Strona · s. 4strona oryginału ↗
Niezależny Pierwszy Września
Слово Просвіти, №35 за 2020 рік
Zakończenie. Początek na str. 1. Obecny ruch reformatorski w edukacji nie może nie uwzględniać pedagogicznych humanistycznych ideałów oświecenia, zachodniej tradycji kulturowej, jak i nowych wymagań teraźniejszości, które kształtują swoistość światopoglądowego widzenia, zorientowanego przede wszystkim na efektywną edukację, zapewniającą dobrobyt gospodarki i konkurencyjność konkretnego kraju. Podniesienie standardów naukowych jest logicznym obramowaniem tej paradygmy. Istnieje jednak również takie, wystarczająco uargumentowane podejście, że klasyczne dyscypliny humanistyczne uważa się za nie mniej znaczące dla rozwoju osobistego i społecznego, w tym także dla postępu w gospodarce. Najwyższy poziom standardów dotyczących treści, wiedzy, kompetencji nie wyczerpie problematyki narastających i nieprzewidywalnych tendencji. Temat postępu i przetrwania ludzkości będzie coraz bardziej aktualizował wartość „edukacji kulturowej”. Dla Ukrainy jest ona niezwykle wrażliwa, ponieważ perspektywa kryje się nie tylko w cywilizacyjnej konieczności humanizmu, ale także w optymalizacji (zgodnie z interesami narodowymi Ukrainy) „przekazywania” społeczeństwu wartości kulturowych, na których będą wychowywać się następne pokolenia Ukraińców. Aksjologiczna wyrazistość edukacji zgodnej z kulturą oraz wychowania społecznego musi być nakreślona priorytetami rozwoju narodowo-państwowotwórczego. Wartości, które w świadomości społecznej i normach zachowania będzie zakładać nowoczesna edukacja, będą wyznaczać ukraiński wektor na daleką perspektywę. Aksjomatem staje się podejście, które było w swoim czasie uzasadniane przez europejskich oświeceniowców. Tak, w teorii Bildung, jak definiuje ją Humboldt, nie chodzi o wagę gromadzenia obiektywnej wiedzy, a o „uznanie rozłamu między pomnażaniem drobnych dziedzin wiedzy a moralnym postępem ludzkości”. Jednak istnieje zrozumienie tego, że strategiczny wektor nowoczesnej i przyszłej edukacji musi być skupiony nie na prostym racjonalnym udoskonalaniu kompetencji zgodnie z istniejącymi i przyszłymi zawodami. Raczej powołanie edukacji polega na systemowym przygotowaniu kapitału ludzkiego, przede wszystkim młodzieży, do istniejących i prawdopodobnych wyzwań, zagrożeń, nietrywialnych zadań, których rozwiązanie wymaga bezpieczeństwa i postępu społeczeństwa. Zatem należy dać przemyślaną ocenę – czy edukacja jest zdolna rozwiązywać ten problem, co warto robić i w jaki sposób. Bez wątpienia, za jakościową edukację można uważać tylko taką, która jest adaptacyjna do czasu, potrzeb cywilizacyjnych i narodowych, która maksymalnie stymuluje rozwój osobisty, motywację. Współczesny pedagog-badacz Ken Robinson w swojej pracy „Szkoła przyszłości” wymienia te ważne jakościowe charakterystyki i kompetencje jednostki, które należy kształtować w każdym narodowym systemie edukacji, szkole, uniwersytecie. Są nimi „ciekawość, kreatywność, krytyczne myślenie, umiejętność komunikacji, współpraca, współczucie oraz empatia, świadomość obywatelska”. Paradygmatem dla polityki oświatowej musi wreszcie stać się priorytet „kultu kultury w edukacji”, ponieważ tylko „kulturalna”, organiczna edukacja jest zdolna „uczłowieczać” człowieka, naród, państwo, stając się zauważalnymi i interesującymi dla „siebie” i świata. Ponieważ liderem na świecie będzie ten kraj, który stworzy najbardziej efektywny system szkół, kolegiów, liceów, gimnazjów, uniwersytetów. Cywilizacja znajduje się w sytuacji, gdy jej perspektywa w znacznej mierze będzie zależeć od tego, czy uda się ludzkości pokonać dominujący transnarodowy „ideał” kultu i fetyszu zysku oraz pieniędzy, który wyniesiono na piedestał uwagi dążeń politycznych i społecznych, i czy kultura, edukacja, nauka staną się najbardziej pożądanymi i szanowanymi wartościami. Ta sprzeczność ma wymiar uniwersalny i jest właściwa zarówno globalnym, jak i narodowym strategiom rozwoju. Ale istnieje wspólny mianownik w tym niezwykle ważnym zadaniu. Jest on nakreślony przede wszystkim dokumentami ONZ, światowych Szczytów z udziałem liderów wszystkich krajów świata, w których ogłaszane są punkty odniesienia życiowej aktywności: „Przyszłość, której chcemy, z kulturą”. Co? Jakie wartości? Jakimi drogami prowadzić „do świątyni” prawdy, piękna i dobra naszą młodzież? – to pytania, które wiecznie stoją na progach naszych szkół, uniwersytetów. Dziś, kiedy Ukraina kontynuuje w walce z agresorem obronę własnej wolności, jedności, suwerenności, najwyższą wartością, która musi przenikać wszystkie życiotwórcze pory placówek oświatowych, jest ukraińska państwowość. Tylko z jej utwierdzeniem naród jest zdolny umożliwić ruch ku postępowi, zapewnić rozwój człowieka i społeczeństwa, skutecznie konkurować i zwyciężać. Bez niej naród zostanie rzucony na pastwę „innym” i rozpuści się wśród nich. Poprzednie stulecia z lingwocydami, ludobójstwami, wielkimi głodami dla bezpaństwowych Ukraińców są tego potwierdzeniem. Przypomnijmy, jak w styczniu 1918 roku bolszewiccy okupanci, zajmując Kijów, w ciągu kilku dni rozstrzelali ponad 5000 osób tylko za to, że byli Ukraińcami, rozmawiali w języku ukraińskim, nosili ukraiński strój narodowy, śpiewali ukraińskie pieśni, szanowali Tarasa Szewczenkę. Przekażmy uczniom i studentom fakty złowrogiej polityki w nowo utworzonym quasi-państwie Ukraińskiej SRR, kiedy w latach 1929-1930 na charkowskim procesie sądowym „Związku Wyzwolenia Ukrainy” niszczono wybitnych działaczy nauki narodowej, kultury, edukacji, cerkwi, przypominając słowa stalinowskiego śledczego Salomona Bruka: „Musimy ukraińską inteligencję postawić na kolana, to nasze zadanie. Kogo nie postawimy — rozstrzelamy”. Później, w latach 50., rozstrzelano studentów Uniwersytetu Charkowskiego tylko za to, że domagali się nauczania w języku ukraińskim. Tak, na swojej ojczystej ziemi bezpaństwowy Ukrainiec był pozbawiony prawa mówić i uczyć się w języku ojczystym, nazywać dzieci ukraińskimi imionami, drukować książki w języku ojczystym, znać swoją historię, modląc się do cudzych bogów. Gubernator połtawski Baggowut w tajnym doniesieniu w 1914 roku napisze: „Przyciągać na stanowiska nauczycieli w miarę możliwości tylko samych wielkorusów, takimi muszą być również dyrektorzy szkół ludowych, każdego nauczyciela przejawiającego skłonności do ukraińskiego ruchu natychmiast usuwać, stawiać rektorów wyłącznie wielkorusów, personel nauczający musi być tylko z wielkorusów, wyjaśniając, że „Ukraina” oznacza „obrzeża”, że nigdy żadnego „ukraińskiego” narodu nie było”. Dlatego nowoczesna szkoła musi wyjść poza granice swojej przestrzeni resortowej, odejść od powierzchownego, często sfałszowanego rozumienia przeszłości, bo to uniemożliwia obiektywizm w ocenach teraźniejszości, prognozować i „przyglądać się” swojej przyszłości. Nasza młodzież musi w pełni uświadomić sobie, że w ukraińskiej historii nie było „dobrych i złych”, „liberalnych, demokratycznych i reakcyjnych” obcych reżimów. Wszyscy oni dla ukraińskości są najeźdźcami i okupantami, którzy zasługują tylko na karę i ich zniszczenie na danej nam przez Boga ukraińskiej ziemi. Bo i caratyzm, i stalinizm, i putinizm, i przyszła rosyjska „neodemokracja” były, są i, najwyraźniej, będą wiecznie, do końca, cierpieć na antyukraińskie choroby.
