać go ukraińskim Taborem (miejscem objawienia boskiej wielkości i chwały Chrystusa), gdzie będzie przemieniać się każda ukraińska dusza”. A z nami i nasz Kościół Lokalny, i Ukraina — niepodległa, soborna, prawosławna, promienna. P.S. Grupa pielgrzymów, zmęczona, ale szczęśliwa, napełniona Bożą łaską, wracając do domu, wyraża szczerą wdzięczność organizatorom tej pielgrzymkowo-poznawczej podróży arcybiskupowi czerniowieckiemu i chocimskiemu, wysokoprzewielebnemu władyce Hermanowi oraz ks. Mykole Ostapowyczowi. Niech Pan obdarzy was wszelkimi ziemskimi dobrodziejstwami! Część Ukraińców w najważniejszy dla państwa Dzień Niepodległości zrezygnowała ze świeckich uciech, zamiast tego poświęciła swój czas modlitwie oraz duchowemu oświeceniu i poznawaniu naszych świętości — Skitu Maniawskiego oraz monasteru Uhornyckiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Kolejne posiedzenie art-laboratorium „Ukraińska Chata — talentami bogata”, poświęcone Dniu Niepodległości Ukrainy, odbyło się 22 sierpnia 2019 roku w przepełnionej świetlicy działu sztuki Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Olesia Honczara. Ponad 70 miłośników ukraińskiej sztuki, przedstawicieli rejonów kachowskiego, oleszkowskiego, hołoprystańskiego, biłozerskiego, nowoworoncowskiego oraz miasta Chersoń z niemałym pietyzmem zapoznało się z wystawą obrazów tegorocznego sierpniowego jubilata, członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, malarza Iwana Belicza, który podzielił się wspomnieniami o minionych czasach, o pięknie rodzinnego kraju, które inspiruje go do tworzenia wspaniałych płócien malarskich. Iwan Wasylowycz, choć pochodzi z Połtawszczyzny, to ze swoich 80 lat życia prawie 60 poświęcił krajobrazom stepowej Chersońszczyzny. Jego pejzaże oczarowują i pomagają w codziennych sprawach uchwycić chwilę Piękna. Nie mniej interesującymi okazały się prezentacje książek młodych poetek Kateryny Marczuk „Ojcowska ścieżka” oraz Alony Mowczan „W niewoli zielonych oczu”. Obecni mieli radość nie tylko usłyszeć poezje w autorskiej deklamacji, ale i zapoznać się z nowymi piosenkami w wykonaniu młodych kompozytorów Antoniny Potużniej oraz Wiktora Rewenki. Także obecni mieli możliwość zanurzyć się w świat piosenkowych odkryć lidera legendarnego zespołu rockowego „Kryhołam”, autora-wykonawcy Wołodymyra Demczenki oraz nastroić swoje serca na pozytywny ton po wysłuchaniu ukraińskich piosenek estradowych w wykonaniu Ludowego zespołu pieśni ludowej „Czerwona kalina” (kier. Hanna Hura) oraz duetu wokalnego „Struny duszy” (kier. Ludmyła Kurczenko) obwodowego Pałacu Kultury. Zadusze i patriotyczne ukraińskie piosenki estradowe w wykonaniu laureata ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwana Burłaki oraz solistki Ludowego zespołu pieśni ludowej „Weletnianoczka” Weleteńskiego Sielskiego Domu Kultury rejonu biłozerskiego Switłany Miszynej sprzyjały odkryciu duchowego potencjału uczestników posiedzenia art-laboratorium „Ukraińska Chata — talentami bogata”, co dodało energii jednoczeniu pokoleń w jedną rodzinę patriotów podczas występów przy wolnym mikrofonie. Patriarchowie ukraińskiej liryki obywatelskiej Anatolij Dunajew, Wałentyna Łypenko-Wynnyk, Iwan Nemczenko oraz Wołodymyr Nazarenko podzielili się swoimi patriotycznymi utworami ze słuchaczami. Były występy młodych literatów Dmytra Płotnikowa oraz Ołeha Tymkowa, i młodych działaczy społecznych Alony Zelinskiej oraz Iwana Reuckiego, który, nawiasem mówiąc, w zeszłym roku jako weteran ATO był uczestnikiem defilady wojskowej w Kijowie. Podzielili się swoimi literackimi odkryciami poeci Rajisa Połtaweć, Lubow Bodnar, Nadija Ratuszko i inni. Tradycyjnie wszystkich miłośników ukraińskiej sztuki poczęstowała swoimi smakołykami gospodyni Ukraińskiej Chaty Oksana Ołeksiuk, a kierownik działu sztuki obwodowej biblioteki Tetiana Krasnołucka zaprezentowała nową unikalną tematyczną wystawę książkową o ukraińskim stroju obok strefy fotograficznej oraz obrazów 3D.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła LENDA, wieś Wasyliwka-na-Dnipri, Siczesławszczyzna
O istnieniu “Siczesława” słyszałam, jednak po raz pierwszy wzięłam go do rąk dopiero w 2013 roku, kiedy trafił do wiejskiej biblioteki. Był to 32. numer. Z jakiegoś powodu zaczęłam go czytać od ostatniej strony. Z pożegnalnego odezwania się pani Łesi do czytelników dowiedziałam się, że to ostatni numer, ponieważ jej ukochane dziecko — jeden z trzech najlepszych czasopism Ukrainy — Stepowyczce odbierano.
Uważnie przeczytałam każdy wiersz tego oświeceniowego, ciekawego, prawdziwie międzynarodowego czasopisma, z wykwintnym smakiem przez artystę Alijewa-Kowykę opracowanego. Zawierał on również wykaz wszystkich publikacji z ośmiu lat, co świadczyło o niemałej wartości czasopisma. Mojemu oburzeniu nie było granic. Jak takie coś mogło się stać? Taka wdzięczność dla Stepowyczki i jej zespołu za pionierską pracę? Przecież to był jej prawdziwy czyn obywatelski, za to należało ją odznaczyć orderem! Czyż nie tak? Gdyby od czasu zamknięcia czasopisma nie minął cały rok, prawdopodobnie, tak jak zrobił to swego czasu Wasyl Biłous, wysłałabym telegram: “Hańba Zarządowi Narodowego Związku Pisarzy! Sława Łesi Stepowyczce!”
Później mogłam przeczytać niemal wszystkie wydania “Siczesława”, za co jestem wdzięczna bibliotekarce Nadiji Dowhasz, która przywiozła mi je z biblioteki rejonowej, i za każdym razem w duchu dziękowałam twórcom czasopisma.
... W Wasyliwce do spotkania z naszą wybitną współczesną przygotowywano się. Bibliotekarka N. Dowhasz, pracownicy klubu W. Hłamazda, M. Nowikowa i A. Ponomariowa przygotowały wystawę książek z jej publikacjami oraz wystawę prac naszych utalentowanych rodaków: malowane i wyszywane obrazy, haft wstążkowy, autorskie lalki itp. Na gościa czekało wyświetlone na ekranie zdjęcie pięknej kobiety z ogromnym bukietem białych kwiatów — samej Łesi.
I oto przy dźwiękach melodii do pieśni “Wieś wieczerza” do słów szanowanego przez nią naszego rodaka, znanego poety i obrońcy praw człowieka, cierpiętnika za Ukrainę Iwana Sokulskiego do sali Domu Kultury nie weszła, a wichrem wleciała osobiście legenda. Rozpalona i świeża, jakby nie miała dzisiaj już kilku spotkań z publicznością, które wymagały niemałego wybuchu energii emocjonalnej. Przeprosiła za spóźnienie — zabłądzili i trafili nie do tej Wasyliwki.
Gość fascynująco opowiadała o swoim losie, działalności twórczej i społecznej, emocjonalnie i artystycznie czytała własne wiersze, hojnie obdarzając nas swoją miłością do Ukrainy, zachwycała rozumem, erudycją i wielowymiarowością talentu. Na koniec obdarowała obecnych przepięknym, opracowanym przez znanych petrykiwskich artystów zbiorem “Zaczarowany świat”, wiersze i opowiadania z którego odkrywają jasną duszę autorki.
Wieść o tym, że do Wasyliwki przyjeżdża Stepowyczka, niemało nas ucieszyła. To okazja, by podziękować tej niestrudzonej pracownicy za wszystko, co robi dla Ukrainy, za wspaniałe wiersze i utwory prozatorskie, za “Szewczenkianę Naddnieprza”, za ulubione opowiadanie “Święto słodkiej łobody”, którego trzy razy słuchałam przez radio i za każdym razem — jakby po raz pierwszy. Lecz szczególnie chciałam powiedzieć słowo wdzięczności za czasopismo “Siczesław” (2004—2012), które założyła i redagowała, jednocząc dniepropetrowską elitę artystyczną, która pracowała dla czasopisma “za dziękuję”. Zarząd związku przydzielał tylko papier, a gdzie już znajdowała tych sponsorów Stepowyczka, to tylko jej wiadomo. Przy tym każdą własną zarobioną kopiejkę wkładała w czasopismo. I tak przez osiem lat.
Bohdan MELNYCZUK, członek rady Czerniowieckiego Oddziału Obwodowego WUT “Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Po wiejskiej szkole początkowej Kornyło Ostapowycz Łastiwka kontynuował edukację w gimnazjach w Czerniowcach i Kicmaniu. W tym ostatnim wielki wpływ miał na niego pedagog z Pokucia Mykoła Rawluk, o którym później pisał: “Przede wszystkim ten profesor nauczył mnie rozumieć Szewczenkę”, a o kierowanym przez profesora kółku literacko-naukowym zaznaczał, że to ono “najbardziej przyczyniło się do naszego narodowego wychowania”.
1915 roku Kornyło Łastiwka zapisał się na wydział teologiczny Uniwersytetu Czerniowieckiego, a po przerwie studiował filologię na wydziale filozoficznym, który ukończył w 1930 roku. Po wyświęceniu na księdza otrzymał parafię we wsi Ispas pod Wyżnicą, a następnie — w Kimpolungu (Bukowina Północna).
Brał czynny udział w ukraińskim ruchu narodowym. Jako przedstawiciel studentów wchodził w skład Ukraińskiej Rady Narodowej we Lwowie. Jeden z wydawców czasopisma “Promiń” (1921—1923). Współpracownik wydawnictw “Czas”, “Samostijna dumka”, “Samostijnist”.
Był więziony przez władze rosyjskie w 1916 roku, prześladowany przez rumuńsko-bojarskich okupantów. Aby uniknąć bolszewickiego aresztowania, w 1940 roku wyjechał do Wiednia, gdzie przeżył 34 lata, tam też został pochowany.
Pisać K. Łastiwka zaczął w drugiej klasie gimnazjum czerniowieckiego pod wpływem Dmytra Zahula. Największy ilościowo dorobek prozatorski K. Łastiwki to: bajki, opowiadania z historii Ukrainy i współczesnego mu życia (arcydzieło — przedwojenna “Jałaszowa jałówka”). W Wiedniu pisarz stworzył powieści.
Tłumaczenie maszynowe
Tradycyjnie, począwszy od 2000 roku, Zjednoczenie Dzielnicy Halickiej m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki organizuje krajoznawczo-oświatowe wyprawy po miejscach historyczno-kulturowych Ukrainy. Proświcianie odwiedzili w tym czasie Czernihów, Baturyn, Kaczanówkę, Konotop, Połtawę, gdzie zapoznali się z wybitnymi zabytkami historycznymi i kulturowymi tych miejsc, uczcili pamięć bohaterów spod Krut, odwiedzili narodowy rezerwat historyczno-archeologiczny „Kamienna Mogiła” oraz wiele innych miast w obwodach centralnych i wschodnich naszego państwa. Olga MANIUK, zastępca przewodniczącego Zjednoczenia Dzielnicy Halickiej m. Lwowa OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Niedawno odbyła się kolejna tegoroczna wycieczka krajoznawcza do miejsc naszej historycznej przeszłości — do kronikarskiego miasta Plisnesk, które znajduje się w pobliżu wsi Podhorce w rejonie brodzkim obwodu lwowskiego. Dawnoruskie miasto Plisnesk powstało na ruinach słowiańskiego grodziska z IX-X w., zniszczonego w czasach wyprawy księcia Włodzimierza Światosławowicza na Chorwatów w 992 r. Obok Halicza i Stilska Plisnesk był jednym z największych ufortyfikowanych ośrodków Wielkiej Chorwacji. Plisnesk jest wspominany dwukrotnie w Powieści minionych lat oraz w „Słowie o wyprawie Igora”. Pierwsza wzmianka z 1188 roku informuje o tym, że książę Roman Mścisławowicz (ojciec króla Daniela) wysłał do Plisneska wojsko, aby wygnać stamtąd halickich bojarów. W Kronice halicko-wołyńskiej pod rokiem 1233 mówi się o tym, że książę Daniel w kwietniu 1233 roku zdobył Plisnesk i wygnał stamtąd bojarów Jarbuzowiczów. W „Słowie o wyprawie Igora” we fragmencie o śnie kijowskiego księcia Światosława napisano: „Całą noc od wieczora diabelskie wrony krakały koło Plisneska na Obołoniu, gdzie była dąbrowa Kisań, i niosły się do Siniego morza”. Badania naukowe potwierdzają, że starożytny Plisnesk istniał długi czas — od VIII do XIII w., był ważnym punktem strategicznym, przygraniczną twierdzą Księstwa Halickiego (jak Brody — Księstwa Wołyńskiego). Starożytny Plisnesk składał się z „wysokiego” i „niskiego” miasta o powierzchni ufortyfikowanego osiedla (pod koniec X w.) około 450 ha (według twierdzeń badaczy) i był jednym z największych grodzisk Rusi Kijowskiej. Czołowy specjalista ds. problemów budownictwa obronnego epoki Rusi Kijowskiej, który prowadził wykopaliska archeologiczne w Plisnesku, O. P. Rappoport w 1965 roku pisał, że system obronny Plisneska „...nie ma sobie równych pod względem złożoności i potęgi..., pod względem liczby linii obronnych przewyższa wszystkie znane zabytki epoki średniowiecza”. W 1241 roku wojsko chana Batu zniszczyło Brody, Plisnesk i mnóstwo innych miast i wsi Rusi Halicko-Wołyńskiej. Jako ufortyfikowane osiedle Plisnesk nie został już odbudowany. Na terenie kompleksu znajduje się Podhorecki (od dawna nazywany Plisneskim) klasztor zakonu świętego Bazylego Wielkiego. Podczas wykopalisk cerkwi i budynków klasztornych, które trwają tutaj od 2007 roku, odnotowano szczątki 6-8 świątyń. Według ludowej legendy klasztorną siedzibę w 1180 roku założyła księżniczka Helena — córka bełskiego księcia Wsiewołoda, o czym świadczy napis na marmurowej tablicy we wnętrzu świątyni. Księżniczka Helena, według ludowego podania, bohatersko zginęła podczas napadu wrogów na Plisnesk. Pamięć o niej przechowuje uroczysko „Olenin park”. Drewniane świątynie na terenie Plisneska zniszczył wielki pożar w 1728 roku. Murowana świątynia św. Onufrego (Zwiastowania), która zachwyca swoją wykwintnością i jednocześnie prostotą, jest wybitnym zabytkiem architektury barokowej szkoły halickiej. Obecny wygląd zyskała w latach 1726-1790. Ozdobą cerkwi jest barokowy ołtarz, w którym udanie połączono cechy ołtarza katolickiego i prawosławnego ikonostasu. Takich przykładów na Ukrainie znanych jest bardzo niewiele. Perłą klasztoru jest Plisneska (Podhorecka) cudowna ikona Matki Bożej — Hodegetrii, napisana w latach 30. XVII w. Z kroniki klasztornej wiadomo, że od kwietnia do września 1692 roku ikona płakała, świece przy niej same się zapalały, ludzie uzdrawiali się z nieuleczalnych chorób. W 1754 roku papież Benedykt XIV koronował ikonę jako cudowną. Tymi skarbami narodowymi, które znajdują się w Podhoreckim (Plisneskim) klasztorze bazylianów Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny, opiekuje się przełożony świątyni ihumen Wiktor. Ojciec Wiktor z wielkim pietyzmem odnosi się do istniejących świętości. Z uwagą odniósł się również do prośwician, interesował się, czym obecnie zajmuje się „Proświta”. Szczere podziękowania dla niego za to. Smutne i przygnębiające wrażenie pozostało u prośwician po odwiedzinach zespołu architektonicznego w Podhorcach z XVII-XVIII w., który wchodzi w skład popularnego szlaku turystycznego „Złota podkowa Lwowszczyzny”. Tutaj z powodu braku ogrzewania i światła nie ma warunków do przechowywania eksponatów, są one tymczasowo przechowywane w innych muzeach. Mimo entuzjazmu, pełnej poświęcenia pracy pracowników zamku, zespół podhorecki wymaga państwowego wsparcia finansowego i inwestycji. Proświcianie Lwowa szczycą się skarbami narodowymi Lwowszczyzny i zapraszają wszystkich do odwiedzenia miejsc naszej sławnej historii i kultury.
