Strona · s. 11strona oryginału ↗
Głos jego duszy
Слово Просвіти, №35 за 2020 рік
Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Biografia Petra Bojki – człowieka Bożego powołania i daru jest unikalna. Urodzony 23 czerwca 1930 roku we wsi Łopatynka, w rejonie oratiwskim, w obwodzie winnickim, syn poległego frontowca, jako nastolatek w niełatwych powojennych latach dzięki wytrwałości zdobył wykształcenie: uczył się na petrografa w lwowskim, a potem kijowskim technikum, później kontynuował naukę na wydziale geologicznym Uniwersytetu Szewczenki. Lecz za sprawą losu ciągnęło go do działalności artystycznej, gdyż posiadał naturalny dar – aksamitny baryton, który oczarowywał słuchaczy. Samookreślił się, gdy zwyciężył w konkursie na lektora Ukraińskiego Radia spośród ponad setki kandydatów! Na antenie młodzieniec zaczął pracować od 1 sierpnia 1953 roku. Uczył się kunsztu u wybitnych aktorów: Jurija Szumskiego, Rostysława Iwickiego, Poliny Niatko, słynnego opowiadacza Iraklija Andronnikowa, a za „ojca chrzestnego” uważał czołowego ukraińskiego lektora Andrija Jewenkę. Jego własna dykcja, czyli wymowa, sposób wymawiania słów i dźwięków, dzięki samokształceniu i nauce u mistrzów, były oryginalne i niepowtarzalne. Później w swoich wykładach dla pedagogów powie: „Sztuki słowa, jak i każdej sztuki, nauczyć nie można, ale nauczyć się można”. I rzeczywiście, Petro Todosowycz dużo się uczył. W szczególności na wydziale filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego, poznając szczegóły i głębię retoryki, sztuki oratorskiej. I odnosił wybitne sukcesy, bo wkrótce został zaproszony do wykładania przedmiotów z zakresu czytania ekspresyjnego oraz kultury języka w stołecznym instytucie pedagogicznym. A Towarzystwo „Znannia” zaproponowało młodemu radiowcowi czytanie wykładów o sztuce oratorskiej w całej Ukrainie. Brał aktywny udział w tworzeniu fonochrestomatii z literatury ukraińskiej: w archiwach znajdował prawdziwe arcydzieła – i w szkołach rozbrzmiały głosy koryfeuszy ukraińskiej kultury. W 1963 roku, kiedy Petro Bojko wystąpił na Wszechukraińskiej konferencji kultury języka i oświadczył z wysokiej trybuny w obecności partyjnych bonzów, że „…w państwie nie ma gospodarza w gospodarce językowej, norm kultury języka nie przestrzegają środki masowego przekazu, w prasie, w wystąpieniach publicznych”, oczywiście odsunięto go od mikrofonu lektorskiego. Przeniesiono go na stanowisko redaktora literackiego do redakcji muzycznej, gdzie jego wpływ na teksty, jak rozumiemy, był minimalny. Jednak bez jego głosu, bez jego talentu Ukraińskie Radio już nie mogło brzmieć, dlatego Petro Bojko znów zaczął czytać teksty artystyczne jako lektor. Słowo w jego ustach brzmiało niezwykle przekonująco, zwłaszcza Szewczenkowe:
Ześlij mi święte słowo, świętej prawdy głos nowy! I słowo rozumem świętym i ożyw, i oświeć! Niepowtarzalny u Petra Bojki jest nie tylko Wielki Kobziarz, niepowtarzalny jest też jego współczesny Wasyl Symonenko oraz poeci i prozaicy-szestdziesiatnycy. Wysokoartystyczne słowo wzywało do dalszej pracy — pielęgnowania duszy ludzkiej. Otóż właśnie na zjeździe Ruchu, w blasku niebiesko-żółtych sztandarów, kiedy mowa zeszła na temat utworzenia Ukraińskiej autokefalicznej cerkwi prawosławnej, przyszła do niego nagła decyzja: „Zostanę księdzem!”. Nawiązał kontakty ze lwowskimi księżmi w cerkwi Piotra i Pawła, którzy jako pierwsi wyszli spod podporządkowania Patriarchatu Moskiewskiego, zaczął studiować porządek prowadzenia nabożeństw i posług. 23 czerwca 1990 roku ówczesny jeszcze biskup UA Cerkwi Wasyl Romaniuk (w przyszłości Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi Wołodymyr) wyświęcił go na diakona. A po miesiącu został wyświęcony na kapłana do posługi misyjnej. Pracy było bez liku: święcił cerkwie, błogosławił wielotysięczne zgromadzenia w całej Ukrainie, święcił flagi narodowe. Kiedy w listopadzie 1990 roku na Ukrainę przybył Patriarcha Mścisław (Skrypnyk), aby stanąć na czele odnowionej UA Cerkwi, ojciec Petro został jego sekretarzem. Pewnym i znaczącym podsumowaniem tych zjawisk społecznych był wieczór charytatywny „Przodkowie patrzą nam w oczy”, zorganizowany przez redakcję najpopularniejszego wówczas czasopisma „Pamjatky Ukrajiny” (z moim udziałem), który odbył się w Pałacu Sztuki „Ukraina” 22 grudnia tego samego roku. Niepowtarzalna atmosfera jedności pięciu tysięcy widzów i uczestników widowiska