Strona · s. 12strona oryginału ↗
Halyna Hnatiuk. Przejść po wodzie
Слово Просвіти, №35 за 2020 рік
*** Zrób sobie kawę i usiądź samotnie na ganku, spójrz, jak gwiazda, wygasając, spada w dół... I w cichej ciszy majowego przedświtu pomyśl o nim – i za niego właśnie się pomódl. Cóż ci, kobieto, z tej dziwnej miłości? Uspokój wreszcie to, co piecze pod piersiami... Wasyl TRYLIS Prawda, po co? To „naturalne” pytanie sto lat temu wydałoby się tak samo bezsensowne, jak, powiedzmy, po co uczyć się chodzić albo rozmawiać. Ale dzisiejszemu Ukraińcowi śpiewać nie potrzeba. Tak on myśli. To znaczy, on nie myśli, za niego już dawno pomyślano; on po prostu nie myśląc długo się zgodził i na tym koniec. Kiedy czasem duszę wyssie jakaś niezrozumiała pustka, to do jego usług, wśród innych rozrywek, dziesiątki różnorodnych przycisków: kliknął palcem — i grzmi elektroniczny dźwiękowy przepych, uginają się żebra, drżą ściany. No, jeszcze można pożałować sąsiedzkich uszu i ciężkiej pracy budowlańców oraz wsadzić sobie w uszy parę dundulatorów — rozkosz nieziemska i nikomu do ciebie nie ma sprawy. Współczesne cywilizowane społeczeństwo stworzyło potężną branżę muzycznych zabaw, zorientowaną na jak najszerszy rynek konsumentów — bezdomnych dzieci. Większość naszych dzieci jest naprawdę bezdomna. Rodzice porzucają je w młodym wieku, to znaczy oddają do wyspecjalizowanego Systemu Nadzoru i Zatrudnienia — przedszkoli, szkół, liceów, gimnazjów, sekcji, studiów itp., gdzie nikogo nie interesuje ani wychowanie tych dzieci, ani ich nauka, a interesuje szkolna dyscyplina i terminowa oraz dobra zapłata za niełatwą pracę pedagogiczną. Odłączeni od życia dzieci aktywnie i długo — lat do trzydziestu — szukają choćby jakiegoś ratunku od oczywistego i nieubłaganego więzienia, które maskuje się pod placówki oświatowe. I znajdują iluzję wolności w dostępnych im narkotykach: to gry komputerowe, kino, tytoń, piwo, seks… Na dobrej ukraińskiej wódce ta droga rozwoju zazwyczaj pokojowo się kończy, kiedy już ostatecznie uformuje się psychika wiecznego budowniczego socjalizmu. Wśród najdostępniejszych narkotyków — nagrania muzyczne. Bo muzyki na żywo, śpiewu na żywo teraz prawie nie bywa. Wszystkie potrzeby zaspokaja produkcja muzyczna — wytworzone w profesjonalnych warsztatach („studiach”) i doprowadzone do absolutnej technicznej doskonałości utwory wokalno-instrumentalne, wyśpiewane i nagrane przez profesjonalnych muzyków. Ciekawe: im wyższy profesjonalny poziom takiej produkcji, tym uboższa jej treść. To nie przypadek. Profesjonaliści lepiej niż ktokolwiek znają potrzeby swojej grandioznej publiczności — nieoświeconych, niewychowanych, niezdrowych, nieszczęśliwych, leniwych dzieci w wieku gdzieś od 10 do 30 lat. Temu kontyngentowi niczym tak nie dogodzisz, jak prymitywnymi rytmizowanymi akordami z domieszką nie mniej prymitywnego tekstu, który albo służy uporczywą mantrą, albo po prostu dodaje fizjologicznego odczucia ludzkiego głosu, żywego ciała pośród instrumentalnego ryku. Wierci się poranek, niczym dziecię w powijakach, i słychać w dniu takie nieuchronne gromy. Kochaj go, kobieto. Trzymaj się. Cierp, kiedy trzeba. Łezką szczęścia rozświetlaj nad nim horyzont. Niech anioł nigdy nie płacze za plecami u ciebie, zobaczywszy blizny na miejscu połamanych skrzydeł. *** Ten biały kot był dziki, jak i ty, Lecz on siebie pozwolił oswoić. Bo wiesz, jak to boleśnie – iść, – Kiedy naprawdę chce się zostać… I mieć tylko wiersze i samotność, Gorące łzy i zimne niebo, I beznadziejnie zazdrościć kotu – Za to, że on dzisiaj jest przy tobie. *** Ja nijak nie pojmę, czy ty wiersze czytasz, czy dusze… I niczym nie zaradzę twojej samotności i biedzie… Bo, żeby inni wreszcie nauczyli się chodzić po suchym, ktoś jeden jednak musi publicznie przejść po wodzie. *** Srebrnymi strunami zajęczy