Tłumaczenie maszynowe
Pod koniec wiosny tablica pamiątkowa ku czci mało znanej ukraińskiej pisarki Sydonii Nykorowycz (1888–1957), dzieło rzeźbiarza Wołodymyra Rymara, ozdobiła fasadę ogólnokształcącej szkoły we wsi Horoszowce na Zastawniańszczyźnie. Tym razem bohaterem artysty stał się inny współczesny pisarki, Kornyło Łastiwka (1893–1975), rodak z tej malowniczej bukowińskiej okolicy.
„Dwie drogi” i „Ziemia jęczy”. W ostatniej, według paryskiego recenzenta, odbiła się „tragiczna rzeczywistość bukowińskiej wsi w czasach kolektywizacji”.
K. Łastiwka tłumaczył z języka niemieckiego i rumuńskiego. Jego liczne studia etnograficzne drukowano w Czerniowcach, Kołomyi, Warszawie, Paryżu, Filadelfii, Buenos Aires.
Obraz życia i twórczości K. Łastiwki wyłonił się z jasnych uroczystości, które odbyły się w jego rodzinnej wsi w słoneczny majowy dzień, przy udziale licznej gromady horoszowian oraz wysłanników czerniowieckiej „Proświty”. Rozpoczęły się one uwerturą — poświęceniem dwóch znaków: wcześniej odsłoniętego pomnika Tarasa Szewczenki oraz świeżo urządzonej tablicy pamiątkowej ku czci Kornyła Łastiwki, którego dokonał ojciec Nazarij w asyście chóru cerkiewnego. Następnie uroczystość przeniosła się do jaskrawo udekorowanej, przystrojonej haftowanymi koszulami sali gimnastycznej szkoły, gdzie rozbrzmiewały opowieści, deklamacje i pieśni.
Gospodarz, dyrektor szkoły w Horoszowcach Illia Dmytrowycz Fusztej, wygłosił przemówienie. Mało słów, ale wymownych, powiedział przedsiębiorca Iwan Hryhorowycz Melnyczuk, który sfinansował wykonanie tablicy pamiątkowej. Urodził się w Czerniowcach, ale jego przodkowie spoczywają tutaj, więc jakżeby nie odwiedzać ich grobów, jakżeby nie pomagać żywym...
Przeplatając numery muzyczne, słowo o K. Łastiwce wygłaszali czerniowieccy proświtianie: przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ostap Sawczuk, pedagog Tamara Minczenko, naukowcy uniwersyteccy, nauczyciele, uczniowie.
Czuł się jak u siebie w domu zastępca przewodniczącego czerniowieckiego zrzeszenia „Proświta”, artysta ludowy,
Ukrainy Iwan Derda, co nie dziwi: urodził się w Horoszowcach, tu ukończył szkołę średnią, a dziś tu często bywa. Wzruszyła też w jego wykonaniu światowo znana „Marička” Stepana Sabadasza do słów Mychajła Tkacza oraz zupełnie „świeży” „Hymn wsi Horoszowce”, napisany we współpracy z poetą W. Waskanem:
Tu, na tej świętej ziemi,
Mojej ziemi — moje państwo,
Moja nadzieja, honor i chwała,
Mój rodzinny kraj — Horoszowce.
Tłumaczenie maszynowe
Ogłoszono nazwiska laureatów Międzynarodowej Nagrody im. Hryhorija Skoworody „Sad boskich pieśni” za 2019 rok. Znany poeta, tłumacz, dyplomata, kulturoznawca, nasz autor, lwowiak Wołodymyr Karaczyncew został uhonorowany Międzynarodową Nagrodą imienia Hryhorija Skoworody za książkę liryki filozoficznej „Widzialneniewidzialne”. Według definicji przewodniczącego Komitetu ds. przyznawania nagród, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Ukrainy, pisarza Wasyla Slapczuka, „książka przedstawia głębie bytu w całościowym obrazie świata w kontekście wieczności”. Bohdan SMOLIAK …To poszukiwania sensów i znaczeń w ich zakodowano-rozkodowanych, rozpoznawalnie nierozpoznanych (językowo i pozajęzykowo) tajnych rzeczywistościach (B. Czepurko). Tutaj jest głębszy poziom rzeczywistości; ogólnie potrzebujemy tego; i niekiedy sięgamy… (W. Pałynski). Wołodymyr Karaczyncew — mistrz wiersza wolnego, znany smakoszom poetyckiej prawdziwości w ukraińskiej poezji jeszcze od lat 80. ubiegłego wieku. Co prawda, takich koneserów obecnie niewielu; podobnie jak poetów z tamtych czasów. Dlatego jego pierwszy tomik poetycki — „Chromosomy” (Lwów: Centrum Europy, 2007. — 256 s.) — wydał mi się zmartwychwstańczym, wszak dodając do objawionego z wczesnych wyborów to, co dostępne tylko książce, pełno i potężnie reprezentował oryginalne autorskie światopogląd (niezmordowana intymizacja w parametrach chrześcijaństwa) i poetykę (przenikająca metaforyczno-symfoniczna i narodowo-archetypowa obrazowość; wyborne koło tematów, w których te jakości ujawniają się najlepiej). I co strona — gdzieś takie oto: ty czuła dotykamy się aurami chryzantemami chromosomów („jaśnieje”) bożonarodzeniowość nadchodzi i my zaczynamy ruch do światła idziemy idziemy i zatrzymujemy się przy murach raju przeczuwam niepowstrzymane milczenie traw („pieśń modlitewna księżyca na zaśnieżonej ziemi”) Wydawałoby się, „Chromosomy” — jedynopoetowa (jednym słowem) i jedynonasza (tak samo) książka, a on — jedyny jej poeta… Drugiej nie trzeba. Ale ona się zjawiła — „Widzialneniewidzialne” (odważne zrośnięcie antonimów jednego rdzenia w tytule). I czy nie pierwszym impulsem do jej stworzenia stała się pozorna niezauważalność, przezroczystość „Chromosomów” w procesie literackim: z wyjątkiem (Wiktor Pałynski i Bohdan Czepurko), było mało odzewów. Milczenie — jako prawdziwie głęboko chromosomowe widzenie… Czyż nie tego autor się domagał? Oczywiście, że tego… Zatem musiał, mówiąc prosto, jeszcze co nieco dopowiedzieć o widzialnym i niewidzialnym. A że mowa ta, jak się okazało, jest wieczna, ponieważ jedno i drugie istnieją i dualnie, i w najściślejszym połączeniu, zlutowaniu, — to uciekł się do nowego wysokotwórczego projektu. I wyszła książka niezwykle… poetyckiej poezji. Mimo jej szczerych filozoficzno-argumentacyjnych motywów. (Z tego względu autor jakby przypomina nam, czytelnikom, skuszonym literaturą i nie bardzo: umiłowanie mądrości powstało z obrazowego myślenia i mówienia, i dopiero późniejsi obskuranci od filozofii, włącznie z wybitnymi, sprowadzili ją do poziomu niższego niż obecnie codzienne „słońce świeci — życie daje”… Dlatego poezja, która potrafi z byle czego Nic zrobić Coś, nigdy nie była i nie stanie się konkurentką filozofii). Nieprzeciętność książki od razu przyciągnęła znanych praktyków poetyckiego i analitycznego słowa, przede wszystkim tychże Pałynskiego, Czepurkę. Napisali oni dla kręgu wtajemniczonych („Literaturna Ukrajina”, „Literaturna ukrajinśka hazeta”), a ja, kreśląc to, staram się go rozszerzyć… Międzynarodowa Nagroda imienia Hryhorija Skoworody „Sad boskich pieśni” istnieje od 2005 roku. Nagrodę założono przez szereg organizacji społecznych Łucka, Czernihowa, Kijowa przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN. Wśród laureatów tej zaszczytnej nagrody minionych lat — Ihor Kałyneć, Wasyl Hołoborodko, Iwan Dziuba, Pawło Wolwacz, Bohdan Zadura, Ihor Pawluk, Kost Moskałeć, Wiktor Neborak, Wiktor Pałynski, Wasyl Barka, Jurij Szewelow, Bohdan Bojczuk, Wira Wowk oraz inne wybitne osobistości. Członek Zarządu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor Pałynski o poezji W. Karaczyncewa: „Tutaj mamy twórczość poety z zasobnymi możliwościami kulturowymi i ważnym składem szlachetnie-mistycznego myślenia. Energotwórczego. Autora z głębokimi spontanicznymi odczuciami niepojętego... Doskonałe brzmienie ciszy Wołodymyra Karaczyncewa poezomagnesuje i przyciąga. Wabi niezwykłością i niepowtarzalnością artystycznego wyrazu, unikalną estetyką zatajonej mądrości, światłem objawień. Szczerość tego, co skryte. Głębia nieprzemijalności”. Podajemy recenzję książki W. Karaczyncewa „Widzialneniewidzialne”. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
Pojawienie się „Widzialnegoniewidzialnego” zdolne jest do ostateczności zaostrzyć problem postrzegania i interpretacji tego poetyckiego słowa, które, ominąwszy zwyczajną dla autorskiego/czytelniczego ogółu pozę tradycyjności, uczciwie i rdzennie sięga poza tradycję. Karaczyncew, być może, przewidział podobną sytuację, bo jak mało kto przed nim, wyposażył, zabezpieczył swoją drugą książkę niemal wszystkimi możliwymi środkami utrzymania się na powierzchni w burzliwym morzu literackiej smakowitości. Chodzi o tytuł, przedmowę-samokomentarz (przykład: „…Poezja to przede wszystkim próba patrzenia na życie z punktu widzenia wieczności. Właściwie proponowany tekst jest próbą przedstawienia odczytanych, odczutych sensów. Amalgamatem odczucia widzialnegoniewidzialnego…”), wymyślnie przejrzyste strukturyzowanie tekstów, sakralne motta, latynizmy z przypisami, wreszcie design — okładkowa biel z granatowymi półkulami Wszechświata na brzegach). Ogólnie książka przypomina dobrze wyposażoną karawelę odkrywcy nowych ziem… Lecz to dopiero zewnętrzno-ramowa oprawa wielkiego zamysłu. Dostrzegam w tej książce swoisty autorski manifest Życia i Poezji jako Bożych oraz ludzkich istotności. W jej rdzeniu tkwi żarliwe przekonanie, że życie i poezja są niezniszczalne, bo zamienne w swojej nierozerwalnej dwoistości. Tutaj widzialne i niewidzialne to poetyckie życie, to żywa poezja. Ta druga zawsze wiedzie prym, wszak bardziej jest fenomenem metafizyczno-duchowym, skierowanym pionowo względem ziemskiej płaskości i ku wszechświatowemu centrum. Właśnie poezja w największym stopniu zwraca codziennie deptanemu przez informacyjność słowu jego światotwórcze funkcje. Oddaje autologicznemu filozofowaniu syntetyczną wieloznaczność, a ludziom — duchową synergiczność, moc przejrzenia. Moje twierdzenia oparte są na myślowej matrycy książki, która tu i tam… pokrywa się pozłotą, patyną poetyckości. Dobremu czytelnikowi jest to jasne jak słońce. Ale najbardziej porażają warianty zdumiewającego połączenia oczywistego z nieoczywistym — tworzenie metaforycznego, symforycznego widzialnegoniewidzialnego (tylko „przewoźniczka” cech i znaczeń metafora, z jej najbardziej rozwiniętą odmianą — symforą, przekształca wierszowanie w twórczy akt). Nie mogę nie cytować, kiedy każde przeczytanie tego znów i znów napełnia mocą (charakterystyki tropów w nawiasach kwadratowych są wolne w stopniu wolności poetyckiej): …nadświadomość niewidzialnymi nićmi przywiązuje nas do porannych promieni słońca jak wiśnie do gałęzi które cicho się spełniają [rozwinięta metafora na pejzażowo-filozoficznej kanwie] * płynę do ciebie w morzu piasku naprzeciw słońcu czy logosowi [psychologiczno-symboliczna metafora] * niewidzialne a jak po nim boso przejść [metafora-argument] * grzech nadaje słowom gruboskórności namiętności zagęszczają aurę słów światło wtedy się dusi [rozwinięta symfora-przestroga] * nie unikaj dotyku dalii [metafora-odczucie] * miasimy mięsimy czas [metafora-kazjonalizm] * osobowości wiatru rozdają amfory kamfory napinają żagle marzeń [symforyczno-metaforyczne połączenie mentalnego z nietradycyjnym] * próbując żyć według tablicowej grawitacyjnej prawdy golgoty [symfora świętopisemna] * kompatybilność amalgamuje się światłem tym które w końcu tunelu [symfora wzajemności] * jak długo trwa ta wciśnięta klawisz ciszy [metafora samozagłębienia] * niech spełni się zielona wola trawy niech będzie niebieska wola wody [symfora niezniszczalności] * miętowymi palcami pamięci przesuwasz zmięte struny powietrza [symfora duchowej radości] * ciała nasze świecą wodą z rąk przedteczy [symfora bytu] * nas przychylonych do odrzwi gwiazdy [metafora ukraińskości]. Metaforyczno-symforyczna warstwa książki jest wszechogarniająca, tak liczna, że zachwycony wędrując od strony do strony, w pewnym momencie przestajesz zauważać jej kosztowne rozsypiska, a zamiast tego zastanawiasz się nad granicami-bezgranicznością poetyckiego i poezji; nad nadmożliwościami poety. Co takiego jeszcze może być innego, lepszego? Przypuszczam: i samego autora to niepokoiło, jak i potrzeba ujawnienia widzialnych i niewidzialnych istotności, impulsowało do wydania tego zbioru. Właściwie lepsze, najlepsze — to już wspomniana przeze mnie zamienność życia i poezji. I jako człowiek „samopewny” (z jego książki), a jeszcze bardziej życiowo-poezjopewny, Karaczyncew rozwija niespotykane, przynajmniej w naszych czasach, wyjaśnianie i dowodzenie wielkości poezji prawdziwymi rozmyślowo-poetyckimi środkami. Logika jest tu żelazna, bo tylko uwolniwszy się, wyartykułowawszy od dotąd niezbędnego balastu błyskotliwych określeń i definicji, jest szansa śmiało posunąć się naprzód. Przez granice zdobyte już „Chromosomami”. Kurs za horyzont, karawelo!.. Twórczo-ostrożnie referując teoretyczne względem poezji wywody autora, które w rzeczywistości są poezją (przykład: „poeta sięga do domu / nie domowego przestrzeni myśloform / a raczej przyczajonego świata niepomyślanego”), wnioskuję: poezja jest wszędzie, w każdym miejscu i we wszystkim, „dookolna do niewiarygodności” — miłość, radość, „tłumione szczęście”, „poszukiwanie wejścia i wyjścia z piekła do raju”; ponieważ „nienazwane powinno nie istnieć”, o tyle poezja staje się słowem; z jednej strony — „magiczna siła liter i liczb”, a z drugiej — pragnienie „cichej mowy pustyni dla porozumienia z Bogiem”, kiedy litery, stawszy się słowem, od razu stają się też „ciałem”, więc „poezja transkrybuje metamorfozy”. Właściwie je, metamorfozy, można nazywać „domową”, jak i pomową, pozycją po tej i „po tamtej stronie mowy”. Ołeh Łyszega, przypominam, zestawiając metaforyczność z metamorfoznością, dawał pierwszeństwo tej drugiej, uważał ją za pierwotniejszą, bardziej rdzenną dla ziemsko-ludzkiej natury; u niego ona jest jak wspólne jądro wszystkiego, co żyje, od rośliny do człowieka z jego duszą i mową/poezją, które zapewnia akumulowanie i swobodne przepływanie energii; metafora zaś w jego poezjofizyce — to produkt pewnego cywilizacyjnego przystosowania i uproszczenia. Natomiast Karaczyncew daje słowu możliwość bycia i „gąsienicą”, i „poczwarką”, i „motylem” (klasyczny przykład naturalnego przekształcenia); u niego „sz szumi jak słońce które wchodzi w morze”, a „ścięgna słów nasmarowane mlekiem ptaków / które właśnie wróciły z wyryju” — poezja jest naprawdę „czysta”, „głęboka”, „prawdziwa”; jednocześnie, dodaję, metamorfozowa. I to pomimo przychylności do idei odrzucenia „myślenia słowem” oraz „poznania bez wiedzy”. Zapewne Boże wsparcie człowieka polega przede wszystkim na tym, że obdarzył go słowem, zdolnym wywołać przejrzenie-oświecenie. Zwłaszcza — jako człowieka przyszłości, „projekcję w przyszłość” (według Kierkegaarda i Karaczyncewa); tego, który „gromadzi wewnętrzne światło dla przemienienia”. Otoż, przemieniać istotności swoje i otaczające! W dziedzinie twórczości poetyckiej takie przemienienie jakby łączy metamorfozę z metaforą/symforą, staje się źródłem prawdziwej inspiracji. Karaczyncew nadzwyczaj pełnie zaczerpnął z tego „widzialnegoniewidzialnego” źródła. Jeśli „świat stanowi sumę poetyki Boga”, to właściwie poetyka w konceptualnej praktyce autora jest najbardziej adekwatna sama sobie. Jego poezja pozostaje sobą w przestrzeni przemiany i niewiadomości poetyckich prawd. I jego drugą poetycką książkę nazwę przemienieniową.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ks. Jurij MYCYK, Kijów
Ciąg dalszy.