Zdaję sobie sprawę, że nawet w czasach obecnej — dwudziestej czwartej! — wojny rosyjsko-ukraińskiej na poziomie ogólnoukraińskim, w warunkach różnorodności środowiska politycznego, aktywizacji wewnętrznej kolaboracji, braku strategii polityki humanitarnej i językowej, kształtowanie tej postawy światopoglądowej jest dość trudne. Tym bardziej, że historyczne, literackie, językowe i artystyczne koncepcje edukacyjne wymagają istotnych zmian, ukierunkowanych na wzmocnienie paradygmatu ukrainoznawczego i państwowotwórczego. Dzieci bohaterów potrzebują szczególnej uwagi nauczycieli. Jeszcze do niedawna treść edukacji narodowej była nasycona „wartościowymi” sentencjami. Gorliwie wychowywaliśmy naszą młodzież na fałszywym humanizmie bielińskich, gorkich, gladkowów, krupskich, nie odsłaniając kurtyny przed prawdą. Bo jak można wpuszczać do ukraińskich uczniów i studentów ukrainofoba i nienawistnika Szewczenki Bielińskiego czy Gładkowa, który grzmiał: „Po co odradzać epokę przedpiotrową, po co galwanizować język ukraiński, który pokrył się już prochem”. Oczywiście, kiedy środowisko edukacyjne zachowuje wstecznictwo, ulice są nazwane na „cześć” satrapów i katów, na placach i rynkach stoją pomniki ciemiężycieli, a nie budzicieli, a scenariusz najwspanialszego święta narodu ukraińskiego – Dnia Niepodległości – jest obramowany tanią rosyjską pop-muzyką w wykonaniu typów „sztuka poza polityką”, to warto adekwatnie reagować, działać, a nie być posłusznymi „uprawiaczami gryki”. Wrogowie wiedzą, że kto będzie władał świadomością, duszą, ten będzie utrzymywał w swoich rękach władzę polityczną, będzie panował nawet na poziomie państw narodowych. Siła narodu opiera się na jego duchu. Wspólnota niewolników może zbudować wielkie piramidy, ale nigdy nie stworzy duchowej wielkości, twierdzili narodowi oświeciciele. Dlatego ze wszystkich sił ukrainofobowie trzymają się swojej przeszłości i stawiają opór rozpowszechnianiu języka ukraińskiego we wszystkich sferach ukraińskiego życia, fałszują historię narodową, szkalują wybitne ukraińskie postacie, świadomie pracując na rzecz federalizacji, rusyfikacji, demoralizacji Ukrainy. Kanały telewizyjne i stacje radiowe FM, przestrzeń kulturalno-edukacyjna, nie zważając na ustawę o języku ukraińskim, są przepełnione rosyjskojęzycznym kontentem. Język rosyjski, cerkiew moskiewska, piąta kolumna politycznej (i nie tylko) agentury Moskwy są bezpośrednim, otwartym, agresywnym rusyfikacyjno-imperialnym narzędziem „ruskiego miru” w Ukrainie. Dlatego edukacja znajduje się w dość nieprostej sytuacji, związanej nie tylko z pandemią, która powoduje ogólną asocjalność (nie zważając na smartfonizację procesu nauczania i wychowania), ale także z aktywizacją ofensywy promoskiewskich sił na całe spektrum wartości narodowo-kulturowych. Walka o ukraińską tożsamość staje się dominującym wektorem przeciwdziałania Moskwie. W tych okolicznościach