gitara, Siwe deszcze zabrzmią w oknie... Liście rdzawe, szkarłatne i kare Legną pod nogi tobie czy mnie. Niebo nad miastem, mrużąc oko, Cicho zapyta mnie z wysokości: – Ty przecież nie jesteś sama? To czemu samotna? ...Ja nie będę umiała odpowiedzieć. *** Wszystko minie, zgubi się w mgle, Nie zostawi pamięć kamienia na kamieniu... Czemuż teraz ona taka cierpka dla mnie – Morwa w dalekiej wsi? Nie uśmierzyć wspomnieniowego bólu... Dokądś płynie ścieżka zakurzona... I ja, – dziewczę, na zawsze tu zostawione, Idę i nie pojmuję, kim jestem i skąd... Jednak idę. Bo już mi pora W świat pomiędzy szczęściami i stratami,– Ten, gdzie nikt za mną nie będzie wzdychał Morwą z rodzinnego podwórza. *** Taka słotna ta jesienna godzina, I my w niej samiuteńcy... Moja ty droga, kochana osobo, Czemu nam tak jesiennie w tej zimie? Wiatry i wiatry. I siwe-siwe niebo... Zabłąkawszy się w życiowe chłody, Ja ogrzałam się tylko przy tobie... Nie osądź mnie. Nie ostudź... *** Dzięki, losie, za wszystkie „tabu”, Za wszystkie drogi z domu i do domu. Za niebo – płótno błękitne – I żółte słońce, wyszyte na nim. Za noc i dzień, rosę na rdeście, Za całą moją cierpliwość niecierpliwą… I za studnię własnej duszy, W którą patrzę – ale dna nie widzę. Śpiew — bardzo ważna gra dla dzieci i dorosłych. Ta gra zbliża ich, uczy przyglądać się i przysłuchiwać nie tylko do siebie, ale i jeden do drugiego, razem tworzyć piękno. Doświadczenie wspólnego tworzenia piękna (pieśni) obowiązkowo rozszerza się i na inne sfery działalności, i wszędzie ono sieje proste i piękne zasady wzajemności — uwagi, oceny, zrozumienia, szacunku; najwyższą wartość stanowi harmonia — cud zbiorowego tworzenia złożonych rzeczy, dla pojedynczego indywiduum nieosiągalnych. Zaspokajając ten społeczny instynkt i otrzymując wspólny duchowy produkt (to taki specyficzny produkt, który nie rodzi problemów podziału, bo od dzielenia nie zmniejsza się), człowiek odczuwa tak zwaną pełnię życia: on zdrowieje i wzmacnia się w swojej wierze. Po to właśnie śpiewali wszyscy Ukraińcy we wszystkie wieki. A czemuż my nie śpiewamy? A jeśli i śpiewamy, to czemu? Na te pytania rzadko kto odpowie poważnie i prawdziwie. Chyba że profesjonaliści — kompozytorzy, śpiewacy, dyrygenci, aranżerzy… Oni mogą uczciwie powiedzieć, że produkują artystyczny produkt i tym zdobywają sobie na chleb (na masło do chleba — to już jak się uda, a udaje się mało komu). Profesjonalista nigdy po prostu tak nie będzie śpiewał — u niego jeśli kiedyś i była taka potrzeba, to on dawno zapomniał jej smak. Teraz — tylko za pieniądze. Albo za jakiś ich ekwiwalent — znajomości, reklamę, oklaski, dobrą kolację itp. Pieśniarskiemu profesjonaliście po prostu zaśpiewać — to samo, co taksówkarzowi w godzinę odpoczynku po prostu wsiąść i pojeździć po Kijowie własnym samochodem. Ale, w końcu, profesjonalistów jest bardzo mało, a dobrych — w ogóle kropla w morzu. Za to jeszcze jest ogromna masa Ukraińców, po prostu Ukraińców! Toż to ten naród stworzył setki tysięcy (prawdopodobniej miliony) pieśni niezrównanego piękna i bogactwa, i to nie za pieniądze i nie dla ambicji, a… nie wiadomo po co. Po co oni je układali, śpiewali? Czemu przestali śpiewać? Przyjrzyjcie się, porównajcie cyfry — toż to zdumiewająca zagadka naszych czasów! Czemu wyginęły mamuty? Dokąd podziała się grandiozna staroegipska cywilizacja, gdzie jej potomkowie? Gdzie odwieczny męski honor — ostrzegać przeciwnika o swoim ataku? Gdzie to kozackie rycerstwo, gdzie japońskie busido? My z pobożnością mówimy o dawno znikłych cudach świata, ale nie chcemy widzieć, jak na naszych oczach znika jeszcze jeden cud — Ukraińska pieśń ludowa. My gorąco współczujemy nieboszczykom i ich bliskim, ale lenimy się wyjaśnić, czemu umiera jeszcze żywa część własnej duszy. Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