Początek w nr z 2019 roku
Praca w dziale rękopisów Centralnej Biblioteki Naukowej zaowocowała stworzeniem przez O. M. Apanowycz solidnej monografii „Rukopisnaja swetskaja kniga XVII w. na Ukrainie. Istoriczeskije sborniki”, która przez rozmaite przeszkody ukazała się z opóźnieniem (Kijów, 1983). O. M. Apanowycz odkryła niemało nowych zabytków kronikarstwa lub ich odpisów i redakcji, imion ukraińskich działaczy kulturalnych (autorów, redaktorów, kopistów), wśród których wybitne miejsce zajmują przedstawiciele kozackiej inteligencji. Poważnie podważono jeszcze jeden kłamliwy mit (o dzikości i niekulturalności Kozaków), namacalnie uzasadniono miłość Kozaków do książki, kontynuowanie przez nich nawet w ciężkich warunkach likwidacji już resztek państwa ukraińskiego tradycji kulturalnych i oświatowych poprzedniego etapu historii Ukrainy. O. M. Apanowycz wyciągnęła bardzo ważne wnioski dotyczące repertuaru i rozpowszechnienia ukraińskiej książki rękopiśmiennej, opracowała szereg jej teoretycznych problemów. Dopiero teraz stało się możliwe przeprowadzenie akademickiego wydania kroniki H. Hrabianki „Kratkoje opisanije Małorossii” i in. (samych nowych odpisów Hrabianki O. M. Apanowycz wykryła ponad 30!), ale niestety, do dziś jest niewielu chętnych, by pójść dalej tą ciężką, ciernistą i mało prestiżową w oczach zarówno ówczesnego, jak i współczesnego establishmentu NAN Ukrainy drogą.
W murach działu rękopisów Centralnej Biblioteki Naukowej
O. M. Apanowycz znalazła jeszcze jedną złotą żyłę źródłową, kiedy zajęła się badaniem osobistego archiwum Wołodymyra Wernadskiego — genialnego uczonego przyrodnika. Już sam fakt, że Wernadski pochodził ze starego ukraińskiego rodu kozackiego, szczególnie ją zainteresował i nieprzypadkowo temat „Wernadski i Ukraina” stał się wiodącym w jej twórczości w latach 80. Stworzyła gruntowną biografię uczonego, prześledziła jego rolę w stworzeniu Wszechukraińskiej Akademii Nauk (Wernadski był jej pierwszym prezesem), znalazła i opublikowała jego nieznane prace, przede wszystkim dziennik. Następstwem poszukiwań twórczych stała się monografia O. M. Apanowycz (współautorstwo) „Wernadskij: żyzn’ i diejatielnost’ na Ukrainie”, która doczekała się dwóch wydań (1984 i 1988). Znamienne, że badaczka zajmowała się spuścizną twórczą Wernadskiego nie w sposób zdystansowany, poczuła duchowe pokrewieństwo z tym wielkim Ukraińcem, którego nauka o żywej materii, biosferze i noosferze istotnie wpłynęła także na jej poglądy. Ołena Mychajliwna i tutaj objawiła się jako człowiek wysokiej kultury, giętkiego umysłu, zdolny wyjść poza ramy jednej nauki, jakkolwiek szerokie by one nie były. Zrodziła się nowa paradygma jej badań, która spowodowała nowy poziom naukowego uogólnienia procesów społecznych i przyrodniczych w opracowywaniu problemów nauki historycznej. Tak, w tezach referatu badaczki „Koncepcja noosfery a nauka historyczna” rozpatrywane są kwestie filozoficzne dotyczące wzajemnego związku procesów przyrodniczych i społecznych. W ogóle postaci Wernadskiego i jego nauce poświęcono ponad 20 prac naukowych O. M. Apanowycz. Kiedy stało się to możli
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
w tym, odbyła podróż do Paryża (kwiecień 1991 r.), gdzie w Archiwum Narodowym Francji, Bibliotece Narodowej Francji oraz Instytucie Curie odnalazła niepublikowane prace i korespondencję Wiernadskiego z francuskim akademikiem Leroyem. Czy warto dodawać, że dobra znajomość języka francuskiego, nabyta przez O. M. Apanowycz jeszcze w latach aspirantury, bardzo jej się przydała. Zresztą w ostatnich latach życia Ołena Mychajliwna zainteresowała się językiem esperanto (bliskim francuskiemu) i już w nim czytała oraz rozmawiała. O. M. Apanowycz zwróciła uwagę na innych wybitnych ukraińskich uczonych, przede wszystkim na Serhija Podolynskiego, który pracował nad rozwiązaniem tych samych problemów, co W. Wiernadski. W naszych czasach, gdy nadzwyczajne zagrożenie dla przyrody niesie wpływ technogenny, który bumerangiem uderza w ludzkość, bardzo aktualne stają się ostrzeżenia Wiernadskiego i Podolynskiego. Współczesna ludzkość panicznie szuka wyjścia ze ślepego zaułka, szuka „modus vivendi” harmonijnych relacji z przyrodą. Właściwie ten problem, choć nie tak ostro, stał przed światem jeszcze w XVIII i na początku XIX w., a swoje recepty na jego rozwiązanie proponowali zarówno Jean-Jacques Rousseau, jak i Henry Thoreau. Ale w tych receptach było wiele nierealnego, mitycznego, poszukiwania w przeszłości jakiegoś „złotego wieku” niewiele dawały współczesnym. A przecież w tej samej epoce, w której żył J.-J. Rousseau, wciąż istniało zaporoskie kozactwo, którego cały sposób życia dowodził możliwości realnego, a nie wyimaginowanego harmonijnego współżycia z przyrodą. Na to zwróciła uwagę O. M. Apanowycz, która w swoich pracach sformułowała własną koncepcję historyczno-filozoficzną dotyczącą kozactwa, opierając się na ideach W. Wiernadskiego i S. Podolynskiego (zwłaszcza na nauce tego ostatniego o agrokulturze). Zgodnie z poglądami Apanowycz, fenomen ukraińskiego kozactwa należy definiować nie według tradycyjnych kryteriów oceny. Dzięki kunsztowi wojskowemu i skutecznej działalności wojennej zachowano naród ukraiński jako wspólnotę etniczną (to już samo w sobie ma znaczenie światowe, bo ratowanie każdego narodu na naszej planecie jest zachowaniem etnofunduszu ludzkości). Historyczna konstruktywna działalność ukraińskiego kozactwa przejawiła się w swoistej państwowej organizacji społeczeństwa: zaporoskiej demokratycznej republice chrześcijańskiej (od połowy XVI w.), Ukraińskim Państwie Kozackim (Hetmanat) z ustrojem republikańskim (1648 – koniec XVIII w.); w organizacji i rozwoju intensywnej agrokultury, w tworzeniu progresywnej formy rolnictwa, zorientowanego na rynkowy typ relacji, gdzie stosuje się wolną pracę na własnej ziemi. Kozacy zaporoscy pogłębili właściwą ukraińskiemu chłopstwu mentalność – harmonijność powiązań i relacji z przyrodą oraz żywiołowe doświadczenie ekologiczne. Uczona doszła do wniosku, że naród ukraiński dokonał znacznego postępu w perspektywę noosferyczną, ale w latach kolonialnego panowania Imperium Rosyjskiego i ZSRR te osiągnięcia zostały zniszczone, a Ukraina odrzucona o kilka stuleci wstecz. Charakterystyczne, że O. M. Apanowycz wysunęła nową koncepcję historii ukraińskiego kozactwa właśnie w okresie Odrodzenia Narodowego, które rozpoczęło się w drugiej połowie lat 80. i którego skutkiem było odnowienie niepodległego Państwa Ukraińskiego w 1991 r. Do tego wiekopomnego wydarzenia historyk podeszła w rozkwicie sił twórczych, dowodząc, że represje i prześladowania, które trwały wobec niej aż do końca lat 80., nie złamały, a tylko zahartowały jej ducha. I w tym, że naród ukraiński odrodził swoje wymarzone niepodległe państwo, jest zasługa także „kozackiej matki”. Mało kto z historyków byłego ZSRR może pochwalić się tym, że jego prace naukowe zyskały tak szeroki rezonans społeczny, tak wyraźnie wpływały na świadomość narodu, jak dzieła O. M. Apanowycz. Charakterystyczny przykład – kompleksowa ekspedycja „Sicz Zaporoska: zrujnowane i ocalałe” (1989), której kierownikiem była uczona. Oprócz czysto naukowych rezultatów, ekspedycja miała znaczny rezonans społeczny, zwróciła uwagę naszych rodaków na to fenomenalne zjawisko w historii, jakim było kozactwo: na zachowanie jego zabytków, badanie jego przeszłości. Ekspedycja, obok publikacji O. M. Apanowycz, które często pojawiają się na łamach gazet i czasopism, odegrała poważną rolę w przygotowaniu i przeprowadzeniu 500-letniego jubileuszu kozactwa zaporoskiego (1989-1992), co z kolei miało niezwykle wielkie znaczenie w mobilizacji narodu ukraińskiego i jego dalszej walce o własne niepodległe państwo. Począwszy od czasu odrodzenia niepodległego Państwa Ukraińskiego w życiu i twórczości O. M. Apanowycz nastał nowy okres. Uczona, mimo swojego solidnego wieku, otrzymała jakby „drugi oddech”, wreszcie mogła swobodnie wykładać swoje myśli i stanowiska, docierać z nimi do świadomości szerokiej masy czytelników. W latach 1991–1994 jedna po drugiej wyszły trzy książki O. M. Apanowycz: „Opowieści o kozakach zaporoskich” (Kijów, 1991), „Hetmani Ukrainy i atamani koszowi Siczy Zaporoskiej” (Kijów, 1993), „Ukraińsko-rosyjski traktat z 1654 r. Mity i rzeczywistość” (Kijów, 1994). Tutaj na szerokim materiale rozwijana była koncepcja O. M. Apanowycz, o której wyżej mowa, ujawniano ogromne zasługi kozactwa w walce narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego XV–XVIII w., rolę wybitnych wodzów Ukraińskiego Państwa Kozackiego, w tym także takich, którzy byli przemilczani lub szkalowani w imperialnej nauce historycznej (I. Wyhowski, I. Mazepa, K. Hordijenko, P. Orłyk). Bardzo aktualna była jej książka poświęcona traktatowi z 1654 roku, w której uczona uważnie przeanalizowała okoliczności historyczne, w jakich zawierano traktat, warunki porozumienia między państwem ukraińskim a rosyjskim, ich realizację itd., obiektywnie, bez ideologizacji właściwej wcześniejszym pismom radzieckich historyków, określiła charakter porozumienia między Ukrainą a Rosją, jego miejsce i znaczenie w historii obu krajów. Działalność naukowa O. M. Apanowycz, która w 1991 roku została także członkiem Związku Pisarzy Ukrainy, zyskała wreszcie i oficjalne uznanie. W 1994 r. została laureatką Nagrody Szewczenkowskiej – najbardziej honorowego wyróżnienia działaczy nauki i kultury Ukrainy, a w 1995 roku uznano ją także za laureatkę nagrody Antonowyczów (USA). Niemal jednocześnie O. M. Apanowycz przywrócono do pracy w Instytucie Historii NAN Ukrainy, co było moralną satysfakcją dla uczonej, świadectwem nieuchronnego zwycięstwa Prawdy nad złem. Na jej 75-lecie (1994) wyszły także dwie pierwsze książki-zbiory, wydane w znaku szacunku dla „kozackiej matki”. W ciągu lat 90. nie zmalał potok popularnonaukowych publikacji O. M. Apanowycz, jej artykuły zdobiły takie solidne czasopisma jak: „Ukraina”, „Ukraińska kultura”, „Ludyna i swit”, „Muzyka”, „Żowteń” (obecnie – „Dzwin”), „Wseswit”, „Neopalema kupyna”, „Knyżnyk” i inne, gazety, wśród których – przede wszystkim „Ukraińskie słowo”, „Literaturna”
Ukraina”, “Ukraińska hazeta”, “Silśkyj czas”, “Mołod’ Ukrainy”, “Hołos Ukrainy” i in. Wystąpiła jako konsultant naukowy i współautor przy przygotowaniu scenariuszy serii filmów popularnonaukowych z historii kozactwa: “Nie propała ichnia sława”, “Homoniła Ukraina”, “Kozak Mamaj”, “Sława i bida Ukrainy”, “Anatema”, “Rid Rozumowśkych”, “Ostanij het’man”, “Rajśki ostrowy Sahajdacznaho”, “Kozaćki mohyły” itp., a także dwóch filmów pełnometrażowych “Szcze je czas” oraz “Czorna dołyna”. Napisała również scenariusz przedstawienia teatralnego “Het’many — budiwnyczy ukrainśkoji kultury: Petro Konaszewycz-Sahajdacznyj ta Iwan Mazepa” (K., 1993). Jej mądre rady, dobre słowo zawsze cenili tacy wybitni przedstawiciele życia naukowego i kulturalnego Ukrainy jak Ołeś Honczar, Iwan Senczenko, Ołena Kompan, Lina Kostenko, Wiaczesław Briuchowećkyj, Iwan Biłyk, Jarosław Dzyra, Natalja Zabiła, Iwan Dracz, Jarosław Isajewycz, Mykoła Kowalśkyj, Iwan Butycz, Hryhorij Koczur, Wałerij Szewczuk oraz wielu innych. Szczególnie ważne były jej rady dla początkujących naukowców i wielu z nich (w tym autor tych słów) przechowuje jak relikwię listy jubilatki, nasycone unikalnymi informacjami. “Łabędzim śpiewem” Ołeny Mychajliwny, według jej własnych słów, stała się fundamentalna “Kozacka encyklopedia dla młodzieży”. Śmierć nie dała możliwości ukończenia tej wspaniałej pracy, ale w naszych czasach ukazała się ona pośmiertnie w wydawnictwie “Weselka” (K., 2009). Nasze rozmowy często przerywał telefon. Dzwonili do niej historycy, dziennikarze, pisarze, filmowcy, wydawcy… Prosili o konsultacje, wywiady, recenzje, nierzadko przychodzili do jej skromnego jednopokojowego mieszkania przy ul. Eżena Potie… Bardzo uważnie śledziła wydarzenia życia politycznego na Ukrainie, sympatyzowała z Ruchem, nie znosiła “czarnobylskich słowików” oraz działaczy typu Symonenki i Witrenko, a każdą rozmowę przerywała, by posłuchać wiadomości w telewizorze. Śledziła też wydarzenia życia sportowego, bo po 70. roku życia zainteresowała się piłką nożną i gorąco kibicowała kijowskiemu “Dynamu”. Kiedyś była w sanatorium i zapytała w windzie jakiegoś mężczyznę: “Jak wczoraj kijowianie zagrali?”. Ten o mało nie upadł od takiego pytania od starszej wiekiem pani! Nigdy nie paliła, nie zauważyłem, żeby spożywała, nawet symbolicznie, wino. Przeżywała, że wysokie ciśnienie (160 i więcej…) nie daje jej możliwości aktywnego zajmowania się nauką. Mimo to miała nadzieję długo pożyć już choćby dlatego, że jej starsza siostra, o jakieś 10 lat starsza, była jeszcze żywa i dość krzepka. Ostatni raz widziałem Ołenę Mychajliwnę pod koniec 1999 r. Poskarżyła się wtedy, że ma żółtaczkę, ale podkreśliła, że żółtaczka jest mechaniczna, a nie infekcyjna (kamienie zatykają pęcherzyk żółciowy). Była bardzo zdenerwowana, bo czekała ją operacja. “Pomódlcie się za mnie”. Obiecałem spełnić tę prośbę. Operacja przebiegła pomyślnie, Zoja Chyzniak, która się z nią przyjaźniła i była u niej w szpitalu, powiedziała mi, że Ołena Mychajliwna pisze do mnie jakieś długie przesłanie. Odetchnąłem z ulgą. Ale za wcześnie. Znoszone serce Ołeny Mychajliwny po kilku dniach nie wytrzymało. Tak i nie wiem, o czym chciała mi napisać… O. M. Apanowycz zmarła 21 lutego 2000 r. Ale śmierć nie zatrzymała życia jej licznych prac naukowych i popularnonaukowych. Jesteśmy pewni, że jej dorobek naukowy, kulturalny i społeczny z wdzięcznością przyjmą nowe pokolenia Ukraińców.