scenicznego (ponad 300!), kiedy z tej najwyższej ukraińskiej sceny po raz pierwszy rozbrzmiała modlitwa „Ojcze nasz” w przejmującym wykonaniu ojca Petra Bojki… Wczesną wiosną 1991 roku Petro Bojko towarzyszył marszowi „Ostatnią drogą Kobziarza” z Leningradu do Kaniowa. Już na terytorium Ukrainy księża Patriarchatu Moskiewskiego nie pozwalali uczestnikom marszu pojawiać się w cerkwiach, gdzie kiedyś leżała trumna z prochami Kobziarza. Pozwolili odprawić nabożeństwo tylko w Kaniowie 22 maja, ale ojca Petra Bojki nie wpuścili — stał pod cerkwią podczas molebna. Otóż w październiku tego samego roku Petro Todosowycz wyjechał do Kanady. Tam uczył się w Kolegium Świętego Andrzeja przy Uniwersytecie Manitoby, służył w różnych ukraińskich parafiach we wschodnich prowincjach, a także leczył się z ciężkiej choroby. W 2003 roku Petro Bojko powrócił na Ukrainę i zaczął służyć w cerkwi Narodzenia Pańskiego na Podolu, w cerkwi Jana Teologa we wsi Szewczenka i dalej współpracował z Ukraińskim Radiem. W jego wykonaniu wybrzmiały powieści Tarasa Szewczenki w tłumaczeniu na język ukraiński, powieść „Beresteczko” Liny Kostenko, badania „Kraina Moksel” Wołodymyra Bilińskiego, „Mentalność ordy” Jewhena Hucała, monografia Iwana Dziuby „Taras Szewczenko”. Pod względem skali i objętości materiału literackiego takie nagranie zrealizowano po raz pierwszy w historii. Wkrótce pojawiły się na płytach powieści Jurija Horlisa-Horskiego „Chołodnyj Jar” oraz Wasyla Szklara „Czarny Woron”, zresztą w Internecie można posłuchać tych i innych utworów w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Petra Bojki. Miałem zaszczyt użyczać głosu w 20 audycjach radiowych w ciągu trzech lat w autorskim programie pisarza Jaremy Hojana „Szewczenkiana Wasyla Kasijana”. Czytali ją autor oraz artyści Zinaida Żurawlowa i Petro Bojko. Pewnego razu podczas nagrań protojerej Petro Bojko przekonywał autora: „Powinien był pan zostać księdzem i znacznie wzbogaciłby pan ukraińską teologię. Oto jak w takich wersach: „Modlitwa i słowo przyszły razem, jak Bóg, i Niebo, i Mama, i Tata, i Mowa, i Ukraina”. Gdyby to zależało ode mnie, uczyłbym dzieci według pańskich utworów”. Koledzy z kanału radiowego odrodzenia duchowego „Kultura” w czerwcu tego roku godnie uczcili pamięć wybitnego ukraińskiego działacza kulturalnego, religijnego i społecznego. Przez tydzień w Ukraińskim Radiu brzmiały nagrania tekstów i wywiady wybitnego artysty, który odszedł do wieczności 6 marca 2020 roku. Pozostało wspomnienie o Petrze Todosowyczu — w sercach jego licznych słuchaczy. Wielbiciele pamiętają pełen pasji głos jego duszy. Pozostały nagrania w funduszach Ukraińskiego Radia, na płytach, w Internecie. Jego uczniowie i przyjaciele, mamy nadzieję, stworzą wideo-fonoantologię już teraz historycznej postaci Petra Bojki, który w charkowskim wystąpieniu w 1971 roku w kwestiach kultury języka zaznaczył: „Język – to największe osiągnięcie ludzkości, największa świętość ludzka. Każdy język narodowy – to największy skarb”. Mówca cytuje wypowiedź irlandzkiego uczonego Davida: „Każdy naród powinien strzec swojego języka bardziej niż swoich granic, bo język to jego główna obrona o znacznie większej wytrzymałości niż wszystkie jego twierdze”. Życiorys Petra Bojki – to lekcja patriotyzmu, zwłaszcza dla młodzieży. Tak powiedział w wywiadzie z okazji 90-lecia swojego przyjaciela i nauczyciela dziennikarce L. Łukjanczenko literaturoznawca Serhij Halczenko: „Jak dla mnie, on najlepiej czytał Szewczenkę i Tychynę”. Profesor Mychajło Najenko, który był uczniem Petra Bojki, obwieszczając o jego odejściu do wieczności: „Odszedł, by pozostać w pamięci kilku pokoleń studentów i przyszłych słuchaczy. Taki aksamitny tembr zawsze młodego głosu zdarza się raz na stulecie”. 23 sierpnia 1991 roku grupa deputowanych ludowych wniosła niebiesko-żółtą flagę do sali obrad Rady Najwyższej. Poświęcenie Flagi Narodowej zostało przeprowadzone przez księdza UA Cerkwi Petra Bojkę. Ten epizod naszej historii został odtworzony na znanym obrazie, umieszczonym w foyer Rady Najwyższej, a flaga, jako relikwia, przechowywana jest pod szkłem w tym samym miejscu, w muzeum. Następnego dnia Ukraina ogłosiła swoją Niepodległość. Niestety, na obrazie samego księdza nie zobaczymy. Kim więc był protojerej, lektor Ukraińskiego Radia Petro Bojko, którego wspominamy z jasną pamięcią?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