nie można ignorować ważności wiedzy z języka i literatury ukraińskiej, historii Ukrainy, tym bardziej, że w 2020 roku 23 tys. uczniów, którzy chcieli uczyć się na uniwersytetach i w instytutach, całkowicie nie poradziło sobie z zadaniami. Najgorsze wyniki są z historii Ukrainy — 13,2% absolwentów ma niezadowalającą wiedzę. Nasze nadzieje i oczekiwania skierowane są do pedagogów, inteligencji, naukowców, rodziców, do wszystkich, którzy nie są obojętni na perspektywę naszych dzieci i młodzieży, która wkrótce będzie kształtować wektor państwowego, politycznego, duchowego, gospodarczego rozwoju Ukrainy. Kogo krajowe media, które, niestety, znajdują się w rękach oligarchów, promują w „topowej” dziesiątce najbardziej wpływowych ludzi 2020 roku? Są nimi, bezsprzecznie, ci sami oligarchowie, osoby władzy, ci, którzy, jak mówił Dmytro Doncow, ukraińską „sprawę” zamienili na ukraińską „strawę”. Przy czym niezależnie od zmian reżimów politycznych figury pozostają stałe. Pozycja władzy i udawana „opozycja” zachowują i będą zachowywać swoje miejsce, zagadując społeczeństwo obietnicami o jeszcze lepszej przyszłości „już jutro”. I nawet kiedy nagle ta elita, która sprywatyzowała dla siebie tak pretensjonalne miano, rozrzedza środowisko „wybranych” nowymi twarzami, to nic się nie dzieje, ponieważ Ukraina potrzebuje nie nowych twarzy, a nowych idei. A ich tam, w tych stajniach Augiasza, być nie może. Ponieważ w tej niszy mogą rodzić się tylko konflikty, niesprawiedliwość, półprawda, która jest gorsza od kłamstwa, znieczulica i narcyzm. Ukraina nie zdołała pozbawić się największego zła – finansowo-politycznego oligarchatu, pozbawionego nie tylko ukraińskości, ale i odpowiedzialności społecznej. Wybrała (w osobach większości jej przywódców) ten zgubny model globalnego rozwoju społecznego, który obecnie dominuje na świecie – fetysz nienasycenia, niszczenie zasobów naturalnych, niesprawiedliwość społeczną. Przecież obecnie 26 najbogatszych ludzi na Ziemi posiada dochody połowy populacji planety (oświadczenie sekretarza generalnego ONZ António Guterresa), co rodzi wysoki poziom rozwarstwienia finansowego na świecie, niestabilność gospodarczą i społeczną, wojny, korupcję, przestępczość, masową niekontrolowaną emigrację, pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego ludzi, kataklizmy ekologiczne. Zlekceważono najważniejszą etyczną zasadę cywilizacyjną „odpowiedzialności za wszystko, co żyje”, zapominając, za słowami F. Bacona, że „naturę zwycięża się tylko poddając się jej prawom”. Ludzkość żyje na ekologiczny kredyt, rabunkowo, przekraczając wykorzystanie wszystkich zasobów naturalnych, które Ziemia może odnowić w ciągu jednego roku. Międzynarodowa organizacja „Global Footprint Network” uważa, że dla utrzymania dzisiejszego sposobu życia prawie 8-miliardowej populacji konieczne jest
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