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1 Strzelec z rodu strzelców Mykoła SŁABOSZPYCKI Kiedy zobaczyłem go po raz pierwszy, pomyślałem: pasowałby do roli Zachara Berkuta w filmie albo któregoś z opryszków Dowbusza. Rzadko zdarzają się tak rzeźbiarsko wyraziste twarze. Po prostu model-arcydzieło. Wyraźnie i zdecydowanie rysuje się każda cecha szczupłej twarzy o śmiałym spojrzeniu wielkich oczu. A do tego ta artystyczna siwa grzywa, która nasuwa myśl: przed tobą artysta, muzyk lub poeta. Taki właśnie był historyk Jarosław Daszkiewicz. Jeden z tych niewielu ludzi, do których z bezgraniczną adoracją odnosił się kategoryczny w ocenach Petro Jacyk. Oprócz Daszkiewicza wyróżniał dla siebie Omelana Prisaka, Wołodymyra Kubijowycza i Dmytra Hnatiuka. Do tych ludzi miał słabość. Bezgranicznie ich podziwiał, nie szczędził superlatywów pod ich adresem i rzucał się na obronę ich imienia, jeśli ktoś pozwalał sobie wypowiedzieć się o nich bez należnego szacunku lub z ironią. Wiedziałem: Daszkiewicz to bodaj jedyny człowiek, który zwracając się do Jacyka z prośbą o fundusze na wydanie którejś z książek, nie spotka się z odmową. Każda idea Daszkiewicza zawsze spotykała się z poparciem Jacyka. Często pieniądze na wydania, którymi opiekował się Daszkiewicz, Jacyk przekazywał przeze mnie. Dlatego wiem o owocnej współpracy mecenasa i uczonego. Słyszałem o jego życiowej epopei na długo przed naszym poznaniem. Wiedziałem, że był prześladowany i więziony. W 1995 roku wydałem książkę wywiadów pod tytułem „Horoskop na wczoraj i na jutro”, które przeprowadziła ze znanymi ludźmi poetka Ludmyła Taran. I jeden z najciekawszych wywiadów tam zawartych to właśnie ten z Jarosławem Daszkiewiczem. I oto jeszcze przed spotkaniem z Jarosławem Romanowyczem, pod adresem którego usłyszałem już od Jacyka tyle superlatywów, czytam jego komentarze na temat jego życia. Wtedy jest on historykiem, kulturoznawcą, bibliografem, językoznawcą, doktorem nauk historycznych, kierownikiem Lwowskiego Oddziału Instytutu Ukraińskiej Archeografii NAN Ukrainy. Jednym słowem, szanowany uczony, którego nazwisko jest naukową marką. I, oczywiście (nie boję się tu tego patetycznego określenia), autorytetem moralnym nie tylko Lwowa, ale i całej Ukrainy. Taran wyznaje: „Jest Pan dla mnie żywą legendą” — i rozumiem ją. Matka Jarosława Romanowycza, Ołena Stepananiw, słuchała na Uniwersytecie Lwowskim wykładów Mychajła Hruszewskiego. „Hruszewski to uczeń Antonowycza, współpracownika Tadeusza Rylskiego. A przecież pani matka, Ołena Stepananiwna, oraz ojciec, Roman Daszkiewicz, studiowali razem z Jewhenem Konowalcem, stali u początków Strzelców Siczowych…”. Daszkiewicz zaczyna od takiego szczegółu. Ojciec i matka urodzili się w grudniu 1892 roku. A on, syn, również jest grudniowy. „Nie wierzę w żadne astrologiczne wróżby, ale jeśli wychodzić z astrologii, to wydaje się, że wszyscy urodziliśmy się pod znakiem Strzelca. Innymi słowy, wszyscy jesteśmy wojowniczy. Chyba rzeczywiście tak jest. Dlatego, że moi ojciec i matka mieli związek z wojskiem. Ja wprawdzie nie miałem, ale mówią, że też jestem wojowniczy…”. Ołena Stepananiw wstąpiła do legionu Strzelców Siczowych z początkiem I wojny światowej. Było to sensacją: kobieta-żołnierz! Brała udział w walkach na górze Makiwka. Została odznaczona Medalem Odwagi. Daszkiewicz opowiada, że rzekomo sam cesarz Franciszek Józef, spojrzawszy na Stepananiw w mundurze wojskowym, powiedział: wojnę na pewno wygra, bo ma takich oficerów… Ale stało się inaczej. Wojnę przegrał, jego imperium się rozpadło. Ołena Stepananiw trafiła do rosyjskiej niewoli. Prawie dwa lata spędziła w obozie dla jeńców wojennych pod Taszkentem. Jarosław Romanowycz odtworzył całą faktografię dni swojej matki. „Po Taszkencie była wymiana na rosyjskich jeńców wojennych… i droga do domu w Galicji, do Strzelców Siczowych. W przeddzień 1 listopada 1918 roku matka brała udział w przygotowaniu przewrotu wojskowego, którego skutkiem było utworzenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, a później przeszła szlak w Ukraińskiej Armii Halickiej aż do Zbrucza i za Zbrucz. A dalej — droga emigracyjna przez Rumunię, Węgry, Austrię. W Austrii — studia na Uniwersytecie Wiedeńskim, doktorat i ślub z moim ojcem…”. Roman Daszkiewicz również przebywał w rosyjskiej niewoli, ale zdołał uciec. Znalazłszy się w Kijowie, brał udział w organizacji Strzelców Siczowych i przeszedł z walkami aż do emigracji w Rumunii, gdzie drużbą na jego ślubie był Jewhen Konowalec. Ojciec zajmował się we Lwowie patriotycznym wychowaniem młodzieży. A kiedy w 1943 roku wojska radzieckie podchodziły do Lwowa, wyruszył na emigrację. Mieszkał w austriackim Tyrolu, gdzie spotkała go śmierć. Matka natomiast została we Lwowie. Była nawet starszym pracownikiem naukowym Akademii Nauk USRR. Ale w 1949 roku została aresztowana i uwięziona. Obóz koncentracyjny w Mordowii, ciężka praca fizyczna, która odebrała jej życie. A syn cierpiał w obozie koncentracyjnym Karlag w Kazachstanie. Oto jego „uniwersytety”. Pewnego razu Jarosławowi Daszkiewiczowi zaproponowano (tak, jak to przyjęte w świecie zachodnim, gdzie robią to znani uczeni), aby napisał szczegółową autobiografię. Zaczął układać chronologię swojego życia. Ile razy zwalniano go z różnych prac. Ile razy i gdzie próbował zatrudnić się, żeby mieć choć na kawałek chleba. Ile lat w ogóle był bez jakiejkolwiek pracy. I sam dziwił się: jak można było przeżyć, na przykład od 1978 do 1990 roku — w okresie absolutnego bezrobocia. A przecież w tym czasie pisał prace naukowe. Stworzył kilka dysertacji, których nie pozwolono mu obronić. Wysoko cenili go uczeni w USA, Kanadzie, Austrii, Anglii, Niemczech. Zapraszano go do Armenii, gdzie obiecano od razu wybrać go członkiem korespondentem tamtejszej Akademii Nauk. Ale telefon z KC KPU ostudził zamiary armeńskich uczonych. (Oczywiście był to telefon niesławnego Małanczuka). Nie, Daszkiewicz nie był dysydentem, nie zajmował się działalnością polityczną — całkowicie pochłonęła go nauka. Ale był synem Ołeny Stepananiw i Romana Daszkiewicza. I w tym fakcie zawiera się całe wyjaśnienie jego permanentnych prześladowań i uwięzienia. A poza tym nie mógł być nazywany typowym ukraińskim radzieckim historykiem. Bo był pośród nich „białym krukiem”. Był wszechstronnie wykształcony i znał języki obce. Opowiada, skąd wzięła się u niego ta wiedza: „Miałem szczęście ukończyć gimnazjum, w którym rzeczywiście wiele uwagi poświęcano nauce języków, zwłaszcza łacińskiego i greckiego. Znajomość języków współczesnych również wyniosłem właśnie z gimnazjum: dobra znajomość niemieckiego, nie najlepsza — angielskiego”. Na uniwersytecie zabrał się za francuski. Tam też pilnie studiował chiński. Później zaczął studiować turecki. A podczas uwięzienia w Kazachstanie od razu wziął się za podręcznik do kazachskiego, co dało początek znajomości języków turkijskich. Zainteresowania naukowe w dziedzinie orientalistyki doprowadziły go do języka ormiańskiego. Próbuje wyobrazić sobie, ile języków, które pozostały nieopanowane, ukradło mu siedem lat obozowych, kiedy miał młodą, chłonną wiedzy pamięć i kiedy języki tak łatwo mu przychodziły.
Komentując stan nauki historycznej początku lat 90., mówił: „Obecnie sytuacja wygląda tak, że za historyków uważają się praktycznie wszyscy: i dawni skompromitowani działacze komitetów rejonowych, i działacze polityczni, albo ci, którzy uważają się za takich – oni najwyraźniej znają prawdę historyczną w ostatniej instancji /…/ Ale z talentem historyka sprawa jest bardziej skomplikowana. Kiedy zapytacie kogoś z wielkiej plejady nowo objawionych historyków choćby o to, jakie języki zna, to wyobraźcie sobie, jaką odpowiedź otrzymacie. Podstawowa masa tych ludzi, poza ukraińskim i rosyjskim, a często tylko rosyjskim, żadnego innego języka nie zna i znać nie chce…”
A my jeszcze wymagaliśmy od naszych historyków choćby jakiegoś intelektu, szerokiej erudycji i znajomości szerokiego kontekstu światowych wydarzeń!
Pamiętam, jak drwił z ukraińskich radzieckich historyków Pawło Zahrebelny, ironizując z ich niemoty – żadnego dokumentu dawnych lat nie potrafią przeczytać, bo przecież nie znają ani greki, ani łaciny, ani języków germańskich, romańskich czy turkijskich. Zresztą ze staroukraińskim też w większości beznadziejnie. A Ukraina przecież w ciągu swojego istnienia miała relacje nie tylko z bliskimi sąsiadami, ale i z całym światem europejskim. Czyż nie w każdym kraju jest masa źródeł o Ukrainie, napisanych w różnych językach. I okazują się one nieznane naszym niedohistorykom. Niektórzy z nich dumnie nazywali siebie mediewistami, którzy specjalizują się w późnym średniowieczu Ukrainy i nie władają łaciną, chociaż przeważająca większość ówczesnej dokumentacji nawet w samej Ukrainie prowadzona była właśnie po łacinie. Na tym z pasją podkreślał Daszkewycz, wierząc, że pojawi się nowa generacja prawdziwie wyedukowanych uczonych, poliglotów, którzy będą mieli wszelkie moralne prawa nosić miano historyków. Czyli jednostki jego intelektualnego kalibru i prawdziwie renesansowego kroju.
Niektórzy z intelektualnie leniwych kolegów wyrzucali mu naukową wszystkożerność i zbyt szeroki profil zainteresowań. We wspomnianym wywiadzie wyjaśniał: „Tak, interesuje mnie wiele rzeczy – nie sądzę, żeby to był błąd i wada. Przecież właściwie, kiedy zajmować się badaniami w naukach pokrewnych, to powstaje możliwość przenoszenia doświadczenia z jednej dziedziny do drugiej. Pisałem prace także na tematy językoznawcze – z turkologii, armenistyki – i to pomogło mi łatwiej i lepiej zrozumieć niektóre dawne dokumenty. Złożyło się tak, że kilka lat trzeba było poświęcić badaniom etnograficznym. Myślę, że to było pozytywnym momentem dla mnie. Bo właśnie zajęcie się etnografią dało możliwość przejścia do historii etnicznej narodu ukraińskiego, a także innych, które kiedyś, w przeszłości, zamieszkiwały Ukrainę. Potem nastąpiło przejście od historii etnicznej do etnopsychologii – i to przejście stało się możliwe dzięki mojemu wcześniejszemu doświadczeniu…”
Podczas naszych spotkań, które stawały się coraz częstsze (będąc w Kijowie, Jarosław Romanowycz nieodmiennie zachodził do kancelarii Ligi Mecenasów, a ja podczas regularnych wypadów do Lwowa nie traciłem okazji, by wypić kawę w towarzystwie Daszkewycza i jego żony Ludmyły). Wtedy na rynku książki pojawiła się masa książek na tematy historii, quasi-historii i fantastyki historycznej, którą wydawano za historię. Fomienko, Nosowski, Kalłużny, Buszkow, Kanyhin, Szyłow, którzy pretendowali do roli rewolucjonistów nauki historycznej, proponując swoje ekstrawaganckie teorie to nowej chronologii ludzkości, to nowe genealogie narodów i plemion. Jarosław Romanowycz znał te teksty i z niezmienną ironią komentował je, nazywając fantastyką historyczną. Stał na stanowisku, że im mniej człowiek w nauce wie, tym śmielej zaprzecza już odkrytemu i sto razy potwierdzonemu przez naukowe rewizje i z nieodpowiedzialną łatwością płodzi swoje sensacyjne teorie oraz hipotezy.
Ale one też na swój sposób są pożyteczne, bo stają się jeszcze jednym powodem, by przejrzeć już ustalone i jeszcze raz upewnić się w jego wiarygodności. Bum na historię spowodował nie tylko przyjście do niej młodych wykształconych ludzi, ogarniętych nienasyconym pragnieniem poznania, ale i legionu awanturników, skuszonych pozorną łatwością zdobycia tutaj laurów nowo objawionych naukowych mesjaszy.
W Ukrainie stały się popularne patriotyczne opusy, w których genealogię naszego narodu przedłuża się w czasie nawet o kilka tysiącleci, bezgranicznie go idealizuje, upiększa całą jego przeszłość. I nijak nie mogą się zgodzić, że takie podejście bezgranicznie anachronizuje naszą naukę, odrzuca ją o całe stulecia wstecz, kiedy taka „nauka” bazowała głównie na mitach i legendach. Najbardziej patriotycznych intencji za mało, żeby pisać prace z historii Ukrainy i żeby te prace były prawdziwą nauką.
W tamtym czasie niemal kultowymi stały się książki syna Achmatowej i rozstrzelanego przez czekistów Nikołaja Gumilowa, Lwa, o etnogenezie oraz pasjonarności i pasjonariuszach. Ten temat pojawiał się też w naszych rozmowach z Jarosławem Romanowyczem. Zanotowałem wtedy w dzienniku jego słowa: „Jeśli iść za Gumilowem i próbować odnieść początki narodu ukraińskiego gdzieś do 5-6-7 tysięcy lat temu, to wtedy naszemu narodowi pozostałoby bardzo mało życia… Ja uważam przeciwnie: przed naszym narodem jeszcze wiele i wiele perspektyw. Dlatego o wiele lepiej patrzeć w przód, a nie przesuwać tę historię wstecz. A ogólnie wszelkiej niehistorycznej alchemii i wszelkich fantazji u Gumilowa jest dużo. On jakby nie badania naukowe pisze, a poematy…” To przecież bezsporne: człowiek jest tak skonstruowany, że o wiele chętniej wierzy w wszelkie niebylice i mistyczne wymysły. To jak swoiste łakocie dla niedojrzałego rozumu. Oczywiście, one, jako coś nowego i jeszcze niepróbowanego, są przyjemniejsze od suchej empirii i nudnej jednostajności już dobrze znanych teorii. Ale oryginalne i ekstrawaganckie – nie zawsze jest naukowo poprawne. Powiedzmy, hagiografia nierzadko jest ciekawsza od biografii, ale przecież ona – wciąż nie jest biografią.
Pamiętam, jak ostro pisał wtedy o stanie naszej nauki historycznej Serhij Biłokiń, oskarżając (słusznie!) ją o prokomunistyczną i proimperialną reliktowość. Przecież wtedy, a nawet później, nasi niby-historycy nosili się z pomysłem: napiszą razem z rosyjskimi kolegami wspólne podręczniki historii. Podręczniki czyjej historii? Wspólnej historii — tak odpowiadali na nasze pytania, kwalifikując je jako absolutnie prowokacyjne. Legion tabaczników, niczym tresowane papugi, powtarzał: mamy z Rosją wspólną historię, dlatego tak ją będziemy przedstawiać. I to w czasie, gdy właściwej historii ukraińskiej w pełnym tego słowa znaczeniu u nas jeszcze nie było. Ktoś mi zaprzeczy: a „Historia” M. Hruszewskiego? Arkasa? Doroszenki? Wybitny uczony Wołodymyr Antonowycz nie podjął się napisania historii Ukrainy — mamy od niego tylko swoiste kompendium. Poszczególnym okresom z przeszłości naszego narodu poświęcone są prace Ołeksandra Ohłobłyna, Iwana Lysiaka-Rudnyckiego, Natalii Połonśkiej-Wasylenko i Natalii Jakowenko, Tarasa Chuchliba, Petra Kraluka, Serhija Biłokonia, Serhija Pawłenki. Ale i tego wszystkiego nie wystarczy, by twierdzić: tutaj u nas wszystko jest w porządku. Odpowiadam na to słowami doktor historii (ukraińskiej, oczywiście) z USA Marty Bohaczewśkiej-Chomiak, autorki ciekawej monografii „Białym po białym” (o ewolucji ruchów kobiecych na Ukrainie), która pisała, że powinna istnieć nie tylko po prostu historia narodu, który żyje na tej ziemi, ale i jego historia polityczna, militarna, intelektualna, historia Ukrainy czasów przebywania jej w statusie kolonii Imperium Rosyjskiego, historia ruchów społecznych i obywatelskich, jego przedstawicieli w historiach innych narodów, historia różnych sfer jego życia, jego cywilizacyjnego postępu itd. I dopiero wtedy można twierdzić: ten naród rzeczywiście ma historię (jako korpus tekstów obejmujących wszystkie te tematyczne kontynenty). Gdzieś wtedy Daszkewycz pokazał mi wydaną w „Łybedi” nową „Historię Ukrainy”. To był horror. Tam profesor Melnyk pisze, że formowanie narodu ukraińskiego trwało aż do XVIII wieku włącznie. A do tego czasu wychodzi na to, że ludność naszej ziemi to była jakaś niewyraźna, narodowo bezbarwna ludność, którą po prostu trudno zakwalifikować, by „przypisać” do którejkolwiek nacji.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
I w tej samej książce — nie wierzyłem własnym oczom — pisze się o wyprawie szwedzkiego króla Karola XII na Ukrainę w roli najeźdźcy, okupanta, a Mazepa jawi się tam jako poplecznik Karola, kolaborant. A my wciąż się dziwiliśmy: dlaczego to w niepodległej (rzekomo!) Ukrainie połtawscy przewodnicy z przejęciem pokazywali turystom: oto tutaj stąpała noga Piotra Pierwszego, oto tutaj odniósł wiekopomną wiktorię, rozgromiwszy Karola XII i zdrajcę Mazepę! Sfałszowana historia, gdzie fakty postrzegano nie ukraińskimi oczami i gdzie istnieje ich spekulatywna interpretacja, powodują fałszywe wyobrażenia o przeszłości twojego narodu i chroniczny historyczny daltonizm. Wszystko to przeszkadza w procesie trzeźwej samoidentyfikacji oraz niezaślepionemu i bezstronnemu spojrzeniu człowieka w przyszłość. Zapisałem interesujące oceny Daszkiewicza dotyczące wielu naszych postaci historycznych, wobec których nie ma jasnego stosunku. Ot, na przykład, Bohdan Chmielnicki („wielki, sławny, ale nie bardzo...”). Wszystko w winę mu się poczytuje tak zwaną radę perejasławską i dlatego przez niektórych hurrapatriotów przedstawiany jest niemal jako zdrajca narodu ukraińskiego. Oto myśl na ten temat Jarosława Daszkiewicza: „Kiedy Bohdan Chmielnicki szedł na układ perejasławski, nie miał doświadczenia »objęć starszego brata«. Ale mimo to, my teraz bardzo często wyrzucamy mu ten układ perejasławski. Jakże więc powinniśmy wyrzucać tym politykom współczesności, którzy żyją w czwartym stuleciu zniewolenia Ukrainy przez Rosję? Jeśli zarzucamy Bohdanowi, to jak powinniśmy odnosić się do współczesnych polityków? Czyżby nigdy w życiu nie czytali historii Ukrainy?..”. Jakoś przy naszym spotkaniu we trzech — Jarosław Daszkiewicz, Petro Jacyk i ja — Jarosław Romanowycz wyraził ideę: niech Liga Ukraińskich Mecenasów ogłosi konkurs na podręczniki do historii Ukrainy dla średnich placówek oświatowych. Żeby właśnie w tych podręcznikach cała przeszłość naszego narodu była widziana prawdziwie ukraińskimi oczami. I wszystkie uznane właśnie za takie podręczniki Liga wyda za swoje środki. Naprawdę ważna i terminowa idea. Petro Jacyk i Wołodymyr Zahorij, któremu w tamtym czasie Jacyk już przekazał prezydenturę w Lidze, z entuzjazmem przyjęli propozycję Daszkiewicza. Sformowaliśmy autorytatywne jury konkursu. Jego współprzewodniczący — Jarosław Daszkiewicz i Pawło Zahrebelny. Członkowie jury — Jarosław Isajewycz, Jurij Mycyk, Roman Iwanyczuk, Roman Fedoriw, Mychajło Słaboszpycki, a także kilku nauczycieli historii. Symptomatyczne, że w Ministerstwie Oświaty wtedy z niepokojem i z podejrzeniem przyjęto naszą ideę. A jeden z wiceministrów, którego chcieliśmy dokooptować do składu jury, stanowczo się od tego odżegnał: mówiąc, że jury sformowano tendencyjnie, bo weszli do niego tylko narodowo zatroskani (tym eufemizmem zastąpił „nacjonalistów”), jury, według jego prognoz, będzie miało antyrosyjskie nastroje, a dlatego on będzie tam w mniejszości. Oto taka wymowna szczegółowość, która wyczerpująco charakteryzuje naszych oświatowych funkcjonariuszy. A my po tym dziwimy się: skąd u naszej młodzieży bierze się tyle otwartej „waty” i narodowego nihilizmu. Daszkiewicz czytał ponownie wszystkie złożone na konkurs teksty. Pisał szczegółowe recenzje z życzeniami i radami dla autorów. Był wyjątkowo odpowiedzialnym i sumiennym człowiekiem. Takich ludzi jest mało. Zwracaliśmy się do historyków ze stopniami naukowymi, do nauczycieli historii, do jej amatorów, do pisarzy: stwórzmy prawdziwie ukraińskie podręczniki. Przewidzieliśmy niemałe jak na tamten czas nagrody dla autorów, których teksty weźmiemy do wydania. Ci autorzy mieli otrzymać wynagrodzenie w wysokości 5 tysięcy dolarów amerykańskich. Oprócz tego, czekał ich jeszcze honorarium, jeśli podręcznik zostanie przyjęty do wydania. Pamiętam, jak energicznie agitowałem kolegów: napisz oryginalny podręcznik do historii Ukrainy. (Mówiąc, że ja przecież w swoim czasie napisałem i wydałem w „Dowirze” „Z głosu naszej Klio”, które towarzyszyło takiemu reklamowemu pasażowi: „Podręcznik dla tych, którym w szkole nudno”. Wprowadzono go do programu czytelnictwa pozalekcyjnego, miał kilka wydań. Niech to będzie dla ciebie jak katalizator!). Ale entuzjazmu w odpowiedzi — zero. „Ależ ja historii nie znam!”. Na moją radę, by obłożyć się książkami i odpowiednio doczytać: „Ależ to tyle czasu i kłopotu!”. Wyrzucam: przecież ty, mówię, jęczysz na całą Ukrainę, że nie masz za co żyć, a tutaj taki dobry zarobek. Zrób nad sobą wysiłek — będziesz miał dobre pieniądze i tak ważną sprawę zrobisz — stworzysz narodowo pełnowartościowy podręcznik. Nie zachęciłem kolegi do twórczego wyczynu, nie skusiłem solidnym honorarium. Opowiedziałem o takich rozmowach Jarosławowi Romanowyczowi. Powiedział: władza radziecka tak rozbestwiła i rozłożyła swoich naukowców oraz literatów, płacąc im grube pieniądze nawet diabli wiedzą za co, i ci autorzy tak skrajnie zleniwieli, że po prostu nie są w stanie zrobić intelektualnego wysiłku, żeby wyuczyć się materiału historycznego i napisać podręcznik. A jeszcze przecież przeraża ich to, że nieuchronnie trzeba będzie tekst przerabiać, bo metodycy będą wymagać dostosowania go do osobliwości dziecięcej percepcji i wiekowego rozwoju czytelników. Kiedy powiedziałem o całkowitym ignorowaniu konkursu przez literatów Zahrebelnemu, miotał gromy i błyskawice na głowy kolegów: trzeba być tak intelektualnie niepełnowartościowymi, leniwymi i biernymi. Z jednej strony nie mają za co żyć, a z drugiej — nie chcą sami sobie pomóc taką ciekawą pracą, która może być tak hojnie wynagrodzona. Mimo wszystko koronnym gatunkiem współczesnych pisarzy jest „Płacz Jarosławny”! Pawło Archypowycz powiedział, że gdyby był młodszy o lat dziesięć-piętnaście, to sam wziąłby się za napisanie kilku podręczników. To przecież takie twórcze wyzwanie dla pisarskich ambicji. Taka kusząca możliwość wypróbowania siebie w nowym — i bardzo niełatwym — gatunku. Zlekceważyć ją, jeśli masz przynajmniej nie więcej niż pięćdziesiąt lat — niewybaczalnie lekkomyślne. Znowu i znowu powtarzał, jak bardzo rozczarowali go (jeszcze raz!) koledzy ze związku, całkowicie bezradni i niezdolni do twórczej mobilizacji. Liczba rękopisów złożonych na konkurs nas rozczarowała. Zdołaliśmy wybrać i wydać tylko dwa. Ale specjalna komisja przy Ministerstwie Oświaty odmówiła nadania im specjalnych znaków, którymi podręcznik legitymizuje się do nauki z niego w szkole. Po długich naszych dyskusjach z urzędnikami osiągnęliśmy kompromisowe rozwiązanie: jeden z nich poszedł do szkoły jako pomoc do nauki historii Ukrainy, a drugi — jako książka do czytelnictwa pozalekcyjnego z historii Ukrainy. Z czasem obeznani ze stanem spraw w resorcie oświaty wyjaśnili mi: to — osobna planeta ze swoimi prawami i regułami gry. Jak to mówią, obcy tam nie chodzą i nie przechodzą. I choćbyś „ratunku!” krzyczał, nikt cię nie usłyszy. Zawsze rytualnie powolny w gestach, poprawny i niewzruszony Daszkiewicz, wydawało się, nigdy niczym nie zdradzał swoich uczuć. Ja tylko raz czy dwa widziałem go uśmiechniętego. Prawdziwie, jak angielski dżentelmen, który nie powinien wystawiać na pokaz swoich emocji. Ale pewnego razu zobaczyłem go nie takim,
jak zawsze. Wtedy ukazała się drukiem jego wielka książka „Postacie” (wspomnienia, portrety, sylwetki, szkice do biografii wybitnych ludzi). Najwyraźniej właśnie takie książki nazywa się przełomowymi, podsumowującymi. Trzymał ten tom w lekko drżących (pewnie z przejęcia) dłoniach i zdawał się patrzeć na niego nieco niedowierzająco, a jego śniada twarz rozjaśniła się jakimś wewnętrznym światłem, a oczy promieniały nie do końca skrywaną radością. Okazuje się, że żył w nim jeszcze jeden Daszkewycz, którego nie znałem. Jakby wyszedł poza swój zwykły wizerunek. Ale o tym dalej. Czytając książkę, nie sposób nie zwrócić uwagi, jak spokojnie i rozważnie podchodzi Jarosław Daszkewycz do oceny tych wybitnych postaci przeszłości, które — przez kategoryczne przeciwstawienie — wydaje się, całkowicie wykluczają się nawzajem. Ot, powiedzmy, Łypynśkyj i Doncow. To była niekończąca się wojna ideowa w środowisku naszej emigracji politycznej — D. Doncow przeciwko W. Łypynśkemu. Autor przedmowy do „Postaci” Ihor Hyrycz przytacza taką ciekawą szczegółową informację. Historyk Marko Antonowycz zdziwiony pytał Iwana Lysiaka-Rudnyckiego o jego stosunek do tych ideowych antypodów konserwatysty-egalitarysty, państwowca W. Łypynśkiego i demokraty-socjalisty, federalisty M. Drahomanowa. Przecież oni jakby kategorycznie przekreślają jeden drugiego. I Iwan Lysiak-Rudnycki odpowiedział nieco żartobliwie (a, jak wiadomo, w każdym żarcie — samego żartu nie jest zbyt wiele): kiedy pisze o Drahomanowie, to „zachwyca się i kocha bohatera swojego badania, i, odwrotnie, kiedy koncentruje się na W. Łypynśkym, to zapomina o M. Drahomanowie i zakochuje się w nowym obiekcie swojego studium”. Według słów I. Hyrycza, Daszkewycz mimowolnie także znajduje się w podobnej sytuacji. Młodość Jarosława Romanowycza — to bezbrzeżne panowanie koncepcji Doncowa. Europa — i, zdaje się, nie tylko Europa, ale i niemało krajów poza nią — upodabniały ideologię totalitaryzmu i autokracji. Echo niedawnej wojny światowej, różnorodne traumy społeczno-polityczne po niej, permanentne kryzysy ekonomiczne, recydywy destrukcyjnych ruchów anarchistycznych, infekcja socjalistycznego populizmu — wszystko to rodziło zapotrzebowanie na silną państwową rękę i ludzi o stalowej woli, którzy staną na czele mas i zmobilizują je do obrony idei narodowej. Doncow szedł w nurcie popularnych doktryn politycznych i historiozoficznych. Jego kult silnego ukraińskiego człowieka, lekceważenie sentymentalizmu i płaczliwości nad nieszczęsnym losem narodu, który idzie od porażki do porażki, masowo podchwyciła nasza młodzież w Galicji, na Bukowinie i na Wołyniu, a także na emigracji. Stał się jednym z ideowych wodzów ukraińskiego nacjonalizmu, swoistym jego sztandarem. To pomogło zmobilizować i scementować ideową dyscypliną szeregi bojowników o państwo ukraińskie. Dlatego ten żelazny totalitaryzm był ważnym i terminowym zjawiskiem naszej historii. Swoją drogą, z jakiegoś powodu nie są zbyt znane takie szczegóły z biografii Doncowa. Jeszcze w 1912 roku w swojej broszurze „Modernie moskowofilstwo” kategorycznie potępił tę rozpowszechnioną wśród ukraińskiej inteligencji tendencję w nastrojach. A w 1913 roku w swoim rezonansowym referacie na Drugim zjeździe studenckim we Lwowie podkreślił: u podstaw programu ruchu politycznego Ukraińców należy położyć ideę oddzielenia Ukrainy od Rosji, co rzeczywiście uratuje nasz naród od zagłady. A w 1921 roku w swojej książce „Podstawy naszej polityki”, która ujrzała światło dzienne w Wiedniu, główną przyczyną utraty przez Ukrainę niepodległości nazwał to, że na grzbiecie ruchu wyzwoleńczego znaleźli się przedstawiciele obozu socjaldemokratycznego, którzy skierowali walkę narodu nie na całkowitą niezależność od Rosji, a dążyli do zasad federalizmu z nią, co w realnej praktyce oznaczało zależność od imperialnego centrum. „Zdrowy egalitaryzm, szeroka podstawa demokratyczna, romantyka rewolucyjna i zrozumiałe hasła realistycznej polityki uczyniły ideologię doncowską teoretycznym fundamentem masowego ruchu narodowego” — pisze, komentując koncepcję Doncowa według Daszkewycza, Ihor Hyrycz. A co do Łypynśkiego, to zdobył on popularność głównie w środowisku ukraińskiej inteligencji na wygnaniu. Zwolennicy monarchii hetmańskiej śladem za Łypynśkym kategorycznie bronili konieczności dziedzicznej legitymizowanej władzy państwowej. I oni także mieli rację — czyż niemal cała historia narodowa aż do przeciwstawienia Centralnej Rady, Dyrektoriatu z Hetmanatem Skoropadskiego jednoznacznie potwierdzała: i w przyszłości nie są wykluczone takie niszczycielskie waśnie na politycznym Olimpie. Naród potrzebuje niezaangażowanego najwyższego arbitra i nienaruszalnego autorytetu moralnego. Próbował to zrobić Bohdan Chmielnicki (o jego wizji i takich politycznych dążeniach argumentowanie pisze W. Łypynśkyj w swojej książce „Ukraina na przełomie”), próbowali to zrobić zwolennicy hetmana Pawła Skoropadskiego, którego podstępnie obalili wzburzone elementy socjalistyczne na czele z Symonem Petlurą i Wołodymyrem Wynnyczenką, którzy zamiast budować już proklamowane państwo (niechby było i nie takie, jakie sobie wyobrażali), zniszczyli je, zaślepieni marzeniem o władzy. Oczywiście, z dystansu czasu stały się zauważalne wady zarówno w charakterze nietolerancyjnego wobec oponentów Doncowa, jak i w jego niekiedy spekulatywnie jednostronnych narracjach, recydywy manipulowania faktami. (Jak wiadomo, nic absolutnie idealnego na tym świecie nie ma). Ale Doncow był kategorycznie potrzebny. Jego rolę w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym trudno przecenić. Był jak lekarstwo dla zainfekowanych rosyjskim szowinizmem politycznym i kulturowym młodych Ukraińców, którzy patrzyli na świat przez narzuconą przez Moskwę optykę. Ogólnie po rozważaniach Daszkewycza nad spuścizną ideową Doncowa i Łypynśkiego wyraźniej widzisz te dwa obozy polityczne w naszej historii: „doncowczycy” i „łypynszczyzna”, rozumiesz wartość dla Ukraińców testamentów politycznych Doncowa i Łypynśkiego. W tej książce przed czytelnikiem w recepcji Daszkewycza przechodzą i król Danyło Romanowycz, i Bohdan Chmielnicki, i Iwan Mazepa, i Wasyl Kapnist, i Mykoła Hułak, i Iwan Franko, i Mychajło Hruszewski, i Ilko Borszczak, i Wasyl Wyszywany, i Jewhen Małaniuk, i Myron Korduba, i Andrej Szeptycki oraz Josyf Slipyj, i Omelan Pricak, i Szuchewycze… (Kilka dziesiątek sylwetek Jarosława Daszkewycza — to ważne akcenty historii ukraińskiej, wyjaśnione (ale, zdaje się, dotąd nie wyuczone) lekcje historii narodowej. Wczytujesz się w te teksty, czujesz nie tylko ogrom nieznanych wcześniej faktów, ale i oryginalną ich interpretację oraz potężne naświetlenie już znanego, od czego niespodziewanie pojawiają się długie cienie, o istnieniu których nawet nie przypuszczaliśmy. Ta książka, moim zdaniem — jeden z testamentów politycznych i naukowych samego Jarosława Daszkewycza, który — jeśli mówić z wielkiej perspektywy i szczerze — my po prostu przeoczyliśmy. Wiemy, że on — był. Wiemy, że był jakiś szczególny. A jaki dokładnie? Czy wielu wyraźnie to wyjaśni?! …Znowu i znowu przypominam sobie tę nieco uderzającą zmianę w nim. To był jakby nieco inny Daszkewycz. Jakby rodzony młodszy brat — chciwy życia, bogatszy w pozytywne odczucia i z ostrzejszym poczuciem radości w duszy. Od niego biło aż do fizycznego wyraźne odczucie spokojnej, ale potężnej wewnętrznej siły i energii intelektualnej.
A potem, po kilku latach, zobaczyłem jakby starszego brata Jarosława Romanowicza. Dawniej postawny, niczym wojskowy, zgarbił się, gwałtownie poszarzał na twarzy, a na jego wychudzonych ramionach, niczym naprędce rzucona na wieszak, bezładnie zwisała marynarka. Żadnego śladu nie było w Jarosławie Romanowiczu po jego dawnej elegancji. Wiedziałem, że pochował znacznie młodszą od siebie żonę Ludmiłę, którą skosiła nieuleczalna choroba. Wiedziałem też o jego poważnym wieku, ale nigdy nie zastanawiałem się nad tym, bo Daszkewycz przypominał mi budzik, nastawiony kto wie na ile lat do przodu. Pamiętam, Jacyk mówił: “Spójrzcie na Daszkewycza — jego sowieckie obozy koncentracyjne zahartowały tak, jak ogień żelazo. Wytrzymał wszystko — znaczy, silny. A duchem jeszcze silniejszy, bo przecież wiecie, czyim jest synem, i nie mogło mu od rodziców nie przekazać się to, czego nie ma u wielu ludzi”. Widziałem wtedy Jarosława Romanowicza — i to było ostatni raz — na prezentacji drugiego (rozszerzonego) wydania “Postatej” podczas Lwowskiego Forum Wydawców. Gruntowne słowo o beneficjencie w zaludnionej sali wygłaszał elokwentny Ihor Hyrycz. Opowiadał lwowianom o tym, współczesnymi jakiego wybitnego człowieka przyszło im być. Z wyrazu twarzy Daszkewycza trudno było zrozumieć: słucha mówcy czy myśli o czymś swoim… Prawie dziewięć lat przed tym, kiedy Jacyk zmarł, rozmawialiśmy z Daszkewyczem, że o takich ludziach trzeba będzie przypominać nowym i nowym pokoleniom, aby w pamięci ich nie matowiały i nie wywietrzały z niej tak wybitne imiona. I Jarosław Romanowicz wtedy powiedział: “Widzicie, i na niebie nie ma sprawiedliwości — ten, kto tam siedzi, przedwcześnie zabiera stąd takich, którzy bardzo są potrzebni tutaj dla polepszenia świata, a im nie dodaje się ziemskich dni”. Słowa Daszkewycza przypomniały mi się wtedy, kiedy go zabrakło. Mówił je jakby nie tylko o mecenasie, ale i o sobie, przenikając przez lata do przodu.
Tłumaczenie maszynowe
List Kota Bonifacego do Kota Marcina, lidera frakcji opozycyjnej z okazji przyznania mu tytułu doktora honoris causa w dziedzinie stosowanego myszoznawstwa. Bracie mój, przyjmij pozdrowienie W stolicy muz i gracji. Jam prosty ludowy kot, A zwę się Bonifacy. Mój gospodarz, — dobry znak! — Koleguje z twoim panem. Jak dla mnie — grafoman Obok Twojego — tytana. To stary politykier: Był w RUCHu (wątpliwość mam!) Nazywa się Roman, A po ojcu nie znam. Emeryt i sybaryta, Każdą drugą władzę głaska. Od koryta do koryta On siebie i nas prowadzi. Biedny on, choć Chutorzyk Jest w sławnym Rokitnie, Gdzie gospodarz, żniwiarz i grek, Najczęściej bywa w kwietniu. A bywa — pod Rok Nowy (Jak na świecie gdzieś nie znikł!) Chcesz miaucz, chcesz wyj, Więc moja miłość — dla ciebie cała! Cezar, choć pies nad psy, Rzadko mądrze zagada. Nam obu nie do piękna: On sierota, ja biedak! A gospodarz tylko skrobie Na książkach i na papierze, A jak wspominam Ciebie, Wyrzuca mnie za drzwi! A teraz, jak palec, sam, Coś z języków obcych tłumaczy. Mówi, że nie wierzy psom; W nas, kotach, nadzieję widzi! Pomarańczowa doba Wyhodowała z nas bohaterów: Kiedy Ty miauczałeś: “Hańba!”, Ja lud na bój nastawiłem! Wykrywałem ja srogo i zło Obojętność oraz bierność. Radośnie kotom było: “Oto nasza kreatywność!” Lecz kiedy w mojej wsi Duch powiał regionalny, Ludzie nagle stali się źli Na aktyw, bo — kryminalny! Wpadł na wszystkich totalny szał, Nie jeden gryzie paluszek: U babci — syn regionalista, U dziadka — wnuk-regionalista. Babcia złości się: “Cel Jakby u nas był jedyny. Mam syna i kota, Ale lepszy kot od syna… Mam chatę i ogród, I owieczkę, i krówkę. Niechże wie cały naród: Ogłaszam głodówkę! Choć sadźcie mnie do więzienia, Choć łapcie na każdym słowie, Wszystko zapisuję jemu, Najdroższemu kotowi: Wiśnię, jabłonkę, orzech, Stajnię-chlew, stodołę, chatę, Sklep, studnię, stóg, Ładną (z myszami) zagrodę”. Ja, kiedy dowiedziałem się o tym, — A pisały wszystkie gazety, — “Dobrze”, myślę. Jednak, Czy i tacy u nas poeci?” Dawno wiem: Twój — uczciwy: I haruje, i mędrkuje, Podarowane konie Rodzimej Armii daruje. A jednego rumaka, Co nadawał się tylko na mydło, Zamienił na samolot, — Aż zapłakał pan Solyło! (Wychowawca, pedagog, Obrońca oraz opiekun Praw uciśnionych nas dwojga I poetowych wielbicielek!) Więc, kiedy swój testament Babcia zarejestrowała, Dziwił się cały świat, A myszy swoje śpiewały: “My — najmniejsza z mniejszości, Ofiara zimy deportacji. Cóż! Daleko ksiądz Marcin, Blisko — proboszcz Bonifacy”. Spowiadały się z grzechów Biedne myszki nocą i dniem. Po śniegach oraz po stogach Ja krążyłem, jak wrzeciono. I wprowadziłem wzorowy ład W Birkach, Jasniskach, Rokitnie, Nie PR, a majestat Widział lud w talencie sprytnym. Mówi wyborcom: “Nowe Polityczne pokolenie! Z tą twarzą ożyje Świadomość, moralność, sumienie!” Informacja o tym Całą okolicę obleciała, Więc dusza moja rośnie, Wyrywa się z ciała. Ja myślałem: idzie zima. Nam, obdartym do nitki, Starsi ludzie za darmo Przepisują majątki. Ja — w krzaki nie czmychnę! Odmawiać spadku?! Od dzisiaj rozpocznę Biografię od początku. Do gospodarza swego (Minę widząc łaskawą, — On z Lwem1 — oho-ho Popija czarną kawę, — Odwracając swój oblicze, Wszystko mruczę, i mruczę… Lecz poczułem — mi koniec, I niczego już nie chcę. Ale mądry wujek Lew Mówi panu mojemu: “Woła Dziw ponad drzewa! — Mówią, piszecie poemat O nowych bohaterach. Oj, Już legalny, nie podziemny. Bonifacy — nasz bohater Nasz wódz, nasz przywódca! Ubierzcie go jak należy: Na główkę — mazepinkę, Paskiem ściągnijcie brzuch, Kamuflażem okryjcie grzbiet. W łapki — szmajser czy nagan, A po wszystkim — z tyłu plecak. Jeszcze niedawno — chuligan, A dzisiaj już — powstaniec! I naród za nim pójdzie Aż do Kijowa czy dalej, Grzmot powstańczy zagrzmi W stołecznym kwartale…” Przyznaję: wodzowski dar Ja dawno w sobie pielęgnuję, Lecz w “Swobodę” czy w “Udar” Nie wstępuję. Poczekam! Nam, kotom, inny trend Los wyznaczył, bracie: Chronić własny brand, Ducha Kociego hartować! Każdy kot — sam dla siebie Pomiędzy różnymi, innymi pośród W zaciętej walce Nam pomoże “Samopomoc”. Ty sobie pomożesz; ja Sam sobie także pomogę, A twoje-moje imię Rzuci w przerażenie tłum wrogi. Więc Dmytrowi podpowiedz, Niech wychodzi z “Batkiwszczyny”, Podpowiedz, pomóż — Szkoda naszego Człowieka! Lider partii Andrij, Choć miły, nie nadaje się: On twórca błękitnych marzeń Coś jak kotka, a nie stal! Słyszycie, ryczy Dniepr, To idą, jak ojciec z synem, Kto — zapytacie? Dmytro! Nie z Draczem, ale z Marcinem! Ja, Marcinie, Twój żołnierz, Twój, Marcinie, posłaniec, Ja tobie służyć rad Lepiej, aniżeli Nowożeniec. W niebie świeci Orion… Od biblijnego Adama, Nasza — gwiazda Farion — Nasza muza, nasza mama! Ja także, jak Tiahnybok, Stanę się symbolem wolności. Wybijać będę krok, Wołać koty do zgody. A kiedy, jak rosa, Znikną regionaliści, Ja powiem: “Jaka piękność! My takiej jeszcze nie znali!” Będziesz ty mi, jak brat, Pomagać bez obłudy… Moja marzenie: kandydat (Doktor — Ty!) od myszoznawstwa. Ja bym dawno miał tytuł, Ale Lwów — totalna kłótnia. Nie dała jedna świnia Tytułu honoris causa. Nie dała, to nam nie trzeba! Będę skromny, jak Horacy. Pozdrów swojego Dmytra. Z Nowym Rokiem! Bonifacy. P.S. Ale powiedz mu: Draczowi — Bez oracji, bez notacji Należy wybaczyć! Lecę: Blisko myszka…. Bonifacy. P.P.S. Cezar słyszy też, Refleks Ma dobry. Czeka owacji. Mówią, w Konczy — wściekły Reks. Strzeż się! Bonifacy. 23.XII.2012, Kijów 31.XII.2012, Lwów Nota bene Ale zaraz, jak wstąpił Rok nowy na przestrzeń lwowską, Ja list przechwyciłem, Skonfiskowano: Łubkiwski 4.01.2013, Lwów Po przetrzymaniu w cenzurze powstał nowy motyw “Łukomorie i Tabacznik”. Oczywiście wielki Podkomorzy Marcin odezwie się w tej sprawie. R. Łubkiwski Sanatorium “Koncza-Zaspa” 24.01.2013 ————————— 1 Znany pisarz, patron wsi Rokitno.
Tłumaczenie maszynowe
List Kota Marcina do Kota Bonifacego nie tylko jako odpowiedź dla niego, ale przede wszystkim jako uznanie jego genialnego, poetyckiego talentu, a także z pokłonami dla wszystkich patriotycznych Kotów Lwowa. Bracie, dziękuję Ci Za pozdrowienie wspaniałe. Ja żyję w walce, Jak wszystkie uczciwe myszołowy. Jak Ty wiesz, ja nie jem Ani myszy, ani myszek, Ja pomagam im Kryć się przed kocimi łapkami. A koty uczyć chcę Ryby — to moja pyszność, Nie gardzić też barszczem, Chlebem, sznyclem i antrykotem. Byłem dzielnym kotem, I za to dostałem odznakę, Ale doktorski dyplom Powiesiłem na gałęzi. Po co mi ten papier W czas bezczelności i obłudy? Nie szczycę się tym, uwierz, Że jestem doktorem myszoznawstwa. Dziękuję Ci za wiersz, Bonifacy, mój bracie, Piszesz ty, jak Dracz, nie gorzej, Jeśli dobrze rozebrać. Twój gospodarz, ten Roman — Przyjaciel wielki mojego pana, On poeta, nie grafoman, W Ukrainie postać znana. Z Twojego pana Pyłypjuk Codziennie robi ładne zdjęcie, Ty zaś nie schodzisz z jego rąk I nie wiesz dotąd kto to. Chyba Ty — niegrzeczny kot — To dla mnie niezrozumiałe, Kogo zna cały świat, Zowiesz Ty grafomanem śmiało. Protestuję! Kto to jest, Ten Roman? Czy ma duszę? Co on robi, czym żyje, Wszystko to opisać muszę. Przecież o nim mój senior Mówił mi niemało. Co on je? On je kawior, Barszcz, pierogi i słoninę. On pisarz, miłośnik prawdy, Jego Mistrzem trzeba zwać. Nazwisko jego to Łub- Kiwski, proszę pamiętać. Najważniejszych cech Ty jego nie znasz — dziwne! Przecież on wybitny poeta, Pisze ładnie i śmiało. Zazdrośników on ma, To rasa, oczywiście, świńska, Ale ich gruntownie bije Sławna pani Tarnaszynska. Pan mój mówi, że Twój pan — To magnat! Wieś Rokitne Ma on, tam las i łan, U niego tam jest i pole żytnie. Bonifacy, czyż ty Nie mieszkasz w jego majątku? Tam jest zamek i chaty, Widać je z dala przez lornetkę. Nie jakiś to chutor, Nie jakaś mała posiadłość, Tam delfin albo tuńczyk Mógłby żyć — pyszna rybka. Co tam babcia ta, głupia, Co poszła w regionali, I swego wyrzekła się mienia, Co je dawno rozkradli?! Ty jej wierzysz, ona zaś kłamie, Że wszystko odda kotu Nie teraz, a jak umrze — Ładna bajka na dwa słowa! Za jedno kłamliwe “miau”, Co powiedziała ta szalona, Ty ją tak wysławiłeś, Jak partię Tyczyna. A Twój pan — to jest bogacz, Jeździ on codziennie do Lwowa, Co on robi tam, zaznacz, O tym będzie dalej mowa. On układa tam książki W swoim domu na półce, Dalej idzie na pierożki Do jakiejś niewiasty. Ależ on nie jest gurman, Na Łyczakowskiej, bywało, Gdzie żywi się i mój pan, Je pierogi i słoninę. Tam siedzą sobie oni I politykują ostro. Patrzą na nich panny To łaskawie, a to i srogo. Bo Twój pan i mój władca Na pannice nie mają oka. (Lecz o tym ty nie kwicz, Temat ten straszny i głęboki). Znaj, że Twój Roman szuka Światła i prawdy ideału, Ale prawda jako taka Rozczarowuje powoli. Wszystkie koty, uwierz mi, Jak filozofowie z Nicei, Zawsze dodają kłamstwa Do prawdziwości swojej. Widzę ja z twego listu, Że Ty pragniesz być bohaterem, I taki sam cel Włada panem twoim. To pochwalne! Ja chciałem Odznaczyć się tak samo, Pozbierać wszystkie koty, Rozwalić Guantanamo, Czyli naszą ciemność — więzienie, Wolność obwieścić kocią; Nie udało się, a czemu, Ach, powiem czemu i zapłaczę. Jedności nie ma. Koty — Zazdrosne, ambitne zwierzęta. Żaden z nich dla celu Wspólnego na harakiri Nie pójdzie, a będzie rwać Pazurami swojego brata. Im mówię ja… Twoja mać, Wy sami — niewola przeklęta! Ja zaś nadziei nie zgubiłem, Bo ona, jak Prut, głęboka. W. Kliczkę ja polubiłem, Jaceniuka i Tiahnyboka. Te wielkie trzy koty Zasługują na owacje. Jak to nie zauważyłeś Ty, Przyjacielu Romana Bonifacy? Janukowycz pożarłby ich, Lecz boi się trucizny, Schowanej w ich śmiech, Co go wszędzie słychać. On ich pragnie potłuc, Lecz nie ma tłuczka. Trzy koty, jak trzy bracia, Siła niszczycielska, nieugięta! On ich pragnie rozłupać, Lecz oni mocni, jak bryła, Niby ta kamienna ciało Z najcenniejszego berylu. Bądź uważny: na ekran Telewizora patrz. Wkrótce zniknie pan, tyran, Co z diabła się zjawił. Odkrywaj wszystko do dna, I spytaj siebie na początku: Pani Herman, gdzie ona, Gdzieś była i gdzieś przepadła. A wspomnij, jakaż była Pyszna i puszysta kotka, Czarne oczy, jak smoła, Ogon — nie można się napatrzeć. A wspomnij, była jak owoc, Brzoskwinia, złotem nalana, A w słowach pogarda i lód, Władczy duch niesamowity. A teraz niby na rzeź Przygotowana hrabina. Oczy zgasły, ogon wyłysiał, Cała, niby pomarszczona brzoskwinia. Przyjacielu mój, nie idź w Dracze, Jedź do Kijowa natychmiast, Bo leżeć na piecu W takie czasy nie fajnie! Jak ujrzy Ciebie Roman Na trybunie i przy zbroi, Przybiegnie on na Majdan, Jak Achilles pod mury Troi. Będzie przełom i będzie zło, I dla głupców — długa pauza. I otrzyma on dyplom, Zwie się co HONORIS CAUSA. A ten Cezar, wściekły pies, Szczeka na ciebie bardzo, Tak Draczów wstrętny Reks Obraża mnie, przyjacielu. Ale Reksy i Cezary Wkrótce wyjdą już z mody, I koty-bohaterowie Przyniosą nam Sztandar wolności. My zwyciężymy tę biedę, Tę psią zawieję! Bonifacy, ja czekam Odpowiedzi z twojej strony. Przeczytaj mój list Na kocim tajnym wiecu; Nasza walka święta, Słońcem świecą nasze oczy. A Romanowi pozdrowienia Przekaż, powiedz na ucho, Że zagra wkrótce świat Tam, gdzie obecnie ciemno i głucho. I powiedz, że on jeden Przyjaciel Dmytra, największy na świecie. Bądź zdrów. Pisał Marcin, I grał przy tym na trembicie. 10 lutego 2013. Kijów Komentarz Szanowni czytelnicy, List Kota Bonifacego i list Kota Marcina — to wydarzenie w życiu Romana Łubkiwskiego i w moim życiu, ale nie tylko jako wesoła zabawa, to nasz swoisty sposób wyrażenia pogardy dla zachowania Janukowycza i jego ekipy. Te listy pisane były wtedy, gdy w Ukrainie pro-moskiewska partia regionalnych przestraszyła niektórych ukraińskich działaczy politycznych. Nasze Koty delikatnie wyśmiewały ich. Jedna wzmianka o nich — to zaszczyt dla nich. Przy tej okazji chcę przypomnieć, że Roman Łubkiwski urodził się 10 sierpnia 1941 roku. Zatem dedykuję publikację listów naszych wesołych Kotków pamięci w ukraińskim narodzie o wielkim Ukraińcu Romanie Łubkiwskim. On był inicjatorem napisania tych Listów, umiał człowiek żartować! Do jego synów i przyjaciół zwracam się: uśmiechnijcie się — wszystko będzie dobrze. Przywrócić w Ukrainie władzę Janukowycza nikomu i nigdy się nie uda! Dmytro PAWŁYCZKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tego roku mija 85 lat od czasu, gdy opera „Zaporożec za Dunajem” po raz pierwszy została pokazana na scenie Opery Narodowej. Obecnie spektakl wystawiany jest w nowych redakcjach scenicznej i muzycznej, stworzonych przez głównego reżysera teatru Anatolija Sołowjanenkę oraz kompozytora Myrosława Skoryka. Główna scenografka teatru Maria Łewytska wraz ze swoim zespołem stworzyła specjalnie dla tego przedstawienia ponad 250 kostiumów i niemal 3000 metrów kwadratowych malarstwa. Ponadto widowisko sceniczne wzbogacono kompozycjami choreograficznymi, które przygotowała kierownik artystyczna zespołu baletowego teatru Aniko Rechwiaszwili. Balet „Pieśń lasu” jest nie mniej znaczący. Perła ukraińskiej narodowej klasyki choreograficznej, stworzona przez wybitnego baletmistrza Wachtanga Wronskiego, od 1958 roku jest jedną z wizytówek Opery Narodowej Ukrainy. Poetycka baśniowość fabuły, wypełnionej głębokimi filozoficznymi uogólnieniami, nikogo nie pozostawia obojętnym. Historia miłości Łukasza, prostego wiejskiego chłopca, obdarzonego sercem marzyciela, oraz Mawki, fantastycznej leśnej dziewczyny, która uosabia piękno życia i przyrody, współbrzmi z tradycyjnymi tematami klasyki baletowej — baletami „Sylfida” i „Giselle”. 6 września pokazana zostanie opera „Manon Lescaut” G. Pucciniego. Ta opera doczekała się błyskawicznego, głośnego sukcesu, gdy tylko pojawiła się na scenie. Zainspirowany powieścią opata Prévosta „Historia kawalera des Grieux i Manon Lescaut”, Puccini stworzył operę pod tym samym tytułem o namiętności, rozkoszy i wyrzutach sumienia, która stała się jego triumfem twórczym. Rok temu odbył się debiut ukraińskiej diwy operowej Ludmyły Monastyrskiej w roli Manon na kijowskiej scenie. Uzupełnić swój repertuar tą partią doradził jej główny reżyser Opery Narodowej Ukrainy Anatolij Sołowjanenko. Specjalnie dla Ludmyły Monastyrskiej zostały wykonane ekskluzywne kostiumy w stylu epoki XVIII wieku przez główną scenografkę teatru Marię Łewytską. Kierownik artystyczna teatru „Bravo” Lubow Tytarenko zaprosiła do wyreżyserowania tego spektaklu młodą, utalentowaną reżyserkę Ołesię Husar, która ma już na koncie szereg inscenizacji w różnych krajach Europy, jest laureatką ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów oraz festiwali, kieruje zespołem twórczym, który otrzymał już tytuł ludowego. Pierwszą wspólną pracą Ołesii i Lubow Wiktoriwny była inscenizacja „W imię prawdziwej miłości” Semena Zatułowskiego, gdzie O. Husar stworzyła scenografię i choreografię. Potem była współreżyserką w spektaklu według sztuki Jurija Buczmy „On, żona, kochanka”. I oto wreszcie pierwsza samodzielna inscenizacja w teatrze „Bravo”. — Sztuka Włada Apostołowskiego (prawdziwe imię Wołodymyr Szaryk) jest traktatem satyrycznym — opowiada reżyserka spektaklu — w którym poruszane są dość poważne tematy naszego społeczeństwa. Głównym tematem jest to, że niezależnie od pisma i stron, które człowiek już zapisał w swoim życiu, każdego dnia możemy zmienić kierunek, jeśli mamy takie pragnienie. Dopóki jesteśmy na tej ziemi, dopóki żyjemy, mamy możliwość zmieniać się, rozwijać i zrywać łupiny nieudanego doświadczenia, które czasem nas powstrzymują i nie pozwalają ruszyć do przodu. Przeszkadzają nam nabyte lęki. Bo, jak wiadomo, dziecko niczego się nie boi. A z biegiem lat gromadzą się lęki, przez które nie możemy ruszyć do przodu, tworzyć własnego szczęśliwego życia. Wielu widzów wychodziło po spektaklu i mówiło, że to napisano o nich, o ich życiu. Właśnie to stawiała sobie za cel grupa realizatorska. Wiktor Muchin wykonuje rolę głównego bohatera Kima, który był wojskowym. Walczył na całym świecie, nie ma ani rodziny, ani dzieci. Po tym, jak znalazł się w społeczeństwie, zrozumiał, że to, co
Tłumaczenie maszynowe
Narodowa Opera Ukrainy 1 września otwiera 152. sezon teatralny Galą, w której zebrano najlepsze fragmenty oper i baletów. Po tym uwadze widzów przedstawione zostaną dwie perły ukraińskiej klasyki — balet „Pieśń lasu” oraz opera „Zaporożec za Dunajem”. W ramach projektu „Ukraińskie gwiazdy opery na świecie” na wielbicieli czeka spotkanie z Ludmyłą Monastyrską w roli Manon Lescaut. Nowatorską inscenizację opery „Cyrulik sewilski” widzowie w tym miesiącu będą mogli zobaczyć dwukrotnie z różnym składem wykonawców. Opera „Nabucco” i balet „Dama kameliowa” podarują spotkanie z konstelacją najlepszych solistów teatru, a balety „Za dwoma zającami” oraz „Buratino” staną się powodem do śmiechu i spędzenia czasu razem z dziećmi. 7 i 21 września — premierowe pokazy opery „Cyrulik sewilski” G. Rossiniego. Utwór ten ma ponad 200 lat. Ale fabuła na motywach komedii Beaumarchais o tym samym tytule, tak udanie ułożona przez kompozytora do muzyki, kontynuuje swój triumfalny pochód przez sceny teatralne, i to często we współczesnych interpretacjach. Anatolij Sołowjanenko pod koniec ubiegłego sezonu przedstawił swoje odczytanie komicznej opery, pełnej zabawnych przygód, intryg i emocji, wyrafinowanej i temperamentnej muzyki, przenosząc głównych bohaterów w inny czas. A każdy kolejny pokaz nowatorskiej inscenizacji „Cyrulika sewilskiego” na scenie Narodowej Opery Ukrainy daje widzowi możliwość poznania różnego składu solistów i odkrycia nowych aspektów ich artyzmu. Twórczy tandem kompozytora Jurija Szewczenki i baletmistrza Wiktora Łytwynowa podarował wielbicielom sztuki choreograficznej, zarówno dorosłym, jak i dzieciom, dwa wspaniałe, widowiskowe balety — „Za dwoma zającami” oraz „Buratino”, które pokażą odpowiednio 10 i 22 września. Znajoma fabuła komedii „Za dwoma zającami” tak harmonijnie wpisała się w spektakl baletowy, że zdobyła nie tylko uznanie wśród widzów, ale stała się swoistą wizytówką Kijowa. Historia o nieudaczniku, kijowskim fryzjerze, opowiedziana językiem tańca w oryginalnej oprawie muzycznej, nie tylko nie straciła komizmu, a wręcz przeciwnie, pozwoliła ograć każdą postać bardziej jaskrawo. Dla tej inscenizacji stworzono oryginalne kostiumy, wśród których nie ma dwóch takich samych (artystka kostiumograf — Hanna Ipatjewa), a unikalne dekoracje radykalnie różnią się od tradycyjnych baletowych (scenografia — Serhij Masłobojszczykow). 17 września Narodowa Opera Ukrainy przedstawi balet „Dama kameliowa” (L. van Beethoven, J. Brahms, J. Pachelbel, G. Fauré, E. Elgar, I. Strawiński). Choreografię baletu zrealizowała kierownik artystyczna zespołu baletowego teatru Aniko Rechwiaszwili, pisząc libretto razem z dyrygentem-inscenizatorem Ołeksijem Bakłanem, który pracował również nad kompozycją muzyczną utworu. Jednym z końcowych akordów wrześniowego repertuaru będzie opera „Nabucco” G. Verdiego (29 września). Światowa premiera tej opery odbyła się 9 marca 1842 roku, przeszła na scenie La Scali 57 razy przy pełnej sali, co było niesłychane. Opera uczyniła G. Verdiego nie tylko sławnym, ale pierwszym kompozytorem Włoch. Po raz pierwszy opera „Nabucco” na scenie Narodowej Opery Ukrainy została wystawiona prawie półtora wieku po jej napisaniu — 15 maja 1993 roku. Wprawdzie z powodu tego, że wykonawcy głównych partii odeszli ze sceny, a właśnie „na nich” robiono poprzednią inscenizację, opera, niestety, przedwcześnie zakończyła swoje życie sceniczne. Dlatego za nowe odczytanie dramatycznej fabuły i niezwykle potężnego materiału muzycznego zabrał się Anatolij Sołowjanenko razem z głównym dyrygentem teatru Mykołą Diadiurą. Premiera odbyła się w marcu 2016 roku i od tego czasu operze, tak jak półtora wieku temu, towarzyszy niezmienny sukces. dla celu. Ważne, aby obok była osoba, z którą będziecie patrzeć w jedną stronę. Moja rola to odzwierciedlenie każdej kobiety, która przede wszystkim pragnie zwykłego kobiecego szczęścia. Mimo wszystkich rozczarowań pozostała sobą, nie przestała wierzyć w miłość i szczerość uczuć. A Julia Hanina gra Muzę Apołłoniwnę, która jest uosobieniem jednego z ogniw aparatu zarządzającego. To młoda, odnosząca sukcesy kobieta, która zrealizowała się w karierze, ale nie znalazła kobiecego szczęścia i próbuje dogonić stracone za wszelką cenę. Młoda, utalentowana aktorka pokazała swoją wizję bohaterki, obdarzając ją pewną niezdarnością i asocjalnością. Muza zajmuje dość wysokie stanowisko, ale zupełnie nie umie komunikować się z mężczyznami. Dekoracje reżyser starała się zrobić tak, aby nie było poczucia sceny, a widzom wydawało się, że są świadkami wydarzeń, które dzieją się obok. Bardzo interesujące jest scenograficzne rozwiązanie z żyrandolami. A nie do końca zwyczajne kostiumy w spektaklu symbolizują społeczeństwo, ludzkie lęki i wady. Niezwykle wyrazista w spektaklu jest plastyka. Nierzadko mówi ona o postaciach więcej niż słowa. Wszak właśnie dzięki plastyce, ruchom możemy dać ujście energii, która kipi wewnątrz nas. — Wspaniały spektakl, doprowadził mnie do łez — przyznał autor, który był obecny na premierze. — Reżyser i aktorzy subtelnie zrozumieli moją duszę i przeżycia, zdołali je wiarygodnie przekazać na scenie. Widz bardzo ciepło przyjął pierwsze pokazy spektaklu. Ale reżyser i aktorzy kontynuują nad nim pracę i zapewne na początku następnego sezonu teatralnego zobaczymy odnowiony spektakl. A kierownik artystyczna Kijowskiego Teatru Dramatycznego „Bravo” Lubow Tytarenko ma jeszcze wiele twórczych zamysłów. Niektóre z nich obiecują wcielić w życie już w najbliższym czasie. Stronę przygotował Eduard Owczarenko
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski teatr dramatyczny „Bravo” kontynuuje popularyzację współczesnej dramaturgii. Już nie pierwszy rok z sukcesem wystawiany jest tam spektakl na podstawie utworu dramaturga z Krzywego Rogu Vlada Apostołowskiego „Wilk w owczej skórze”. A niedawno stołeczny widz miał okazję zobaczyć tam spektakl na podstawie nowej sztuki artysty „Gry miłosne, czyli przypomnieć sobie wszystko”. To, co robił, w rzeczywistości nikomu nie jest potrzebne. I w żaden sposób nie może odnaleźć siebie. Bohater dochodzi do napisania sztuki swojego życia, a także chce wszystko zacząć od nowa. Bardzo ciekawym autorskim odkryciem jest to, że prowadzi on jedną postać przez całą sztukę pod różnymi imionami i w różnych wizerunkach. W spektaklu występują dwie kobiety, które są obecne w życiu głównego bohatera. Między tymi kobietami toczy się walka o jego uwagę, o jego miłość. Ważnym tematem w spektaklu jest temat masek. Społeczeństwo narzuca nam zasady zachowania, modę. I już na łożu śmierci człowiek, analizując swoje życie, nierzadko uświadamia sobie, że tak naprawdę nie przeżył prawdziwie ani jednej minuty. I jak ważne jest to, by nie zatracić siebie. Iwan Haniow gra w spektaklu cztery role: konferansjera, deputowanego, lekarza i chorego. Konferansjer znajduje się jakby na zewnątrz, a wszystkie inne postacie — wewnątrz spektaklu. — Moim głównym zadaniem było wybicie głównego bohatera ze strefy komfortu — opowiada Iwan. — Jestem odzwierciedleniem jego wewnętrznych procesów; nasz dialog jest niczym jego dialog z samym sobą. Jedną z wyrazistych postaci jest deputowany, do którego bohater zwraca się o pomoc. Jeśli w autorskiej interpretacji jest on negatywny, to w naszej interpretacji transformuje się w pozytywnego. Mówi on: „Pieniędzy ci nie dam, ale dam możliwość zarobienia”. Każdy człowiek ma szansę, ale czy ją wykorzysta, czy nie, to już jego sprawa. Główna bohaterka (Switłana Hordijenko) również próbuje wyprowadzić postać ze strefy komfortu. — Wpływ mojej bohaterki na postać odbywa się poprzez uczucia, poprzez przywiązanie — wyznaje Switłana. — Ale postać boi się, że nie będzie w stanie zrealizować się twórczo. W duszy każdego twórczego człowieka toczy się spór: dać pierwszeństwo miłości czy twórczości? I nierzadko wybiera to drugie. Tacy ludzie często bywają samotni. A moja bohaterka próbuje go przekonać, że niekoniecznie trzeba rezygnować z miłości.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Андрій БУДКЕВИЧ, історик мистецтва.
Чому романтик і чому одинокий? За останні 8 років значну дещицю часу довелося провести в одному з найбільших міст сходу України, тож переконався: бракує, й дуже, тут романтиків, навіть посеред творчих осіб. А українських — то годі й казати… Але вони таки були і є, до них у мистецькій когорті краю належать Володимир Падун (прощений), Олександр Самійленко, Олександр Чегорка…
Народжений митець 1957 року у містечку Верхівцеве на Січеславщині. Батьки — вчителі, українські філологи. Дитинство накладає відбиток на усеньке життя кожної людини. Мама Олександра вдома читала вголос поезії П. Тичини, М. Рильського, а сам художник окрім живопису пише ще й білі вірші, та ще й які! Про себе розповідає: “Мій дід, Віктор Тимофійович з Полтавщини, на початку ХХ століття переїхав до села Мар’ївки біля Верхівцевого. Купив шматок землі, був козаком.., якось знайшли на горищі грамоту на право володіння землею. Наша родина у Верхівцевому мала невеличке господарство, присадибну ділянку — 6 сотин землі біля хати, яку збудував батько. Хлопчаком я був жвавим, любив ганяти у футбол, але і ходив разом з братом Петром до балки спостерігати за птахами… У 5 класі “захворів” малюванням, та брату живопис давався краще. У нього потім це захоплення минуло, а в мене на всю решту життя…
Поступив до Київського художнього інституту на архітектурний факультет. То були непрості роки, тільки на п’ятому курсі вперше почув про М. Бойчука. Здобувши освіту, повернувся у свій край, оселився у Кам’янському (Дніпродзержинськ). Багато, пожадливо читав, люблю цю справу дотепер, переважно про художників — Малевича, Кандинського, Філонова… В журналі “Україна” публікували змістовні матеріали О. Климчука. До числа моїх улюблених письменників і поетів належать, перш за все, Валерій Шевчук, він вплинув на підтекст мого письма, Б.—І. Антонич, В. Ілля, Т. Мельничук, чимало інших…”
Важливою подією у творчому бутті митця стала поїздка у товаристві Сергія Лаушкіна і Анатолія Фурлета (відомі художники) на Кам’яну Могилу. Перебували там п’ять днів, творили дива. Пан Олександр згадує: “Босоніж стою на камінні,
Раніше з творчістю художника мали можливість познайомитись в різних містах нашої країни — Одесі, Білій Церкві, Каневі, Черкасах, Києві. Цього ж разу автор вперше зробив грандіозне представлення своєї творчості в рідному місті.
Чимало робіт художника, який навчався в
Ужгородському училищі прикладного мистецтва та у Московському університеті, присвячено Козаччині. Зокарема він є автором барельєфу гетьмана Мазепи у Білій Церкві.
Підтримати митця і його творчість прийшли отаман Козачанського куреня вільного козацтва Олег Голуб та писар Петро Дяченко, журналіст, етнограф, дослідник пам’яток Трипільської культури в Черкаській та сусідніх областях, учасник фольклорно-етнографічного гурту “Оріяни”, одинадцятиразовий чемпіон Черкащини з багатоборства, володар Кубка Незалежності України 1996 року з бігу на 1500 метрів серед ветеранів Вадим Мицик. А з Києва приїхав заслужений артист України, кобзар Тарас Силенко. У супроводі козацької старосвітської бандури він виконав пісні про легендарного гайдамацького ватажка Максима Залізняка “Гей, літа орел, літа сизий” та про отамана Зеленого “Богуслав понад Россю, і Медвин в боях стугонять”, а також пісню кобзаря Степана Малюци “Гей, степами, темними ярами”.
Промовці висловили багато вдячних та захоплених слів щодо творчості Василя Геа вгорі неозоре небо. Створював фотороботи, пісок на камені, це пошук… Отож, писав на піску, вологому, сухому, на глинищі. Потім була виставка, більш ніж 100 робіт було представлено для зацікавлених. Дійство відбувалося в музеї Історії міста Кам’янського.
…Взимку шукаю тіні на снігу, зранку,
вдень — і малюю, домальовую, виходять цікаві рисунки. А ще створив серію робіт лагенарій (таракуц). Коли пишу на папері гуашшю, для мене важливе перетікання барв, переходи кольорів, називаю це “ефектом цвітіння”. Дуже люблю живопис М. Примаченко і полтавки Г. Рідної. Мушу наголосити — квіти, як такі, є поштовхом для мого методу кольористики”.
Спробуймо уважно придивитися до того, що і як творить Олександ Чегорка. Вид мистецтва — живопис; рід — ліричний і ліро-епічний; жанр — найчастіше пейзаж, портрет; тип — романтизм.
Його твори поєднані з музикою Густава Малера, а в ній відбиваються пізньоромантичні риси, композитор розвивав традиції симфонізму Бетговена і Брамса, але творив і свій малеровський симфонізм. Спів — Каті Chilly (Кондратенко), котрий проникає в усі закамарки душі, міркую, так співали в добу сивої давнини… Щодо спорідненості з поезією, то це — з віршами
В. Іллі, Т. Мельничука, В. Стуса.
Існує невидимий зв’язок з творами австрійського поета, народженого у Празі, представника філософсько-модернової лірики 20-го століття. Райнер Марія Рільке сприймав світ як цілісність, де поєднані музика, мистецтво і поезія. Працював поруч з Роденом, у нього навчився дивитися на світ крізь річ. Виникли поезії-речі: “Фламінго”, “Пантера”. Рільке захоплювався Т. Шевченком, бував у Києво-Печерській Лаврі.
Роботи О. Чегорки нагадують і зміст творів О. Гріна (Гриневського) в бажанні зробити світ досконалішим і щасливішим. Адже герої Олександра Гріна — люди надзвичайні, але самотні, бо незрозумілі юрбі, зате духовно багаті.
Сергій Пустовалов (археолог-науковець) писав: “Французи пишаються печерним палеолітичним живописом Франко — Кантабрії, …перуанці — рисунками з пустелі Наска, англійці — Стоунхенджем, мешканці острова Пасхи — велетенськими статуями довговухих…” У нас є Кам’яна Могила поблизу м. Мелітополя. Рисунки, що створювалися на пісковику — це викарбувана справжня історія світогляду прадавнього населення України.
Традиціоналізм, містичність, символізм, теж є складовими його творчості.
Символ здійснює трансцендентну функцію (термін Юнга), у психічному житті митця на межі зовнішнього і внутрішнього, свідомого і несвідомого. Цим зумовлюється і містицизм художника, почасти і як творця символічних образів, та драматизм його перебування “на межі”.
Ніла Зборовська у праці “Психоаналіз і літературознавство” зауважувала: “Символ завдяки своїй конкретній природі опановує почуттями, що перебувають у недиференційованому стані, а через значущість образу захоплює й породжену ним ідею, отже, поєднує ідею з почуттям. Символ виступає посередником між ідеєю, втіленою в архетипному образі, і новим живим її переживанням (почуттям)”.
А Олександр Чегорка мовить і таке:
“Треба мати прагнення підкорятися Космосу, Природі, бути невід’ємною часткою усього цього…” Є у митця такі віршовані рядки:
Малювати так, як тече ріка Як сонце малює тіні дерев вечірніх. Його твори на піску, снігу, фігури з пісковика, лагенарії — то і відображення настрою, порухів чуттєвих з нутра, і відображення змісту свідомості. Фігури і статуї, то і є Міт, але виконаний з пісковика, як і скульптура М. Штеця (закарпатський митець, приятель О.Ч.) “Рух крізь віки”, де Праматір світу тримає диск в руках — сполучення світів…
Художник — вільна особа, не сприймає рутини, проза буденності пекельно неприйнятна для нього, митець не хоче і не повинен розуміти: чому люди не живуть, а існують…
У дитинстві Олександр слухав вірші українських поетів, які йому читала мама, а ми давайте прислухаймось до високої ліро-поетики, романтизму його білих віршів:
Коротшає день Вже надівають вранці дядьки старі картузи Опале листя малює знак неба Туманіє… І ще: Риби цілують сонних жінок Зелений місяць ховається в тихому очереті Земля з водою обнялися.
W przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy w mieście Watutyne odbyło się znaczące wydarzenie artystyczne — w miejskim Pałacu Kultury odbyła się wystawa prac twórczych utalentowanego malarza i rzeźbiarza Wasyla Hełetki, które poświęcone są 100-leciu Ukraińskiej Rewolucji. Mówiono o jego zaletach i cechach ludzkich, podkreślano jego niezrównany kunszt, pracowitość i talent. Obrazy, które maluje, mają nie tylko znaczenie poznawcze, gdyż opowiadają o wybitnych postaciach historycznych i wydarzeniach, ale mają też duszę, niosą nie tylko wiedzę, lecz także napełniają serca patriotycznymi uczuciami. Artystę powitali przedstawiciele Rady Miejskiej w Kaniowie, którzy nagrodzili Wasyla Wasylijowycza dyplomem w imieniu mera miasta oraz dyplomem związku artystów kaniowskich. W imieniu społeczności miasta utalentowanego artystę powitała naczelnik wydziału kultury i turystyki Natalia Heraszczenko, która podziękowała za twórczość i wręczyła dyplom wydziału kultury i turystyki. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wystarczy wspomnieć los innych ukraińskich przedsiębiorstw artystycznych. Ale Wiaczesław Dudin, niczym odważny rycerz, bronił państwowego dorobku: chodził, prosił, pisał, żądał, przekonywał — wspominają jego koledzy oraz pracownicy muzeum. Dzięki jego wytrwałości, na bazie kolekcji zakładu, która liczyła 1700 jednostek inwentarzowych, wśród których było 56 dzieł autorstwa Wiaczesława Dudina, stworzono stałą ekspozycję szkła artystycznego w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy, którą przez wiele lat z rzędu mogli podziwiać kijowianie i goście stolicy. „Kiedy zaczęliśmy pracować z kolekcją, Wiaczesław Wiktorowycz bardzo pomagał w pracy. Pracować z nim było łatwo, ponieważ jest człowiekiem słowa. Po okruszynach zbierał materiały o artystach, doradzał, jak najlepiej zaprezentować dzieła” — podzieliła się wspomnieniami zasłużona pracownica kultury Ukrainy, była kierowniczka działu sztuki dekoracyjno-użytkowej muzeum Olha Iwanowa. Niestety, w 2015 roku stała ekspozycja Kijowskiego Zakładu Szkła Artystycznego została zdemontowana i obecnie wszystkie prace przechowywane są w zbiorach muzealnych. Dlatego dzisiaj jedyną możliwością, by znów poczuć magię szkła artystycznego wielkiego mistrza, jest odwiedzenie jubileuszowej wystawy Wiaczesława Dudina w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej, która będzie czynna do 15 września.
Tłumaczenie maszynowe
Maryna MARCZENKO Jasna energia Takiego piękna nie zobaczy się dziś nigdzie — wykwintne wazy dekoracyjne, talerze, płaszczyzny, kompozycje „Defilada”, „Wirtualny dialog”, „Torebki z Dykańki”, szklany gobelin „Miejski sen”, komplet „Działkowy”, które zachwycają wirtuozerskim wykonaniem, różnorodnością tematyczną i emanują szczególną, jasną energią. Jest to naprawdę prawda, gdyż żona artysty, pani Elwira, która przekazała muzeum dzieła na wystawę jubileuszową, zaznaczyła na otwarciu: „W pracach, które państwo widzą, jest dusza Wiaczesława. Kiedy patrzę na niektóre z nich, rozumiem, że nie znam tego człowieka, który je stworzył. Są nieoczekiwane nawet dla mnie”. „Sława bardzo kochał szkło, które stało się sprawą jego życia. Ale i szkło, tak kapryśny i nieprzewidywalny materiał, odkrywało przed nim swoje tajemnice. Dlatego jego prace są tak różne, jak gdyby mieszkało w nim dziesięciu artystów” — zaznacza historyk sztuki Zoja Czehusowa. Unikalne rzeczy — ze stłuczki szklanej Ukończywszy w 1974 roku Wyższą Szkołę Artystyczną imienia Wiery Muchinej, wydział szkła artystycznego, Wiaczesław Dudin przez 13 lat pracował w zakładzie „Mikond” w Taszkencie, gdzie stworzył potężny zespół specjalistów i stanął na jego czele. Ale prawdziwy rozkwit talentu artysty związany jest z Kijowskim Zakładem Szkła Artystycznego, w którym pracował od 1987 roku, a po dwóch latach został głównym artystą przedsiębiorstwa. W dalekich latach 80. i 90. kijowskie przedsiębiorstwo ze stuletnią historią (założone w 1882 roku) było największym na Ukrainie, produkującym towary ze szkła kolorowego i kryształu ołowiowego. Jego produkty eksportowano na Węgry, do Bułgarii, Polski, Japonii, Włoch, Kanady, Francji, Szwecji. A wyroby wyróżniały się wysoką jakością, niebanalnością zamysłu artystycznego, pięknem sylwetki, wykwintnością, harmonią elementów. Zakład brał udział w renowacji Pałacu Maryńskiego, wystroju teatru opery i baletu, kolejki linowej, stacji kijowskiego metra. O tym napisał sam Wiaczesław Wiktorowycz w „Encyklopedii współczesnej Ukrainy”. „Z Wiaczesławem pracowaliśmy razem przez połowę naszego życia — opowiada artysta Stanisław Kadocznikow. — Z jego przyjściem do Kijowskiego Zakładu Szkła Artystycznego rozpoczął się nowy etap. Zaczęliśmy robić rzeczy awangardowe. Wykorzystywaliśmy nawet stłuczkę szklaną, którą wywożono na śmietnik. Wszyscy pytali: „Po co wy to bierzecie?” A Wiaczesław potrafił nawet z tego zrobić coś unikalnego. Nawet kiedy zakład zamknięto w 1997 roku, on kontynuował pracę dzięki Sławie i innym artystom, którzy wykonywali prace twórcze, nie mając nawet elementarnych warunków. Wodę nosili w wiadrach, grzali grzałkami, żeby zimą można było na maszynach coś robić”. Zakładu, który był dumą Kijowa i Ukrainy, nie udało się uratować, ale kolekcję prac twórczych jego artystów i mistrzów ocalono. Decyzją Gabinetu Ministrów Ukrainy w 2003 roku została ona przekazana do Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Człowiek słowa W tej szlachetnej sprawie ważną rolę odegrał Wiaczesław Dudin, który nie tyle troszczył się o swoje dzieła, co przejmował się losem bezcennych zbiorów muzealnych zbankrutowanego przedsiębiorstwa, aby zachować je dla potomnych. Chociaż sprawa ta okazała się bardzo trudna. 25 sierpnia utalentowany artysta Wiaczesław Dudin, który przez pół wieku tworzył prawdziwe arcydzieła ze szkła i kryształu, obchodziłby 70. urodziny. Wystawa jubileuszowa „Szkło”, poświęcona pamięci ukraińskiego artysty, trwa obecnie w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej Ludowej. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe